ترکیه از ایران خواستە است تا حملات به احزاب کُردستانی را متوقف کند

آنکارا و تهران، با وجود رقابت‌های ژئوپلیتیکی در چندین پرونده منطقه‌ای، در قبال مسئله کُرد به درک امنیتی مشترکی رسیده‌اند که بر مهار ظرفیت‌های سیاسی و نظامی این پرونده و جلوگیری از تبدیل آن به یک متغیر مستقل در معادلات قدرت منطقه‌ای استوار است. ترکیه، برای حفظ معماری امنیتی دوران پس از پ‌ک‌ک، آنگونە کە خود تصور می‌کند، خواهان توقف فشارهای نظامی ایران است. اما این رویکرد نه از سر همسویی با احزاب کُردستانی، بلکه برای جلوگیری از سوق یافتن آنان به ائتلاف با اسرائیل و دیگر بازیگران فرامنطقه‌ای است. در مقابل، تهران با استمرار رویکرد امنیتی و نظامی، بستر بین‌المللی شدن مسالە کُرد و گسترش رقابت ژئوپلیتیکی پیرامون آن را تقویت می‌کند. نتیجه این همگرایی، حل بحران نیست، بلکه مدیریت موقت آن از طریق مهار بازیگران محلی و حفظ موازنه امنیتی موجود است.

زمانی که جودت ییلماز، معاون رئیس‌جمهور ترکیه، اوایل ماه جاری برای شرکت در مراسم تشییع علی خامنه‌ای، رهبر کشتە شدە جمهوری اسلامی ایران، وارد تهران شد، از سوی مقام‌های این کشور، از جملە مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران مورد استقبال قرار گرفت.

یک منبع آگاه از جزئیات این سفر به میدل‌ایست آی گفته است که پزشکیان از ترکیه به دلیل کمک به جلوگیری از اجرای طرح اسرائیل بە منظور برانگیختن یک قیام مسلحانه از سوی احزاب کُرد قدردانی کرد.

این منبع افزوده است مقام‌های ارشد ترکیه تلاش کرده بودند همتایان آمریکایی خود را متقاعد کنند این طرح، که از سوی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، طراحی شده بود، عملی نیست و می‌تواند امنیت ملی ترکیه را به خطر بیندازد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز چندین بار به‌طور غیرمستقیم اشاره کرده بود که آنکارا حتی احتمال ورود به جنگ را برای جلوگیری از شکل‌گیری یک موجودیت استقلال‌طلب کُرد دیگر در مرزهای خود، با توجه به تجربه‌اش در سوریه، بررسی کرده بود.

چندین منبع آگاه به میدل‌ایست آی گفته‌اند آنکارا پیام دیگری نیز به تهران منتقل کرده بود: حملات به احزاب کُرد در منطقه را متوقف کنید.

به گفته این منابع، آنکارا نگران آن بود که پس از ناکامی طرح قیام کُردها، ادامه اقدامات ایران علیه احزاب کُرد در ایران و عراق، آنها را به سوی اسرائیل سوق دهد.

متقاعد کردن واشنگتن به اینکه مسلح کردن احزاب کُرد ایده مناسبی نیست، برای ترکیه نسبتاً آسان بود.

مقام‌های ارشد دولت ترامپ در کاخ سفید نسبت به طرح نتانیاهو برای تغییر حکومت ایران، از جمله این ایده که نیروهای کُرد بتوانند حمله زمینی انجام دهند، تردیدهای جدی داشتند. گزارش‌ها حاکی از آن است کە رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، برای توصیف سناریوهای تغییر حکومت مورد نظر نتانیاهو تنها از یک واژه استفاده کرده بود: مضحک.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز بنا بر گزارش‌ها گفته بود: به عبارت دیگر، این حرف‌ها مزخرف است.

با این حال، آنکارا اکنون سرمایه‌گذاری سیاسی قابل توجهی روی مذاکرات صلح خود با حزب کارگران کردستان انجام داده و هرگونه اقدام بیشتر ایران در عراق که این حزب کردستانی در آن حضور دارد، می‌تواند این روند حساس را تضعیف کند.

نگرانی از سرایت بحران به اقلیم کردستان

دولت ترکیه، چند روز پیش، قرار بود پیش‌نویس قانونی را به پارلمان ارائه کند که زمینه بازگشت اعضای پیشین حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) را ظرف شش ماه به ترکیه فراهم می‌کند. اما به دلیل تکمیل‌نشدن مذاکرات، ارائه این طرح به دوشنبه یا سه‌شنبه آینده موکول شده است.

بر اساس این عفو محدود، اعضای حزب کارگران کردستان که در اقدامات خشونت‌آمیز مشارکت نداشته‌اند، این فرصت را خواهند داشت دوباره در جامعه ادغام شوند.

زمانی که آمریکا اوایل سال جاری با رهبران اقلیم کردستان تماس گرفت تا آنها را به پیوستن به یک شورش مسلحانه علیه تهران با حمایت موساد و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ترغیب کند، آنها خود را در برابر یک دوراهی دشوار یافتند.

بە نوشتە این پایگاە خبری، حزب دموکرات کردستان (KDP)، حزب حاکم در اقلیم کردستان و تحت رهبری خانواده بارزانی، کە از یک حزب همسو در ایران با نام حزب دموکرات کردستان ایران (PDKI) برخوردار است، قرار بود رهبری این طرح پیشنهادی را بر عهده بگیرد.

با این حال، رهبران کُرد پس از آنچه برای کُردها در روژآوا و سوریه رخ داد و آمریکا اوایل سال جاری آنها را به نفع دولت جدید دمشق کنار گذاشت، دلیل چندانی را برای اعتماد به واشنگتن نیافتند.

منابع کُرد به میدل‌ایست آی گفتند طرح مشترک آمریکا و اسرائیل همچنین پیش‌بینی کرده بود نیروهای پیشمرگه، نیروهای نظامی حکومت اقلیم کردستان، نیز به این حملە بپیوندند، زیرا واشنگتن به توانایی‌های حزب دموکرات کردستان ایران اعتماد نداشت. با این حال، اربیل از این ایده استقبال نکرد.

مهمت آلاجا، کارشناس برجسته ترکیه در امور عراق در این بارە بە میدل ایست آی گفتە است کە افزایش فشار نظامی ایران ممکن است به‌طور ناخواسته گروه‌های مخالف کُرد، از جمله حزب دموکرات کردستان ایران، کومله و حزب آزادی کردستان (PAK)، را بیش از پیش به غرب و به‌ویژه اسرائیل، نزدیک کند.

او به میدل‌ایست آی گفت: اقلیم کردستان که سال‌ها میزبان این گروه‌ها بوده است، بیشترین هزینه چنین تحولی را خواهد پرداخت. وی افزود:

این سناریو، افزون بر آنکه خطر تبدیل شدن اقلیم کردستان به جبهه‌ای جدید در رقابت ایران و اسرائیل را به همراه دارد، می‌تواند موازنه میان حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان (PUK)، حزب تحت رهبری خانواده طالبانی را نیز شکننده‌تر کند. همچنین ممکن است برای تهران توجیهی فراهم کند تا با استناد به ملاحظات امنیتی، نفوذ خود را در منطقه بیش از پیش گسترش دهد.

آلاجا همچنین افزود کە ترکیه هموارە در تلاش بودە است با تقویت روابط با اتحادیه میهنی کردستان، که به‌طور سنتی به ایران نزدیک بوده است، آثار بی‌ثبات‌کننده نفوذ ایران در اقلیم کردستان را کاهش دهد. این حزب اوایل ماه جاری با انجام سفری رسمی به ترکیه، روابط خود را با آنکارا عادی کرد. آلاجا به میدل‌ایست آی گفت:

پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان، با وجود رقابت شدید بر سر موضوعات متعدد، بر سر این موضع مشترک به توافق رسیدند که احزاب کُردستانی مخالف جمهوری اسلامی نباید وارد درگیری با ایران شوند.

وی افزود: برای ترکیه، مهم‌ترین بُعد این موضوع، روند صلح و معماری امنیتی جدیدی است که آنکارا برای دوران پس از پ‌ک‌ک در پی ایجاد آن است.

او گفت: گسترش رقابت ایران و اسرائیل به اقلیم کردستان و بازگشت دوباره کارت کُردها به کانون رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، محاسبات بلندمدت امنیتی ترکیه را به‌طور مستقیم تضعیف خواهد کرد.