جبهە پولیساریو آیا به نسخهای از حوثیها در غرب آفریقا تبدیل میشود؟
- 6 hours ago
- 6 min read
سمیە توحیدی
جبهه پولیساریو یک سازمان سیاسی-نظامی در صحرای غربی است که در سال ۱۹۷۳ برای مبارزه با استعمار اسپانیا و دستیابی به استقلال این منطقه تأسیس شد. پس از خروج اسپانیا و تقسیم صحرای غربی بین مراکش و موریتانی، مراکش سعی کرد بر تمامی منطقه مسلط شود و پولیساریو به مخالفت با آن پرداخت. این سازمان جمهوری دمکراتیک عربی صحرا را تشکیل داده و مدعی حکومت بر صحرای غربی است، بیشتر ساکنین آن را مردمان صحراوی تشکیل میدهند. اخیرا جمهوری اسلامی ایران تلاشهایی را برای نفوذ ژئو پولیتیک خود در منطقە صحرای غربی بکار گرفتە و مجامع امنیتی نیز نسبت بە آن هشدار دادەاند.
هشدار تد کروز، سناتور آمریکایی، درباره تلاش ایران برای تبدیل جبهه «پولیساریو» در غرب آفریقا به الگویی مشابه گروه حوثیها در یمن، سوالات زیادی را درباره نقش رو به گسترش ایران در قاره آفریقا ایجاد کرده است.
این موضوع در چارچوب بحثهای وسیعتری در محافل سیاسی و امنیتی غرب مطرح میشود که به بررسی تلاش ایران برای بازتولید تجربیات خود در مناطق درگیر دیگر آفریقا میپردازد. این همزمان با طرح لایحهای در کنگره آمریکا برای قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمانهای تروریستی است.
تحلیلگران و کارشناسان امنیتی بر این باورند که در راستای تلاشهای گسترده ایران برای گسترش حضورش در شمال و غرب آفریقا، جبهه پولیساریو به یکی از ابزارهای کلیدی در شبکه نفوذ ایران تبدیل شده است.
ناظران معتقدند این گسترش تنها به بُعد سیاسی محدود نمیشود، بلکه شامل حمایتهای مستقیم نیز میشود. این حمایتها از طریق بازوهای منطقهای ایران ارائه میشود و هدف آن تقویت توان
چه اتفاقی رخ داده است؟
پرونده جبهه پولیساریو و ارتباط آن با تروریسم در آفریقا دوباره به صدر بحثها در کنگره آمریکا بازگشته است.
این اتفاق پس از آن رخ داد که تد کروز این موضوع را در جریان جلسه استماع کمیته روابط خارجی سنا مطرح کرد. این نشست به بررسی تلاشهای مقابله با تروریسم در آفریقا و تحولات شتابگرفته در این قاره اختصاص داشت.
کروز بار دیگر خواستار قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمانهای تروریستی شد و ابراز نمود که این جبهه با گروههای تروریستی مرتبط با ایران همکاری میکند.
به گفته او، پولیساریو از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پهپاد دریافت میکند و سلاحها و منابع را در منطقه به نفع گروههای افراطی منتقل میکند.
در سال ۲۰۱۸، مراکش روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کرد و تهران را متهم کرد که از طریق حزبالله به جبهه پولیساریو حمایت نظامی ارائه میدهد.
مقامهای مراکش در آن زمان از رصد دیدارها و آموزشهای نظامی، همچنین تحرکاتی مرتبط با انتقال محمولههای سلاح خبر دادند که بهعنوان بخشی از کانالهای حمایت غیرمستقیم میان حزبالله و پولیساریو تلقی شد.
در همین حال، مونیکا جاکوبسن، مقام ارشد دفتر مقابله با تروریسم در وزارت خارجه آمریکا، اظهار داشت:
ما نگرانیها درباره جبهه پولیساریو و تأثیر آن در حوزه مقابله با تروریسم را به اشتراک میگذاریم. آنچه میتوانم با قطعیت در یک جلسه علنی بگویم این است که منطقهای که این جبهه در آن فعالیت میکند، در نزدیکی مناطقی قرار دارد که شاهد قاچاق و فعالیتهای مسلحانه در ساحل هستند. این امر شکنندگیای ایجاد میکند که ممکن است بازیگران خارجی، از جمله ایران، در پی بهرهبرداری از آن باشند.
نگرانیهای امنیتی
اسکات مورگان، پژوهشگر آمریکایی در امور امنیتی آفریقا، درباره تحرکات مرتبط با ایران در شمال و غرب آفریقا نیز نگرانیهای فزایندهای را ابراز کرده است.
گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهند که جبهه پولیساریو بهعنوان حلقه واسطه در تسهیل انتقال پهپادهای ایرانی از طریق برخی مناطق شمال قاره نقش دارد.
مورگان در این بارە می افزاید: آنچه در منطقه ساحل آفریقا از تشدید تنشهای امنیتی رخ میدهد و نقشهای مرتبط با جبهه پولیساریو، میتواند محیطی مناسب برای گسترش نفوذ تهران در این منطقه فراهم کند. این امر بازتابی از تغییر تدریجی در اولویتهای ژئوپلیتیکی ایران به سوی آفریقا است.
مورگان همچنین میگوید کە با توجه به اتکای فزاینده ایران به شبکهای از نیروهای نیابتی برای اجرای فعالیتهای منطقهای غیرمستقیم، هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای بهرهبرداری از یک موقعیت راهبردی حساس در آفریقا، در صورت تشدید شرایط، تحولی بسیار خطرناک خواهد بود.
از نگاە او، عامل تعیینکننده، مهار این درهمتنیدگی میان بازوهای ایران و جبهه پولیساریو و جلوگیری از گسترش یا تثبیت آن در مسیرهای منطقهای جدید است.
حمایت ایران از پولیساریو
محمد علی کیلانی، مدیر مرکز رصد ساحل آفریقا، در گفتوگو با اسکای نیوز عربی بر این باور است کە جبهه پولیساریو عمدتاً از حمایت ایران در محافل بینالمللی بهره میبرد.
تهران برای جبهه پولیساریو پوشش سیاسی و دیپلماتیک فراهم میکند تا موضع این جبهه را در سطح منطقهای و بینالمللی تقویت کند.
او افزود که این حمایت به کانالهای مستقیم محدود نمیشود، بلکه از طریق نیروهای نیابتی ایران در منطقه نیز از جمله گروههای شیعه آفریقایی مورد حمایت تهران که شبکههای نفوذی تشکیل دادهاند و در پشتیبانی لجستیکی و رسانهای از جبهه پولیساریو نقش دارند، نیز اعمال میشود.
کیلانی همچنین تاکید می کند که افزون بر حمایت مستمر ایران از جبهه پولیساریو، این جبهه از هماهنگی ایرانی در برخی پروندههای مرتبط با شمال و عمق آفریقا برخوردار است.
این هماهنگی به پولیساریو حاشیه مانور گستردهتر و توان بیشتری برای تداوم بهعنوان یک بازیگر در منطقه میدهد.
در مورد نحوه استفاده تهران از جبهه پولیساریو، او بر این باور است کە ایران در آفریقا، بهطور کلی، و در شمال این قاره، بهطور خاص، شبکههای متعددی از نفوذ دارد.
از طریق این شبکهها، ایران جبهه پولیساریو را بهعنوان یکی از بازوهای خود در منطقه به کار میگیرد کە به جمهوری اسلامی ایران امکان میدهد در کشورهای منطقه اعم از طریق فشار سیاسی یا از طریق بیثباتسازی رقبای منطقهای نقش آفرینی کند.
کیلانی تأکید می کند که نگرانی آمریکا از تلاش ایران برای تبدیل جبهه پولیساریو به یک تهدید جدید در شمال آفریقا، مبنای منطقی دارد.
از دید واشینگتن، این روند از نظر میزان خطر، کمتر از الگوی حزبالله در لبنان یا حوثیها در یمن نیست، چرا که برای ایران یک پنجره راهبردی به سواحل جنوبی مدیترانه، اروپا و متحدان آمریکا در مغرب عربی ایجاد میکند.
بازوهای ایران از پولیساریو حمایت میکنند
سابینا هینبرگ، پژوهشگر در موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، معتقد است که با وجود کاهش فعالیتهای افراطگرایانه در منطقه مغرب عربی در سالهای اخیر، تحرکات ایران میتواند به احیای دوباره آنها منجر شود.
او در گزارشی نوشت واشنگتن ممکن است برای تغییر این معادله امنیتی در منطقه به ترکیبی از مشوقهای بیشتر، فشارهای شدیدتر و نیز حضور مستمر و پایدار نیاز داشته باشد.
تحلیلی از شورای آتلانتیک نشان میدهد که از سال ۲۰۱۸، مراکش نسبت به آنچه جاهطلبیهای توسعهطلبانه ایران در منطقه صحرای غربی توصیف شده، هشدار داده است. این امر پس از قطع روابط دیپلماتیک رباط با تهران رخ داد.
این تحلیل میافزاید که حمایت ایران از جبهه پولیساریو به جنبههای لجستیکی محدود نبوده، بلکه شامل تأمین پهپادهای رزمی، موشکهای زمین به هوا، خمپارههای اچام ۱۶ و برنامههای آموزش نظامی بوده است که به افزایش توان عملیاتی این جبهه کمک کرده است.
این تحولات در میدان نیز بازتاب یافته است، بهگونهای که نیروهای جبهه پولیساریو عملیاتها و گلولهبارانهایی را علیه شهرهایی در مناطق تحت اداره مراکش در صحرای غربی، بهویژه در السماره و المحبس، همزمان با افزایش تنشهای منطقهای آغاز کردهاند.
روزنامه واشنگتن پست پیشتر گزارش داده بود که ایران از طریق حزبالله در سوریه صدها نفر از نیروهای جبهه پولیساریو را آموزش داده است؛ نیروهایی که در کنار نظام بشار اسد جنگیدهاند و سپس بسیاری از آنها توسط دولت جدید سوریه بازداشت شدهاند.
همچنین بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشنگتن نیز اعلام کرده است که ایران از جبهه پولیساریو برای بهدست آوردن جای پا در شمال آفریقا استفاده میکند، با این امکان که منافع تجاری در تنگه جبلالطارق را تهدید کردە و ارتباطاتی را با شبکههای قاچاق در منطقه ساحل، کە با گروههای جهادی مرتبط هستند برقرار کند.
مؤسسه هادسون اعلام کرده است که فعالیتهای جبهه پولیساریو از معیارهای سنتی مورد استفاده برای طبقهبندی گروهها بهعنوان سازمانهای تروریستی فراتر میرود و به مجموعهای از نقضها اشاره کرده است.
بر اساس این گزارش، این موارد شامل نقض توافق آتشبس سال ۱۹۹۱ در صحرای غربی تحت نظارت سازمان ملل، منحرف کردن کمکهای بشردوستانه به سمت حمایت از ساختار نظامی، و همکاری با گروههایی مانند حزبالله است.
این گزارش همچنین به دریافت پهپاد از سوی جبهه پولیساریو از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از طریق واسطهها و مشارکت آن در قاچاق سلاح به گروههای جهادی فعال در منطقه ساحل اشاره میکند.
این مؤسسه نتیجهگیری کرده است که قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمانهای تروریستی به تضعیف شبکه نفوذ نیابتی کمک میکند. این اقدام موضع آمریکا را در رقابتهای بزرگ تقویت میکند، تعهد واشینگتن به متحدانش را تأیید میکند و پیام بازدارندگی روشنی به رقبای منطقهای ارسال میکند.
پروندە جبهە پولیساریو را دیگر صرفاً نمیتوان یک منازعه منطقهای محدود در صحرای غربی قلمداد کرد، بلکه این پروندە به بخشی از رقابتهای ژئوپلیتیکی گستردهتر تبدیل شده است.
طرح ادعاها درباره نقش ایران و شبکههای وابسته به آن، در کنار تلاشهای قانونگذاری در آمریکا، این پرونده را وارد مرحلهای جدید کرده است.
در عین حال، تنوع منابع و اختلاف روایتها نشان میدهد که بخشی از این ادعاها همچنان محل مناقشه و نیازمند راستیآزمایی مستقل است.
با این حال، تمرکز فزاینده بر پیوندهای احتمالی میان بازیگران غیردولتی و قدرتهای منطقهای، اهمیت نظارت بر تحولات امنیتی در شمال و غرب آفریقا را دوچندان کرده است. نحوه مدیریت این روند میتواند بر موازنههای منطقهای و حتی امنیت مسیرهای راهبردی بینالمللی تأثیرگذار باشد.
