رسانەهای غربی: سقوط ارزش ریال، تورم افسارگسیخته و فشار تحریم‌ها اعتراضات را رقم زدە است

در پی سقوط ارزش ریال به پایین‌ترین سطح تاریخی، موجی از اعتراض‌های اقتصادی در شهرهای ایران از جمله پایتخت شعله‌ور شده است. نیروهای امنیتی برای پراکنده کردن معترضان از گاز اشک‌آور استفاده کردەاند و انتظار میرود دامنە این اعتراضات گستردەتر شود.

اعتراض‌ها در ایران پس از سقوط بی‌سابقه ارزش ریال از روز یکشنبه آغاز شد و روز دوشنبه با شدت گرفتن در تهران و چندین شهر دیگر، خشم مردم نسبت به تورم، کاهش قدرت خرید و سیاست‌های اقتصادی دولت را آشکار کرد.

معترضان در اطراف بازار بزرگ تهران و خیابان‌های اصلی تجمع کردند، بازاریان مغازه‌های خود را بستند و نیروهای امنیتی با گاز اشک‌آور به مقابله با جمعیت پرداختند، در حالی که مقامات ایرانی ناآرامی‌ها را به جنگ روانی دشمن نسبت دادند و از شهروندان خواستند تحت تأثیر القائات خارجی قرار نگیرند.

در این بارە روزنامە تلگراف با اشارە بە شعارهای سردادە شدە از سوی مردم نوشتە است: تظاهرات به سرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفت و در چندین شهر، معترضان شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «زن، زندگی، آزادی» سر دادند.

دانشجویان دانشگاه‌ها و ساکنان خوابگاه‌ها با فراخوان همکلاسی‌ها برای پیوستن به اعتراض‌ها، حضور امنیتی سنگینی را تجربه کردند؛ نیروهای ویژه و موتورسواران مسلح در اطراف خوابگاه‌ها و خیابان‌ها دیده شدند و مردم از پشت‌بام‌ها نیز شعار سر دادند.

ریشه‌های اقتصادی: سقوط ریال، تورم افسارگسیخته و فشار تحریم‌ها

زمینه این اعتراض‌ها، بحران اقتصادی عمیقی است که با سقوط تاریخی ارزش پول در ایران تشدید شده است.ریال در بازار آزاد با سقوط شدید در برابر دلار آمریکا، زمینە این اعتراضات را رقم زد کە بە نوبە خود باعث تورم افسارگسیختە کالاها و خدمات در ایران شدە است.

مرکز آمار ایران تورم سالانه دسامبر را ۴۲.۲ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ماه اکتبر را ۴۸.۶ درصد اعلام کرده است که بالاترین رقم در ۴۰ ماه گذشته محسوب می شود.

قیمت مواد غذایی نسبت به سال گذشته ۷۲ درصد و هزینه اقلام بهداشتی ۵۰ درصد افزایش یافته است. تحلیل‌گران، این شرایط را حاصل ترکیب سوءمدیریت، فساد، تحریم‌های بین‌المللی و آثار جنگ کوتاه‌مدت ایران با اسرائیل در ژوئن سال گذشته می‌دانند. افزایش قیمت بنزین در ماه جاری نیز نگرانی‌ها از تشدید بحران را افزایش داده است.

در پی افزایش جهشی تورم، از ماه ژوئن، دولت عبدالناصر همتی را به عنوان رئیس جدید بانک مرکزی منصوب کرد. این انتصاب پس از استعفای محمدرضا فرزین تحت فشارهای تورمی صورت گرفت، در حالی که همتی پیش‌تر توسط مجلس استیضاح شده بود.

مرکز آمار ایران تورم ماه دسامبر را ۴۲.۲ درصد اعلام کرده است که به گفته منتقدان، نشانه‌های جدی از ورود به مرحله ابرتورم است. رسانه‌های دولتی ایران همچنین سیاست‌های اخیر آزادسازی اقتصادی دولت را عامل افزایش فشار بر نرخ ارز در بازار آزاد دانستند.

واکنش مقامات و سناریوهای محتمل

رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، در واکنش به اعتراض‌ها گفت در صورت عدم حل مشکلات مردم، انگیزه‌ای برای ادامه کار ندارد و به وزیر کشور مأموریت داده است تا با نمایندگان معترضان گفت‌وگو کند.

او وعده اقدام‌های اساسی برای اصلاح نظام پولی و بانکی را داده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز بر لزوم رسیدگی فوری به مشکلات معیشتی و حفظ قدرت خرید مردم تأکید کرد.

با این حال، این اعتراض‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران کمتر از دو سال پیش، جنبش گسترده زن، زندگی، آزادی را با سرکوب شدید و کشته و بازداشت هزاران نفر فرو نشاند.

تحلیل‌گران با اشاره به عمق نارضایتی‌های ساختاری معتقدند این ناآرامی‌ها می‌تواند به بزرگ‌ترین چالش حکومت از سال ۲۰۲۲ تبدیل شود.

مقام‌های ایرانی نوسانات ارزی و اعتراض‌ها را نتیجه «القائات دشمن» و «جنگ شناختی» دانستند. سرتیپ پاسدار علی‌اکبر پورجمشیدیان، معاون امنیتی و انتظامی وزیر کشور، نوسانات بازار ارز را تحت تأثیر فضای روانی بازار و اقدامات دشمن ارزیابی کرد و سپاه پاسداران نیز نارضایتی‌ها را بخشی از عملیات روانی و روایت‌سازی علیه حکومت خواندە است.

رسانه‌های امنیتی و نیمه‌رسمی مانند تسنیم نیز اعلام کردند که اعتراض‌ها تا حدی توسط حساب‌هایی مرتبط با رژیم صهیونیستی تحریک شده است.

در سطح بین‌المللی، برخی مقام‌های خارجی، از جمله سناتور راجر ویکر از می‌سی‌سی‌پی، از اعتراض‌های مردم ایران حمایت کرده و آن را واکنشی مشروع در برابر بحران اقتصادی و حکمرانی توصیف کردند. او تاکید کرد: استبدادی که جامعه‌ای روزگاری شکوفا را ویران کرد، رهایی یابند.

هم‌زمان، دولت‌های خارجی و رسانه‌ها با دقت به نحوه مدیریت اعتراض‌ها و واکنش حکومت ایران نگاه می‌کنند.