زندە: جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

پوشش زندە

۲۵: ۱۲ چهارشنبە ۲۵ مارس

کشورهای حوزە خلیج فارس محاسبات امنیتی خود را بازتعریف می‌کنند

 

در بیست‌وششمین روز از درگیری‌های میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل، صحنه تنش‌های منطقه‌ای با هم‌زمانی چند عامل تعیین‌کننده شکل گرفته است. ابهام در راهبرد آمریکا ادامه دارد، فشارهای داخلی در واشنگتن افزایش یافته است و کشورهای حوزە خلیج فارس نیز در حال بازنگری تدریجی در رویکرد خود هستند. در همین حال، نشانه‌هایی از شکنندگی بیشتر در وضعیت ایران، به یک نگرانی موازی برای بازیگران منطقه‌ای تبدیل شده است.

 در ایالات متحده، تصمیم‌گیری میان دو رویکرد متفاوت جریان دارد. بخشی از ساختار سیاسی بر پرهیز از گسترش درگیری‌ها و تمرکز بر مسائل داخلی تأکید می‌کند، در حالی که بخش دیگری افزایش فشار نظامی را برای تثبیت موقعیت ضروری می‌داند.

نبود یک راهبرد روشن برای پایان جنگ، انتقادات دوحزبی را تشدید کرده است. همزمان، افزایش قیمت انرژی و فشار بر زنجیره‌های تأمین، بُعد اقتصادی بحران را برجسته‌تر کرده و کنگره نیز بر ضرورت توجیه حقوقی ادامه عملیات تأکید دارد.

در سطح منطقه‌ای، کشورهای عربی که از آغاز جنگ از درگیری مستقیم فاصله گرفته‌اند، اکنون حمایت خود از روند دیپلماتیک را مشروط کرده‌اند. این شروط شامل احترام به حاکمیت، توقف حملات، محدودسازی توان موشکی ایران و تضمین امنیت تنگه هرمز است.

همزمان، این کشورها در حال بازتعریف روابط دفاعی خود با آمریکا هستند که با نقش حیاتی خلیج در اقتصاد جهانی پیوند دارد.

رفتار آمریکا در میدان میان دو برداشت قابل توضیح است. یا هنوز راهبردی منسجم شکل نگرفته، یا ابهام استراتژیک به‌عنوان ابزاری برای مدیریت هم‌زمان فشار نظامی و روانی به کار گرفته شده است.

در این میان، کوتاه بودن مهلت مسیر دیپلماتیک و ادامه تحرکات نظامی، احتمال بازگشت به تشدید تنش را افزایش داده است، تشدیدی که به‌احتمال زیاد در حوزه‌های دریایی و هوایی دنبال می‌شود و از ورود به درگیری زمینی پرهیز خواهد شد.

در سطحی گسترده‌تر، این جنگ در چارچوب رقابت میان آمریکا و قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه چین، قرار می‌گیرد. کنترل مسیرهای انرژی و به‌طور خاص تنگه هرمز، در مرکز این رقابت است. از این منظر، هدف اصلی تضعیف ایران و محدودسازی نقش آن در موازنه‌های منطقه‌ای و جهانی ارزیابی می‌شود، نه الزاماً سرنگونی مستقیم نظام.

با این حال، احتمال بی‌ثباتی داخلی در ایران همچنان یک عامل تعیین‌کننده باقی مانده است. این عامل می‌تواند پیامدهایی فراتر از محاسبات فعلی ایجاد کند و کل منطقه را با ریسک‌های جدید مواجه سازد.

---

۲۵: ٩ چهارشنبە ۲۵ مارس

انتصاب ذوالقدر و نشانه‌های تغییر در موازنه قدرت در ایران

در بیست‌وپنجمین روز از حمله آمریکا و اسرائیل و پس از کشته شدن علی لاریجانی، محمدباقر ذوالقدر به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی منصوب شد. این انتصاب در بستر تحولات هم‌زمان امنیتی و دیپلماتیک، فراتر از یک جابه‌جایی اداری ارزیابی می‌شود.

در شرایطی که نشانه‌هایی از تحرکات دیپلماتیک هم‌زمان با پیچیدگی در فرآیند تصمیم‌گیری داخلی ایران مشاهده می‌شود، این انتصاب را نمی‌توان جدا از فضای کلی تحولات داخلی و خارجی تحلیل کرد. همزمانی این تصمیم با طرح موضوع مذاکرات با ایالات متحده، توجه‌ها را به ساختار واقعی قدرت و نحوه توزیع آن در تهران معطوف کرده است.

انتصاب ذوالقدر تنها یک روز پس از طرح موضوع مذاکرات انجام شد و از نظر زمان‌بندی اقدامی معنادار تلقی می‌شود. این همزمانی پرسش‌هایی را درباره جهت‌گیری تصمیم‌گیران اصلی و میزان استقلال نهادهای رسمی در تعیین مسیر سیاست خارجی مطرح می‌کند. انتخاب او به‌جای چهره‌هایی که پیش‌تر به‌عنوان گزینه‌های احتمالی برای نقش‌آفرینی در مذاکرات مطرح بودند، نشانه‌ای از حرکت به سمت رویکردی سخت‌گیرانه‌تر در مدیریت این مرحله است.

سوابق امنیتی و نظامی ذوالقدر، به‌ویژه ارتباط نزدیک او با سپاه پاسداران، این انتصاب را در چارچوب تقویت نقش جریان‌های امنیتی قابل تفسیر می‌کند. در این چارچوب، سپاه پاسداران صرفاً یک نهاد نظامی نیست، بلکه به‌عنوان بازیگر محوری در تنظیم مسیر تصمیم‌گیری و کنترل گلوگاه‌های اصلی سیاست‌گذاری عمل می‌کند.

در سطح ساختاری، تصمیم‌گیری در ایران در اختیار یک نهاد واحد نیست، بلکه میان مجموعه‌ای از چهره‌های کلیدی و مراکز قدرت توزیع شده است.

در این میان، ساختاری غیررسمی در کنار نهادهای رسمی عمل می‌کند که شامل چهره‌هایی مانند قالیباف، کمال خرازی، یحیی رحیم صفوی و محسن رضایی است. این مجموعه اگرچه از نفوذ برخوردار است، اما بدون نقش تعیین‌کننده سپاه پاسداران، از انسجام و کارایی لازم برخوردار نیست.

در چنین چارچوبی، انتصاب ذوالقدر تلاشی برای بازتعریف توازن میان این بازیگران و تثبیت نقش سپاه پاسداران در رأس این ساختار تلقی می‌شود. این اقدام همزمان حامل دو پیام است: در داخل، تأکید بر حفظ انسجام و کنترل، و در خارج، نمایش تداوم حضور جریان‌های سخت‌گیر در مرکز تصمیم‌گیری.

در سطح منطقه‌ای، نحوه تعامل ایران با کشورهای خلیج فارس همچنان یکی از چالش‌های کلیدی باقی مانده و بر ضرورت اتخاذ رویکردی هماهنگ‌تر از سوی این کشورها تأکید می‌شود.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد موازنه قدرت در ایران بیش از آنکه در چارچوب نهادهای رسمی تعریف شود، به تعامل میان سپاه پاسداران و شبکه‌ای از چهره‌های کلیدی وابسته است. این وضعیت در نهایت مسیر مذاکرات و نحوه مواجهه با فشارهای خارجی را تعیین خواهد کرد.

---

١٠ : ٩ چهارشنبە ۲۵ مارس

جنگ ایران اثرات منفی بر اقتصاد جهانی گذاشته است

بر اساس نظرسنجی‌هایی که روز سه‌شنبه منتشر شد، جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران در حال حاضر اثرات منفی بر اقتصادهای بزرگ جهان گذاشته است، تا جایی‌که افزایش شدید قیمت انرژی و تشدید عدم قطعیت، به کندی فعالیت اقتصادی و افزایش انتظارات تورمی منجر شده است.

به گزارش رویترز، نتایج اولیه پرسشنامه‌های ارسالی به مدیران خرید شرکت‌ها در آمریکا، اروپا و ژاپن، تصویر جامعی از پیامدهای اقتصادی این جنگ را ارائه می‌دهد.

افزایش قیمت نفت، گاز و سایر محصولات مرتبط، یک فشار دوگانه بر اقتصادهای جهان وارد کرده است، به‌گونه‌ای که هم موجب گسترش تورم شده و هم روند رشد اقتصادی را با مانع مواجه کرده است.

در پی این تحولات، بسیاری از بانک‌های مرکزی جهان در حال بررسی اتخاذ سیاست‌های پولی سخت‌گیرانه‌تر برای مهار فشارهای قیمتی هستند.

در میان ۲۱ اقتصاد عضو منطقه یورو، رشد بخش خصوصی در این ماه تقریباً متوقف شده است، زیرا شرکت‌ها از افزایش زمان تحویل و رشد هزینه‌ها خبر داده‌اند و انتظار دارند این هزینه‌ها را از طریق افزایش قیمت‌ها منتقل کنند.

شرکت اس‌اندپی گلوبال اعلام کرد شاخص ترکیبی مدیران خرید منطقه یورو در ماه مارس به ۵۰.۵ کاهش یافته که پایین‌ترین سطح در ۱۰ ماه گذشته است و نسبت به رقم ۵۱.۹ در ماه فوریه افت نشان می‌دهد. عدد بالاتر از ۵۰  بیانگر رشد در بخش خصوصی است.

شاخص‌های قیمت ورودی و خروجی در بخش تولید منطقه یورو نیز افزایش قابل توجهی را نشان داده‌اند. در بررسی‌ها، اعتماد بنگاه‌ها در فرانسه به‌طور محسوسی کاهش یافته و رشد بخش خصوصی آلمان به پایین‌ترین سطح در سه ماه گذشته رسیده است.

کریس ویلیامسون، اقتصاددان ارشد اس‌اندپی گلوبال، هشدار می‌دهد که این داده‌ها زنگ خطر رکود تورمی را به صدا درآورده است.

در ایالات متحده نیز نتایج نظرسنجی اس‌اندپی گلوبال نشان می‌دهد افزایش قیمت انرژی موجب افزایش نگرانی‌ها درباره تورم شده و همزمان اعتماد شرکت‌ها کاهش یافته است که به نوبه خود تضعیف چشم‌انداز اشتغال در بخش خصوصی را درپی دارد.

در دیگر اقتصادهای گروه هفت نیز شرایط چندان بهتر نیست. در بریتانیا، رشد فعالیت‌های اقتصادی به کندترین سطح در شش ماه گذشته رسیده و هزینه‌های ورودی تولیدکنندگان با سریع‌ترین نرخ، از سال ۱۹۹۲، افزایش یافته است.

در ژاپن، شاخص ترکیبی مدیران خرید که فعالیت‌های تولیدی و خدماتی را در بر می‌گیرد، در ماه مارس از ۵۳.۹ به ۵۲.۵ کاهش یافته است که نشان‌دهنده کندترین رشد در سه ماه اخیر است.

خارج از گروه هفت، در هند که حدود ۹۰ درصد نفت خام و نزدیک به نیمی از گاز طبیعی خود را وارد می‌کند، رشد بخش خصوصی در ماه مارس به پایین‌ترین سطح در سه سال گذشته رسیده است و هزینه‌های ورودی با سریع‌ترین نرخ از ژوئن ۲۰۰۲ افزایش یافته است.

با وجود تشدید شوک انرژی ناشی از اختلال در تنگه هرمز که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، تنها تعداد محدودی از اقتصاددانان معتقدند این جنگ به رکود کامل اقتصاد جهانی منجر خواهد شد.

نیکولا نوبیلی، اقتصاددان مؤسسه آکسفورد اکونومیکس، معتقد است که چشم‌انداز اقتصادی به‌شدت به مدت زمان درگیری و روند قیمت انرژی وابسته است.

در عین حال، نشانه‌های فزاینده‌ای وجود دارد که پیامدهای اقتصادی این بحران، به‌ویژه با توجه به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های انرژی در منطقه خلیج فارس، کوتاه‌مدت نخواهد بود.

مرکز پژوهشی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی اعلام کرده است که هنوز برای ارزیابی دقیق اثر این جنگ بر رشد جهانی زود است. با این حال، به گفته این مرکز، سطح قابل توجهی از ریسک نزولی متوجه اقتصاد جهانی است

---

٥٠ : ٧ چهارشنبە ۲۵ مارس

اسرائیل تهران را هدف قرار داد و ترامپ از پیشرفت در مسیر مذاکرات پایان جنگ خبر داد

در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام نمود کە واشنگتن در تلاش‌های خود برای مذاکره جهت پایان دادن به جنگ پیشرفت داشته و گزارش‌هایی از ارسال طرحی ۱۵ بندی به ایران منتشر شده است، ارتش اسرائیل و رسانه‌های ایرانی اعلام کردند اسرائیل روز چهارشنبه حملاتی را به تهران انجام داده است.

ارتش اسرائیل در اطلاعیەای در تلگرام اعلام کرد موجی از حملات را علیه زیرساخت‌های جمهوری اسلامی ایران در نقاط مختلف تهران انجام داده است.

شبکه خبری دانشجویان ایران نیز گزارش داد این حملات یک منطقه مسکونی را هدف قرار داده و نیروهای امدادی در حال جست‌وجو در میان آوار هستند.

همزمان، کویت و عربستان اعلام کردند حملات جدید پهپادی را رهگیری کرده‌اند، بدون آنکه منبع آن را مشخص کنند. اداره کل هوانوردی غیرنظامی کویت گفت یک مخزن سوخت در فرودگاه بین‌المللی این کشور هدف قرار گرفته و دچار آتش‌سوزی شده، اما تلفات جانی گزارش نشده است.

رسانه‌های رسمی ایران به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کردند موجی از حملات به اهدافی در داخل اسرائیل، از جمله تل‌آویو و کریات شمونه، و همچنین به پایگاه‌های آمریکایی در کویت، اردن و بحرین انجام شده است.

ترامپ روز سه‌شنبه گفت ایالات متحده در حال انجام مذاکرات برای پایان دادن به جنگ است که هزاران کشته برجای گذاشته و به بحران گسترده در بازارهای انرژی و اختلال در عرضه سوخت منجر شده است. او افزود آمریکا با افراد مناسب در ایران در تماس است و تهران به‌شدت خواهان دستیابی به توافق است.

در مقابل، رئیس مجلس شورای اسلامی ، محمدباقر قالیباف، این گزارش‌ها را رد کرد و آن‌ها را نادرست خواند.

در همین حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد ایالات متحده در حال آماده‌سازی برای اعزام حدود هزار نیروی چترباز به خاورمیانه است.

رویترز نیز به نقل از دو منبع مطلع گزارش داد پنتاگون در حال بررسی اعزام بین سه تا چهار هزار نیروی دیگر از لشکر ۸۲ هوابرد در بحبوحه تشدید تنش‌ها و همزمان با تلاش واشنگتن برای پیشبرد مسیر دیپلماتیک است.

---

۴۵: ۶ چهارشنبە ۲۵ مارس

ایران از فریب ترامپ سخن می‌گوید و پیام‌های آمریکایی بر جدیت مذاکرات تأکید دارند

وب‌سایت اکسیوس به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد طرف ایرانی به کشورهایی که در تلاش برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن هستند اعلام کرده است که دو بار از سوی رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ فریب خورده و نمی‌خواهد بار دیگر دچار چنین وضعیتی شود.

به گفته این منبع، ایران به میانجی‌های پاکستانی، مصری و ترکیه ای اطلاع داده است که تحرکات نظامی آمریکا و تصمیم ترامپ برای اعزام تقویت‌های نظامی گسترده، تردیدها درباره واقعی بودن پیشنهاد گفت‌وگوهای صلح را افزایش داده و این نگرانی را تقویت کرده که این پیشنهاد صرفاً یک فریب باشد.

مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی گفته‌اند ترامپ همزمان در حال شکل دادن به گزینه‌هایی برای دیپلماسی و تشدید نظامی است تا بتواند بر اساس تحولات تصمیم‌گیری کند.

در همین حال، رسانه‌های آمریکایی گزارش دادند ارتش این کشور در حال آماده‌سازی برای اعزام حدود سه هزار نیروی چترباز از یک واحد هوابرد به خاورمیانه برای حمایت از عملیات علیه ایران است.

در ادامه این تحولات، اکسیوس گزارش داد کاخ سفید پیام‌هایی را به ایران ارسال کرده است مبنی بر اینکه ترامپ در مورد مذاکرات برای پایان دادن به جنگ جدی است.

این گزارش افزود واشنگتن احتمال مشارکت معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس در گفت‌وگوها را به عنوان نشانه‌ای از جدیت مطرح کرده است. به نقل از یک مقام در کاخ سفید، ترامپ نسبت به مذاکرات با ایران خوش‌بین است و برگزاری نشستی در پاکستان نیز امکان‌پذیر ارزیابی می‌شود.

در همین زمینه، شبکه سی‌ان‌ان به نقل از منابعی گزارش داد ایران به دولت ترامپ اطلاع داده است ترجیح می‌دهد با معاون رئیس‌جمهور مذاکره کند و تمایلی به ازسرگیری گفت‌وگوها با ستیو ویتکوف و جرد کوشنر ندارد.

همزمان، یک مقام اروپایی گفته است مصر، پاکستان و برخی کشورهای خلیج فارس در حال انتقال پیام میان تهران و واشنگتن هستند، هرچند هنوز مذاکرات مستقیمی میان دو طرف شکل نگرفته است.

بر اساس گزارش‌ها، دولت ترامپ طرحی ۱۵ بندی برای آتش‌بس به ایران ارائه کرده است. این طرح از طریق میانجی‌هایی از پاکستان منتقل شده و این کشور پیشنهاد میزبانی گفت‌وگوهای جدید را مطرح کرده است.

ترامپ نیز گفته است ایالات متحده در مسیر دستیابی به توافق پیشرفت داشته و در حال گفت‌وگو با افراد مناسب در ایران است. او افزوده است که دو طرف به دستیابی به توافق نزدیک شده‌اند، هرچند ممکن است از نتیجه آن رضایت کامل نداشته باشد. رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند این طرح شامل برچیدن برنامه هسته‌ای ایران، توقف حمایت از گروه‌های هم‌پیمان و بازگشایی تنگه هرمز است.