لابیهای اسرائیل، ارمنی و یونانی در امریکا، مانع از فروش جنگندەهای اف-۳۵ بە ترکیە هستند
ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، هنوز از امکان فروش جنگندههای اف-۳۵ به نیروی هوایی ترکیه استقبال نکرده بود که فشارهای لابیهای مختلف و مخالف آنکارا و در رأس آنها لابیهای اسرائیلی و یونانی افزایش یافت. این لابیها هشدار دادەاند که چنین معاملهای ممکن است توازن نظامی در شرق دریای مدیترانه را بر هم بزند.
ترامپ در جریان شرکت در نشست سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو که در ماه جاری به میزبانی آنکارا برگزار شد، به رجب طیب اردوغان، همتای ترکیهای خود وعده داد برای بازگرداندن ترکیه به برنامه اف-۳۵ و فراهم کردن امکان خرید این جنگندهها برای آنکارا تلاش خواهد کرد.
با وجود تردید درباره وعدههای ترامپ و همچنین روند پیچیده قانونگذاری که هرگونه معاملهای از این نوع به آن نیاز دارد، انتشار این خبر لابیهای مختلفی را به تحرک واداشت.
این لابیها بر سر یک هدف اصلی اشتراک نظر دارند: محدود کردن نقش ژئوپولیتیکی ترکیه در خاورمیانه و شرق دریای مدیترانه از طریق تأثیرگذاری بر تواناییهای نظامی این کشور.
در همین چارچوب، روزنامه واشنگتن تایمز که به جناح راست محافظهکار آمریکا نزدیک است، هفته گذشته کارزاری را برجسته کرد که مؤسسه گیتاستون رهبری آن را بر عهده دارد.
این روزنامه مواضع شخصیتهای مرتبط با این مؤسسه را کە پیشتر در مقالهها و گزارشهای تحلیلی و از چند ماه قبل مطالبی را در رابطە با فروش این جنگندەها بە ترکیە منتشر کرده بودند، مرور کردە است.
این شخصیتها کە پیش بینی میکردند ترامپ در جریان دیدار خود از آنکارا بە نوعی از آغاز مذاکرات در رابطە با فروش جنگندەهای اف-٣٥ سخن بگوید، از کنگره آمریکا خواسته بودند در برابر ترکیه سختگیری کند و با بازگشت آن به برنامه اف-۳۵ مخالفت کند.
این مواضع بر تداوم روابط آنکارا با روسیه و ایران، عدم مشارکت در روند خلع سلاح گروە حماس و تداوم رویکرد خصمانه این کشور علیە اسرائیل و یونان استوار است.
مؤسسه گیتاستون تداوم این سیاست را به گرایش ایدئولوژیک اسلامی اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه مرتبط میداند.
در این راستا چند لابی علیه از سرگیری معامله اف-۳۵ با ترکیه فعالیت میکنند و دولت اسرائیل در رأس آنها قرار دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، مخالفت علنی خود را با هرگونه اقدامی از این دست اعلام کرده است. لابی یونانی-آمریکایی نیز در کنار لابی ارمنی-آمریکایی، برای جلوگیری از نهایی شدن این معامله بر کنگره و دولت آمریکا فشار وارد میکند.
وجه مشترک این طرفها آن است که ترکیه را شریکی غیرقابل اعتماد میدانند و معتقدند دستیابی این کشور به جنگندههای اف-۳۵ توازن نظامی در شرق دریای مدیترانه را مختل خواهد کرد. بر اساس این دیدگاه، یونان یکی از اصلیترین زیاندیدگان خواهد بود.
نیکوس دندیاس، وزیر دفاع یونان، اخیراً گفتە است کە آتن از احتمال فروش این جنگندهها به ترکیه احساس آسودگی نمیکند. او همچنین این پرسش را مطرح میکند که آیا چنین اقدامی واقعاً در خدمت منافع راهبردی آمریکا خواهد بود یا نه. یونان سالهاست با بیشتر معاملات تسلیحاتی غرب برای ترکیه مخالفت میکند.
موضوعی که نگرانی اسرائیل و یونان را در این بارە هر چە بیشتر افزایش میدهد حاکی از این نکتە است کە کنار گذاشته شدن ترکیه از برنامه اف-۳۵ در سال ۲۰۱۹ نە نتیجه فشارهای یونان، بلکه به دلیل تصمیم آنکارا برای خرید سامانه پدافند هوایی روسی اس-۴۰۰ بود.
هر دو طرف معتقدند کنار گذاشتن این سامانه از سوی ترکیه، چه از طریق انتقال آن به کشوری ثالث و چه با دستیابی به فرمول دیگری که رضایت واشنگتن را جلب کند، ممکن است راه را برای بازگشت آنکارا به برنامه اف-۳۵ باز کند. این بازگشت میتواند بهعنوان خریدار جنگنده یا شریک صنعتی در تولید برخی قطعات آن انجام شود.
در مقابل، آمریکا طی دهههای گذشته در همکاری نظامی با ترکیه انعطاف بیشتری نشان داده و به این کشور اجازه داده بود در ساخت و مونتاژ قطعات جنگندههای اف-۱۶ در کارخانههای داخلی خود مشارکت کند.
با این حال، واشنگتن در سالهای اخیر سختگیرتر شده است. این سختگیری صرفا به خرید سامانه اس-۴۰۰ از سوی آنکارا مربوط نمیشود، بلکه ناشی از نگرانی برخی محافل آمریکایی است که صنایع دفاعی ترکیه ممکن است از فناوری غربی برای توسعه پروژه جنگنده ملی کاآن استفاده کنند.
تا زمان ورود جنگنده کاآن به خدمت، نیروی هوایی ترکیه با چالشی ناشی از فرسوده شدن بخش مهمی از ناوگان خود روبهرو است.
ترکیه در حال توسعه کاآن است تا این هواپیما در رده جنگندههای نسل پنجم قرار گیرد و در آینده نیز انتظار میرود کە فناوریهایی از نسل ششم در آن ادغام شود.
نیروی هوایی ترکیه در حال حاضر عمدتاً به بیش از ۱۵۰ فروند جنگنده اف-۱۶ متکی است. این جنگندهها با وجود اجرای برنامههای نوسازی، از نظر توانایی با جنگندههای اف-۳۵ اسرائیل یا جنگندههای فرانسوی رافال که یونان برای خرید آنها قرارداد بسته است، قابل مقایسه نیستند.
همین موضوع اصرار آنکارا برای نوسازی هرچه سریعتر ناوگان هوایی خود را توضیح میدهد. ترکیه برای جبران این کمبود، بر توسعه زرادخانهای پیشرفته از انواع پهپادها، در رأس آنها خانواده پهپادهای بایراکتار، حساب کرده است.
