نیروهای طوارق در جنگ با دولت مرکزی مالی و همپیمان جدید استعمارگر آن

درگیری‌های اخیر در کشور آفریقایی مالی، که از ۵ اردیبهشت در چندین شهر از جمله باماکو، پایتخت آغاز شد، یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌ها در این کشور را در سال‌های اخیر رقم زده است. گروه‌های مسلح مانند جبهه آزادی‌بخش آزواد و جماعت نصرة الاسلام والمسلمین مسئولیت این حملات را بر عهده گرفته‌اند. بحران‌های سیاسی و نظامی در مالی که به‌ویژه از سال ۲۰۱۲ تشدید شده، تهدیدات جدی داخلی و منطقه‌ای برای این کشور به همراه داشته است. از سوی دیگر حضور نیروهای خارجی، به ویژه روسیه، در امتداد سیاست‌های استعماری فرانسه ، وضعیت پیچیده‌ای را در سیاست داخلی مالی ایجاد کرده است.

درگیری‌ها در مالی روز شنبه، ۵ اردیبهشت، در چندین شهر این کشور، از جمله باماکو، پایتخت، آغاز شد. گروه‌های مسلح نظیر جماعت نصرة الاسلام والمسلمین و جبهه آزادی‌بخش آزواد مسئولیت این حملات را بر عهده گرفته‌اند و از هماهنگی بین خود خبر داده‌اند.

تحلیلگران این حملات را یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های نظامی در سال‌های اخیر ارزیابی کرده‌اند. همچنین، روز یکشنبه، یک بالگرد نظامی روسیه سقوط کرد و گزارش‌های اولیه حاکی از آن است که این بالگرد هدف حمله نیروهای نظامی وابسته به جماعت نصرة الاسلام والمسلمین قرار گرفته است.

مالی، یکی از کشورهای غرب آفریقا است که در بیش از یک دهه گذشته با بحران‌های سیاسی، نظامی و امنیتی زیادی روبه‌رو بوده است. این کشور همچنان درگیر تنش‌های داخلی پیچیده‌ای است که تهدیدات جدی برای امنیت داخلی و منطقه‌ای به دنبال دارد.

بحران‌های سیاسی مالی به‌ویژه از سال ۲۰۱۲ به‌طور فزاینده‌ای گسترش یافته است. از این تاریخ به بعد، مالی چندین کودتا را تجربه کرد. یکی از دلایل کودتای ۲۰۱۲ درگیرهای دولت مرکزی با نیروهای طوارق در شمال کشور بود. گروه‌های طوارق به نام جبهه آزادی‌بخش آزواد (FLA)  فعالیت می‌کنند و خواستار جدایی از مالی و یا خودمختاری هستند.

این جبهه یک سازمان نظامی است که در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۴ تأسیس شد. این سازمان پس از انحلال چارچوب استراتژیک دفاع از مردم طوارقِ آزواد تشکیل گردید و شامل چندین گروه مختلف دیگر است.

طوارق یکی از ملت‌های بدون دولت بِربِر در آفریقا هستند که حدود ۴ تا ۵ میلیون نفر جمعیت دارند. سرزمین آنان مابین کشورهای نیجر، مالی، الجزایر، بورکینافاسو و لیبی تقسیم شده‌ است.

در سال‌های اخیر، نیروهای طوارق تغییرات مهمی در تاکتیک‌های خود اعمال کرده‌اند. از روز شنبه، درگیری‌های جدیدی در شهر مهم کیدال روی داده که شدت درگیری‌ها را افزوده است. گروه آزادی‌بخش آزواد، این شهر را پس از درگیری‌های شدید از کنترل ارتش مالی خارج کرده‌ است.

چارلی ورب، تحلیلگر شرکت مشاوره‌ای آلدبران (ATC)، با اشاره به «شکست‌های جدی امنیتی در باماکو» به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما با یک تهاجم گسترده و هماهنگ در سراسر کشور در سطحی بی‌سابقه از سال ۲۰۱۲، زمانی که دولت نیمی از کشور را از دست داد، مواجه هستیم.»

ارتش مالی که از حمایت شبه‌نظامیان روسی، به‌ویژه گروه واگنر، برخوردار است، در تلاش است تا این مناطق را مجدداً بازپس گیرد. با این حال، نیروهای طوارق هدف خود را بیرون راندن نیروهای روسی از شمال مالی اعلام کرده‌اند.

حضور نیروهای خارجی، به‌ویژه نیروهای روسی، تغییرات عمده‌ای در سیاست داخلی و بین‌المللی مالی ایجاد کرده است. حکومت نظامی مالی که در سال ۲۰۲۰ به قدرت رسید، مانند بسیاری از کشورهای آفریقایی همسایه خود، پیمان دفاعی خود را با فرانسه قطع کرده و به سمت روسیه گرایش پیدا کرده است.

در این راستا، نیروهای مزدور روسی موسوم به «واگنر» به‌طور فزاینده‌ای در مالی و دیگر کشورهای آفریقایی حضور پیدا کرده‌اند. مالی در سال‌های اخیر سیاست‌هایش را با منافع روسیه هماهنگ کرده است. این تغییرات نه تنها بر سیاست‌های داخلی مالی تأثیر گذاشته بلکه روابط این کشور با کشورهای غربی و سازمان‌های بین‌المللی را تحت تأثیر قرار داده است.

در این میان، گروه‌های جهادی مانند جماعت نصرة الاسلام والمسلمین نیز از آشفتگی‌ها بهره برده‌اند و به‌تدریج بخش‌هایی از میدان نبرد در شمال را به دست گرفته‌اند. این گروه‌ها که مسئولیت حملات اخیر در باماکو را بر عهده گرفته‌اند، در حال تشدید عملیات‌های خود هستند.

بحران‌های امنیتی در مالی تنها تهدیدی برای ثبات سیاسی و نظامی این کشور به شمار نمی‌آید، بلکه چالش‌های انسانی گسترده‌ای را نیز به دنبال داشته است. بیش از یک دهه درگیری‌های مستمر منجر به کشته شدن و زخمی شدن هزاران نفر و آوارگی میلیون‌ها نفر شده است.

بسیاری از شهروندان در مناطقی مانند کیدال، گائو و سواره در معرض خطرات جدی ناشی از جنگ‌های داخلی قرار دارند و به دلیل کمبود خدمات اساسی، زندگی آن‌ها تحت تأثیر شدید قرار گرفته است.