هشدار ترامپ به نتانیاهو: فرصت تاریخی را از دست ندهید

در حالی که دولت تازه‌تاسیس سوریه می‌کوشد تنش‌های مرزی با اسرائیل را کاهش دهد و تمرکز خود را بر نزاع‌های داخلی با کُردها، علویان و دروزیها بگذارد، تحولات چند روز گذشته نشانه‌ای از شکنندگی این روند است. رویارویی‌های پراکنده در جنوب سوریه، همراه با تازه‌ترین عملیات ارتش اسرائیل، وضعیت را بیش از پیش برای دمشق پیچیده کرده است.

در رابطە با چنین موقعیتی، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت که اسرائیل باید گفت‌وگویی واقعی و مؤثر را با دمشق آغاز کند و تاکید کرد هر اقدامی که مانع تبدیل سوریه به کشوری باثبات و برخوردار از رفاه شود، باید فورا متوقف گردد.

ترامپ که اوایل ماه گذشته میلادی میزبان احمد الشرع در کاخ سفید بود، افزوده است کە سوریه و اسرائیل می‌توانند آینده‌ای بلندمدت و پربار داشته باشند. این یک فرصت تاریخی است.

پس از این موضع‌گیری، ترامپ ساعاتی بعد با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تلفنی گفت‌وگو کرد. دفتر نتانیاهو اعلام کرد که او در آینده نزدیک برای دیدار رسمی به واشنگتن خواهد رفت، اما اشاره‌ای نکرد که سوریه محور این سفر خواهد بود یا نه.

در این بارە، تلاش‌های دیپلماتیک زمانی تیره شدند که بامداد جمعه، یگان ذخیره چتربازان تیپ ۵۵ ارتش اسرائیل با وارد روستای بیت‌جن در استان قنیطره و حدود ۱۰ کیلومتر در عمق خاک سوریه شد و عملیاتی برای بازداشت سه نفر به اتهام همکاری با جماعت اسلامی ( گروهی مرتبط با حماس و حزب‌الله) انجام داد.

این عملیات به سرعت به درگیری مسلحانه تبدیل شد. منابع می‌گویند افراد ناشناس از ارتفاعات اطراف این روستا نیروهای اسرائیلی را هدف قرار داده و که در نتیجه این درگیری دست کم شش سرباز اسرائیلی زخمی شده‌اند که حال سه نفر وخیم گزارش شده است.

اسرائیل بلافاصله پس از این درگیری دست به حملات هوایی و توپخانه‌ای زد. رسانه‌های دولتی سوریه گزارش دادند که در این حملات ۱۳ نفر، از جمله دو کودک، کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند.

وزارت امور خارجه سوریه این اقدام را جنایت جنگی آشکار توصیف و از شورای امنیت خواست فورا مداخله کند.

ارتش اسرائیل همچنین در بیانیه‌ای پس از درگیری اعلام کرده است که در حال بررسی است آیا نیروهای دولتی سوریه در تیراندازی اولیه نقش داشتند یا خیر و هشدار داد که ممکن است دامنه عملیات گسترش یابد.

یک مقام ارشد آمریکایی در واکنش به عملیات اسرائیل در سوریه در گفت‌وگو با کانال ۱۲ اسرائیل گفتە است کە به نتانیاهو گفتیم دست نگه دارد. او شبح تهدید را در همه جا می‌بیند و این می‌تواند فرصتی مهم را نابود کند.

چنین اقداماتی دولت تازه سوریه را به سمت دشمنی با اسرائیل سوق می‌دهد و کل روند دیپلماتیک را از مسیر خارج می‌کند.

سه روز پیش از این عملیات نظامی، نتانیاهو سفری علنی و جنجالی به نواحی اشغالی جنوب سوریه، شامل بخش‌هایی از بلندی‌های جولان، داشت.

او با جلیقه ضدگلوله و کلاه ایمنی از نیروهای اسرائیلی بازدید کرد و گفت حضور ارتش برای دفاع از مرز شمالی و حمایت از جامعه دروزی در مناطق اشغالی ضروری است.

دمشق این سفر را تور تحریک‌آمیز خواند و سازمان ملل نیز یادآوری کرد که اسرائیل باید به توافق تفکیک نیروها در سال ۱۹۷۴ پایبند بماند.

همزمان احمد الشرع رئیس‌جمهور دولت انتقالی سوریه که در سال‌های جنگ با نام ابو محمد الجولانی شناخته می‌شد و رهبری جبهه النصره را برعهده داشت، در تلاش است با حمایت متحدین خود در دیگر کشورهای عربی نفوذ گروه‌های مسلح را مهار کرده و ساختار سیاسی تازه‌ای ایجاد کند.

او در دیدار با ترامپ در کاخ سفید خواستار اعمال نفوذ آمریکا بر اسرائیل برای عقب‌نشینی از خاک سوریه شده بود؛ موضوعی که موجب نگرانی تل‌آویو و افزایش حملات آن شده است.

اسرائیل در ماه‌های اخیر، به‌ویژه از زمان سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، صدها حمله هوایی علیه اهدافی در دمشق انجام داده است.

دولت سوریه می‌گوید این حملات با هدف ایجاد "منطقه حائل" و تغییر ترکیب جمعیتی صورت می‌گیرد. سازمان دیده‌بان حقوق بشر نیز اسرائیل را متهم نمودە است که دست به جابجایی اجباری، مصادره گسترده اموال و انتقال غیرقانونی بازداشت‌شدگان سوری زده است؛ تل‌آویو این موارد را رد می‌کند.

بلندی‌های گولان از سال ۱۹۶۷ تحت اشغال اسرائیل است و بجز ایالات متحده آمریکا، جامعه جهانی این اشغال را به رسمیت نشناخته است.

طی یک سال گذشته اسرائیل بیش از هزار حمله هوایی و صدها عملیات زمینی در خاک سوریه انجام داده، در حالی که دمشق می‌گوید این حملات خارج از هرگونه چارچوب حقوقی و خلاف توافق ۱۹۷۴ است.

در این میان، آمریکا نیز تلاش می‌کند مسیر عادی‌سازی روابط سوریه و اسرائیل را از جمله بحث‌هایی درباره احتمال پیوستن دمشق به مجموعه توافق‌های موسوم به پیمان ابراهیم پیش ببرد.

با این حال، تشدید تنش‌ها و افزایش تلفات غیرنظامیان می‌تواند منطقه را وارد چرخه تازه‌ای از بی‌ثباتی کند؛ چرخه‌ای که نه واشنگتن، نه دمشق و نه حتی تل‌آویو، هیچ‌یک تضمینی برای کنترل آن ندارند.