پاسداشت حافظە جمعی: روزهایی کە خیزش ژن، ژیان آزادی را رقم زدند (٤)

۲۶ شهریور ۱۴۰۱ مصادف با ١٦ سپتامبر ٢٠٢٢، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی–اجتماعی کردستان و ایران قلمداد می شود. این روز کە همزمان با قتل حکومتی ژینا امینی در تهران بود، سقز ، زادگاە ژینا امینی بە نقطە خیزشی فراگیر با شعار ژن، ژیان، آزادی بدل شد. این رویداد نه صرفاً یک واکنش عاطفی، بلکه نقطه تلاقی بحران‌های انباشته ساختاری، تبعیض جنسیتی و مطالبات دموکراتیکی بود که در حافظه سیاسی جمعی تمامی ساکنان ایران جای گرفتە است.

روزشمار این خیزش، امکان تحلیل دینامیک‌های مقاومت، اشکال سازمان‌یابی و پیوند میان کنش‌ها را در سطح کردستان و ایران فراهم می‌کند. در روزهای آینده نیز این روزشمار با هدف پاسداشت یاد جان‌باختگان و صیانت از حافظه سیاسی تاریخی ادامه خواهد یافت تا ابعاد گوناگون جنبش به دقت مستندسازی شود.

جمعه ۱ مهر ۱۴۰۱؛ کردستان در مقاومت، سارینا در خون، و پژواک جهانی

یک هفته پس از خاکسپاری ژینا امینی، خیابان‌ها همچنان پر از فریاد بود. در شنو (اشنویه) در آذربایجان غربی درگیری‌ها تا نیمه‌شب ادامه داشت و برای ساعاتی گزارش شد که شهر عملاً به دست مردم افتاده است.

در مهاباد، سقز و سنندج نیز خیابان‌ها با شعار «ژن، ژیان، آزادی» پر شد و مأموران در برابر موج جمعیت گاه عقب‌نشینی کردند. کردستان همچنان قلب تپنده خیزش باقی ماند.

در همین روز، خبر جان‌باختن سارینا اسماعیل‌زاده، نوجوان ۱۶ ساله اهل کرج، منتشر شد. او بر اثر ضربات باتوم بر سرش کشته شد؛ روایتی که حکومت با انکار و تحریف کوشید تغییر دهد.

اما صدای او خاموش نشد: ویدیویی از شعرخوانی‌اش که پیش‌تر ضبط کرده بود، دست‌به‌دست شد و به یادماندنی شد.

نام سارینا، در کنار ژینا، حدیث و نیکا، بر حافظه جمعی حک شد.پایتخت نیز آرام نبود. برای هفتمین شب متوالی، فریاد «مرگ بر دیکتاتور» از پشت‌بام‌های تهران شنیده شد. در زیر پل ستارخان، معترضان شعار دادند: «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه».

در شهرری، گزارش‌هایی از تیراندازی مستقیم با سلاح جنگی (کلاشنیکف) مخابره شد. اعتراضات در مشهد، بابل، بوکان، بانه، میاندوآب و رشت نیز ادامه یافت. در بوکان حتی به خانه‌های مسکن مهر هجوم بردند و منازل شهروندان را تخریب کردند.

در کنار خیابان‌ها، اینترنت همچنان به‌شدت مختل بود. این سومین روز خاموشی گسترده ارتباطات بود و در برخی مناطق حتی تماس‌های موبایلی نیز قطع شده بود. اما پژواک خیزش حالا جهانی شده بود. در تورنتو، نزدیک به پنجاه هزار نفر در راهپیمایی عظیمی شرکت کردند؛ بزرگ‌ترین تجمع ایرانیان خارج از کشور تا آن زمان.

در لس‌آنجلس نیز هزاران نفر در وست‌وود گرد آمدند. در لاهه، ایرانیان مقیم هلند همراه با خانواده‌های دادخواه آبان ۹۸ گردهمایی اعتراضی برگزار کردند.

رویدادهای این روز نشان دادند که صدای ژینا دیگر فقط صدای کردستان نیست، بلکه پژواکی جهانی یافته است. واکنش‌های رسمی بین‌المللی نیز نسبت بە خشونت نیروهای حکومتی افزایش یافت.

آنالنا بربوک، وزیر خارجه آلمان، قتل ژینا را نقض آشکار حقوق بشر خواند و اعلام کرد که این موضوع را در شورای حقوق بشر سازمان ملل پیگیری خواهد کرد. صدراعظم آلمان نیز این قتل را وحشتناک توصیف کرد.

همزمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز ویژه‌ای برای حمایت از آزادی اینترنت در ایران صادر کرد تا دسترسی شهروندان به ابزارهای ارتباطی از زیر سانسور حکومت خارج شود. در داخل ایران نیز فرماندهان سپاه پاسداران معترضان را «اشرار فریب‌خورده» نامیدند و دستور تشدید سرکوب صادر کردند.

با این حال، از خیابان‌های کردستان تا میدان‌های بزرگ تورنتو و لس‌آنجلس، پیام روشن بود: خیزش ژن، ژیان آزادی، سیمای جهانی خود را آشکار کرده بود.

شنبه ۲ مهر ۱۴۰۱؛ موشک‌های سپاه و خبرهای ضدونقیض از شنو (اشنویە)

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این روز احزاب کُرد مخالف جمهوری اسلامی ایران را متهم کرد که «آشوب» را در شهرهای کردستان هدایت می‌کنند.

ساعاتی بعد، نخستین موج حملات موشکی و پهپادی به مقرها و حتی مراکز غیرنظامی وابسته به این احزاب در اقلیم کردستان آغاز شد؛ نشانه‌ای از آن‌که سرکوب، از خیابان‌های ایران فراتر رفته و بُعد منطقه‌ای یافته است.

در داخل ایران، اعتراضات پراکنده در شهرهای مختلف ادامه یافت، اما کانون خبرها اشنویه بود. اینترنت در این شهر  قطع شده بود و خبرها با تأخیر و به‌صورت ناقص می‌رسید. بااین‌حال، روایت‌های محلی حکایت از آن داشت که تا ساعات اولیه صبح از شب قبل، کنترل شهر عملاً به دست مردم افتاده است. همین گزارش‌ها بود که اشنویه را به نماد مقاومت در آن روز تبدیل کرد.

۲مهر روزی بود که از یک‌سو سپاه با موشک و پهپاد، اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داد، و از سوی دیگر، نگاه‌ها به اشنویه دوخته شد؛ شهری که با وجود قطع ارتباطات، خبر ایستادگی‌اش در میان موج خشم و سرکوب به گوش همه رسید.

یکشنبه ۳ مهر ۱۴۰۱؛ از کرج تا لندن

در کرج، خبر اصلی مربوط به خاکسپاری شبانه حدیث نجفی، دختری ۲۲ ساله که دو روز پیش‌تر در مهرشهر با گلوله مستقیم نیروهای امنیتی کشته شده بود. خانواده‌اش تحت فشار شدید قرار گرفتند تا مراسم خاکسپاری بدون حضور گسترده مردم و بی‌سروصدا برگزار شود.

با این حال، یاد حدیث همچنان در خیابان‌ها زنده بود. در همان شب، معترضان در کرج و شهریار با روشن کردن آتش و ایجاد راه‌بندان شعارهایی علیه حکومت سر دادند.

در تهران، اعتراضات پراکنده ادامه یافت. از دانشگاه‌های پایتخت خبر تجمع‌هایی رسید که در آن دانشجویان با شعار «زن، زندگی، آزادی» و دیگر شعارهای اعتراضی صدای خود را بلند کردند.

در یزد، شهری مذهبی که کمتر شاهد اعتراضات بود، برای نخستین بار جمعی از مردم شبانه به خیابان آمدند و با فریاد «مرگ بر دیکتاتور» نشان دادند که خیزش فراتر از جغرافیای همیشگی اعتراض‌ها رفته است.

همزمان، خارج از کشور نیز تجمع‌هایی برگزار شد. در لندن، تعدادی از ایرانیان مقابل سفارت جمهوری اسلامی ایران گرد آمدند و شعارهایی در حمایت از اعتراضات سر دادند. تلاش گروهی از معترضان برای ورود به محوطه سفارت با مداخله پلیس بریتانیا همراه شد و چند نفر بازداشت شدند.

در عرصه بین‌المللی، جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا، اعلام کرد دولتش در نظر دارد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد.

در داخل و خارج از ایران نیز هنرمندان و چهره‌های شناخته‌شده بیشتری همبستگی خود را با معترضان اعلام کردند.

۳مهر روزی بود که نام حدیث نجفی با خاکسپاری شبانه دوباره بر زبان‌ها افتاد، یزد به خیزش پیوست و تجمع ایرانیان در لندن بار دیگر نشان داد این حرکت تنها در خیابان‌های ایران محدود نمانده است.