پایان رسمی قطعنامه ۲۲۳۱: توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی به تاریخ پیوست

با پایان رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت در ۱۸ اکتبر، توافق هسته‌ای برجام عملاً خاتمه یافت. فعال‌سازی مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی موجب بازگشت تحریم‌های سازمان ملل و فروپاشی نهایی توافق شد. ایران پایان محدودیت‌های هسته‌ای را اعلام کرده و چشم‌انداز مذاکرات جدید مبهم است.

قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل و توافق تاریخی میان ایران و قدرت‌های جهانی برای مهار برنامه هسته‌ای تهران، امروز ۱۸ اکتبر به پایان رسید.

این توافق که در سال ۲۰۱۵ با هدف محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای ایران در ازای لغو تحریم‌ها امضا شد، قرار بود امروز وارد مرحله موسوم و پایانی خود شود، اما بازگشت تحریم‌های سازمان ملل در ماه سپتامبر، عملاً به حیات آن پیش از موعد پایان داد.

در این بارە وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیه‌ای اعلام کرده است که از این تاریخ، همه محدودیت‌های هسته‌ای خاتمه‌یافته تلقی می‌شود.

به گزارش خبرگزاری فرانسە، توافق هسته‌ای موسوم به «برجام» میان ایران و شش قدرت جهانی، چین، روسیه، فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایالات متحده آمریکا، امضا شد و در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل به تأیید رسید.

هدف این توافق، محدود کردن ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم ایران، کاهش ذخایر مواد شکافت‌پذیر و اعمال نظارت‌های بین‌المللی در ازای لغو تحریم‌های اقتصادی بود.

اما خروج آمریکا از این توافق در سال ۲۰۱۸، در نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، ضربه‌ای جدی به آن وارد کرد. واشنگتن پس از خروج، تحریم‌های یک‌جانبه را بازگرداند و ایران نیز به‌تدریج محدودیت‌های هسته‌ای خود را کنار گذاشت و تلاش‌های چندجانبه برای احیای توافق ناکام ماند.

در ماه اوت، بریتانیا، فرانسه و آلمان مکانیسم ماشه را فعال کردند که بر اساس آن، تحریم‌های بین‌المللی سازمان ملل علیه ایران دوباره برقرار شد.

این اقدام، به گفته کارشناسان، توافق را «رسماً دفن» کرد. کلسی داونپورت، کارشناس انجمن کنترل تسلیحات، در این بارە به خبرگزاری فرانسە گفت:

روز خاتمه به دلیل فعال شدن مکانیسم ماشه، عملاً معنای خود را از دست داده است.

با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل متحد و رئیس شورای امنیت این نهاد نوشته است:

قطعنامه ۲۲۳۱ هیچ‌گونه صلاحیت یا اختیاری به دبیرکل یا دبیرخانه سازمان ملل متحد اعطا نمی‌نماید تا نسبت به تشخیص، اعلام، اعمال مجدد یا بازگرداندن قطعنامه‌هایی که طبق بند عملیاتی ۸ خاتمه یافته‌اند، اقدام نمایند.

ایالات متحده و متحدان اروپایی‌اش می‌گویند ایران همچنان در تلاش برای توسعه ظرفیت هسته‌ای خود است؛ ادعایی که تهران قاطعانه رد می‌کند.

هم‌زمان، مذاکرات جدیدی میان ایران و قدرت‌های جهانی در دستور کار قرار ندارد. کارشناسان به خبرگزاری فرانسە گفته‌اند که ایران به دلیل تجربه تلخ خروج آمریکا در دوران ترامپ، نسبت به تعامل مجدد با واشنگتن بدبین است، در حالی که آمریکا به‌دنبال توافقی گسترده‌تر از برجام است.

در همین حال، ترامپ در ۱۳ اکتبر اعلام کرد خواهان دستیابی به توافق صلح با ایران است، اما تأکید کرد که توپ در زمین تهران است.

در مقابل مقام‌های ایرانی نیز گفته‌اند در صورت ارائه تضمین‌هایی درباره عدم اقدام نظامی، آماده گفت‌وگو هستند.

به گفته داونپورت، مرگ برجام می‌تواند فضایی برای بررسی راه‌حل‌های خلاقانه‌تر در آینده ایجاد کند، اما هشدار داده که هرچه زمان بیشتری بگذرد، بازگشت به میز مذاکره دشوارتر خواهد شد و خطر درگیری افزایش می‌یابد.