پروژه محرمانه شنژن: چین در آستانه شکستن انحصار غرب در صنعت ساخت تراشه است

گزارش تازه رویترز نشان می‌دهد چین با ساخت نمونه اولیه ماشین لیتوگرافی EUV، در حال برداشتن گامی راهبردی برای شکستن انحصار غرب در تولید پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان است. این اقدام می‌تواند توازن قدرت فناوری جهان را به چالش بکشد.

در یکی از آزمایشگاه‌های فوق‌امنیتی شهر شنژن چین، پروژه‌ای در جریان است که می‌تواند معادلات قدرت فناوری جهان را دگرگون کند.

بنا بر گزارشی که خبرگزاری رویترز به‌تازگی منتشر کرده است، چین موفق شده است نمونه اولیه‌ یک ماشین لیتوگرافی با نور فرابنفش شدید (EUV) را بسازد، دستگاهی که قلب تپنده تولید پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان به‌شمار می‌رود و تاکنون در انحصار غرب بوده است.

این نمونه اولیه که اوایل سال ۲۰۲۵ تکمیل شده، اکنون در مرحله آزمایش قرار دارد. به گفته منابعی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، این دستگاه تقریباً یک سالن کامل کارخانه را اشغال می‌کند و توسط تیمی از مهندسان سابق شرکت هلندی ASML، تنها تولیدکننده تجاری EUV در جهان، طراحی شده است.

هدف نهایی پکن، شکستن وابستگی راهبردی به زنجیره تأمین غرب و دستیابی به خودکفایی کامل در تولید تراشه‌های پیشرفته است.

ماشین‌های EUV با استفاده از نور فرابنفش شدید، مدارهایی بسیار نازک‌تر از ضخامت موی انسان را روی ویفرهای سیلیکونی حک می‌کنند. هرچه این مدارها کوچک‌تر باشند، قدرت پردازشی تراشه‌ها بیشتر است.

این فناوری زیربنای هوش مصنوعی، تلفن‌های هوشمند و سامانه‌های تسلیحاتی مدرن محسوب می‌شود. به همین دلیل، ایالات متحده آمریکا طی سال‌های اخیر تلاش گسترده‌ای برای جلوگیری از دسترسی چین به این فناوری انجام داده است.

اگرچه نمونه چینی هنوز موفق به تولید تراشه عملیاتی نشده، اما طبق گزارش رویترز، این دستگاه توانسته است نور EUV تولید کند که بسیاری از تحلیلگران آن را نقطه عطفی مهم می‌دانند.

دولت چین ظاهراً سال ۲۰۲۸ را به‌عنوان هدف اولیه تولید تراشه در نظر گرفته است، هرچند منابع نزدیک به پروژه دستیابی به این هدف را تا حدود سال ۲۰۳۰ واقع‌بینانه‌تر می‌دانند.

این پروژه بخشی از یک برنامه شش‌ساله محرمانه است که در بالاترین سطوح حاکمیت چین هدایت می‌شود و از آن به‌عنوان نسخه چینی «پروژه منهتن» یاد شده است.

شرکت هواوی، که از سال ۲۰۱۹ تحت شدیدترین تحریم‌های آمریکا قرار دارد، نقشی محوری در هماهنگی میان مؤسسات پژوهشی، کارخانه‌ها و زنجیره تأمین ایفا می‌کند.

با این حال، مسیر چین هموار نیست. بازتولید سامانه‌های نوری فوق‌دقیق، به‌ویژه آینه‌هایی که شرکت آلمانی زایس برای ASML می‌سازد، همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هاست. به گفته منابع، نمونه چینی در مقایسه با ماشین‌های ASML خام‌تر و بزرگ‌تر است، اما برای مرحله آزمایشی کفایت می‌کند.

گزارش رویترز همچنین از تلاش گسترده چین برای دور زدن محدودیت‌های صادراتی پرده برمی‌دارد. در این گزارش آمده است که پکن، در همین راستا، به روش‌های مختلف، از خرید قطعات ماشین‌آلات قدیمی از بازارهای دست‌دوم تا به‌کارگیری شبکه‌ای از واسطه‌ها برای پنهان‌کردن هویت خریدار نهایی، متوسل شده است.

این اقدامات، نگرانی کشورهای غربی درباره نشت فناوری و کارآمدی رژیم تحریم‌ها را تشدید کرده است.

در نهایت، اگر چین، حتی تا سال ۲۰۳۰، به فناوری تولید تراشه‌های پیشرفته با ماشین EUV بومی دست یابد، پیامدهای آن فراتر از صنعت نیمه‌هادی خواهد بود. چنین موفقیتی می‌تواند توازن قدرت فناوری را تغییر دهد و نشان دهد که محدودیت‌های صادراتی، هرچند پرهزینه و بازدارنده‌اند، لزوماً مانع جاه‌طلبی‌های فناورانه یک قدرت بزرگ نخواهند بود.

پیشتر نیز گزارش شده بود که علی‌رغم صدور مجوز توسط واشنگتن، چین تمایل چندانی به خرید تراشه‌های شرکت انویدیا ندارد.

منابع خبری گزارش کرده بودند که پکن درحال حاضر تلاش می‌کند با دادن مشوق‌های اقتصادی صنعت داخلی تولید تراشه در این کشور را تقویت نماید و هر شرکتی که بخواهد تراشه‌هایی از غرب خصوصا شرکت انویدیا تهیه کند باید پیش‌تر علت نیاز خود به این تراشه‌ها را توجیه کند.