پس از حمله پاهالگام، هند جریان آب سند به پاکستان را متوقف می کند

در اقدامی بی‌سابقه، هند جریان آب رودخانه سند و شاخه‌های آن به سمت پاکستان را متوقف کرده است. بر اساس ویدئویی که روز پنج‌شنبه، ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، توسط دولت هند منتشر شد، مقامات این کشور تأیید کردند که هر چهار دروازه آب‌بند در سدهای متصل به کانال‌های انتقال آب به پاکستان بسته شده‌اند.

متعاقب حمله تروریستی روز سه‌شنبه در پاهالگام کشمیر که به کشته شدن ۲۶ نفر منجر شد، هند در اقدامی بی سابقە و به دنبال تعلیق معاهده آب‌های سند (IWT) ، در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵ مانع از جریان آب سند بە پاکستان شد.

پاکستان این اقدام را «اقدام جنگی» توصیف کرده و هشدار داده است که هرگونه تلاش برای توقف یا انحراف جریان آب با «پاسخ کامل در تمام ابعاد قدرت ملی» مواجه خواهد شد. اسلام‌آباد در پاسخ، مرز واگا-عطاری را بست، حریم هوایی خود را به روی پروازهای هندی ممنوع کرد و تجارت با هند را متوقف نمود.

هند این تصمیم را به‌عنوان واکنشی به حمایت ادعایی پاکستان از تروریسم توجیه کرده است. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، اعلام کرد: «هند هر تروریست و حامیان آن‌ها را شناسایی، ردیابی و مجازات خواهد کرد.

با این حال، کارشناسان می‌گویند هند فاقد زیرساخت لازم برای انحراف کامل آب رودخانه‌های غربی است و این اقدام بیشتر فشار روانی و سیاسی است. ساخت سدهای بزرگ ممکن است سال‌ها طول بکشد.

تأثیرات بر پاکستان

توقف جریان آب رودخانه‌های غربی می‌تواند برای پاکستان فاجعه‌بار باشد. حدود ۸۰ درصد از کشاورزی آبی این کشور، که ۲۱ درصد از تولید ناخالص داخلی و ۴۵ درصد از نیروی کار را تشکیل می‌دهد، به رودخانه سند وابسته است. استان‌های پنجاب و سند، مراکز تولید گندم و برنج، بیشترین آسیب را خواهند دید. همچنین، این رودخانه‌ها برای تولید برق آبی حیاتی‌اند و اختلال در جریان آب می‌تواند بحران انرژی را تشدید کند.

خالد حسین بعث، رئیس اتحادیه کشاورزان پاکستان، این اقدام را «جنگی واقعی» خواند و به کمبود آب ناشی از تغییرات اقلیمی و کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی سطح آب در سال جاری اشاره کرد.

پس‌زمینه تاریخی

معاهده آب‌های سند، امضا شده در سال ۱۹۶۰ با میانجی‌گری بانک جهانی، یکی از معدود توافق‌نامه‌های پایدار بین هند و پاکستان بوده که حتی در جریان جنگ‌های ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ نیز حفظ شد. این معاهده آب شش رودخانه حوزه سند را تقسیم می‌کند: هند کنترل کامل رودخانه‌های شرقی (راوی، بیاس و ستلج) را در اختیار دارد، در حالی که پاکستان از آب رودخانه‌های غربی (سند، جهلم و چناب) بهره‌مند است، که حدود ۸۰ درصد از کل آب حوزه را تشکیل می‌دهد. اختلافات بر سر پروژه‌های برق‌آبی هند، مانند سدهای کیشن‌گانگا و راتل، سال‌هاست که تنش‌زا بوده است.

ریشه این اختلاف به تقسیم شبه‌قاره در سال ۱۹۴۷ بازمی‌گردد، زمانی که خط مرزی بین هند و پاکستان از حوزه سند عبور کرد. هند، به‌عنوان کشور بالادست، کنترل منابع آبی را در دست دارد، در حالی که پاکستان، به‌عنوان کشور پایین‌دست، به شدت به این آب‌ها وابسته است. در سال ۱۹۴۸، هند به‌طور موقت جریان آب را متوقف کرد که به مذاکرات منجر شد.

با توجه به اینکه هر دو کشور دارای سلاح هسته‌ای هستند، این رویارویی می‌تواند به سرعت از کنترل خارج شود. تعلیق معاهده آب‌های سند، که نماد همکاری در میان خصومت‌ها بود، نشانه‌ای از فروپاشی دیپلماسی دوجانبه است. ایالات متحده پیشنهاد ارائه اطلاعات اطلاعاتی به هند را داده، اما منابع از عدم مداخله نظامی واشنگتن خبر می‌دهند.

بانک جهانی و جامعه بین‌المللی هنوز واکنشی رسمی نشان نداده‌اند. با نزدیک شدن به تابستان و افزایش نیاز به آب، فشار بر پاکستان تشدید خواهد شد. میانجی‌گری بین‌المللی برای جلوگیری از درگیری ضروری است، اما منطقه در آستانه بحرانی بی‌سابقه قرار دا