پیروزی الحیه، تداوم خطمشی السنوار را در رهبری حماس تقویت میکند
- 1 hour ago
- 4 min read
انتخاب خلیل الحیه به ریاست دفتر سیاسی حماس بیش از آنکه نشانه تغییر راهبردی باشد، بیانگر تلاش این جنبش برای حفظ انسجام رهبری پس از کشته شدن شماری از رهبران ارشد آن است. الحیه از نزدیکترین متحدان یحیی السنوار به شمار میرود و در سالهای اخیر، هم در مدیریت مذاکرات آتشبس و هم در هدایت روابط حماس با ایران و حزبالله نقش محوری داشته است. از این رو، انتظار میرود دوره انتقالی تحت رهبری او بیش از هر چیز بر تداوم سیاستهای پیشین و بازآرایی ساختار رهبری حماس متمرکز باشد.
روز گذشتە، خلیل الحیه با پیروزی در انتخابات ریاست دفتر سیاسی حماس، هدایت این گروە را برای یک دوره انتقالی و موقت بر عهده گرفت که انتظار می رود زمینهساز مرحلهای تازه در سیاستهای حماس باشد.
این تحول در شرایطی رخ میدهد که حماس پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، شماری از برجستهترین رهبران خود را در پی عملیاتهای ترور اسرائیل از دست داده است.
الحیه در این انتخابات با خالد مشعل در رقابت بود و برای نخستین بار به ریاست دفتر سیاسی حماس رسید.
او در زمان حمله هفتم اکتبر، معاون یحیی السنوار رئیس حماس در نوار غزه بود و پس از کشته شدن اسماعیل هنیه، رئیس پیشین دفتر سیاسی حماس، در پایان ژوئیه ۲۰۲۴ و در جریان سفرش به تهران، یحیی السنوار رهبری این جنبش را بر عهده گرفت، اما او نیز در اکتبر همان سال کشته شد.
در فاصله میان کشته شدن هنیه و انتخاب الحیه، او ریاست حماس در نوار غزه را حفظ کرد و همزمان ریاست هیأت مذاکرهکننده این گروە را در گفتوگوهای آتشبس بر عهده داشت.
الحیه همچنین عضو شورای رهبری موقتی بود که برای اداره امور این گروە تشکیل شد. در این شورا، خالد مشعل، زاهر جبارین مسئول حماس در کرانه باختری، نزار عوضالله، دبیر شورا، و محمد درویش، رئیس مجلس شورای حماس، نیز عضویت داشتند.
خلیل الحیه در سال ۱۹۶۰ در نوار غزه متولد شدە است. او در اوایل دهه ۱۹۸۰ به گروە اخوانالمسلمین پیوست که بعدها جنبش حماس از متن آن برآمد. الحیه از زمان تأسیس حماس در سال ۱۹۸۷ نیز از اعضای این جنبش بوده است.
در سپتامبر ۲۰۲۵، او در دوحه هدف عملیاتی قرار گرفت که شماری از رهبران حماس را نیز هدف قرار داده بود. در این حمله، همام، یکی از پسرانش، به همراه سه تن از همراهانش کشته شد.
پیش از آن نیز عزام، چهارمین پسر الحیه، در حملهای در نوار غزه که یکی از نیروهای میدانی گردانهای عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس را نیز هدف قرار داده بود، بە قتل رسید.
اعضای خانواده الحیه پیش از این نیز بارها هدف حملات اسرائیل قرار گرفتهاند. در سال ۲۰۰۷، حمله هوایی به خانه او در محله شجاعیه شهر غزه به کشته شدن شماری از بستگانش انجامید.
هفت سال بعد و در جریان جنگ ۲۰۱۴، خانه اسامه، پسر بزرگ الحیه، هدف بمباران قرار گرفت و او به همراه همسر و سه فرزندش کشته شدند.
نام خلیل الحیه در جریان انتخابات قانونگذاری فلسطین در سال ۲۰۰۶ بیش از گذشته مطرح شد که در جریان آن حماس با جنبش فتح رقابت میکرد.
او در آن دوره با حضور در نشستهای خبری، سیاستهای تشکیلات خودگردان فلسطین را فاقد مشروعیت میدانست. این مواضع، بهویژه پس از پیروزی حماس در انتخابات، جایگاه او را در میان رهبران این جنبش بیش از پیش تثبیت کرد.
پس از آنکه حماس در سال ۲۰۰۷ کنترل نوار غزه را در دست گرفت، خلیل الحیه بهتدریج به یکی از چهرههای بانفوذ این جنبش تبدیل شد. او فعالیت سیاسی خود را از مسئولیتهای محلی در شهر غزه آغاز کرد، سپس به رده رهبری حماس در سراسر نوار غزه راه یافت و سرانجام در جمع رهبران ارشد جنبش قرار گرفت.
حمایت مستمر فرماندهان شاخه نظامی حماس، از جمله احمد الجعبری و عزالدین الحداد، در پیشرفت سیاسی او نقشی مهم داشت.
تلاشهای مکرر برای ترور الحیه و کشته شدن شماری از فرزندانش نیز به اعتبار و نفوذ او در درون حماس افزود و تصویر او را بهعنوان یکی از رهبران حماس تقویت کرد.
پیش از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، یحیی السنوار از الحیه و شماری دیگر از اعضای دفتر سیاسی حماس در غزه خواست این منطقه را ترک و مسئولیتهایی را در خارج از نوار غزه بر عهده بگیرند. افرادی که به خارج فرستاده شدند، از طرح اصلی السنوار اطلاعی نداشتند و تصور میکردند خروجشان تنها با مأموریتهای خارجی و وظایف سازمانی آنان ارتباط دارد.
الحیه در جریان جنگ، در مصاحبهای با مرکز اطلاعرسانی فلسطین، رسانه وابسته به حماس گفت هدف اولیه از حمله هفتم اکتبر آغاز یک جنگ گسترده نبود. بلکە به گفته او، حماس این حمله را بە عنوان عملیاتی محدود طراحی کرده بود تا شماری از نظامیان اسرائیلی را به اسارت درآورد و آنان را با زندانیان فلسطینی مبادله کند.
الحیه در سراسر دوره جنگ، چه در مواضع داخلی حماس و چه در عرصه سیاسی خارج از این جنبش، همواره از تصمیم یحیی السنوار و فرماندهان گردانهای عزالدین قسام برای اجرای حمله هفتم اکتبر دفاع کرد.
او در کنار نزار عوضالله، عضو کنونی دفتر سیاسی حماس، اکنون از جمله چهرههایی به شمار میرود که مهمترین تصمیمها را در مذاکرات جاری این جنبش اتخاذ میکنند.
الحیه پیش از این نیز در مذاکرات مربوط به جنگ غزه در سال ۲۰۱۴ و گفتوگوهای پس از نبرد سیفالقدس در سال ۲۰۲۱، نقش فعالی را در هیأت مذاکرهکننده حماس داشت.
الحیه همچنین از جمله رهبران حماس بود که از رویکرد یحیی السنوار برای سوق دادن این جنبش به سمت ازسرگیری روابط با ایران و تحکیم مناسبات با حزبالله لبنان حمایت میکرد.
او بهتدریج روابط نزدیکی با هر دو طرف برقرار کرد و در کنار صالح العاروری، مسئولیت هدایت دیدارهای حماس با رهبران حزبالله لبنان و مقامهای جمهوری اسلامی ایران را بر عهده گرفت.
الحیه همچنین در سال ۲۰۲۲ به نمایندگی از حماس در دیدار با بشار اسد، رئیسجمهور مخلوع سوریه، شرکت کرد. این دیدار بخشی از روندی بود که با هدف احیای روابط میان دو طرف آغاز شد، اما هرگز به سرانجام نرسید.
انتظار میرود الحیه در مسئولیت جدید خود نیز همین رویکرد را مبنی بر تداوم پیوند حماس با آنچه کە محور مقاومت خوانده میشود، تداوم بخشد. این محور پس از حمله گسترده حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، هدف حملات سنگین اسرائیل قرار گرفت و متحمل ضربههای سختی شد.
در حلقه نزدیکان الحیه نیز شمار زیادی از چهرههای نزدیک به یحیی السنوار حضور دارند که همین مشی سیاسی را دنبال میکنند. بیشتر این افراد از زندانیان فلسطینی هستند که در چارچوب توافق مبادله اسرا در پرونده گلعاد شالیت در سال ۲۰۱۱ آزاد شدند.