چارچوب هماهنگی عراق بر سر احتمال حمله به اردن دچار شکاف شدە است

گزارش‌های منتشرشده از اختلاف در چارچوب هماهنگی نشان می‌دهد بحران کنونی عراق دیگر صرفاً به تنش میان گروه‌های مسلح و دولت محدود نیست، بلکه به رقابت بر سر مرجع تصمیم‌گیری درباره سیاست امنیتی و خارجی کشور گره خورده است. در چنین شرایطی، هرگونه اقدام مستقل گروه‌های مسلح علیه اردن یا عربستان می‌تواند نه‌تنها عراق را وارد چرخه‌ای از درگیری‌های منطقه‌ای کند، بلکه اعتبار دولت در اعمال انحصار استفاده از زور را نیز بیش از پیش تضعیف کند. هم‌زمان، افزایش سطح آماده‌باش نیروهای عراقی و تلاش بغداد برای مهار این تنش‌ها نشان می‌دهد اولویت دولت، جلوگیری از تبدیل عراق به صحنه رویارویی مستقیم میان محور ایران و رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی آن است.

روزنامه عراقی المدى به نقل از منابع نزدیک به محافل سیاسی گزارش دادە است که اطلاعات مربوط به احتمال حمله گروه سرایا اولیاءالدم به اردن، در نشست اخیر چارچوب هماهنگی اختلاف شدیدی میان رهبران این ائتلاف شیعی ایجاد کرده است.

براساس این گزارش، یکی از رهبران چارچوب هماهنگی که بر گروە سرایا اولیاءالدم نفوذ دارد، خواستار اقدام مستقل این گروه در واکنش به حملات مشترک عربستان و آمریکا به مواضع حشد شعبی شده است. اما دیگر اعضای ائتلاف با چنین اقدامی مخالفت کرده و از واگذاری پاسخ به دولت عراق حمایت کرده‌اند.

گزارش اصلی روزنامه المدى جزئیات اختلاف داخلی چارچوب هماهنگی و نقش سرایا اولیاءالدم به‌طور رسمی تأیید نشده است. بااین‌حال، مقام‌هایی از عراق و اردن در گزارش‌های جداگانه تأیید کرده‌اند که دولت اردن اطلاعاتی را درباره طرح حمله گروه‌های مسلح در اختیار دولت عراق گذاشته و هشدار داده است که به هر حمله‌ای از خاک عراق پاسخ خواهد داد.

یک مقام ارشد عراقی در این بارە به الحرة گفتە است کە دولت‌های عربستان و اردن هشدار داده‌اند که هر حمله جدید از خاک عراق با حمله مستقیم به گروه‌های مسلح داخل این کشور پاسخ داده خواهد شد.

یک مقام رسمی اردنی نیز به الحدث اعلام نمودە است کە کشورش اطلاعاتی را درباره طرح حمله گروه‌های مسلح به خاک اردن در اختیار عراق قرار داده است. سی‌ان‌ان عربی نیز روایت مشابهی را به نقل از یک مقام ارشد اردنی منتشر کرد.

در این بارە، دفتر نخست‌وزیر عراق برگزاری نشست اضطراری چارچوب هماهنگی در ۲۹ ژوئیه را تأیید کرده است، اما در اطلاعیه رسمی آن اشاره‌ای به سرایا اولیاءالدم، طرح حمله به اردن یا اختلاف میان رهبران ائتلاف نشده است.

المدى گزارش دادە است که اختلاف در این نشست میان سه رهبر شکل گرفت که دو نفر از آنها شاخه‌های مسلح دارند. این روزنامه نام رهبر نزدیک به سرایا اولیاءالدم را منتشر نکرده است.

براساس همین گزارش، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در پی تشدید اختلافات برای دومین بار طی دو ماه گذشته به‌طور غیرمستقیم تهدید به استعفا کرده است. این ادعا نیز به منابع ناشناس المدى متکی است و تأیید رسمی ندارد.

المدى همچنین اعلام نمودە است کە گروه‌های مسلح به دولت عراق تا پایان هفته فرصت داده‌اند که به حملات عربستان پاسخ دهد و تهدید کرده‌اند در صورت خودداری دولت، مستقلاً اقدام خواهند کرد. گزارش الحرة نیز تعیین مهلت از سوی برخی گروه‌های مسلح را تأیید کرده، اما تاریخ پایان آن را هشتم اوت اعلام کرده است.

در واکنش به این تهدیدها، دولت عراق سطح آمادگی پایگاه‌ها و مراکز نظامی را افزایش داده است. خبرگزاری رسمی عراق گزارش داد که الزیدی دستور داده است سطح آمادگی در تمامی اردوگاه‌ها و پایگاه‌ها به بالاترین حد برسد و برنامه‌های اطلاعاتی، سامانه‌های هشدار زودهنگام و تجهیزات دفاع هوایی به‌روزرسانی شوند.

المدى در ادامه گزارش خود نوشتە است که گروه‌های مسلح از نخست‌وزیر خواسته‌اند روند انحصار سلاح در دست دولت را متوقف کند و سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به عربستان را لغو کند. از همینرو، الزیدی این سفر را در پی افزایش فشارها لغو کرده است.

تنش‌ها پس از حملات مشترک عربستان و آمریکا به مواضع حشد شعبی در ۲۹ ژوئیه افزایش یافت. خبرگزاری فرانسه به نقل از وزارت دفاع عربستان گزارش داد که نیروهای سعودی با هماهنگی فرماندهی مرکزی آمریکا، اهدافی متعلق به گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران را در عراق بمباران کردند. دولت عربستان این گروه‌ها را مسئول حملات اخیر به تأسیسات نفتی خود دانست.

حشد شعبی اعلام کرد در این حملات ۲۰ نفر از نیروهایش کشته و ۳۲ نفر زخمی شدند. دو مقام حشد شعبی نیز به خبرگزاری فرانسه گفتند پنج مشاور ایرانی در میان کشته‌شدگان بوده‌اند. خبرنگاران این خبرگزاری در بغداد پنج تابوت پوشیده‌شده با پرچم ایران را در مراسم تشییع مشاهده کردند.

دولت عراق همچنان ادعای عربستان درباره انجام حملات پهپادی از خاک این کشور را رد می‌کند. المدى به نقل از منابع خود گزارش دادە است که کمیته‌های عراقی و سعودی طی دو ماه گذشته هفت نشست برگزار کرده‌اند، اما طرف عراقی مدرک قانع‌کننده‌ای را درباره منشأ عراقی حملات دریافت نکرده است. برگزاری این هفت نشست تاکنون از سوی دو دولت به‌طور رسمی تأیید نشده است.

عربستان پیش‌تر در ۱۷ مه اعلام کرده بود سه پهپاد برخاسته از عراق را که تأسیسات نفتی این کشور را هدف قرار داده بودند، رهگیری و منهدم کرده است. دولت عراق در آن زمان این ادعا را رد کرد.

المدى سه فرضیه را درباره عاملان حملات پهپادی به عربستان مطرح کرده است. فرضیه نخست، گروه‌های وابسته به مقاومت اسلامی عراق را مسئول می‌داند. فرضیه دوم بر نقش احتمالی حوثی‌ها تمرکز دارد و احتمال می‌دهد حملات از یمن یا با کمک گروه‌های عراقی از خاک عراق انجام شده باشند.

این روزنامه همچنین فرضیه‌ای را به برخی گروه‌های مسلح نسبت داده است که از حضور واحدهای نظامی اسرائیلی در صحرای سماوه و نجف سخن می‌گوید. هیچ مدرک عمومی یا تأیید مستقلی برای این ادعا ارائه نشده است و نمی‌توان آن را به‌عنوان واقعیتی تأییدشده گزارش کرد.

در همین حال، سرایا اولیاءالدم در جریان جنگ اخیر ایران و آمریکا مسئولیت حملاتی به عربستان، کویت، اردن و سوریه را پذیرفته است. این گروه ویدئوهایی از پرتاب موشک منتشر کرد و مدعی شد برخی از آنها از تونل‌های زیرزمینی در عراق شلیک شده‌اند.

هم‌زمان، المدى گزارش داد که در نشست چارچوب هماهنگی، فالح فیاض، رئیس حشد شعبی، به کوتاهی در تخلیه پایگاه‌ها پیش از حملات متهم شده است. براساس این روایت، الزیدی پیش از انجام حملات به فیاض هشدار داده بود، اما تخلیه مراکز حشد با تأخیر انجام شد.

برخی اعضای چارچوب هماهنگی این ادعا را رد کرده و آن را ناشی از خصومت یک جریان شیعه با فیاض دانسته‌اند. هیچ منبع رسمی یا مستقل دیگری روایت مربوط به هشدار قبلی الزیدی و تأخیر فیاض را تأیید نکرده است.

دولت عراق نیز هرگونه اطلاع یا موافقت قبلی با حملات عربستان و آمریکا را رد کرده است. حیدر عبودی، سخنگوی دولت، در این رابطە گفتە است عراق نه مجوز حمله به پایگاه‌ها و گروه‌های داخل کشور را صادر کرده و نه پیشاپیش از اجرای آن آگاه بوده است.

در کوتاه‌مدت، مسیر تحولات عراق به توانایی دولت در مهار گروه‌های مسلح و جلوگیری از اقدام مستقل آنها بستگی خواهد داشت.

در صورتیکە بغداد بتواند انحصار تصمیم امنیتی را حفظ کند، احتمال مهار بحران و بازگشت به مدیریت دیپلماتیک تنش‌ها افزایش می‌یابد. اما اگر گروه‌های مسلح بدون موافقت دولت وارد رویارویی با اردن یا عربستان شوند، احتمال پاسخ نظامی مستقیم، گسترش دامنه درگیری و تشدید فشارهای خارجی بر بغداد افزایش خواهد یافت.

در چنین سناریویی، عراق بیش از گذشته در معرض تبدیل شدن به میدان تقابل بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای قرار خواهد گرفت.