کشف اثر انگشت تازه در پرونده قتل دو پلیس ترکیه در سال ۲۰۱۵

بهنام زارعی

انتشار گزارشی تازه درباره وجود اثر انگشت یک افسر پلیس در محل قتل دو مأمور در جیلان‌پینار، روایت رسمی دولت ترکیه در سال ۲۰۱۵ را به چالش می‌کشد که مبنای پایان روند صلح با پ‌ک‌ک شد. هم‌زمانی این افشاگری با بحث‌های جدید صلح، پرسش‌هایی جدی درباره سیاسی‌بودن تصمیمات امنیتی گذشته و امکان بازنگری در آن‌ها ایجاد کرده است.

در حالی که تلاش‌ها برای احیای روند صلح میان دولت ترکیه و حزب کارگران کُردستان پس از سال‌ها توقف بار دیگر در فضای سیاسی این کشور مطرح شده است، انتشار یک گزارش کارشناسی جدید بار دیگر پرونده‌ای را به صدر بحث‌های عمومی بازگردانده که نقش تعیین‌کننده‌ای در فروپاشی دور قبلی مذاکرات صلح در سال ۲۰۱۵ داشت.

قتل دو افسر پلیس در جیلان‌پینار، که بنا بر روایت رسمی دولت ترکیه به‌عنوان نقطه پایان روند صلح بازنمایی شد، همواره یکی از مبهم‌ترین و پرسش‌برانگیزترین رخدادها در حافظه سیاسی کُردها بوده است.

رسانه‌های کُردی از ابتدا این پرونده را یکی از نقاط تاریک تصمیم‌گیری امنیتی دولت ترکیه می‌دانستند، و اکنون با انتشار یافته‌های تازه کارشناسی، پرسش‌های اساسی درباره نحوه مدیریت این پرونده بار دیگر مطرح شده است.

در رسانه‌ها و محافل کُردی، جیلان‌پینار نماد لحظه‌ای سرنوشت‌ساز تلقی می‌شود که در آن، روند مذاکره جای خود را به جنگ شهر به شهر داد، امید به حل سیاسی مسئله کُرد فرو ریخت و دولت با استناد به یک روایت مبهم، تشدید فشارهای امنیتی بر فعالان کرد را مشروعیت‌بخشی کرد.

اکنون و در حالی که روند صلح جدیدی در جریان است و پ‌ک‌ک ضمن اعلام انحلال خود گفته است که برای کنار گذاشتن سلاح آماده است، کشف اثر انگشت یک افسر پلیس در محل قتل دو همکارش بار دیگر این پرسش را پررنگ کرده که حقیقت آن روزها چه بوده و چه میزان از تصمیمات آن زمان بر اساس واقعیت یا برپایه محاسبات سیاسی اتخاذ شده است.

گزارش جدید چه می‌گوید؟

به گزارش خبرگزاری مزوپوتامیا، یک گزارش تازه پزشکی–کارشناسی که پس از تقریباً یک دهه به پرونده افزوده شده، تردیدهای جدی درباره روایت رسمی دولت از قتل دو پلیس در جیلان‌پینار ایجاد کرده است.

بر اساس این گزارش، یکی از اثر انگشت‌های به‌دست‌آمده از صحنه قتل متعلق به یک افسر پلیس است که پیش‌تر ادعا کرده بود هرگز وارد آپارتمان محل وقوع قتل نشده است.

 صبح ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۵ پیکرهای دو افسر پلیس، به نام‌های فیاض یوموشاک از اداره مبارزه با تروریسم شانلی‌اورفا و اوکان آجار از یگان ضدشورش، در حالی که در تخت‌ خواب‌هایشان با شلیک گلوله کشته شده بودند، در آپارتمانی مشترک در شهر مرزی جیلان‌پینار پیدا شد. این حادثه در آن زمان شوکی گسترده در ترکیه ایجاد کرد.

نقطه پایان روند صلح

قتل این دو افسر به‌سرعت از سوی دولت رجب طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه (آ‌ک‌پ) به پ‌ک‌ک نسبت داده شد.

متعاقب آن، نیروهای امنیتی ده‌ها نفر را بازداشت کردند و برای دست‌کم هفت شهروند کُرد به ظن ارتباط با پ.ک.ک و دست‌داشتن در این قتل‌ها حکم جلب صادر شد.

روند گفت‌وگوهای صلح که از سال ۲۰۱۳ آغاز شده بود، ساعاتی پس از این حادثه عملاً خاتمه‌یافته تلقی شد و چند روز بعد، حملات هوایی گسترده‌ علیه مواضع پ‌ک‌ک در اقلیم کُردستان عراق از سر گرفته شد.

درگیری‌ها در شهرهای کُردستان ترکیه (باکور) شدت گرفت، مقررات منع رفت‌وآمد برقرار شد و جنگ شهری گسترش یافت.

دو روز پیش از قتل این دو افسر پلیس، در انفجار خونینی در شهر سوروچ، ۳۴ نفر که عمدتاً دانشجویان و فعالان چپگرا بودند، کشته شدند و داعش عامل آن معرفی شد.

یافته مهم: حضور یک افسر پلیس در صحنه قتل

در گزارشی که اداره تحقیقات پزشکی–پلیسی در دوم دسامبر به دیوان عالی کشور ارسال کرده، درج شده است که اثر انگشتی با برچسب «L38» متعلق به بوراک کورو، یکی از همکاران دو افسر کشته‌شده به دست آمده است.

مطابق این گزارش، پنج اثر انگشت از مجموع ده اثر جمع‌آوری‌شده از داخل خانه به کورو تعلق دارد.

بوراک کورو در شهادت اولیه‌ خود مدعی شده بود هیچ‌گاه وارد آپارتمان نشده است. در جریان محاکمه اولیه نیز درخواست وکلای مدافع برای بازجویی از او رد شده بود.

استانداری شانلی‌اورفا همان زمان اعلام کرده بود که هیچ نشانه‌ای از ورود اجباری به محل وجود ندارد، موضوعی که با گزارش جدید ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است و به نظر می‌رسد که گزارش استانداری شانلی‌اورفا بیشتر از آنکه راوی واقعیت باشد، مکتوبی با اهداف سیاسی پنهان بوده است.

جابه‌جایی‌های مشکوک و پرونده‌ای که بی‌نتیجه ماند

مزوپوتامیا همچنین گزارش داده است که مسئولان دخیل در تحقیقات اولیه بعدها با جابه‌جایی‌های غیرمعمول روبه‌رو شدند.

دادستان نخست پرونده هنگام تنظیم کیفرخواست ارتقا یافت و سپس به وزارت دادگستری منتقل شد. قاضی صادرکننده حکم بازداشت‌ها، دادستان ناظر بر کالبدشکافی‌ها و ۲۲ افسر پلیس حاضر در جیلان‌پینار نیز، یک سال بعد، به اتهام ارتباط با جنبش گولن بازداشت و از کار برکنار شدند.

با وجود اهمیت سیاسی این قتل‌ها، پرونده هیچ‌گاه به نتیجه‌ای قطعی منجر نشد. هفت مظنونی که به ارتباط با پ‌ک‌ک متهم شده بودند، در سال ۲۰۱۸ آزاد و سپس به‌دلیل نبود شواهد کافی تبرئه شدند.

ده سال بعد؛ هنوز بدون پاسخ

تقریباً یک دهه پس از حادثه، قتل فیاض یوموشاک و اوکان آجار همچنان حل‌نشده باقی مانده است. دیوان عالی کشور اکنون باید گزارش کارشناسی جدید را بررسی کند.

در حالی که روند جدیدی برای گذار به صلح بین پ‌ک‌ک و دولت ترکیه شکل گرفته است، این گزارش جدید ممکن است مسیر پرونده را دستخوش تغییر کند، هرچند هنوز روشن نیست که آیا این یافته‌ها به بازگشایی گسترده تحقیقات منجر خواهد شد یا خیر.

هم‌زمان با روند صلح جدید

انتشار این گزارش در زمانی صورت می‌گیرد که روند صلح جدیدی میان دولت ترکیه و پ‌ک‌ک آغاز شده است.

پ‌ک‌ک در ماه مه و در پاسخ به فراخوان «صلح و جامعه دمکراتیک»، عبدالله اوجالان، رهبر دربند کُردها، اعلام کرد که آماده است سلاح‌های خود را زمین گذاردە و خود را منحل کند.

این روند جدید به‌طور غیرمنتظره‌ای در اکتبر ۲۰۲۴ با فراخوان دولت باغچلی، رهبر راست‌گرای افراطی حزب حرکت ملی (م‌ه‌پ)، آغاز شد و با حمایت رجب طیب اردوغان ادامه یافت.

با این حال دولت آک‌پ هنوز هیچ اقدامی درباره آینده نیروهای پ‌ک‌ک که سلاح زمین گذاشته‌اند و همچنین مطالبات کُردها برای آزادی عبدالله اوجالان انجام نداده است.

اوجالان در روند صلح قبلی نیز نقشی مستقیم داشت و فراخوان تاریخی برای پایان مبارزه مسلحانه صادر کرده بود.