گزارش وال استریت ژورنال از ترفند مالی چین برای پرداخت پول نفت ایران

تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه ایران، که هدفشان جلوگیری از دسترسی تهران به درآمدهای نفتی است، پرداخت پول نفت ایران را برای کشورهای غربی تقریبا غیرممکن کرده است. اما روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی فاش کرده است که چین، بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران، راهکاری محرمانه یافته است تا بهای نفت وارداتی خود را بپردازد، بدون آنکه مستقیما قوانین تحریمی آمریکا را نقض کند.

این روزنامه آمریکایی به نقل از چند مقام غربی کنونی و پیشین می‌نویسد که پکن و تهران از طریق یک کانال مالی پنهان به دادوستدی شبیه به مبادله روی آورده‌اند. نفت ایران به چین صادر می‌شود و در مقابل، شرکت‌های چینی وابسته به دولت، پروژه‌های زیرساختی بزرگ در ایران را اجرا می‌کنند.

بر اساس این گزارش، یک شرکت بیمه دولتی چین به نام «سینسور» (Sinosure) که خود را بزرگ‌ترین آژانس اعتبار صادراتی جهان می‌داند، به همراه یک نهاد مالی بسیار محرمانه چینی با نام «چکسین» (Chuxin) در این سازوکار نقش کلیدی دارند.

این نهاد دوم در هیچ فهرست عمومی از بانک‌ها یا موسسات مالی چین وجود ندارد، اما بنا بر ارزیابی مقام‌های مطلع، واسطه اصلی پرداخت‌های غیرمستقیم میان ایران و چین است.

به گفته منابع وال استریت ژورنال، این سیستم با دور زدن نظام مالی جهانی و استفاده از تسویه داخلی بین شرکت‌های دولتی چین، به ایران امکان داده تا درآمدهای نفتی خود را حفظ کرده و هزینه پروژه‌های عظیم زیربنایی را تامین کند.

منابع مطلع به وال استریت ژورنال گفته‌اند که تنها در سال گذشته میلادی، حدود ۸.۴ میلیارد دلار از درآمد نفتی تهران، از طریق همین کانال مخفی برای تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی چینی در ایران اختصاص یافته است.

بر اساس برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، ایران در سال گذشته میلادی حدود ۴۳ میلیارد دلار نفت خام صادر کرده که حدود ۹۰ درصد از آن به مقصد چین بوده است. این روند نشان می‌دهد که علی‌رغم فشارهای تحریمی، ایران توانسته با اتکا به روابط اقتصادی با چین، بخشی از درآمدهای نفتی خود را بازیابد.

در گزارش آمده است که این مدل «تسویه غیرمستقیم» در عین حال روابط اقتصادی و ژئوپلیتیکی تهران و پکن را بیش از پیش به هم گره زده و تلاش‌های واشینگتن برای منزوی‌سازی ایران را با چالش جدی مواجه کرده است.

به گفته مقام‌های غربی، این کانال مالی نه تنها موجب تداوم جریان نفت ایران به بازار چین شده، بلکه امکان سرمایه‌گذاری گسترده شرکت‌های چینی در پروژه‌های ایرانی، از ساخت راه‌آهن و پالایشگاه گرفته تا نیروگاه و بنادر را فراهم کرده است.

مقامات غربی این مکانیسم را تهدیدی برای سیاست تحریم‌های آمریکا می‌دانند. تا کنون واشنگتن شرکت‌ها و افراد کوچک چینی مرتبط با ایران را هدف قرار داده، اما از تحریم نهادهای بزرگ دولتی مانند Sinosure خودداری کرده است تا از تشدید تنش‌ها با پکن جلوگیری کند.

در پایان گزارش آمده است که این مکانیسم مالی محرمانه، نمونه‌ای بارز از نحوه همکاری دو قدرت ضدآمریکایی برای بی‌اثر کردن ابزارهای اقتصادی واشینگتن است، همکاری‌ای که در عمل یک محور مالی شرقی موازی با سیستم غربی پدید آورده است.

این مکانیسم نشان می‌دهد که چگونه قدرت‌های بزرگ می‌توانند اثر تحریم‌های آمریکا را با ارائه کانال‌های مالی جایگزین کاهش دهند. برای تهران، این امر انزوا را کاهش می‌دهد و برای پکن، نفوذ در منطقه‌ای که آمریکا سال‌ها بر آن تسلط داشته است، افزایش می‌یابد.

وابستگی اقتصادی ایران به چین همچنین به پکن امکان نفوذ در نحوه توزیع درآمدهای نفتی ایران را می‌دهد، حتی در شرایط فشارهای بین‌المللی برای محدود کردن برنامه‌های هسته‌ای و منطقه‌ای تهران.

سازوکار نفت در ازای زیرساخت، تنها یک مسیر اقتصادی نیست؛ این یک شراکت سیاسی است که تحریم‌های آمریکا را دور می‌زند، ایران را به چین نزدیک‌تر می‌کند و الگویی نوظهور از شبکه‌های اقتصادی جایگزین را نشان می‌دهد، جایی که تحریم‌های واشنگتن با راهکارهای مالی و تجاری دیگر خنثی می‌شوند.