Search this site

نامه امینه اردوغان به ملانیا ترامپ با تأکید بر رنج کودکان غزه، بیش از آن‌که بیانگر تعهدی واقعی به ارزش‌های انسانی باشد، بازتابی از دیپلماسی نمادین و بهره‌برداری سیاسی ترکیە است. در شرایطی که دولت ترکیه هزاران زندانی سیاسی کرد، از جمله زنان و نوجوانان، را در زندان‌ها نگاه داشته و سیاستی سرکوبگرانه علیه کردستان را دنبال می‌کند، این موضع‌گیری با تناقضی جدی در خطاب اخلاقی و بهرەگیری نمادین بە منظور دستیابی بە ابزاری برای فشار دیپلماتیک شباهت دارد. بانوی اول ترکیه، امینه اردوغان، در نامه‌ای به ملانیا ترامپ همسر رئیس‌جمهور آمریکا، از وی خواسته است ضمن تماس با نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، با وی در رابطە با وضعیت کودکان در غزه گفتگو کند. امینه اردوغان در این نامە نوشتە است کە از نامه‌ای که ملانیا ترامپ، اوایل ماه جاری به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، درباره کودکان اوکراین و روسیه ارسال کردە است، الهام گرفته است. او در این نامه که از سوی دفتر ریاست‌جمهوری ترکیه منتشر شدە است نوشت: اطمینان دارم حساسیت مهمی که شما در قبال ۶۴۸ کودک اوکراینی نشان دادید، به غزه نیز تسری خواهد یافت. بانوی اول ترکیه گفت که درخواست ملانیا ترامپ «بازتاب احساسات مشترک انسانی» بود. وی در این نامە افزودە است: این روزها که جهان در حال تجربه بیداری جمعی بودە و به‌رسمیت‌شناختن فلسطین به یک خواست جهانی بدل شده است، باور دارم که فراخوان شما به نمایندگی از غزه، یک مسئولیت تاریخی در قبال ملت فلسطین را محقق خواهد ساخت. امینه اردوغان در نامه خود یادآور شدە است که طی دو سال گذشته بیش از ۶۲ هزار نفر، از جمله ۱۸ هزار کودک، در غزه به دست اسرائیل کشته شده‌اند. از همین رو، او از ملانیا ترامپ خواستە است از نتانیاهو بخواهد به بحران انسانی در غزه پایان دهد. از زمان آغاز جنگ اسرائیل علیه غزه در اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۲۷۰ نفر بر اثر سوءتغذیه جان باخته‌اند که دست‌کم ۱۱۲ کودک را شامل می‌شود. نامە امینە اردوغان، همسر رجب طیب اردوغان در حالی منتشر می شود کە این کشور با بحران مسالە کردستان روبرو بودە است. بر اساس داده‌های انجمن حقوق بشر ترکیه تا سال ٢٠٢٣، این کشور ۲۸۰،۵۸۴ بازداشتی و زندانی در را مشتمل بر ۲۶۶،۵۱۰ مرد، ۱۱،۵۳۳ زن و ۲،۵۴۱ کودک در کارنامە خود داشتە است. بر اساس این دادەها، شمار زندانیان تا آوریل ۲۰۲۴، بە۳۱۰،۰۰۰ زندانی رسیدە است. طبق گفته مقامات دولتی در ترکیه، قریب بە ۴۰،۰۰۰ زندانی عمدتا کرد، به دلیل فعالیت‌های سیاسی، در زندان هستند. طبق داده‌های IHD، ٢١ زندانی در شرایط مشکوک جان خود را از دست داده‌اند و ١٩ زندانی، از جمله دو کودک نیز بر اثر فشارهای زندان، خودکشی کردەاند. علاوە بر این آمارها، طی سالهای اخیر، دولت ترکیە، با حملات شدید بە غیر نظامیان، در مناطق شمال-شرق سوریە (روژآوا)، علاوە بر بە قتل رساندن کودکان و غیرنظامیان، نقش مهمی را در انهدام زیرساختهای عمومی، تغییر دموگرافیک این منطقە و نیز حمایت از گروە داعش ایفا کردە است. این حمایتها، بە آوارگی و ربایش قریب بە ٦٠٠٠ زن و دختر ایزدی از شنگال منجر گردید. از همین رو منتقدان می‌گویند، شواهد عملکرد دولت ترکیە علیە کُردها، بازتاب دهندە این نکتە است که نامه امینه اردوغان بیش از آنکه حامل صدایی اخلاقی در دفاع از کودکان غزه باشد، بخشی از راهبرد دیپلماسی نمادین دولت ترکیه بە شمار رود. به گفته آنها، تناقض میان این موضع‌گیری و سیاست‌های سرکوبگرانه آنکارا علیه کُردها و زندانیان سیاسی، مشروعیت اخلاقی پیام را تضعیف کرده و آن را ابزاری برای فشار دیپلماتیک می‌سازد.

همراە با ترک پایگاههای عین الاسد و ویکتوری در عراق، ایالات متحده آمریکا به دولت عراق سه هفته فرصت داده است تا طرحی برای خلع سلاح حشد الشعبی و گروه‌های مورد حمایت ایران ارائه کند، در غیر این صورت تحریم‌های شدیدی علیە این کشور اعمال خواهد شد. به گفته یک منبع عراقی، این درخواست در نامه‌ای از سوی وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، به بغداد ابلاغ و واشنگتن وعده همکاری در این روند را داده است. همزمان، ایرج مسجدی، معاون سپاه قدس، با سفر به بغداد و شهرهای دیگر وضعیت نیروهای وابسته به ایران را ارزیابی کرده است. با ترک پایگاههای عین الاسد و ویکتوری در عراق، ایالات متحده آمریکا کمتر از یک ماه به بغداد فرصت دادە است تا طرحی عملی را برای خلع سلاح شبه‌نظامیان الحشد الشعبی تدوین کنند. در این بارە، یک منبع دولتی عراقی اعلام نمودە است کە یک مقام ارشد دولت عراق اخیراً نامه‌ای از مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، از طریق دیپلمات‌های آمریکایی دریافت کرده است. در این نامە، روبیو اعلام نمودە است که دولت عراق باید در اسرع وقت طرحی را برای خلع سلاح حشد الشعبی تدوین کردە و واشنگتن در این تلاش به بغداد کمک خواهد کرد. در غیر این صورت تحریم‌های شدیدی علیە عراق اعمال خواهد شد. همچنین گزارشهایی از حضور ایرج مسجدی، معاون فرمانده سپاه قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از بغداد و دیگر شهرهای عراق بە منظور ارزیابی آمادگی گروه‌های مسلح و آمادگی‌های آنها برای مرحله بعدی منتشر شدە است. از سوی دیگر، روز یکشنبه ۱۸ اوت ۲۰۲۵، نیروهای آمریکایی پایگاه هوایی عین‌الاسد در استان انبار و مجموعه پایگاه ویکتوری در بغداد را ترک کردند. در این بارە، حسین علوی، مشاور نخست‌وزیر عراق، تأکید کرد که مأموریت ائتلاف بین‌المللی برای مبارزه با داعش پایان می‌یابد و مرحله جدید همکاری امنیتی متمرکز بر مشاوره و ظرفیت‌سازی نیروهای امنیتی عراق آغاز خواهد شد. یک مقام عالی‌رتبه دولت عراق اعلام کرد که دستور خروج نیروهای نظامی از سوی سفارت آمریکا صادر شده و تخلیه به‌صورت مرحله‌ای انجام می‌شود. پایگاه عین‌الاسد با حدود دو هزار سرباز، طی سال‌ها یکی از مراکز کلیدی عملیات ائتلاف بوده و پایگاه ویکتوری نیز محل استقرار شمار دیگری از نیروها بوده است. بخشی از نیروهای خارج‌شده به اربیل منتقل شده‌اند. پیامدهای امنیتی و منطقه‌ای کاهش سریع حضور آمریکا نگرانی‌هایی در عراق ایجاد کرده است. برخی سیاستمداران و مقامات نگران بازگشت داعش و تأثیر بی‌ثباتی سوریه بر امنیت کشور هستند. جوامع شیعه در عراق به رژیم جدید سوریه بی‌اعتمادند و خصومت ویژه‌ای نسبت به احمد الشرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، دارند. از سوی دیگر، فضای سیاسی داخلی عراق نیز نیز پرتنش بودە و اتهام‌های دخالت خارجی، هم از سوی آمریکا و هم ایران، مطرح شده است. ایران با تصویب قانونی که الحشد الشعبی را تقویت می‌کند، تلاش دارد نفوذ خود را در عراق تثبیت کند، اقدامی که مورد مخالفت شدید آمریکا است. کتائب حزب‌الله، گروه شبه‌نظامی وابسته به ایران، بر خروج کامل نیروهای آمریکایی تأکید کرده و اعلام داشته که از مطالبه خروج تا سپتامبر ۲۰۲۵ عقب‌نشینی نخواهد کرد. این گروه پیش‌تر نیز نیروهای آمریکایی را هدف حمله قرار داده و به‌عنوان سازمان تروریستی خارجی توسط آمریکا شناخته می‌شود. گزارش‌ها حاکی است که اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، به شبه‌نظامیان وابسته به ایران در عراق هشدار داده است که اسرائیل فهرست گسترده‌ای از اهداف در عراق را در اختیار دارد. همگرایی تحولات نظامی و سیاسی برخی تحلیلگران و منابع عراقی به ارتباط شتاب خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های عین‌الاسد و ویکتوری با تلاش نمایندگان مجلس برای جمع‌آوری امضا به منظور درج طرح قانون «الحشد الشعبی» در دستور جلسه آینده اشاره کرده‌اند. این عقب‌نشینی و بازچیدمان نیروها تحت تأثیر حملات گسترده موشک‌های کروز، موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و پهپادهای بال‌ثابت قرار گرفته است که در طول جنگ حمایت در غزه فعال بودند. «الحشد الشعبی» که نیروی نیابتی ایران در عراق محسوب می‌شود، با تصویب این قانون از قدرت رسمی قابل توجهی برخوردار خواهد شد، امری که آمریکا با آن مخالف است و در این باره به عراق نیز هشدار داده است. قانون «الحشد الشعبی» و رقابت انتخاباتی تصویب پیش نویس قانون الحشد الشعبی در پارلمان عراق نیز در کانون رقابتهای سیاسی در عراق قرار گرفته است. سنیها و کردها تصمیم گرفته‌اند در هیچ جلسه پارلمانی که در رابطە با تصویب این قانون باشد شرکت نکنند، اما نیروهای شیعه با بیش از ۱۸۰ نماینده، امکان تصویب آن را دارند. در این بارە، یکی از نمایندگان شیعه اعلام کرد که طرح قانون پس از توافق رهبران شیعه از دستور کار پارلمان پس گرفته شده، در حالی که نماینده دیگری گفت متن پیش‌نویس به هیئت رئیسه ارسال شده است. محمد الشمری، عضو کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان عراق، افزود که امضاهایی جمع‌آوری شده اند تا طرح قانون در دستور جلسه آینده درج شود، هرچند دخالت‌های خارجی ممکن است روند کار مجلس را تحت فشار قرار دهد. یک سیاستمدار مستقل عراقی این وضعیت را «تلاشی برای خرید زمان» توصیف کرد و گفت: نیروهای اصلی شیعه می‌دانند فشارهای آمریکا جدی است. بنابراین یا نمی‌خواهند با آمریکایی‌ها درگیر شوند، یا تلاش می‌کنند موضوع قانون را مسکوت بگذارند، در حالی که با سخنان پرطمطراق درباره امکان تصویب آن، فشار سیاسی را حفظ می‌کنند. خروج سریع نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های کلیدی، فشار آمریکا برای محدود کردن نفوذ ایران، و تلاش شبه‌نظامیان وابسته به تهران برای تثبیت موقعیت خود، همگی مؤلفه‌های یک گذار راهبردی پیچیده در عراق هستند. این روند پیامدهای امنیتی و سیاسی قابل توجهی دارد و ماه‌های آینده تعیین‌کننده میزان ثبات و کنترل دولت عراق بر امور داخلی این کشور خواهد بود.

اومای آنا در فرهنگ ترک و ترکمن نمادی از باروری، مادری و حامی خانواده است که ریشه‌های آن در شمن‌باوری و نظام تنگریسم قرار دارد. با وجود کاهش نقش دینی این الهه پس از گسترش ادیان توحیدی، اما حضور آن در زبان، فولکلور و آیین‌های روزمره ترکمن‌ها همچنان پابرجاست. این اسطوره در پیوند با خورشید و «درخت زندگی» تجلی می‌یابد و کارکردی مشابه الهه‌های باروری میان‌رودان دارد؛ میراثی که هویت فرهنگی ترکمن‌ها را تداوم می‌بخشد. در میان اقوام ترک و ترکمن، «اومای آنا» جایگاهی ویژه دارد؛ نمادی از باروری، مادرانگی و حامی خانواده. اگرچه در پی گسترش ادیان توحیدی از مقام دینی مستقیم او کاسته شد، اما ردپای حضورش در زبان، فولکلور و زندگی روزمره ترکمن‌ها همچنان روشن است. مطالعات اساطیرشناسی نشان می‌دهد واژه «اومای» ممکن است از مفهومی مرتبط با رحم یا جفت گرفته شده باشد که نقش مادری‌اش را برجسته می‌سازد و «آنا» در زبان‌های ترک به معنی مادر است؛ بنابراین «اومای آنا» به معنای مادر آسمانی یا مادر زاینده است. کتیبه‌های اورخون (قرن هشتم میلادی) مشهور به بازتاب‌دهنده جایگاه او در فرهنگ ترک باستان‌اند؛ در یکی از عبارات آمده است: «تحت حمایت مادرم که همچون الهه اومای است». پژوهشگران معتقدند نقش اومای آنا در فرهنگ ترک‌ها تا حدی مشابه الهه‌های باروری میان‌رودان یا آسیای صغیر بوده است. نماد باروری و نگهبانی در فولکلور ترکمنی، باور عمومی چنین بود که هنگام تولد نوزاد، سایه‌ی اومای آنا بر سر او قرار می‌گیرد. اگر کودک بیمار می‌شد، گفته میشد: «اومای آنا از او دور شده است». برای بازگرداندن او، آیینی مانند بستن نخ سفید به لباس نوزاد یا روشن کردن شمع بە عنوان نشانه‌ای از حضور فعال این اسطوره در زندگی روزمره مردم اجرا می‌شد. در روایت‌های کهن، اومای آنا با نور خورشید در جایگاە نمادی از انرژی حیات‌بخش. در فرهنگ ترکمنی پیوند داده شده است. نور خورشید بازتاب نیروی مادری او تعبیر می‌شد. همچنین او به‌عنوان مالک «درخت زندگی» مطرح است که پل ارتباطی میان زمین و آسمان محسوب می‌شود. پیوند اومای آنا با شمن‌باوری ترکمن‌ها باور به اومای آنا در جهان‌بینی ترکمن‌ها ارتباط نزدیکی با سنت‌های شمن‌باورانه دارد. شمن‌باوری یا «تنگریسم» که پیش از گسترش اسلام در میان اقوام ترک رایج بود، بر محور ارتباط انسان با ارواح طبیعت و نیروهای آسمانی بنا شده بود. در این نظام اعتقادی، اومای آنا یکی از ارواح نیکوکار و محافظ به شمار می‌رفت که به‌ویژه از زنان و کودکان مراقبت می‌کرد. شمن‌ها در آیین‌های خود هنگام زایش یا بیماری کودکان برای بازگرداندن حمایت اومای آنا به دعا و آواز متوسل می‌شدند. روایت‌هایی از ترکمن‌ها نقل شده که اگر کودکی بیمار یا ناآرام بود، گفته می‌شد «سایه اومای از او دور شده» و برای بازگرداندنش آیین‌هایی چون دود کردن گیاهان یا خواندن سرودهای آیینی انجام می‌دادند. در جهان‌بینی شمن‌باور، هر نیروی طبیعی دارای «اِیِه» یا روح نگهبان بود. اومای آنا در این میان نماد روح مادری و باروری محسوب می‌شد که نقشی حیاتی در تداوم نسل و بقای خانواده داشت. به گفته پژوهشگران ایرانی، زهره طاهر و هاشم حسینی، در مقاله‌ای با عنوان «بررسی تطبیقی الهه مادر در اساطیر باستانی ایرانی و ترک» که در نشریه «پژوهش‌های ادبیات تطبیقی» منتشر شده، اومای آنا در میان ترک‌ها همان نقشی را ایفا می‌کرد که الهه‌های مادر در اساطیر ایرانی داشتند؛ نیرویی که از طریق آیین‌های شمنی در زندگی روزمره حضور می‌یافت. این پیوند میان شمن‌باوری و اومای آنا هنوز در فرهنگ ترکمنی به‌جا مانده است. برخی آیین‌های سنتی مانند روشن کردن آتش یا استفاده از نمادهای طبیعی در مراسم خانوادگی بازتاب همان باور قدیمی‌اند که مادر الهی را با نیروهای طبیعت و جهان نامرئی پیوند می‌دهد. حضور معاصر در فرهنگ ترکمن‌ها در تاریخ معاصر، هرچند دینداری مستقیم به جا نمانده، اما تاثیر فرهنگی اومای آنا همچنان باقی است. امروزه در زبان ترکمنی گفته‌هایی مانند: «سایه اومای آنا نگهدارت باشد» به‌عنوان دعای خیر مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ عبارتی که نقش محافظتی مادرانه الهی را بازتاب می‌دهد. (هرچند که در ادبیات امروزی کاربرد چندانی ندارد) در ادبیات عامیانه، ضرب‌المثل‌ها و اشعار ترکمنی، مادر به‌گونه‌ای مقدس توصیف می‌شود. در بسیاری داستان‌ها، مرز میان مادر زمینی و مادر الهی محو شده و مادر انسانی تصویر بازتابی از اومای آناست. در منابع دانشگاهی ترجمه‌شده از زبان ترکی آمده است: «اومای آنا به‌عنوان اله‌‌ای مهربان و محافظ شناخته می‌شود که باروری، خوش‌شانسی و امنیت را برای خانواده‌ها و کودکان فراهم می‌کند. همچنین اگر لازم باشد، در محافظت از زنان و کودکان می‌تواند خشمگین و دفاع‌کننده هم باشد.» همچنین مقاله‌ای در دانشگاه اروپای مرکزی (CEU) با موضوع نقش اومای آنا در حافظه فرهنگی ترک‌ها تاکید کرده است: اومای به‌عنوان الهه محافظ مادران، نماد باروری، پرورش زندگی و پاسداری از زمین است.» این تحلیل نشان می‌دهد که حتی در بافت‌های تاریخی بحرانی، مفهومی چون اومای آنا در حافظه فرهنگی جوامع قوی باقی می‌ماند. واژه‌شناسانی چون جرارد لزلی ماکینز کلاسون نیز در منابع زبان‌شناسی ترکی به توضیح معنای این شخصیت اسطوره‌ای پرداخته‌اند و جایگاه او را به‌عنوان حافظ زنان و کودکان با اهمیت تاریخی دانسته‌اند. پایداری یاد اومای آنا نشانه‌ی مقاومت فرهنگی ترکمن‌ها در برابر سیاست‌های حاشیه‌نشینی یا تبعیض بوده است. در شرایطی که این ترکمن‌ها در کشورهای مختلف با محدودیت‌های اتنیکی مواجه‌اند، تکیه بر نمادی مانند اومای آنا کمک می‌کند هویت فرهنگی درونی حفظ شود. این اسطوره، ضمن تاکید بر نقش محوری زن و خانواده، نقطه‌ی پیوندی بین نسل‌ها و ارزش‌های اصیل فرهنگی فراهم کرده است؛ جایگاهی که گاه مقابل روایت‌های رسمی یا مذهبی سلطه‌گر قرار گرفته است. «اومای آنا» فراتر از یک اسطوره کهن است؛ او نمادی زنده از مادری، حفاظت و پیوند با طبیعت در فرهنگ ترکمن‌هاست. از کتیبه‌های اورخون تا سخن شفاهی امروز، حضورش یادآور پیوند انسان با نیروهای نجات‌بخش نمادین است. برای ترکمن‌ها، اومای آنا نه فقط میراث باستانی، بلکه چشمه‌ای از معنا در زندگی مدرن، حافظ هویت جمعی و یادآور نقشی است که مادری و ارتباط با طبیعت در فرهنگ‌شان دارد

گزارش: سامان میرزایی گزارش‌های رسمی از انهدام کوره‌های زغال‌گیری غیرمجاز در مریوان، بیشتر نمایشی از «برخورد سطحی» است تا پاسخی واقعی به تاراج جنگل‌ها. روایت‌های میدانی از تردد آزادانه کامیون‌های حامل چوب نشان می‌دهد که قاچاق در ابعادی سازمان‌یافته و با پوشش نهادی رخ می‌دهد؛ امری که در فضای شدیداً امنیتی مناطق هورامان بدون هماهنگی قدرت‌های حاکم ناممکن است. در حالی‌که اخبار رسمی از انهدام چندین کوره زغال‌گیری غیرمجاز در مریوان و امحای چند تن زغال در رسانه‌ها بازتاب یافته است، در سوی دیگر ماجرا، روایت‌های میدانی از حجم گسترده قاچاق چوب حکایت دارند که نه‌تنها با آمارهای رسمی همخوانی ندارد، بلکه نشانه‌هایی از وجود یک شبکه سازمان‌یافته در پسِ تاراج جنگل‌ها را نمایان می‌سازد. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان اعلام کرده است که در دو شبانه‌روز اخیر، ۲۵ کوره زغال‌گیری غیرمجاز در مریوان شناسایی و منهدم شده‌اند. اما در همین روزها، منابع محلی از تردد آزادانه ده‌ها کامیون حامل چوب جنگلی در جاده‌های کردستان خبر داده‌اند که نه با واکنش نهادهای نظارتی مواجه می‌شوند، نه ایست و بازرسی‌ها مانع‌شان می‌شوند و نه هیچ نهاد قضایی مانع از تردد آنها می شود. در این بارە، یکی از شهروندان ساکن در حاشیه جنگل‌های شاهو، در گفت‌وگوی غیررسمی به آرنا نیوز گفت: آخر هفته‌ی گذشته ٣ کامیون پر از چوب از کنار روستا عبور کردند و رفتند سمت کرمانشاه. نه نیرویی بازرسی‌شان کرد، نه کسی جلوی‌شان را گرفت. اما وقتی یک وانت هیزم محلی گیر می‌افتد، چطور این‌ها راحت می‌گذرند؟ در جاده‌های اصلی کردستان نیز روایت‌های مشابهی شنیده می‌شود. از جمله در مسیر سنندج به قروه، اهالی از عبور مکرر کامیون‌های حامل چوب خبر می‌دهند. منابع بە آرنا نیوز گفتەاند کە در کمتر از یک هفته، بیش از ٢٠ کامیون با بار چوب در این مسیر تردد داشته‌اند. این سطح از انتقال چوب، بدون مجوز رسمی یا رصد میدانی، تنها می‌تواند حاصل ساختاری پنهان و دارای پشتوانه امنیتی یا نفوذی در ساختار اجرایی باشد. آیا قاچاق جنگل‌ها ممکن است مستقل از نیروهای حاکم باشد؟ در مناطق جنگلی کردستان، به‌ویژه در مریوان و هورامان، فضای شدیداً امنیتی حاکم است. مناطق هورامانات، شاهو، ژاوه رود و حتی بخشی از نواحی جنگلی سروآباد، تحت کنترل سخت‌گیرانه نظامی قرار دارند؛ چرا که تصور یا احتمال فعالیت نیروهای مسلح حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) در این مناطق وجود دارد. در چنین شرایطی، عبور و مرور بدون هماهنگی یا آگاهی نهادهای امنیتی، عملاً ناممکن است. یک عضو باسابقه‌ی یکی از انجمن‌های محیط زیستی کردستان در این‌باره به آرنانیوز می‌گوید: این قاچاق نه تنها بدون چشم‌پوشی، بلکه بدون وجود یک شبکه‌ی تسهیل‌گر امنیتی یا اقتصادی ممکن نیست. در جنگل‌هایی که مردم بومی حتی برای آوردن هیزم هم مورد بازخواست قرار می‌گیرند، جغونە امکان دارد کە ۸ یا ۱۰ کامیون چوب از دل منطقه رد شود و به مقصد برسد؟ به گفته‌ی او، فعالان محیط‌زیست در این سال‌ها بارها تلاش کرده‌اند تخلفات را گزارش دهند، اما پاسخ اغلب سکوت، تهدید، یا برچسب‌های امنیتی بوده است. برخورد گزینشی؛ نمایش انهدام، انکار ریشه‌ها در مقابل، نهادهای رسمی بیشتر بر انهدام کوره‌های زغال‌گیری، یا بازداشت افراد محلی تأکید می‌کنند. در آخرین مورد، ۳ پرونده قضایی برای تخریب جنگل‌ها در مریوان تشکیل شده است. اما از نگاه فعالان میدانی، این برخوردها در سطح باقی مانده‌اند و هرگز به حلقه‌های اصلی، یعنی آن‌هایی که بار کامیون را با ضمانت عبور می‌دهند، نرسیده‌اند. یک فعال مدنی دیگر به آرنا نیوز می‌گوید: ما اعتراض که می‌کنیم، ما را بازداشت می‌کنند، نه آن‌ها را که درخت می‌برند. این‌جا جنگل نه به‌خاطر فقر مردم، بلکه به‌خاطر سهم‌خواهی قدرت‌ها دارد نابود می‌شود. از مریوان تا کامیاران، از سروآباد تا شاهو، فعالان محیط‌زیست نه‌تنها از دولت حمایت نمی‌گیرند، بلکه در خطر امنیتی شدن نیز قرار دارند. بازداشت‌های متعددی از سوی نهادهای امنیتی، به‌ویژه اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در این مناطق ثبت شده است که ظاهراً یکی از انگیزهای آن ممانعت از فعالیت فعالین محیط زیست کردستان است. در چنین شرایطی، مقابله واقعی با قاچاق چوب باید از لایه‌های پنهان قدرت آغاز شود.تا زمانی که ساختارهای امنیتی و نظامی سهمی در این جریان داشته باشند، چه با چشم‌پوشی، چه با مباشرت، چه با سکوت،  حتی اگر چند کوره‌ نیز منهدم شود، باز جنگلها بە سوی نابودی خواهند رفت.

حسن امیرآبادی سخنرانی اخیر علی خامنه‌ای بار دیگر نشان می دهد که استراتژی او همچنان بر نفی گفت‌وگوی مستقیم با آمریکا استوار است؛ رویکردی که مذاکره را مترادف با شکست می‌بیند. اما در بستر کنونی، با بحران اقتصادی عمیق، فشارهای خارجی و تضعیف انسجام داخلی، این سیاست بیش از آن‌که بیانگر ایستادگی باشد، به معنای فرسایش تدریجی و فروپاشی آرام است. فقدان توازن واقعی قدرت و کاهش ظرفیت اجتماعی، جمهوری اسلامی ایران را در وضعیتی قرار داده است که آینده‌ای جز انفعال و شکست پیش‌رو ندارد. سخنرانی روز گذشتە علی خامنه‌ای بار دیگر پرده از یک حقیقت قدیمی برداشت و آن این‌که او حاضر نیست هیچ‌گونه گفت‌وگوی مستقیم با ایالات متحده آمریکا را بپذیرد، تا جاییکە مذاکره را صرفاً در حکم عقب‌نشینی و شکست می‌بیند. این موضع تازه نیست، اما در شرایط کنونی یعنی پس از جنگ ١٢ روزه ایران و اسرائیل، تهدید فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی اروپایی‌ها و تشدید فشارهای داخلی، معنای دیگری پیدا می‌کند. خامنه‌ای همچنان بر همان راهی می‌رود که جمهوری اسلامی بارها آن را آزموده و در آن شکست خورده است. تقابل همه‌جانبه با آمریکا تا رسیدن به پیروزی، راهی است که او انتخاب کرده است. اما مشکل اینجاست که در موازنه واقعی قدرت، چنین پیروزی‌ای اساساً قابل تصور نیست. برای خامنه‌ای، مذاکره تنها زمانی معنا دارد که نشانه‌ای از قدرت ایران باشد. او هرگونه گفت‌وگو با آمریکا را نه سازوکار حل اختلاف، بلکه مقدمه تسلیم می‌داند. تدوام این نگاه در طول زمامداری وی، باعث شد که حتی در سال ۱۳۹۲ زمانیکە ناگزیر به پذیرش «نرمش قهرمانانه» شد، بلافاصله کوشید آن را در قالب پیروزی معنوی و تاکتیکی بازتعریف کند. در ذهن او گفت‌وگو زمانی مشروع است که جمهوری اسلامی دست بالا را داشته باشد و آمریکا به حضور و نفوذ ایران در منطقه تن بدهد. اما چنین شرایطی هرگز به واقعیت بدل نشده است. آنچه به‌عنوان ایستادگی در بازار افکار عمومی داخلی فروخته می‌شود، در عمل بیشتر یک توهم ایدئولوژیک تا یک محاسبه عقلانی است. در آن سوی ماجرا، دونالد ترامپ هم منطق مشابهی دارد. او مذاکره را نه گفت‌وگو میان دو طرف برابر، بلکه تأیید شکست طرف مقابل می‌داند. اشاره‌های مکررش به بمباران هیروشیما و ناگاساکی و مقایسه آن با برخورد نظامی احتمالی علیه ایران، نشان می‌دهد که از نگاه او بهترین توافق همان است که دشمن را در موقعیت ژاپن پس از جنگ جهانی دوم قرار دهد: کشوری وادار به تسلیم، رهبری تحقیرشده و مذاکره‌ای که فقط صورت‌جلسه‌ی پذیرش شکست است. دست‌کم در شرایط فعلی، ترامپ آشکارا می‌خواهد چنین تصویری از رابطه با ایران بسازد؛ یعنی مذاکره را نه به‌عنوان ابزار تفاهم، بلکه به‌عنوان صحنه‌ای برای تحمیل اراده آمریکا بە پیش ببرد. اما واقعیت ایران چیز دیگری است. اقتصاد زیر بار تحریم‌ها خرد شده و سال‌هاست از نفس افتاده است. کاهش درآمدهای نفتی، انسداد نظام بانکی و سرمایه‌گذاری خارجی، و فرار سرمایه، ایران را به سمت فروپاشی کشانده است. حتی اگر در مقطعی صادرات نفت افزایش نیز یابد، ساختار معیوب، بسته و فاسد اقتصاد اجازه نمی‌دهد این درآمدها به بازسازی قدرت بینجامد. چنین اقتصادی توان یک جنگ طولانی را ندارد و حتی برای حفظ زندگی روزمره مردم نیز به زحمت افتاده است. از نظر نظامی هم اوضاع روشن است. جمهوری اسلامی سال‌هاست توان موشکی و پهپادی خود را به رخ می‌کشد، اما این نمایش‌ها در برابر نیروی هوایی و دریایی آمریکا و متحدانش بی‌ارزش است. ایران نه هواپیماهای مدرن و نه ناوگان دریایی قدرتمند دارد. از سوی دیگر، شبکه‌های پدافندی‌اش نیز در برابر حملات دقیق و گسترده به‌سرعت از کار می‌افتند. تجربه جنگ‌های منطقه‌ای نشان داده که ایران می‌تواند آزار بدهد، اما نمی‌تواند یک جنگ تمام‌عیار را تاب بیاورد. تفاوت میان «قدرت مزاحم» و «قدرت مسلط» درست همین‌جاست، در واقع ایران توان مزاحمت دارد، اما توان سلطه و پیروزی ندارد. از همه مهم‌تر، جامعه ایران دیگر پشت شعارهای رسمی بسیج نمی‌شود. خامنه‌ای هرچقدر از «اتحاد ملی» سخن بگوید، شکاف‌های اجتماعی و سیاسی عمیق‌تر از آنی هستند که با یک خطابه پر شود. اعتراضات سراسری، مهاجرت گسترده و بی‌اعتمادی عمومی نشان می‌دهد که اکثریت جامعه ظرفیت فداکاری در پای ایدئولوژی را از دست داده‌اند. از همین رو بە نظر می رسد در صورت وقوع جنگی فراگیر، برخلاف دوران جنگ ایران و عراق، بعید است میلیون‌ها نفر داوطلبانه به میدان بروند. بیشتر مردم تنها می‌خواهند زنده بمانند و از فشار رها شوند. تاریخ جمهوری اسلامی ایران هم شاهدی روشن بر این مدعاست. جنگ با عراق پس از هشت سال شعار «تا رفع فتنه از عالم» با پذیرش آتش‌بس و «جام زهر» به پایان رسید. در آن برهە نیز معلوم شد که شعار مقاومت، زمانیکە با واقعیت قدرت سخت برخورد می‌کند، جز شکست چیزی به‌بار نمی‌آورد. تجربه برجام نیز این واقعیت را نشان داد. پس از سال‌ها تحریم و بحران، حکومت ناچار به مذاکره شد و توافقی را امضا کرد که در ظاهر «موفقیت» نام گرفت، اما در حقیقت اعترافی بود به ناتوانی در ادامه مسیر تقابل. خروج ترامپ از برجام تنها یک واقعیت دیگر را عیان کرد: حتی وقتی جمهوری اسلامی کوتاه می‌آید، باز هم دست بالا را ندارد. امروز هم چشم‌انداز آینده چندان متفاوت نیست. اگر سیاست «نه جنگ، نه مذاکره» ادامه یابد، نتیجه چیزی جز فرسایش تدریجی نخواهد بود. ایران به حیات نباتی در اقتصاد و سیاست تن می‌دهد و هر روز بخشی از توانش را از دست می‌دهد، بی‌آنکه دستاوردی واقعی داشته باشد. این همان چیزی است که خامنه‌ای آن را «ایستادگی» می‌نامد، اما در عمل، معنای دیگری جز فروپاشی آرام ندارد. اگر تقابل به جنگ مستقیم بینجامد، سرنوشت روشن‌تر است. آمریکا و اسرائیل توان نظامی لازم برای نابودی زیرساخت‌های ایران را دارند و جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند بیش از چند هفته تاب بیاورد. نتیجه چنین جنگی نه تغییر فوری رژیم، بلکه تحمیل یک شکست تمام‌عیار و تحقیرآمیزی است که شاید به صحنه ژاپن ۱۹۴۵ شباهت پیدا کند، با این تفاوت که ایران بر خلاف ژاپن بعد از جنگ، نه بازسازی اقتصادی خواهد داشت و نه جایگاهی برای بازگشت به جامعه جهانی. اما مسیر دیگری نیز قابل تصور است. این مسیر همان است که پیش‌تر هم مشاهدە شدە است: تسلیم در پوشش توافق. در این حالت، جمهوری اسلامی ناچار می‌شود پای میز مذاکره برود، اما برای مصرف داخلی آن را با عباراتی مثل «توافق عزتمندانه» یا «نرمش قهرمانانه» بزک می‌کند. امتیازهای اصلی واگذار می‌شوند و غرب آن را نشانه تسلیم می‌داند، در حالی که رسانه‌های حکومتی تلاش می‌کنند همان عقب‌نشینی را به‌عنوان پیروزی جا بزنند. درست همان‌طور که بعد از برجام اتفاق افتاد. وجه مشترک همه این سناریوها یک اپیزود شناختە شدە است؛ پایان ماجرا همیشه تسلیم است. تفاوت فقط در زمان و شکل آن است؛ گاهی تسلیم آرام و تدریجی در سایه فرسایش، گاهی شکست آشکار در جنگ، و گاهی عقب‌نشینی در قالب یک توافق است. خامنه‌ای هرقدر از «مقاومت تا پیروزی» بگوید، واقعیت این است که آمریکا و متحدانش ابزارهای اقتصادی، نظامی و سیاسی کافی برای تحمیل اراده خود دارند، در حالی که جمهوری اسلامی ایران نه از اقتصاد، نه از ارتش کارآمد، و نه از مشروعیت داخلی و بین‌المللی برخوردار است. از این زاویه، استراتژی خامنه‌ای چیزی جز فرار به جلو نیست؛ تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر ضعف‌ها و خریدن زمان است. او می‌خواهد نشان دهد که همچنان کنترل اوضاع را در دست دارد، اما تجربه چهار دهه گذشته به‌روشنی می‌گوید این مسیر سرانجامی جز شکست ندارد. به بیان ساده‌تر، راهبرد خامنه‌ای نه «مقاومت تا پیروزی»، که «مقاومت تا تسلیم» است. این واقعیتی است که هرچقدر در خطابه‌های رسمی پنهان شود، در میدان عمل بارها و بارها خود را نشان داده و باز هم نشان خواهد داد.

در حالیکە خبرگزاری امنیتی فارس نیوز، وابستە بە سپاە پاسداران انقلاب اسلامی، صدور احکام اخراج معلمان کردستان را بە ارتباط آنها با پژاک منتسب کردە است، موجی فراگیر از اعتراض‌های صنفی و مدنی در ایران نسبت به احکام انضباطی علیه معلمان کردستان شکل گرفته است. همزمان با انتشار خبر اخراج گستردە معلمان در کردستان، کە خبرگزاری امنیتی فارس، وابستە بە سپاە پاسداران انقلاب اسلامی آنها را مرتبط بە حزب حیات آزاد کردستان، پژاک، قلمداد کردە است، مجمع تشکل‌های مدنی در کردستان، مریوان، و تشکلهای مدنی فرهنگیان در استان‌های مختلف ایران این احکام را «ظالمانه» و «نابخردانه» دانسته و خواستار لغو فوری آنها شده‌اند. افزون بر انجمن‌ها، بازنشستگان، اولیا و گروهی از کوهنوردان نیز با اقدام‌های نمادین حمایت خود را ابراز کرده‌اند. معترضان هشدار داده‌اند این روند بحران آموزشی را تشدید و شکاف اجتماعی را عمیق‌تر می‌کند. در این بارە، کانون صنفی مستقل فرهنگیان آذربایجان در بیانیه‌ای، اخراج و تبعید معلمان در سنندج، سقز و دیواندره را «تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر ضعف‌های ساختاری آموزش و پرورش» و نشانه‌ای از همسویی با نهادهای امنیتی دانست. انجمن فرهنگیان هرسین نیز این احکام را «نابخردانه» خواند و خواستار لغو فوری آنها شد. در واکنشی دیگر، انجمن‌های صنفی فرهنگیان در هرسین و اسلام‌آباد غرب (شاباد) در استان کرماشان (کرمانشاه)، ضمن محکوم کردن این برخوردها، خواستار لغو تمامی احکام انضباطی علیه معلمان کردستان شدند. اتحادیه آزاد کارگران ایران نیز با انتشار بیانیه‌ای بر ضرورت پایان دادن فوری به بازداشت، پرونده‌سازی و اخراج فعالان صنفی تأکید کرد. کانون صنفی فرهنگیان گیلان هم این احکام را «ظالمانه» توصیف کرده و خواستار بازنگری و لغو این احکام شدە است. اعتراض‌ها تنها به تشکل‌های صنفی محدود نمانده است. گروهی از معلمان و اولیای دانش‌آموزان در کردستان صدای معلم را «صدای آزادی و عدالت» نامیدند. در همین حال، جمعی از کوهنوردان سنندج و کرمانشاه با صعود نمادین به قله سبلان در روز ۳۰ مرداد، حمایت خود را از معلمان محکوم‌شده نشان دادند. بازنشستگان مطالبه‌گر در کرمانشاه نیز با یادآوری سابقه طولانی سرکوب فعالان مدنی در ایران، تأکید کردند که تهدید و احضار نمی‌تواند مانع ادامه اعتراضاتشان شود. شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران هشدار داده است که ادامه این روند می‌تواند بحران آموزشی را عمیق‌تر کرده و شکاف میان جامعه و حاکمیت را افزایش دهد. در همین راستا، مجمع انجمن‌های مدنی مریوان نیز با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که این احکام «فاقد وجاهت» بوده و تنها به بی‌اعتمادی عمومی دامن می‌زند. خبرگزای امنیتی فارس با وارد آوردن اتهام بە معلمان کردستان نوشتە است بررسی اسناد فعالیت این افراد نشان می‌دهد آنها در زمینه کشف حجاب، تحریک دانش‌آموزان به ترک کلاس‌ها و حتی تهیه پنل‌های خورشیدی و اقلام موردنیاز برای عناصر مسلح نیز نقش داشته‌اند. این اولین اقدام این خبرگزاری علیە نیروهای جامعە مدنی در کردستان و ایران بە شمار نمی رود. پیش از این نیز، این خبرگزاری اعترافات اجباری فعالین مدنی و سیاسی ایران و کردستان را بە عنوان شواهد محکمە پسند، بە منظور تحت تاثیر قراردادن افکار عمومی، منتشر کردە بود.

علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با ایراد یک سخنرانی در مراسم سوگواری امام هشتم شیعیان، ضمن ظاهربینانە خواندن مذاکره مستقیم با آمریکا بە عنوان یک راه‌حل اعلام کرد هدف واشنگتن چیزی جز بە تسلیم واداشتن و گوش به‌فرمان کردن ملت ایران نیست. علی خامنەای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، امروز یکشنبه ۲۴ اوت، بە مناسبت سالروز درگذشت امام هشتم شیعیان، با حضور در میان جمعی برگزیدە در حسینە خمینی بە سخنرانی پرداخت. در این دیدار کە بعد از غیبت پرسش برانگیز وی در مراسم اربعین برگزار گردید، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با طرح پرسشی درباره چرایی دشمنی مستمر ایالات متحده آمریکا طی ۴۵ سال گذشته گفت که واشنگتن بارها تلاش کرده است این خصومت را پشت عناوینی مانند «حقوق بشر» و «دموکراسی» پنهان کند، اما مقام‌های کنونی آمریکا آشکارا گفته‌اند هدفشان «واداشتن ایران به اطاعت» است. او کسانی را که خواهان مذاکره مستقیم با آمریکا هستند، ظاهربین خواند و تأکید کرد در سایه هدف واقعی آمریکا از دشمنی با ایران، این مسائل حل‌شدنی نیست. خامنه‌ای دلیل اصلی جنگ دوازدە روز میان ایران و اسرائیل را نیز توقع آمریکا برای تسلیم شدن ایران قلمداد کردە و مدعی شد که اسرائیل با تحریک واشنگتن دست به حمله زده است. او در ادامە گفت ملت ایران با ایستادگی دشمن را پشیمان کرد و افزود: برخی مخالفان در اروپا یک روز پس از آغاز جنگ جلسه گذاشتند و حتی برای جمهوری اسلامی پادشاه تعیین کردند. خامنه‌ای این اقدام را نشانه «توهم و اطمینان کاذب دشمن» خواند. رهبر جمهوری اسلامی ایران در بخش دیگری از سخنانش از مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران حمایت کرد و گفت: رئیس‌جمهور پرکار، پرتلاش و پیگیر است و باید از او حمایت کرد.» او اتحاد ملت و دولت را «ضرورت قطعی» توصیف کرد و از مسئولان خواست در این مسیر همراه باشند. این اظهارات در حالی بیان می‌شوند که مخالفت برخی از جریان‌های اصولگرا با سیاست‌های پزشکیان، به‌ویژه درباره مذاکره، اخیرا شدت گرفته است. پزشکیان در سخنان اخیرش در جمع مدیران رسانه‌ها اعلام داشتە بود: «گفتگو به معنای تسلیم نیست. گفتگو نکنیم می‌خواهید بجنگید؟» او تأکید کردە بود که: دولت بدون رضایت رهبری هیچ کاری نمی‌کند، حتی اگر مخالف نظر شخصی‌ام باشد. این موضع انتقادات تازه‌ای را در مجلس برانگیختە و برخی نمایندگان او را با ابوالحسن بنی‌صدر مقایسه کردە بودند. اتحاد ملی در برابر فشار خارجی خامنه‌ای همچنان کە از روزهای پس از جنگ به یک سنت رایج بدل شده است، بار دیگر بر ضرورت حفظ «سپر اتحاد ملی» تأکید کرد و گفت دشمنان ایران دریافته‌اند که راه شکست جمهوری اسلامی جنگ مستقیم نیست، بلکه تلاش برای ایجاد اختلاف در داخل است. او از صاحبان قلم، مسئولان و نیروهای سیاسی خواست در برابر این تلاش‌ها بایستند و مانع خدشه‌دار شدن وحدت جامعه شوند. به گفته او، اختلاف سلیقه سیاسی طبیعی است اما نباید به «تخریب مبانی جمهوری اسلامی» منجر شود. حمله به اسرائیل و دعوت به اقدام عملی در بخش دیگری از سخنانش، علی خامنه‌ای ضمن حملە بە اسرائیل، آن «منفورترین حکومت نزد ملت‌ها» خواند و کشتار کودکان در جنگ اخیر را «بی‌سابقه در تاریخ بشر» توصیف کرد. او محکومیت‌های لفظی غرب را بی‌فایده دانست و تأکید کرد که باید همانند «مردم شجاع یمن» راه‌های کمک به اسرائیل را بست. رهبر جمهوری اسلامی ایران بار دیگر طبق عادت مرسوم در پایان سخنانش ابراز امیدواری کرد که «ریشه این سرطان مهلک از منطقه برچیده شود و ملت‌های مسلمان با اتحاد در برابر اسرائیل بایستند.» این سخنان علی خامنەای رهبر جمهوری اسلامی ایران در حالی ایراد می‌شود کە بعد از جنگ دوازدە روزە، وی صرفا دو بار در مجامع عمومی ظاهر گشتە است. سخنرانی امروز وی در حالی ایراد می‌گردد کە با تهدید فعال شدن مکانیسم ماشە از سوی تروئیکای اروپایی و نشانەهای جدیدی از احتمال برخورد نظامی جمهوری اسلامی ایران با غرب و بەویژە اسرائیل، تنش‌ها در سطح منطقە افزایش یافتە است.

گزارش اخیر کنگره ایالات متحدە آمریکا و اظهارات تام باراک نشان می‌دهد که چشم‌انداز سیاسی سوریه به سمت ساختار امنیتی فدرال و غیرمتمرکز تغییر یافته است. تشدید خشونت‌ها و مطالبات اقلیت‌ها، توان دولت متمرکز احمد الشرع را محدود کرده و ادغام نیروهای سوریه دموکراتیک با دولت انتقالی را پیچیده ساخته است کە در نوع خود بازتابی از بازنگری استراتژیک واشنگتن در بازسازی حکمرانی مشارکتی و چندلایه در سوریه به شمار می رود. گزارش تازه کنگرە ایالات متحدە آمریکا و اظهارات تام باراک حاکی از اشارە بە آینده‌ای هستند که در آن سوریه به‌جای یک دولت متمرکز، بر پایه یک ساختار امنیتی فدرال اداره می‌شود. این رویکرد جدید با تشدید خشونت‌ها و مطالبات اقلیت‌ها برای خودمختاری، چشم‌انداز قدرت‌گیری احمد الشرع رئیس‌جمهور سوریه و طرح او برای بازسازی یک دولت متمرکز را به چالش کشیده است. گزارش کنگرە آمریکا، همچنین عزم راسخ مردم سوریه را به‌خاطر تلاش برای رهایی از دهه‌ها استبداد» ستوده و این لحظه را فرصتی تاریخی برای ایجاد نظامی مشارکتی میان گروه‌های مذهبی و و اتنیکی توصیف کرده است. در متن این گزارش، اقدام‌های منتسب به هیات التحریر شام (HTS) بە ریاست احمد الشرع برای مهار قاچاق سلاح، محدود کردن نفوذ ایران و روسیه و کاهش نقش سوریه به‌عنوان یک گذرگاه غیرقانونی، مثبت ارزیابی شده است. همزمان، این گزارش، حمایت خود را از گفت‌وگوی الشرع (الجولانی) و فرماندهان نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) بە منظور ادغام در یک ساختار فدرال جدید، اما نه تحت کنترل یک دولت متمرکز در دمشق، بلکه ذیل ایجاد یک ارتش و سیستم امنیتی فدرال مطرح کردە است. این گزارش به‌روشنی اعلام می‌کند ادغام SDF با دولت انتقالی برخاستە از HTS که به افراط‌گرایی و جنایات جنگی متهم است، غیرممکن خواهد بود. از سوی دیگر، به‌کارگیری اصطلاح «نیروهای امنیتی فدرال سوریه» به‌جای «ارتش عرب سوریه» تنها تغییر واژه‌ای نیست، بلکه بازتاب نگاه واشنگتن به آینده‌ای غیرمتمرکز و چندلایه است. در این بارە، وزارت دفاع آمریکا موظف شده است تا فوریه ۲۰۲۶ گزارشی از پیشرفت‌ها در شرق فرات ارائه و بودجه مشخصی برای این مناطق اختصاص دهد. اقلیت‌ها زیر فشار خشونت و وعده‌های تحقق‌نیافته در ارنه، شهری در دامنه‌های کوه حرمون، بسیاری از ساکنان دروزی می‌گویند که از خروج از مرزهای شهر خود هراس دارند و دولت اسلام‌گرای سنی‌مذهب سوریه را تهدیدی مستقیم علیە خود می‌دانند. بی‌اعتمادی در میان اقلیت‌های مذهبی و اتنیکی رو به افزایش بودە و به‌گفته نبیه کَبّول، ساکن دروزی، «ماه‌های اولیه پس از سقوط اسد امیدهای زیادی وجود داشت، اما امروز اوضاع از دوره پیش هم بدتر شده است این نگرانی‌ها تلاش‌های الشرع برای تثبیت قدرت دولت نوپای خود را دشوار کرده است. خشونت‌ها در سویدا ، شهری با اکثریت دروزی، تا کنون بیش از هزار کشته بر جای گذاشته و معترضان را به خیابان‌ها کشانده است. ورودی‌های شهر توسط نیروهای دولتی مسدود و ساکنان برای تأمین آب و غذا در تقلا هستند. در تازه‌ترین اعتراضات، شعارهایی درباره حق تعیین سرنوشت و حتی درخواست حمایت از اسرائیل که مواضع نیروهای سوری را همزمان با این بحران هدف حملات هوایی قرار داد، شنیدە شدە است. در این میان، تام باراک، نماینده ویژه دولت ترامپ در امور سوریه و از حامیان الشرع، پس از خونریزی‌های سویدا اذعان کردە است که شاید سوریه دیگر نتواند به یک دولت متمرکز بازگردد. در این رابطە وی اظهار داشت: نه فدراسیون، اما چیزی نزدیک به آن؛ مدلی که به همه اجازه دهد هویت، فرهنگ و زبان خود را حفظ کنند، بدون تهدیدِ اسلام‌گرایی. همه به این نتیجه رسیده‌اند که باید راهی معقول‌تر پیدا کنیم. با این وجود، الشرع در نطق‌های علنی خود تجزیه سوریە را رد کرده و دخالت اسرائیل را «تلاشی برای تضعیف دولت» قلمداد کردە است. او وعده داده است عاملان نقض حقوق در جریان درگیری‌ها محاکمه شوند. با این حال، پیشینه او به‌عنوان یک رهبر جهادی سابق و اتهام‌های سنگین علیه نیروهای هم‌پیمانش، همچنان مانع جلب اعتماد اقلیت‌هاست. تلاش‌های او برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و کاهش انزوای دیپلماتیک هرچند موفقیت‌هایی داشته، اما به گفته پژوهشگران، مشکلات اصلی سوریه سیاسی و ریشه‌دار است. منازعه اصلی با نیروهای سوریە دموکراتیک شکاف میان دولت دمشق و نیروهای سوریه دموکراتیک، که بخش‌های وسیعی از مناطق شمال‌شرق در فضای سرزمینی سوریە را کنترل می‌کنند، از نگاە دولت انتقالی دمشق، یکی از محوری‌ترین تهدیدها برای ثبات آینده سوریە باقی مانده است. توافق ماه مارس برای ادغام نهادهای مدنی و نظامی در دولت، با کنفرانس حسکه که بر تمرکززدایی تأکید داشت، به چالش کشیده شد و واکنش تند وزارت خارجه سوریه را برانگیخت. این جدال در حالی ادامه دارد که کمیته آمریکایی، ادغام در یک چارچوب فدرال را تنها مسیر قابل حمایت دانسته است. خشونت‌های ساحلی و احساس طردشدگی در مناطق علوی‌نشین سواحل، کشتار ماه مارس دست‌کم ۱۴۰۰ قربانی عمدتا غیرنظامی را از خود برجای گذاشت. گزارش‌ها حاکی از آن هستند کە قربانیان تنها به دلیل هویت مذهبی هدف قرار گرفتند. ضیاء خیربیگ، شهردار جبله، که تلاش دارد میان ساکنان و نیروهای امنیتی دولت انتقالی سوریە میانجی‌گری کند، می‌گویدمردم هنوز از بیرون رفتن پس از تاریکی شب هراس دارند و به او لقب «خائن» داده‌اند. درخواست او برای استفاده از نیروهای بومی در پست‌های بازرسی نادیده گرفته شده و سربازان اعزامی از ادلب مستقر شده‌اند. در ارنه، بسیاری از ساکنان بر پیوند تاریخی دروزیان با سوریه تأکید دارند و اتهام تلاش برای تجزیه را «اطلاعات نادرست» می‌خوانند. اما در عین حال، از تبعیض در دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها، آزار در ایست‌های بازرسی و ناامنی‌های مداوم گلایه می‌کنند. اگر چە این گزارش، میتواند حاکی از نشانەهایی مبنی بر تغییر رویکرد تام باراک ، فرستادە ویژە ایالات متحدە آمریکا و لزوم تغییر در نگرەهای استراتژیک این کشور مبنی بر بازتاسیس یک سیستم متمرکز در سوریە بازخوانی شود، اما حضور نیروهای سوریە دموکراتیک و خودمدیریتی مناطق شمال-شرق سوریە، بە عنوان یک بازیگر مهم در عرصە سوریە، می‌تواند یکی از دلایل این تغییر رویکرد بە شمار رود.

خودمدیریتی شمال‌شرق سوریه (روژآوا) در واکنش به تعویق انتخابات پارلمان در سه استان، به‌ویژه مناطق کُردستان، این تصمیم را غیردموکراتیک و مغایر حقوق شهروندی دانست. این نهاد از جامعه بین‌المللی و سازمان ملل خواستە است تا انتخابات را به‌رسمیت نشناسند، زیرا اخذ چنین تصمیمی، نیمی از مردم سوریه را از مشارکت سیاسی محروم و حاکمیت اراده آن‌ها را نادیده می‌گیرد. بە علت تعویق برگزاری انتخابات در سە استان سوریە و بە ویژە مناطق کردستان سوریە (روژآوا)، خودمدیریتی این منطقە ضمن هشدار شدید بە احمدالشرع رئیس جمهور دولت انتقالی سوریە، از جامعە جهانی و سازمان ملل درخواست نمود تا این انتخابات را بە رسمیت نشناسد. هیات برگزاری انتخابات پارلمان دولت انتقالی سوریە بە ریاست احمدالشرع، روز گذشتە ٢٣ اوت اعلام کرد کە بە دلیل بحران امنیتی، انتخاب اعضای پارلمان را در استانهای حسکە، رقە و سویدا بە تعویق انداختە است. نوار نجمه سخنگوی رسانه‌ای کمیته عالی انتخابات پارلمان سوریه، روز شنبه اول شهریور گفت که این کمیته به دلیل چالش‌های امنیتی تصمیم به تعویق روند انتخابات در استان‌های سویدا، حسکه و رقه گرفته و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، انتخابات در این مناطق نیز برگزار خواهد شد. در این بارە خبرگزاری عربی سوریه (سانا) به نقل از نجمه گزارش داد: انتخابات در این استان‌ها به تعویق افتاده است، زیرا انتخابات مجلس خلق یک امر حاکمیتی است و باید در سرزمین‌های تحت کنترل دولت برگزار شود که به طور کامل بخش‌های رسمی آن را کنترل می‌کند. احمد الشرع، رئیس جمهور دولت انتقالی سوریه، روز چهارشنبه فرمانی را مبنی بر تصویب سیستم انتخاباتی موقت پارلمان صادر کرد. این فرمان تصریح می‌کند که این مجلس ۲۱۰ عضو خواهد داشت که ۷۰ عضو آنها مستقیما توسط رئیس جمهور طی روزهای بین ۱۵ تا ۲۰ سپتامبر مستقیما تعیین خواهند شد. در واکنش بە این تصمیم، خودمدیریتی مناطق شمال-شرق سوریە امروز یکشنبە، ۲۴ اوت با انتشار بیانیەای تعویق برگزاری انتخابات اعضای مجلس را در سە استان مناطق خودمدیریتی محکوم کردە و از جامعە بین‌المللی و سازمان ملل متحد درخواست نمودە است کە انتخابات پارلمان در سوریە را بە رسمیت نشناسند. در این بیانیه آمده است که مناطق تحت کنترل خودمدیرتی امن‌ترین بخش‌های سوریه هستند و ادعای ناامنی برای برگزاری انتخابات صحت ندارد. این بیانیه همچنین تصریح کرده  است که انتخابات اعلام‌شده توسط دمشق «دموکراتیک نیست و اراده واقعی مردم سوریه را بازتاب نمی‌دهد.» خودمدیریتی اعلام کرده است کە برگزاری کنفرانس گفت‌وگوی میهنی در سوریە، تشکیل حکومت انتقالی، تدوین قانون اساسی و نیز اعلام انتخابات پارلمان در سوریە، متعاقب انحلال حکومت بعث، همگی گام‌هایی بر خلاف انقلاب سوریە بودەاند. در بخش دیگری از این بیانیە آمدە است: سوری‌ها برای دستیابی به حق شهروندی واقعی، و در درجه اول حق شرکت در انتخابات آزاد و عادلانه، فداکاری‌های بسیاری را انجام دادەاند. اما تاریخ این کشور شاهد تکرار تاریخ بودە و بار دیگر حقوق سوریها در حال سلب شدن است. زیرا این انتخابات غیردموکراتیک است و منعکس کننده اراده مردم سوریه نیست. اداره خودگردان مناطق شمال شرق سوریە تأکید می‌کند که انتخابات در این برهه، تلاشی برای به حاشیه راندن تقریباً نیمی از مردم سوریه از طریق جابجایی اجباری و سیاست‌های سیستماتیک برای جلوگیری از مشارکت جوامع و نیروهای فعال در شکل‌دهی به آینده کشور بە شمار می‌رود. خودمدیریتی شمال و شرق سوریه با بیان اینکه «هیچ تصمیم یا اقدامی با رویکرد حذف دیگر گروه‌ها پذیرفتنی نیست»، هشدار داده است که «حل بحران سوریه نمی‌تواند از مسیر بازتولید سیاست‌های گذشته انجام شود، بلکه نیازمند گفت‌وگو و راه‌حل‌های مشترک است.»

Above, armed Yemenis during a rally in the Houthi-run capital Sanaa on Aug. 15, 2025. (AFP) با رهگیری یک موشک شلیک شدە از سوی حوثیهای یمن بە اسرائیل در روز جمعە و ارزیابی شکست حملات آمریکا در انهدام کامل زیرساختهای این گروە، اسرائیل در صدد ایجاد یک بانک هدف برای از سرگیری حملات خود بە یمن برآمدە است. همزمان رسانەها از شکست طرح ترور رئیس ستاد حوثی‌ها محمد عبد‌الکریم الرومری خبر میدهند. در حالی که حوثی‌ها از سرگیری شلیک موشک به سمت تل‌آویو را در دستور کار قرار داده‌اند، رسانه‌های عبری گزارش می‌دهند که اسرائیل برای طراحی بانک اهداف جدید علیه این گروه آماده می‌شود. در این بارە وب‌سایت والا نیوز اعلام کرده است که اسرائیل پس از ناکامی عملیات نظامی ایالات متحده آمریکا در یمن، در حال برنامه‌ریزی برای انجام حملاتی هماهنگ علیه مراکز حساس حوثی‌هاست. بر اساس این گزارش، طرح اسرائیل بر شناسایی مجموعه‌ای گسترده از اهداف متمرکز است که شامل زیرساخت‌های اطلاعاتی، تأسیسات بندری، توانمندی‌های نظامی و صنایع دفاعی حوثی‌ها می‌شود. تحلیلگران می‌گویند اجرای هم‌زمان چنین حملاتی می‌تواند خسارات چشمگیری بر توان عملیاتی این گروه وارد کند. هم‌زمان منابع مطلع در اسرائیل تاکید دارند که نهادهای اطلاعاتی از جمله شعبه اطلاعات نظامی ارتش، موسوم به «امان»، و سازمان اطلاعات خارجی «موساد» طی هفته‌های اخیر به‌طور فشرده در حال جمع‌آوری داده‌ها و تدوین طرح‌های عملیاتی هستند تا به مراکز ثقل حوثی‌ها ضربه وارد کنند. در همین رابطە، گزارش‌هایی درباره تلاش برای ترور محمد عبد‌الکریم الرومری، رئیس ستاد حوثی‌ها، منتشر شدە است. بە نقل از والا نیوز او در حالی که در ضیافت شام با چند مقام بلندپایه حضور داشت هدف سوءقصد قرار گرفت، اما عملیات در آخرین لحظات ناکام ماند. با وجود این تلاش‌ها، برآوردهای نظامی اسرائیل نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از توان و مراکز فرماندهی حوثی‌ها در تأسیسات زیرزمینی پنهان شده است. همین مسئله عملیات هدف‌گیری را دشوار کرده است زیرا دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل هنوز تصویر کاملی از موقعیت این مراکز در اختیار ندارند. پیش از این، ایالات متحده آمریکا از ماە مارس تا مه بیش از هزار حمله هوایی علیه مراکز فرماندهی، سامانه‌های پدافندی و مسیرهای تدارکاتی حوثی‌ها انجام دادە بود. گر چە این حملات به کشته شدن صدها نیروی حوثی و تخریب انبارهای مهمات و تأسیسات نظامی انجامید، اما نتوانست پرتاب موشک‌ها و پهپادها را متوقف کند. در مقابل، ارتش آمریکا با خسارات قابل توجهی روبه‌رو شد. هفت فروند پهپاد پیشرفته به ارزش تقریبی ۳۰ میلیون دلار برای هر دستگاه سرنگون شد و یک جنگنده اف-۱۸ نیز به دلیل حادثه‌ای امنیتی سقوط کرد. در همین رابطە وبسایت النهار العربی نیز تاکید کردە است کە ناکامی عملیات آمریکا علیە حوثیها در یمن، اعتبار ژنرال مایکل کوریلا، فرمانده پیشین سنتکام، را نیز در کاخ سفید تضعیف کرد. این ناکامی، سرائیل را به سمت طراحی گزینه‌های تازه برای مقابله با حوثی‌ها سوق دادە است. مقامات نظامی اسرائیل بر این باورند که حوثی‌ها در صورت آغاز هرگونه عملیات گسترده در غزه، تلاش خواهند کرد دامنه حملات خود را افزایش دهند.

امیر خنجی منطق سیاسی علی خامنه‌ای بر سازوکار حذف مستمر استوار است؛ الگویی که نشان می‌دهد هیچ‌یک از نخبگان سیاسی، حتی نزدیک‌ترین یارانش نیز از چرخه طرد مصون نیستند. هاشمی رفسنجانی با تمام سرمایه تاریخی حذف شد، احمدی‌نژاد از متحد مورد اعتماد به عنصر مزاحم تبدیل گشت و لاریجانیِ مطیع نیز کنار گذاشته شد. اما در این میان روحانی در وضعیتی تعلیقی قرار دارد؛ نه حذف شده و نه مورد اعتماد است. این الگو آشکار می‌سازد که بقای سیاسی در جمهوری اسلامی تابع اراده فردی رهبر است، نه قواعد نهادی. در منطق سیاسی علی خامنه‌ای، خشاب همیشه پر است و حذف تنها قاعده بازی است. هیچ‌کس حتی نزدیک‌ترین یاران او از تیغ این منطق در امان نمانده‌اند. هاشمی با همه سابقه‌اش به حاشیه رانده شد، احمدی‌نژاد از محبوب‌ترین یار به عنصر مزاحم بدل گشت و حتی لاریجانیِ مطیع نیز مدت زیادی از اعتماد ساقط شد. از سوی دیگر در جناح مقابل نیز، اصلاح‌طلبان سنتی امروز نه در قدرت جایگاهی دارند و نه در جامعه اعتباری برای‌شان باقی مانده است. اما آینده تنها به این بن‌بست ختم نمی‌شود. پیش‌بینی محتمل آن است که نسل جوان اصلاح‌طلب، با عبور از چارچوب‌های فرسوده، به سمت مواضع رادیکال‌تر حرکت کند و خود را برای دوران گذار آماده سازد. در این میان، روحانی همچنان در وضعیتی معلق مانده است؛ نمادی از سیاستی که نه حذف شده است و نه توانسته پیروز میدان باشدو شاید همین «تعلیق» او را به بازیگری ذخیره در فردای پرابهام بدل کند. منطق «خشاب» در برابر منطق جبهه اصلاحات اصلاح‌طلبان در تازه‌ترین موضع‌گیری خود کوشیده‌اند بار دیگر خود را به‌عنوان نیرویی «میانجی و عقلانی» معرفی کنند. پیشنهاد اخیر آنان مبنی بر پذیرش داوطلبانه محدودیت در غنی‌سازی، دقیقاً در همین چارچوب قرار دارد. آنان استدلال می‌کنند که این تصمیم می‌تواند قفل مذاکرات را بگشاید، از فشار تحریم‌ها بکاهد و مسیر اقتصاد ایران را از بحران کنونی بیرون آورد. اما این پیشنهاد، به‌جای آنکه در نگاه خامنه‌ای نشانه عقلانیت سیاسی تلقی شود، با واکنش منفی روبه‌رو شد. سایت رهبر جمهوری اسلامی بلافاصله هشدار داد: «خشاب دشمن را پر نکنید». این عبارت به‌خوبی نشان می‌دهد که در منطق خامنه‌ای، هرگونه نرمش یا عقب‌نشینی نه امتیاز تاکتیکی بلکه خیانت به جبهه خودی محسوب می‌شود. این واکنش روشن می‌کند که اصلاح‌طلبان، در چشم خامنه‌ای همچنان «غیرخودی» باقی می‌مانند. تجربه سه دهه گذشته نیز نشان داده است که رهبر جمهوری اسلامی هیچ‌گاه بخشش سیاسی را به‌عنوان ابزار مدیریت قدرت به رسمیت نمی‌شناسد. هاشمی؛ متحد قدیمی، رقیب خطرناک هاشمی رفسنجانی در دهه‌های نخست پس از انقلاب ستون دوم نظام بود. رابطه‌اش با خامنه‌ای نزدیک بود و هر دو در بسیاری از تصمیم‌های کلان در یک جبهه قرار داشتند. اما از میانه دهه ۱۳۷۰ به بعد، اختلافات بنیادین نمایان شد. هاشمی برخلاف خامنه‌ای بر ضرورت تنش‌زدایی با جهان تأکید داشت. در خاطرات و روایت‌های متعدد آمده است که او حتی در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری از مذاکره مستقیم با آمریکا دفاع می‌کرد. چنین مواضعی مستقیماً با پروژه‌های منطقه‌ای خامنه‌ای در تضاد بود؛ پروژه‌ای که بر گسترش نفوذ ایران در خاورمیانه و مواجهه دائمی با غرب بنا شده بود. آخرین نماز جمعه هاشمی نقطه اوج این اختلاف بود. در آن خطبه، او غیرمستقیم اما صریح‌تر از همیشه خامنه‌ای را مورد طعنه قرار داد. در فضایی همچون نماز جمعه تهران، همین اشاره غیرمستقیم آن هم با حضور مخالفین آن روزهای خامنه‌ای مانند موسوی، کروبی و رهنور معنایی عمیق‌تر از مخالفت آشکار داشت. او با آن سخنان عملاً خامنه‌ای را مسئول وضعیت کشور معرفی کرد. از آن پس، سرنوشت هاشمی مشخص بود: رد صلاحیت در انتخابات ریاست‌جمهوری، حذف از نهادهای کلیدی و حاشیه‌نشینی کامل. نزدیکی گذشته با خامنه‌ای هیچ تضمینی برای بقای او ایجاد نکرد، چرا که او به‌خوبی می‌دانست هاشمی می‌تواند مانع جدی بر سر راه سیاست‌های اقتدارطلبانه‌اش باشد. احمدی‌نژاد؛ از محبوب‌ترین یار تا عنصر مزاحم محمود احمدی‌نژاد در آغاز ریاست‌جمهوری خود محبوب‌ترین چهره نزد خامنه‌ای بود. او به‌عنوان نماینده «بازگشت به ارزش‌های انقلابی» شناخته می‌شد و حمایت کامل او را پشت سر داشت. اما این رابطه خیلی زود تغییر کرد. اما اختلاف بر سر نقش اسفندیار رحیم‌مشایی، نماد «جریان انحرافی»، شکاف اصلی میان خامنه‌ای و احمدی‌نژاد را رقم زد. خامنه‌ای مشایی را خطری برای ایدئولوژی نظام می‌دید و احمدی‌نژاد با پافشاری بر حمایت از او نشان داد که دیگر در مدار اطاعت محض قرار ندارد. ماجرای «خانه‌نشینی ۱۱ روزه» نقطه عطف این تقابل بود. احمدی‌نژاد در اعتراض به حکم خامنه‌ای درباره وزیر اطلاعات، برای مدتی از حضور در جلسات رسمی دولت خودداری کرد. این حرکت بی‌سابقه برای او پیام روشنی داشت. رئیس‌جمهور وقت می‌تواند اقتدار ولایت را به چالش بکشد. از همان زمان، روند حذف احمدی‌نژاد آغاز شد. رد صلاحیت‌های پیاپی، محدودیت‌های رسانه‌ای و فشار بر حلقه یارانش او را از محبوب‌ترین متحد دیروز به مزاحمی سیاسی بدل کرد. او نمونه‌ای روشن است از اینکه در منطق خامنه‌ای، فاصله گرفتن از اطاعت بی‌چون‌وچرا مساوی است با حذف کامل. لاریجانی؛ مطیع اما حذف‌شده علی لاریجانی در مقایسه با هاشمی و احمدی‌نژاد نمونه‌ای متفاوت است. او همواره تلاش کرد خود را در چارچوب نظام و در مدار «رهبری» تعریف کند. حتی زمانی که در انتخابات ریاست‌جمهوری ردصلاحیت شد، هیچ واکنشی تند نشان نداد و سکوت را ترجیح داد. این سکوت نه‌تنها مانع حذف کامل او شد، بلکه باعث شد همچنان در حاشیه ساختار قدرت باقی بماند. لاریجانی برخلاف اصلاح‌طلبان، خود را به مخالفان ریشه‌ای نظام نزدیک نکرد و هرگز زبان به انتقاد مستقیم از خامنه‌ای نگشوده است. با این حال، ردصلاحیت او نشان داد که حتی وفاداری طولانی‌مدت نیز تضمین بقای سیاسی در جمهوری اسلامی نیست. خامنه‌ای با این اقدام پیام داد که بقای سیاسی به اعتماد لحظه‌ای او، نه به سابقه یا خدمات گذشته وابسته است. با این وجود، چون لاریجانی از دایره اطاعت آشکار خارج نشد، دیدیم که در بزنگاه‌ خاص دوباره به کار گرفته شد. خاتمی و اصلاح‌طلبان؛ دشمنان غیرقابل بخشش محمد خاتمی جایگاه ویژه‌ای در این معادله دارد. او هرگز به‌طور مستقیم با خامنه‌ای تقابل نکرد، اما نزدیکی‌اش به حلقه نخست مخالفان و حمایت آشکار از جنبش‌های اعتراضی کافی بود تا اعتماد علی خامنه‌ای را از دست بدهد. از نگاه علی خامنەای، خاتمی و جریان اصلاحات همیشه حامل خطری بالقوه‌اند؛ خطری که هرگز نباید دوباره به ساختار قدرت راه یابد. در سوی دیگر، اصلاح‌طلبان پایگاه اجتماعی خود را نیز در جامعه از دست داده‌اند. نسلی که در دهه ۷۰ و ۸۰ به‌عنوان بدنه اصلی اصلاحات شناخته می‌شد، امروز اصلاح‌طلبی در چارچوب نظام را بی‌معنا می‌داند. نتیجه آن است که اصلاح‌طلبان در دو جبهه بازنده‌اند. در حاکمیت حذف شده‌اند و در جامعه اعتبار گذشته را ندارند. روحانی؛ بازیگری که هنوز حذف نشده است در این میان، حسن روحانی مسیر متفاوتی پیموده است. او در دوران ریاست‌جمهوری‌اش بارها با خامنه‌ای اختلاف داشت، اما هرگز به تقابل آشکار تن نداد. انتقادهای او همواره در لفافه و به‌گونه‌ای مطرح شد که نشانه مخالفت صریح نداشته باشد. این احتیاط به روحانی اجازه دادە است تا برخلاف هاشمی یا احمدی‌نژاد، از حذف کامل بگریزد. خامنه‌ای نتوانست او را به‌طور کامل به حاشیه براند، زیرا روحانی هیچ‌گاه از خطوط قرمز عبور نکرد. حتی در زمان اختلاف، او طوری رفتار کرد که خامنه‌ای بتواند مخالفت خود را غیرمستقیم نشان دهد، بدون آنکه رابطه وارد فاز تقابل شود. به همین دلیل، روحانی همچنان در محاسبات سیاسی به‌عنوان گزینه‌ای بالقوه باقی مانده است؛ نه محبوب بدنه اجتماعی، نه کاملاً مورد اعتماد رهبری، اما همچنان زنده در صحنه است. بخش‌هایی از اصلاح‌طلبان تصور می‌کنند می‌توانند با الگوی روحانی، با انتشار بیانیه‌های نرم و پرهیز از زبان تند بار دیگر وارد صحنە سیاسی شوند. اما تجربه نشان داده است که این خیال خام است. مجلس ششم نقطه عطف بود. بسیاری از نمایندگان اصلاح‌طلب ردصلاحیت شدند و حوادث ۱۳۸۸ آخرین ضربه را زد و نشان داد که بازگشت آنان به قدرت تقریباً غیرممکن است. یک پیش‌بینی؛ گذار نسل جوان چشم‌انداز سیاسی اصلاح‌طلبان سنتی تیره‌تر از همیشه است. آنان نه در ساختار قدرت جایی دارند و نه در جامعه اعتماد گذشته را. در مقابل، بخشی از نسل جوان اصلاح‌طلبان به‌تدریج به سمت مواضع رادیکال‌تر متمایل می‌شوند. گرایش به دیدگاه‌هایی مشابه مصطفی تاجزاده نشان‌دهنده این چرخش است. این نسل دیگر امیدی به اصلاح از بالا ندارد. آنان خود را برای دوران گذار آماده می‌کنند؛ دورانی که تنها سازمان‌دهی بدنه اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی می‌تواند مبنای عمل سیاسی باشد. به این ترتیب، اصلاح‌طلبی به دو شاخه تقسیم می‌شود. شاخه‌ای سنتی که در بن‌بست کامل گرفتار شده است و شاخه‌ای تازه که می‌کوشد با عبور از منطق درون‌ساختاری به نیرویی برای آینده بدل شود. در این میان، روحانی همچنان با بازی حساب‌شده‌اش در موقعیت تعلیق باقی مانده است؛ نه حذف‌شده است و نه پیروز.

دانیال بابایانی بلوچستان امروز نمادی از شکست سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه امنیت، توسعه و عدالت است. دهه‌ها تبعیض مذهبی و اتنیکی، فقر ساختاری و سرکوب اعتراض‌ها نه‌تنها معیشت مردم بلوچ را نابود کرده، بلکه زمینه جذب جوانان به گروه‌های مسلح را تقویت کرده است. برخوردهای خشن و امنیتی، اعتماد اجتماعی را از بین برده و چرخه انتقام و خشونت را بازتولید کرده است. تا زمانی که حاکمیت به اصلاحات جدی تن ندهد، بحران بلوچستان عمیق‌تر خواهد شد. در سال‌های اخیر، استان سیستان و بلوچستان به یکی از کانون‌های اصلی تنش امنیتی در ایران تبدیل شده است. این استان که عمدتا ساکنان بلوچ و سنی‌مذهب دارد، بارها شاهد درگیری میان نیروهای نظامی ایران و گروه‌های مسلح بوده است. مهم‌ترین این گروه‌ها «جیش‌العدل» است که در سال ۲۰۱۲ پس از فروپاشی «جندالله» شکل گرفت. جیش‌العدل بارها مسئولیت حملات مرگبار علیه نیروهای امنیتی ایران را پذیرفته است. گروه دیگری با نام «انصارالفرقان» نیز در یک دهه گذشته دست به عملیات‌هایی زده که گاه با انفجارهای انتحاری همراه بوده است. ایران این گروه‌ها را «تروریستی» معرفی می‌کند. مرزهای ناامن و تنش با پاکستان جیش‌العدل و گروه‌های مشابه معمولا از مناطق مرزی پاکستان به‌عنوان پناهگاه استفاده کرده‌اند. این موضوع بارها تنش میان تهران و اسلام‌آباد را افزایش داده است. در ژانویه ۲۰۲۴، ایران اعلام کرد مواضع این گروه‌ها را در خاک پاکستان هدف قرار داده است. کمی بعد پاکستان نیز اعلام کرد که به مواضع «جدایی‌طلبان» در خاک ایران حمله کرده است. این رفت‌و‌برگشت کم‌سابقه، شکنندگی روابط دو کشور را آشکار کرد. تحلیلگران می‌گویند پس از خروج آمریکا از افغانستان، تهدید شاخه خراسان داعش و دیگر گروه‌های جهادی در این کشور افزایش یافته است. تاکنون شواهد محدودی از فعالیت سازمان‌یافته داعش در داخل ایران وجود دارد، اما نزدیکی جغرافیایی و شبکه‌های قاچاق باعث شده نگرانی‌ها درباره سرایت ایدئولوژی و عملیات این گروه‌ها به شرق ایران بیشتر شود. زمینه‌های داخلی در بلوچستان ناامنی و گسترش خشونت در بلوچستان تنها به عوامل فرامرزی محدود نمی‌شود. این استان از بالاترین نرخ فقر در ایران رنج می‌برد و بسیاری از شهروندان بلوچ به مشاغل پرخطر و غیررسمی مانند سوخت‌بری روی آورده‌اند. تبعیض مذهبی نیز به نارضایتی‌ها دامن زده است. اقلیت سنی در ایران با محدودیت‌های ساختاری مواجه است و اعتراضات به این وضعیت، از جمله رویداد موسوم به «جمعه خونین» زاهدان در سپتامبر ۲۰۲۲، شکاف میان جامعه محلی و نهادهای رسمی را عمیق‌تر کرده است. همزمان، عبور گسترده مواد مخدر از مرز افغانستان به ایران شبکه‌های تبهکار و قاچاقچیان را در این منطقه فعال نگه داشته است. افزایش حضور نیروهای امنیتی، برپایی ایست‌های بازرسی و عملیات‌های دوره‌ای بخشی از زندگی روزمره مردم استان شده است. در عین حال، رویدادهایی مانند سرکوب اعتراض‌ها، به بی‌اعتمادی دامن زده و احساس حاشیه‌نشینی را تقویت کرده است. از نظر اقتصادی، ناامنی مداوم بر سرمایه‌گذاری رسمی و گردشگری اثر منفی گذاشته و باعث رشد معیشت‌های پرخطر مانند سوخت‌بری شده است. این فعالیت‌ها خود به چرخه خشونت دامن می‌زنند، زیرا مسیرهای غیرقانونی محل رقابت گروه‌های مسلح و قاچاقچیان می‌شود. دولت ایران بارها عملیات‌های گسترده ای را بە منظور سرکوب گروه‌های مسلح انجام داده است. اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که این عملیات‌ها به بازتولید هسته‌های جدید منجر شدە است. کارشناسان امنیتی می‌گویند تا زمانی که مشکلات توسعه‌ای، تبعیض ساختاری و مدیریت مرزی حل نشود، صرفا برخورد نظامی نمی‌تواند این تهدید را برطرف کند. دیدگاه کارشناسان فریبا برهان‌زهی، تحلیلگر بلوچ در این بارە می‌گوید: بلوچ‌ها همواره از ساختار قدرت و توسعه اقتصادی حذف شده‌اند. فقر، بیکاری، تبعیض در انتصاب‌ها و کمبود زیرساخت‌ها، حس بی‌عدالتی را نهادینه کرده است. برخوردهای شدید نظامی و حوادثی چون جمعه خونین زاهدان اعتماد اجتماعی را نابود کرده و زمینه جذب جوانان به گروه‌های مسلح را تقویت کرده است. او تاکید می‌کند: رادیکالیسم در این منطقه ریشه در فقر، تبعیض و بی‌عدالتی دارد و برخوردهای نظامی تنها نشانه‌ها را هدف گرفته است: خشونت حکومتی باعث مشروعیت‌بخشی به روایت‌های ضدحکومتی و جذب نیرو برای گروه‌های تندرو می‌شود. عملیات‌های امنیتی بدون اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، فقط چرخه‌ای از خشونت و انتقام ایجاد کرده است. برهان‌زهی در ادامه به سابقه تاریخی محرومیت بلوچ‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید حکومت‌های ایران، پاکستان و افغانستان «با مردم بلوچ همچون یک مستعمره رفتار کرده‌اند». او می‌افزاید: مردم بلوچ هرگز مذهبی تندرو نبوده‌اند. اگر روزی بتوانند سرنوشت خود را تعیین کنند و حزبی دموکراتیک قدرت را به دست گیرد، نقش مذهبیون کاهش خواهد یافت و دین از سیاست جدا خواهد شد.» به گفته او، جمهوری اسلامی با اعدام‌ها، سرکوب و تبعیض نه‌تنها نتوانسته جریان‌های رادیکالیستی را مهار کند بلکه به رشد آن‌ها دامن زده است. برهان‌زهی هشدار می‌دهد: «اگر مطالبات مردم بلوچستان در زمینه برابری، حقوق شهروندی و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی تأمین نشود، ناآرامی‌ها ادامه خواهد یافت.» ملک زین‌الدینی، فعال سیاسی بلوچ، نیز بر نقش سیاست‌های دولت‌های منطقه‌ای تاکید دارد: «رادیکالیسم در بلوچستان و شرق ایران بیش از هر چیز ریشه در سیاست‌های حکومت‌های ایران و پاکستان دارد. در ایران، تبعیض مذهبی و قومی، نبود نمایندگی واقعی برای اهل‌سنت و توسعه‌نیافتگی مزمن زمینه بی‌اعتمادی عمیق مردم محلی را فراهم کرده است. در سوی دیگر، پاکستان با استفاده ابزاری از گروه‌های تندرو و بی‌ثبات نگه‌داشتن مرزها عملاً به گسترش ناامنی دامن زده است. او می‌گوید: برخوردهای نظامی ایران نه‌تنها کارآمد نبوده بلکه نتیجه معکوس داشته است. سرکوب خشونت‌آمیز در بلوچستان چرخه انتقام را تقویت کرده و در نبود توسعه و اعتمادسازی، تنها به نارضایتی بیشتر منجر شده است. زین‌الدینی معتقد است برای مهار رادیکالیسم، نقش جامعه بلوچ تعیین‌کننده است، تا جاییکە روشنفکران، ریش‌سفیدان و فعالان اجتماعی می‌توانند با ایجاد گفتمان انتقادی و مطالبه‌گری مدنی مسیر را از دست گروه‌های تندرو خارج کنند. اگر این نیروهای اجتماعی از صحنه کنار گذاشته شوند، خلأ موجود بیش از پیش توسط جریان‌های رادیکال پر خواهد شد. دیپلماسی مرزی ایران و پاکستان در سال‌های اخیر درباره کنترل مرزها گفت‌وگو کرده‌اند. با این حال، تنش‌های مقطعی مانند رخداد ژانویه ۲۰۲۴ نشان داده که نبود کانال‌های پایدار برای مدیریت بحران، خطر تشدید درگیری را بالا می‌برد. برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند هر شکاف دیپلماتیک تازه می‌تواند به فرصتی برای گروه‌های مسلح بدل شود. نشانه‌ای از کاهش سریع تهدید دیده نمی‌شود. احتمال دارد گروه‌های کوچک‌تر با عملیات کم‌هزینه مانند کمین یا بمب‌های کنار جاده به فعالیت ادامه دهند، در حالی که گروه‌های بزرگ‌تر برای حملات نمادین تلاش کنند. فشار امنیتی می‌تواند بخشی از جامعه بلوچ را به سمت رادیکال‌تر شدن سوق دهد، به‌ویژه اگر مطالبات معیشتی و حقوق شهروندی آن‌ها پاسخ داده نشود. بلوچستان درگیر چرخه‌ای از خشونت است که ریشه در ترکیب عوامل داخلی و خارجی دارد. گروه‌هایی چون جیش‌العدل و انصارالفرقان تلاش می‌کنند بر نارضایتی‌ها سوار شوند و از عمق استراتژیک پشت مرزها استفاده کنند. به باور تحلیلگران، تنها راه‌حل پایدار، ترکیبی از توسعه اقتصادی، کاهش تبعیض و همکاری امنیتی و دیپلماتیک با همسایگان است