Search this site

۱۲ سرباز ترکیە در جریان عملیات جست‌وجو در یک غار در منطقه عملیاتی «پنجه-قفل» در اقلیم کردستان، پس از قرار گرفتن در معرض گاز متان، جان خود را از دست دادند. این غار که در ارتفاعات ۸۵۲ متری واقع شده، پیش‌تر توسط نیروهای حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) به عنوان یک بیمارستان مورد استفاده قرار می‌گرفت. وزارت دفاع ملی ترکیه اعلام کرد که در تاریخ ۶ ژوئیه ۲۰۲۵، ۱۹ سرباز به گاز متان آلوده شدند و با وجود انتقال سریع آن‌ها به مراکز درمانی، ۱۲ نفر کشتە شدند. علت وقوع این حادثه، حضور طبیعی گاز متان در فضای بسته و تهویه‌نشده غار اعلام شده است. این عملیات ویژه با هدف بازیابی جسد ستوان دوم نوری ملیح بزکورت، سرباز پیاده‌نظامی که در ۲۸ مه ۲۰۲۲ در همین منطقه در درگیری با نیروهای پ.ک.ک کشته شده بود، انجام شد. در زمان کشته‌شدن این افسر، با وجود شدت درگیری‌ها، امکان دسترسی به جنازە وجود نداشت. پس از دو سال، با فروکش کردن درگیری‌ها و پیشروی ارتش ترکیه، تیم‌های تخصصی وارد غاری شدند که طبق اطلاعات امنیتی، در گذشته توسط مبارزان پ.ک.ک به عنوان پایگاه درمانی استفاده می‌شد. یافته‌های اولیه نشان می‌دهد که انفجار یا آتش‌سوزی رخ نداده و مرگ‌ومیر به‌صورت خاموش و ناشی از خفگی با گاز متان بوده است، که خاصیت سمی ندارد اما در فضای بسته باعث کاهش اکسیژن و خفگی می‌شود. هنوز مشخص نیست با وجود استفاده پیشین، چرا در آن غار مقدار قابل‌توجهی گاز متان وجود داشته که به سطحی مرگبار رسیده است. پس از انتشار خبر کشتەشدن اولیه ۵ سرباز، وزارت دفاع ترکیه بیانیه دوم و به‌روزرسانی‌شده‌ای منتشر کرد که در آن تعداد جان‌باختگان به ۸ تن افزایش یافت. با گذشت چند ساعت، خبر کشتەشدن ۴ سرباز دیگر نیز تأیید شد تا شمار قربانیان به ۱۲ نفر برسد. این حادثه بلافاصله واکنش‌هایی را در بالاترین سطوح دولت و ارتش ترکیه به دنبال داشت. رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی، ضمن ابراز تأسف شدید، به خانواده‌های "شهدا" و نیروهای مسلح ترکیه تسلیت گفت و نوشت: «برای قهرمانان وطن‌مان که جان خود را برای امنیت ترکیه و آسایش ملت فدا کردند، از خداوند رحمت می‌طلبم.» مراسم وداع با برخی از سربازان درگذشته، روز دوشنبه با حضور وزیر دفاع ترکیه و شماری از مقامات نظامی عالی‌رتبه در فرودگاه استان جنوبی حکاری برگزار شد. اجساد قربانیان سپس به زادگاه‌هایشان منتقل شد. همزمان، رئیس مجلس ملی ترکیه، نعمان کورتولموش، معاون رئیس‌جمهور جودت ییلماز و شماری از مقامات کابینه دولت نیز جداگانه پیام‌های تسلیت منتشر کردند. در پی دهه‌ها درگیری مسلحانه، گروه پ.ک.ک در حرکتی کم‌سابقه اعلام کرد که فصل جدیدی از فعالیت‌های خود را آغاز خواهد کرد. این گروه در ماه مارس با اعلام آتش‌بس، گام نخست را برداشت و در بیانیه‌ای در ماه مه رسماً از قصد خود برای انحلال خبر داد. پ.ک.ک تأکید کرد که «ماموریت تاریخی خود را به پایان رسانده» و از این پس «روش مبارزه مسلحانه را کنار خواهد گذاشت.» به‌عنوان نخستین نشانه جدی از این چرخش راهبردی، گروه اعلام کرده که تعدادی از نیروهایش در اقلیم کردستان عراق طی این هفته سلاح‌های خود را زمین خواهند گذاشت؛ اقدامی که می‌تواند مقدمه‌ای برای روندی پایدارتر به‌سوی صلح باشد.

نویسنده: کمال چومانی روزنامه‌نگار، میدل ایست فوروم مترجم: کاوه فاتحی با وجودتوافق عمومی میان کُردها در ایران حول ضرورت برچیدن رژیم جمهوری اسلامی، آنها همچنان دردستیابی به سیاستی واحد و جامع برای آینده ناکام مانده‌اند. این شکاف در رهبری سیاسی کُردها به چرخه‌ای مزمن و تکراری که توده‌های مردم کُرد به‌شدت خواهان عبور از آن هستند منجر شدە است. اما بسیاری از رهبران کُرد خود دربازتولید آن نقش دارند. بخشی ازکُردها، جنگ کنونی را فرصتی تاریخی تلقی می‌کنند؛ در حالی که گروهی دیگر، با تکیه بر درک عمیق‌تری از شکنندگی اوضاع، نسبت به احتمال سرکوب خونین و بی‌رحمانه توسط رژیم هشدار می‌دهند. حافظۀ تاریخی کردها هنوز از زخم‌های جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷) التیام نیافته است. از سوی دیگر، بدبینی نسبت به شعارهای حمایتی اسرائیل، که فراتراز کمک‌های محدودی به ملامصطفی بارزانی در دهۀ ۱۹۶۰ هرگز منجر به پشتیبانی عملی و راهبردی نشد، همچنان پابرجاست. کُردها با دقت تحولات واشنگتن را رصد می‌کنند و به خوبی می‌دانند که تغییر رژیم هنوز از اولویت‌های رسمی کاخ سفید نیست.  بخش قابل توجهی از کُردهای کُردستان ایران و همچنین گروه‌های مسلح مخالف رژیم نسبت به شخصیت‌هایی چون رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران کە در میان بخشی از اپوزیسیون ایرانی خارج نشین مطرح است، بدبین‌‌اند و اعتمادی به او ندارند. در فضایی که چشم‌انداز آینده مبهم و غیرقابل پیش‌بینی به نظر می‌آید، حرکت به سوی تغییر نیز پیچیده و همراه باهزینه‌های گزاف است. با این‌ حال، مسئلەای بنیادین در میان کُردها فقدان وحدت است. در نبودِ اجماع و وحدت، بسیاری از کُردها از تکرار تراژدی جنگ داخلی در کُردستان ایران بیم دارند؛ تجربه‌ای تلخ که در دهه ۱۹۹۰، میان حزب دموکرات کردستان عراق (پ‌د‌ک) به رهبری مسعود بارزانی و اتحادیۀ میهنی کردستان (ی‌‌ن‌ک) به رهبری جلال طالبانی، در اقلیم کردستان عراق به وقوع پیوست و هزینه‌های جبران‌ناپذیری بر مردم تحمیل کرد. با پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری سال۲۰۱۶، گروه‌های اپوزیسیون کُرد مخالف جمهوری اسلامی امیدوار بودند که ایالات متحده اقدامی نظامی علیه تهران انجام دهد. در آن مقطع، لحن ستیزجویانه و تهاجمی ترامپ فضایی برای تحرکات جدید گشود. احزاب سنتی کُرد- از جمله حزب دموکرات کُردستان ایران و حزب کومله کُردستان ایران- بار دیگر اردوگاه‌های نظامی خود را در نواحی کوهستانی مرزی بازسازی کردند و به فعالیت‌های چریکی بازگشتند. گروه‌های کوچک‌تری نیز دست به سازماندهی مجدد زدند؛ از جمله پارتی آزادی کردستان (پاک) به رهبری حسین یزدان‌پناه که از سوی حزب موکرات کردستان عراق، علی‌رغم پایگاه محدود مردمی در کردستان ایران، حمایت و پشتیبانی می‌شد. با این‌حال، درخواست این گروه‌ها برای دریافت حمایت سیاسی، مالی و نظامی، از سوی دولت ترامپ بی‌پاسخ ماند. در این میان، احزاب سنتی کُرد ازگسترش پایگاه خود یا ایجاد ارتباطی مؤثر با نسل جدید کُردها بازماندند. دلیل اصلی این ناکامی، وجود شکاف عمیق میان نسل جوان، تحصیل‌کرده و شهرنشین با رهبری سالخورده و محافظه‌کار این احزاب است . با وجود اینکه ناسیونالیسم همچنان در تحولات سیاسی کُردستان ایران نقش‌آفرینی می‌کند، دیگر نمی‌توان با اتکا به مفاهیم سنتی، نیروهای اجتماعی را به حرکت درآورد. انقلاب «زن، زندگی، آزادی» به‌وضوح شکاف میان احزاب سنتی و نسل جدید را نمایان ساخت و نشان داد که رهبری محافظه‌کار این احزاب چقدر از گفتمان‌های نوین اجتماعی فاصله گرفته است. حتی در میان آن‌ها، تنها حزب حیات آزاد کًردستان، پژاک، ادعای هم‌راستایی با این جنبش را مطرح می‌کند؛ هرچند پژاک نیز قادر بە بدل شدن بە نیروی فراگیر و جریان ساز در صحنە سیاسی کُردستان نبودە است، بە همین خاطر نفوذ پژاک نیز با محدودیت‌هایی روبرود بودە است.   پژاک که از زمان تأسیسش در سال ۲۰۰۴ (١٣٨٣) پایگاه‌های کوهستانی خود را در نزدیکی مرزهای ایران حفظ کرده، از سال ۲۰۱۱ و پس از حملات سنگین هوایی جمهوری اسلامی به مقر مشترک پ.ک.ک–پژاک در قندیل، به‌طور غیررسمی در حالت آتش‌بس قرار دارد. هرچند این حزب همچنان دارای نیروی مسلح منسجم و منظم است، تاکنون نه فعالیت نظامی خود را تشدید کرده و نه موضع‌گیری روشنی در قبال بحران سیاسی اخیر اتخاذ کرده است.   در این میان، تنها پاک، پارت آزادی کردستان است که صراحتاً خواهان تغییر رژیم شده و از اسرائیل درخواست کمک کرده است؛ اما این حزب نزد افکار عمومی کُرد، گروهی حاشیه‌ای و اپورتونیست تلقی می‌شود. سه حزب اصلی – کوملە، حدکا  و پژاک - از حملات اسرائیل علیه ایران حمایت نکرده‌اند، گرچه رهبری آنان از این تحولات با عنوان «فرصتی طلایی» یاد کرده‌اند. احزاب اپوزیسیون کُرد در ایران، بنا بر تجربه‌های تلخ گذشته، از اتخاذ مواضع آشکار در خصوص سرنگونی رژیم پرهیز می‌کند؛ چرا که بیم آن را دارند که همانند سال ۱۳۹۷، (۲۰۱۸) سپاه پاسداران بار دیگر اردوگاه‌های پناهندگان کُرد را که خانواده‌هایشان در آن ساکن‌اند، هدف حمله نظامی قرار دهد. در این میان، وجود توافق‌نامه‌ امنیتی میان جمهوری اسلامی ایران، دولت عراق و حکومت اقلیم کردستان، استفادە از خاک عراق برای حمله به ایران را ممنوع ساختە است. بە نظر می‌رسد برای پرهیز از تکرار فجایعی چون سوریه، عراق یا لیبی، دو نوع وفاق و اتحاد ضرورت دارد: یکی، وحدتی فرا-اتنیکی در سطح ملی میان تمامی نیروهای ضد‌رژیم؛ دیگری، اتحادی درونی میان گروه‌های اتنیکی درون جغرافیای ایران، از جمله اتحاد در میان خود کُردها. در غیاب چنین اتحادهایی، خلأ پسا-رژیم می‌تواند به سرعت به میدان هرج‌ومرج و کشمکش‌های فرقه‌ای بدل شود. این بحران، در عین آن‌که می‌تواند لحظه‌ای طلایی برای رهایی از جمهوری اسلامی باشد، به همان اندازه می‌تواند عاملی برای احیای مشروعیت رژیم شود. اکنون حاکمیت کوشیده با بهره‌گیری از احساسات ملی‌گرایانه ایرانی، خود را به‌مثابه تنها نیروی مدافع کشور در برابر تهدید وجودی  تصویر کند. رهبری سیاسی کُرد باید دریابد که تفرقه نه‌تنها میراث شوم تاریخی، بلکه پاشنە آشیل استراتژیک است. در نبود یک افق جمعی، اهداف مشترک و سازش درون سازمانی، بیم آن می‌رود کە کُردهای کُردستان ایران بار دیگر بە حاشیە راندە شوند.

سازمان ملل متحد اخراج اجباری ۴۵۰ هزار مهاجر افغانستانی از ایران را از ابتدای ژوئن ۲۰۲۵ محکوم کرد و هشدار داد که این اقدام نقض حقوق بشر است و بحران انسانی در مناطق مرزی افغانستان را عمیق‌تر کرده است.  آژانس مهاجرت سازمان ملل گزارش داده که از ابتدای ژوئن سال جاری، ۴۵۰ هزار مهاجر افغانستانی از ایران اخراج شده‌اند و روزانه تا ۴۰ هزار نفر از طریق گذرگاه مرزی اسلام‌قلعه در ولایت هرات وارد افغانستان می‌شوند. آژانس پناهندگان سازمان ملل نیز می‌گوید کە از ابتدای سال جاری میلادی، بیش از ۹۰۵ هزار مهاجر افغانستانی اخراج شده‌اند، که ۷۰ درصد این اخراج‌ها اجباری بوده است. تاج‌الدین اویوال، نماینده یونیسف در افغانستان روز دوشنبه ٧ ژوئیە (۱۶ تیر)، وضعیت گذرگاه‌های مرزی را «فاجعه‌بار» خواند و گفت: ۲۵ درصد بازگشت‌کنندگان کودکان هستند که در معرض گرسنگی، بیماری و فقدان سرپناه قرار دارند. گذرگاه اسلام‌قلعه، با ظرفیت ۷ تا ۱۰ هزار نفر در روز، فاقد آب سالم، امکانات بهداشتی و فضاهای امن برای زنان و کودکان است. سازمان‌های حقوق‌بشری این اخراج‌ها را نقض کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو دانستند و از ایران خواستند به تعهدات بین‌المللی خود پایبند بماند. در همین حال کانون نویسندگان ایران در بیانیه‌ای این اقدامات را «نژادپرستانه» و «فاشیستی» خواند و خواستار توقف فوری آن شد. این نهاد برخوردهای خشن با پناهجویان را محکوم کرد و آن را «مایه خشم و نگرانی» در جامعه دانست. در اردیبهشت ۱۴۰۴، مقامات ایرانی اعلام کردند که ۴ میلیون افغانستانی بدون مدارک اقامتی، از مجموع ۶ میلیون مهاجر افغانستانی در ایران، باید تا ۱۶ تیر این کشور را ترک کنند. این تصمیم پس از تنش‌های منطقه‌ای، از جمله حملات اسرائیل به ایران شدت گرفت. بسیاری از مهاجران اخراج‌شده، که اغلب در مشاغل کم‌درآمد مانند ساخت‌وساز و خرده‌فروشی مشغول بودند، بدون فرصت جمع‌آوری اموال یا تضمین امنیت به افغانستان بازگردانده شده‌اند. کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان هشدار داده است که ادامه این روند می‌تواند بحران انسانی در افغانستان  را تشدید کند. گروه طالبان از ایران و پاکستان خواسته‌ اخراج‌ها را متوقف کنند و به مهاجران فرصت بازگشت داوطلبانه بدهند، اما مقامات هر دو کشور بر ادامه این سیاست تأکید دارند.

توماس باراک فرستاده ویژه آمریکا توماس باراک، فرستاده ویژه ایالات متحده، در جریان سفر به بیروت از طرح دولت لبنان برای خلع سلاح حزب‌الله به‌عنوان طرحی «شگفت‌انگیز» تمجید کرد و گفت که از پیشرفت‌های به‌دست‌آمده در این زمینه «بسیار راضی» است. توماس باراک ، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، روز دوشنبه هفتم ژوئیه (۱۶ تیر)، پس از دیدار با جوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد که دولت لبنان طرحی جامع و حساب‌شده برای خلع سلاح حزب‌الله ارائه کرده است. وی بدون اشاره به جزئیات این طرح، اظهار داشت: آنچه دولت لبنان در چنین مدت کوتاهی و با وجود پیچیدگی‌های بسیار به دست آورده، واقعاً شگفت‌انگیز است. به گفته منابع نزدیک به  ریاست‌جمهوری لبنان ، جوزف عون در این دیدار «ایده‌هایی برای یک راه‌حل جامع» ارائه کرده است. با این حال جزئیات این طرح هنوز به‌صورت عمومی منتشر نشده است. ایالات متحده از زمان اجرایی شدن آتش‌بس میان اسرائیل و حزب‌الله در نوامبر ۲۰۲۴، بارها بر لزوم پیشرفت در خلع سلاح حزب‌الله تأکید کرده است. این آتش‌بس که با میانجی‌گری آمریکا و فرانسه به دست آمد، بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل متحد خواستار عقب‌نشینی گروه حزب‌الله از مناطق مرزی جنوب لبنان و خلع سلاح گروه‌های غیررسمی در این کشور است. حزب‌الله که از حمایت مالی و نظامی ایران برخوردار است، از دهه ۱۹۸۰ به‌عنوان یک نیروی سیاسی و شبه‌نظامی در لبنان شناخته می‌شود. قطعنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل، که پس از جنگ ۲۰۰۶ میان اسرائیل و حزب‌الله تصویب شد، خواستار خلع سلاح این گروه و استقرار ارتش لبنان به‌عنوان تنها نیروی نظامی در جنوب این کشور بود. اما این قطعنامه هرگز به‌طور کامل اجرا نشد. در ماه‌های اخیر، فشارهای بین‌المللی برای خلع سلاح حزب‌الله افزایش یافته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که ارتش لبنان با حمایت اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا توانسته حدود ۸۰ درصد از تسلیحات حزب‌الله در جنوب لبنان را جمع‌آوری کند. با این حال حزب‌الله اعلام کرده است که به‌طور کامل تسلیحات خود را کنار نخواهد گذاشت، امری که می‌تواند تنش‌ها را در منطقه افزایش دهد.

شعبه اول دادگاه انقلاب ارومیه با صدور حکمی، پنج تن از بازداشت‌شدگان خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» در بوکان را به دوازده بار اعدام، سال‌ها حبس تعزیری و جریمه نقدی محکوم کرد. این احکام در حالی صادر شدە اند که بنابە مستندات سازمانهای حقوق بشری، دادگاههای جمهوری اسلامی ایران هیچ توجهی به گزارش‌های شکنجه، اعترافات اجباری و سناریو‌سازی‌های امنیتی در بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه نکرده اند. بنابە گزارشهای منتشر شدە، شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی ارومیه به ریاست قاضی رضا نجف‌زاده و مستشاری اسماعیل بذرکاری، پنج تن از بازداشت‌شدگان خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» در سال ٢٠٢٢ در بوکان را در مجموع به دوازده بار اعدام، سال‌ها حبس تعزیری و پرداخت جریمه نقدی محکوم کرد. اسامی این افراد عبارت‌اند از علی (سوران) قاسمی، پژمان سلطانی، کاوه صالحی، رزگار بیگ‌زاده بابامیری و تیفور سلیمی بابامیری. علاوه بر این، برای هشت متهم دیگر نیز احکام حبس و جزای نقدی صادر شده است. در همین رابطە شبکه حقوق بشر کردستان با تائید صدور این احکام، گزارش داده است که این احکام پس از برگزاری سه جلسه دادگاه آنلاین در روزهای اخیر صادر و روز ۱۶ تیر ۱۴۰۴، به وکلای متهمان در ارومیه ابلاغ شده است. طبق این گزارش، دادگاه بدون در نظر گرفتن گزارش‌های مربوط به شکنجه، اعترافات اجباری و سناریو‌سازی‌های امنیتی که در بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه علیه این افراد انجام شده بود، اقدام به صدور حکم کرده است. سه زندانی سیاسی کُرد، علی (سوران) قاسمی، پژمان سلطانی و کاوه صالحی، هر یک به اتهامات «بغی»، «محاربه» و «سردستگی و تشکیل گروه مجرمانه باغی» با عنوان «انجمن شورش‌گران، شاماران، کومله و پاک» به سه بار اعدام محکوم شده‌اند. همچنین رزگار بیگ‌زاده بابامیری به اتهام‌های «بغی» و «سردستگی و تشکیل گروه مجرمانه باغی» به دو بار اعدام، و تیفور سلیمی بابامیری، که پیش‌تر با قرار وثیقه به‌طور موقت آزاد شده بود، به اتهام «سردستگی و تشکیل گروه مجرمانه باغی» به یک بار اعدام محکوم شده است. منابع آرنا نیوز از بوکان گزارش میدهند در حالی که طی مدت بازداشت، این افراد از حق ملاقات با خانواده و دسترسی به وکیل محروم بودند، تحت شکنجه‌های جسمی و روانی شدید قرار گرفته و مجبور به اعترافات اجباری شدند. در ۲۴ تیر ۱۴۰۳، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، بخشی از اعترافات اجباری چهار نفر از این زندانیان را منتشر کرد؛ اعترافاتی که به گفته متهمان، تحت شکنجه و فشار اخذ شده و مبنای صدور احکام سنگین دادگاه قرار گرفته‌اند.

در بیانیه‌ای شدیداللحن و کم سابقه، شورای جهانی کلیساها (WCC) برای نخستین‌بار نظام حاکم از سوی اسرائیل بر مردم فلسطین را «آپارتاید» خواند و خواستار اقدامات قاطع بین‌المللی از جمله تحریم، ممنوعیت صادرات سلاح و قطع سرمایه‌گذاری شد. این بیانیه در پایان نشست رهبری شورا در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی منتشر شد و پاسخی است به آنچه شورا «نقض فاحش حقوق بشر و اصول انسانی در فلسطین» توصیف کرده است. شورای جهانی کلیساها، که نماینده‌ی ۳۵۲ کلیسای مسیحی از فرقه‌های گوناگون و بیش از ۵۸۰ میلیون مسیحی در جهان است، با انتشار بیانیەای اعلام کرد: ما نظام تحمیل‌شده از سوی اسرائیل بر مردم فلسطین را به‌عنوان آپارتاید شناسایی و محکوم می‌کنیم. این نظام مغایر با وجدان اخلاقی، حقوق بشر و قوانین بین‌المللی است و باید به‌صراحت با نام واقعی‌اش خوانده شود. این موضع‌گیری در حالی است که این شورا در گذشته، به‌ویژه در نشست سال ۲۰۲۲ در شهر کارلسروهه آلمان، از به‌کارگیری واژه «آپارتاید» در مورد اسرائیل خودداری کرده بود؛ اقدامی که بیشتر ناشی از حساسیت‌های مرتبط با یهودستیزی و روابط میان ادیانی بود. شورا در بیانیه خود همچنین تأکید کرده که تمایز روشنی بین ملت یهود و سیاست‌های دولت اسرائیل قائل است و هرگونه نژادپرستی، اعم از یهودستیزی، تبعیض ضدعرب و اسلام‌هراسی را قویاً رد می‌کند. علاوه بر درخواست تحریم، شورا خواستار حمایت کامل از دیوان کیفری بین‌المللی و دیگر نهادهای سازمان ملل برای بررسی احتمال ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت شده است. در بیانیه آمده است که «رنج غیرقابل‌تحمل» مردم غزه و خشونت‌های فزاینده در کرانه باختری و شهر قدس، دیگر قابل چشم‌پوشی نبودە و وجدان جهانی کلیساها را به اقدام فوری وا میدارد. شورای جهانی کلیساها سابقه‌ای دیرینه در به‌کارگیری اصطلاح آپارتاید دارد. در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی، شورا یکی از نخستین نهادهای مذهبی بین‌المللی بود که رژیم نژادپرست آفریقای جنوبی را «آپارتاید» خواند و فعالانه از جنبش‌های مقاومت ضدآپارتاید حمایت کرد. اکنون، با انتشار این بیانیه، شورا عملاً رویکرد تاریخی خود را در مورد نظام‌های تبعیض‌محور به پرونده فلسطین-اسرائیل نیز تعمیم داده است.

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در کنفرانس خبری مشترک با همتای فرانسوی‌اش ژان-نوئل بارو، نسبت به تشدید دوباره درگیری نظامی میان ایران و اسرائیل هشدار داد و تأکید کرد که استفاده از زور فقط باعث افزایش نفرت و تنش گشتە و نمیتواند راه‌حلی برای مشکل برنامه هسته‌ای تهران باشد. وانگ یی، وزیر امور خارجە چین در کنفرانسی مشترک نسبت بە تشدید درگیریهای نظامی میان ایران٠اسرائیل هشدار دادە و حملات پیش‌دستانه را فاقد مشروعیت دانست. یی در این بارە گفت زور صرفاً باید در راستای منافع صلح به کار گرفته شود، نه برای اثبات حقانیت طرفی خاص. وزیر خارجه چین همچنین بدون اشاره به حماس، بر لزوم حل مسئله فلسطین و بحران غزه تأکید کرد و خواستار برآورده شدن خواسته‌های مشروع فلسطینی‌ها شد. در بحبوحه درگیریهای میان اسرائیل و ایران، سخنگوی وزارت خارجه چین به نگرانی عمیق پکن درباره پیامدهای سنگین این درگیری اشارە و اقدامات تل‌آویو را تهدیدی مستقیم علیه حاکمیت ایران خواندە بود. سخنگوی وزارت امور خارجە با اشاره به توافق استراتژیک ۲۵ ساله چین و ایران، او تأکید کردە بود که پکن آماده است نقش فعال و تعیین‌کننده‌ای برای مهار بحران و جلوگیری از گسترش جنگ در منطقه ایفا کند. تنگه هرمز؛ کانون تنش‌های ژئوپلیتیکی و تلاش چین برای حفظ مسیر حیاتی انرژی سخنگوی وزارت امور خارجه چین در این کنفرانس خبری در رابطە با احتمال مسدود شدن تنگە هرمز نیز بە پاسخ‌هایی کلی و مبهم اکتفا کردە و از ارائە جزئیات بیشتر خودداری کرد. مقامات اطلاعاتی آمریکا در ٢ جولای گفتە بودند که ارتش ایران پس از حملات موشکی اسرائیل در ۱۳ ژوئن، اقدام به بارگذاری مین‌های دریایی روی شناورها در خلیج فارس کرده است که میتواند به‌عنوان نشانه‌ای از آمادگی احتمالی برای بستن تنگه هرمز تعبیر شود. تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی و استراتژیکی است که ایران و کشورهای عرب حاشیە جنوبی ایران را به خلیج عمان و دریای عرب متصل می‌کند. بستن تنگه هرمز می‌تواند بحران جهانی انرژی ایجاد کند، زیرا این تنگه مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و ۲۵ درصد از گاز مایع جهان است. این اقدام می‌تواند قیمت نفت را به شدت افزایش دهد و به اقتصاد جهانی آسیب بزند.

در بحبوحه تنش‌های فزاینده میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، روسیه بار دیگر گام به میدان میانجی‌گری گذاشت. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز یک‌شنبه در حاشیه هفدهمین اجلاس سران بریکس در ریودوژانیرو، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران دیدار و گفت‌وگو کرد. در همین رابطە، وزارت خارجه روسیه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که لاوروف در این دیدار، ضمن محکوم‌کردن حملات اخیر اسرائیل و آمریکا به خاک ایران و بمباران زیرساخت‌های هسته‌ای تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، بر لزوم بازگشت به مسیر دیپلماسی برای حل‌وفصل بحران هسته‌ای تأکید کرده است. به گفته مسکو، وزیر خارجه روسیه بار دیگر آمادگی کشورش را برای ایفای نقش میانجی و ارائه "راه‌حل‌های قابل‌قبول برای همه طرف‌ها" اعلام کرده؛ از جمله طرح‌هایی که پیش‌تر از سوی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پیشنهاد شده بود. این دیدار در شرایطی صورت می‌گیرد که عراقچی ماه گذشته نیز در بحبوحه درگیری ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل، سفری اضطراری به مسکو داشت — نشانه‌ای از تلاش‌های مستمر تهران و کرملین برای هماهنگی در سیاست‌های منطقه‌ای و هسته‌ای. تهران همواره تأکید کرده است که برنامه هسته‌ای‌اش ماهیتی صرفاً صلح‌آمیز دارد و به دنبال تولید سلاح اتمی نیست. در مقابل، روسیه به عنوان متحد راهبردی ایران — هرچند فاقد تعهدات دفاعی متقابل — از این موضع دفاع کرده و بارها اعلام کرده که ایران حق دارد از انرژی هسته‌ای برای مقاصد غیرنظامی بهره‌مند شود. در موضع‌گیری‌ای که می‌تواند تحولی مهم در مسیر تنش‌زدایی باشد، مسکو اعلام کرده است که در صورت حصول توافق، آماده است اورانیوم غنی‌شده ایران را در خاک خود ذخیره‌سازی کند؛ اقدامی که می‌تواند به عنوان ضامن فنی و اعتمادساز در مسیر مذاکرات آتی عمل کند. در همین رابطە، عباس عراقچی در نشست بریکس با لحنی هشدارآمیز اعلام کرد: پیامدهای جنگ تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی محدود به این رژیم نخواهد بود. تمام منطقه از این جنگ متضرر خواهد شد.» عراقچی در ادامه افزود: آمریکا و رژیم صهیونیستی مرتکب نقض بی‌سابقه و جدی علیه صلح بین‌المللی شده‌اند. در شرایطی که تنش در منطقه خاورمیانه به نقطه جوش نزدیک و گفت‌وگوهای دیپلماتیک عملاً متوقف مانده‌اند، فعال‌شدن دوباره کانال روسی می‌تواند ورق جدیدی در مناقشه‌ هسته‌ای ایران و غرب ورق بزند — ورقی که ممکن است سرنوشت پرونده هسته‌ای تهران را به سمت میز مذاکره بازگرداند.

در پی اعلام تأسیس حزب جدید از سوی ایلان ماسک، دونالد ترامپ آن را «مسخره» خواند و به تندی به او و متحدانش تاخت؛ تنش میان این دو چهره قدرتمند سیاسی-اقتصادی ایالات متحده در روزهای اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده است. جدال لفظی میان دونالد ترامپ و ایلان ماسک که با اختلاف بر سر یک لایحه پرهزینه آغاز شد، اکنون با اعلام رسمی تأسیس یک حزب سیاسی تازه از سوی ماسک، به عرصه‌ای تازه پا گذاشته است. بنا بە گزارش رویترز، ترامپ روز یک‌شنبه در حالی که از باشگاه گلف خود در نیوجرسی بازمی‌گشت، در گفت‌وگو با خبرنگاران در موریس‌تاون گفت: من فکر می‌کنم تشکیل حزب سوم مسخره است. ما با حزب جمهوری‌خواه موفقیت چشمگیری داشته‌ایم... تشکیل حزب سوم فقط باعث سردرگمی می‌شود. احزاب سوم هیچ‌گاه موفق نبوده‌اند، بنابراین او می‌تواند با آن خوش بگذراند، اما به نظر من این کار بیهوده است. ترامپ اندکی پس از این اظهارات، در پلتفرم Truth Social نوشت: «دیدن اینکه ایلان ماسک کاملاً از مسیر خارج شده ناراحت‌کننده است. او در پنج هفته گذشته عملاً به یک فاجعه مداوم تبدیل شده است.» این واکنش صریح یک روز پس از آن صورت گرفت که ایلان ماسک در شبکه X از راه‌اندازی حزب جدید خود با عنوان «حزب آمریکا» خبر داد؛ حرکتی که به گفته او برای مقابله با آنچه «یونی‌پارتی» خوانده – ترکیب دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات در یک ساختار سیاسی متحد – ضروری است. ماسک همچنین اعلام کرد که حزب نوپای او قصد دارد در انتخابات میان‌دوره‌ای سال آینده، قانون‌گذارانی از حزب جمهوری‌خواه را که از لایحه پرهزینه کاهش مالیات و افزایش هزینه‌های دولت حمایت کرده‌اند، کنار بزند. او پیش‌تر در X نوشته بود: «واقعاً هدف DOGE چه بود اگر او (ترامپ) قرار است ۵ تریلیون دلار به بدهی کشور اضافه کند؟» این اشاره به نهاد کوچک‌سازی دولت بود که ماسک برای مدت کوتاهی هدایت آن را بر عهده داشت. به باور منتقدان، این لایحه با افزایش شدید کسری بودجه، آسیب اقتصادی قابل توجهی در پی خواهد داشت. ترامپ در واکنش به این انتقادات، تأکید کرد که دلیل واقعی نارضایتی ماسک حذف مشوق‌های مالیاتی برای خودروهای برقی تسلا در همان لایحه است. او همچنین هشدار داد که ممکن است میلیاردها دلار قرارداد دولتی و یارانه به شرکت‌های تحت مالکیت ماسک مانند تسلا و اسپیس‌اکس متوقف شود. در ادامه تنش‌ها، ترامپ در Truth Social به انتخاب قبلی خود برای ریاست ناسا پرداخت و گفت معرفی «جرد آیزاکمن» – میلیاردر و فضانورد خصوصی و یکی از نزدیک‌ترین متحدان ماسک – برای ریاست این آژانس فضایی اقدامی اشتباه بوده است. او افزود: نامناسب بود که یکی از دوستان نزدیک ایلان که در حوزه فضا فعالیت می‌کند، رئیس ناسا شود، در حالی که ناسا بخش بزرگی از زندگی حرفه‌ای ایلان را تشکیل می‌دهد. این نامزدی که در دسامبر گذشته اعلام شده بود، در ۳۱ مه بدون توضیحی پس گرفته شد. ترامپ ضمن تأیید گزارش‌های رسانه‌ای، به حمایت سیاسی پیشین آیزاکمن از دموکرات‌ها اشاره کرد. واکنش بازار سرمایه اعلام تأسیس «حزب آمریکا» تنها بازتابی سیاسی نداشتە است. بازار سرمایه نیز بلافاصله واکنش نشان داد. شرکت سرمایه‌گذاری Azoria Partners روز شنبه اعلام کرد عرضه صندوق سرمایه‌گذاری Azoria Tesla Convexity ETF را به تعویق می‌اندازد. این شرکت گفته که فعالیت سیاسی ماسک باعث «تعارض با مسئولیت‌های تمام‌وقت او به عنوان مدیرعامل» شده است. در همین راستا، مدیرعامل آزوریا، جیمز فیشبک، در پلتفرم X از حزب جدید ماسک به‌شدت انتقاد کرد و بار دیگر حمایت خود را از ترامپ اعلام کرد. او گفت: من از هیئت‌مدیره می‌خواهم که فوراً جلسه‌ای تشکیل دهد و از ایلان بخواهد موضع سیاسی‌اش را شفاف کند و بررسی کند که آیا این رویکرد با مسئولیت‌های تمام‌وقت او در تسلا سازگار است یا نه. در ادامه فیشبک افزود : «در حالی که SpaceX و xAI با مأموریت تسلا در حوزه هوش مصنوعی، اتوماسیون و مهندسی هم‌راستا هستند، یک حزب سیاسی نه تنها با مأموریت تسلا سازگار نیست، بلکه آن را تضعیف می‌کند.» فیشبک در اظهارنظری تندتر در X، حزب تازه‌تأسیس ماسک را «ضدآمریکایی» توصیف کرد و نوشت: «این همان طرح سبز قلابی قدیمی‌ست، دوباره از نو. اگر ماشین یا خانه‌تان را با انرژی سبز تأمین نکنید، مالیات‌تان افزایش خواهد یافت.» روابط میان ترامپ و ماسک که پیشتر از همکاری‌های راهبردی در حوزه فناوری آغاز شده بود، اکنون وارد مرحله‌ای پرمناقشه و بی‌پیشینه شده است. حتی با وجود واکنش‌های تند از سوی چهره‌هایی چون ترامپ و سرمایه‌گذاران محافظه‌کار، برخی ناظران سیاسی معتقدند ورود یک حزب سوم به صحنه، اگر به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند به نفع دموکراسی آمریکایی باشد. آنها می‌گویند تنوع در گزینه‌های سیاسی، پاسخگویی بیشتر احزاب سنتی و نمایندگی بهتر دیدگاه‌های اقلیت‌ها را در پی خواهد داشت. با آنکه سرنوشت حزب تازه‌تأسیس ماسک هنوز نامشخص است، اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که شکل‌گیری یک حزب سوم می‌تواند معادلات سیاسی و اقتصادی ایالات متحده را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ چه در رقابت‌های انتخاباتی و چه در بازارهای مالی.

در بودجه دفاعی ایالات متحده برای سال مالی ۲۰۲۶، ۱۳۰ میلیون دلار به حمایت از نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) ـ متحد کلیدی واشنگتن در شمال‌شرق سوریه ـ اختصاص یافته است. این بودجه برای تجهیز و آموزش کماندوها، تأمین لجستیک، کنترل زندان‌ها و تقویت زیرساخت‌های امنیتی SDF در مبارزه با داعش پیش‌بینی شده و نشان‌دهنده تداوم راهبرد آمریکا در تقویت نقش کردها در معادلات امنیتی خاورمیانه است. در تازه‌ترین سند بودجه دفاعی ایالات متحده برای سال مالی ۲۰۲۶، ۱۳۰ میلیون دلار به برنامه مقابله با داعش در سوریه اختصاص یافته است؛ اما آن‌چه این عدد را به نقطه عطفی در سیاست خاورمیانه‌ای واشنگتن تبدیل می‌کند، تمرکز مستقیم آن بر نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) ـ ستون فقرات نظامی کردها در شمال و شرق سوریه ـ است. بر اساس متن رسمی منتشرشده توسط دفتر محاسبات وزارت دفاع آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵، این بودجه قرار است صرف تسلیح، آموزش، خدمات لجستیکی و تأمین زیرساخت‌های حیاتی امنیتی SDF شود. سند تأکید می‌کند: نیروهای سوریه دموکراتیک شریک کلیدی و مطمئن ایالات متحده در مبارزه با افراط‌گرایی تروریستی سنی (داعش) هستند. بر اساس اطلاعات موجود در این سند، بودجه تخصیص‌یافته شامل موارد زیر است: • تجهیز ۵ گردان کماندویی SDF با سلاح‌های سبک، تجهیزات مخابراتی و خودروهای تاکتیکی؛ • آموزش نیروهای امنیت داخلی برای مدیریت زندان‌ها و مقابله با حملات سلول‌های خفته داعش؛ • تأمین لجستیکی گسترده: سوخت، قطعات یدکی، خدمات درمانی و فناوری ارتباطی برای پایگاه‌ها و یگان‌های عملیاتی در شمال‌شرق سوریه؛ • ۴.۴ میلیون دلار از کل بودجه تنها برای پایداری عملیات میدانی و نگهداری تأسیسات امنیتی اختصاص یافته است. یکی از تمرکزهای کلیدی سند مذکور، حفظ امنیت در کمپ الهول و سایر مراکزی است کە عناصر بازداشتی داعش در آن حضور دارند. مقامات آمریکایی معتقدند که کوچک‌ترین لغزش در این بخش، می‌تواند آتش داعش را بار دیگر در خاک سوریه شعله‌ور کند. تداوم شراکت با کردها در شرایطی که ترکیه بارها خواستار قطع همکاری واشنگتن با YPG و شاخه‌های آن شده است، انتشار این سند و اختصاص بودجه به SDF نه‌تنها عقب‌نشینی‌ای را نشان نمی‌دهد، بلکه پیامی قاطع به آنکارا و دیگر بازیگران منطقه‌ای است کە نیروهای کرد، متحد راهبردی آمریکا در نبرد با تروریسم باقی خواهند ماند. این تصمیم می‌تواند موازنه قدرت در مناطق شمالی سوریه را برای سال‌های آتی تثبیت کند و نشان دهد که ایالات متحده همچنان به‌دنبال حفظ نفوذ در یکی از ژئوپولیتیک‌ترین نقاط خاورمیانه است. نیروهای سوریە دموکراتیک ستون فقرات امنیت و خودمدیریتی در شمال‌شرق سوریه نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) در سال ۲۰۱۵، با تکیه بر اصل دفاع مشروع در برابر تهدید مستقیم داعش شکل گرفت. این ائتلاف نظامی چند اتنیکی، شامل کردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و دیگر ساکنان مناقط شمال و شرق سوریه ـ روژآوا، موفق شد با پشتیبانی ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا، یکی از مخوف‌ترین سازمان‌های تروریستی جهان را در سوریه شکست دهد.

نویسنده: ولادیمیر فان ویلگنبورگ ترجمە: آرنانیوز احزاب کُرد مخالف جمهوری اسلامی ایران همچنان بر تعهد خود مبنی بر تغییر رژیم پایبند هستند، اما مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی باعث شده است که آن‌ها در مواجهه با بحران اخیر با احتیاط بیشتری عمل کنند. در پی حملات اسرائیل به ایران و فراخوان برای تغییر حکومت، بسیاری از احزاب کُرد بیانیه‌هایی را صادر کردند کە اگرچە حاکی از محکومیت جمهوری اسلامی ایران بود اما الزماً با اهداف جنگ همسو نبودند. این گروه‌ها که از زمان انقلاب ۱۳۵۷ و متعاقب صدور حکم جهاد روح اللە خمینی علیە کردها با جمهوری اسلامی در تقابل بوده‌اند در بیانیه‌های اخیر نیز همچنان بر مواضع قدیمی خود تأکید داشتەاند. با این حال، واکنش آن‌ها به فراخوان اسرائیل برای تغییر فوری رژیم در ایران، همراه با احتیاط و تردید بود. اکنون نیز با اعلام آتش بس، آن‌ها نگران احتمال سرکوب گسترده در کُردستان هستند؛ سناریویی که در گذشته نیز بارها تکرار شده و کُردها را به‌عنوان سپر بلا یا بهانه‌ای برای سرکوب مورد استفاده قرار داده‌ است. روند شکل‌گیری احزاب کُرد در ایران چندین حزب کُرد از دهه ۱۹۸۰ به بعد، در پی شکست در برابر جمهوری اسلامی پس از انقلاب ۱۳۵۷، به ناچار از ایران خارج و فعالیت خود را در تبعید و در اقلیم کردستان عراق ادامه داده‌اند. اگرچه این گروه‌ها در کلیت اهداف خود برای ارتقای جایگاه کُردها در ایران اشتراک دارند، اما از نظر ایدئولوژیک و ساختاری تفاوت‌های چشمگیری میان آن‌ها وجود دارد، این تفاوت‌ها در نحوه واکنششان به درگیری اخیر نیز نمایان شده است. محبوبیت این احزاب در داخل ایران به‌سادگی قابل سنجش نیست، اما توانایی آن‌ها در بسیج مردم، برای نمونه، سازمان‌دهی اعتصاب‌های سراسری کسبه در جریان خیزش ژینا امینی در سال ۲۰۲۲، نشان می‌دهد که از پشتوانه اجتماعی قابل توجهی در میان جامعه کُرد در ایران برخوردارند. در میان احزاب کُرد مخالف جمهوری اسلامی ایران، دو حزب باسابقه یعنی حزب دموکرات کُردستان ایران (PDKI) و کومله حضور دارند. این دو حزب به ترتیب در سال‌های ۱۹۴۵ و ۱۹۶۹ بنیان‌گذاری شده‌اند. حزب دموکرات کُردستان ایران عمدتاً در نواحی مکریان، از جمله شهرهای مهاباد، بوکان، سردشت و اشنویه، دارای پایگاه اجتماعی و سیاسی مستحکم است. این حزب خواستار استقرار یک نظام فدرال و دموکراتیک در ایران و تحقق حقوق ملی و سیاسی کُردها در چارچوب ایران است. در مقابل، حزب کومله که توسط جمعی از دانشجویان و روشنفکران کُرد در تهران شکل گرفت، بر اصول سکیولاریسم و خودگردانی کُردها در چارچوب ایران تأکید و عمدتاً در مناطقی مانند سنندج و مریوان فعالیت داشته است. کومله پس از خروج از ایران به شاخه‌های مختلفی تقسیم شده است، از جمله حزب کمونیست ایران به رهبری ابراهیم علیزاده، کومله کردستان ایران به رهبری عبدالله مهتدی و کومله زحمتکشان کُردستان به رهبری رضا کعبی؛ هر سه شاخه هم‌اکنون در شهر سلیمانیه کُردستان عراق مستقر هستند. از میان احزاب تازه‌تأسیس، پژاک (PJAK) در سال ۲۰۰۴ شکل گرفتە و ملهم ایدئولوژی «کنفدرالیسم دموکراتیک» حزب کارگران کردستان بودە است. پژاک عمدتاً در استان‌های کرمانشاه و ایلام و همچنین در مناطق کرمانجی‌زبان اطراف ارومیه فعالیت داشته است. با وجود اعلام انحلال حزب کارگران کردستان، پژاک اعلام کرده است که سلاحهای خود را بر زمین نخواهد گذاشت. یکی دیگر از احزاب فعال، «اتحاد انقلابیون کردستان» است که در سال ۱۹۹۱ تأسیس شد و در سال ۲۰۰۶ نام خود را به «حزب آزادی کردستان» (PAK) تغییر داد. این حزب به رهبری حسین یزدان‌پناه فعالیت می‌کند و گرایش ناسیونالیستی پررنگ‌تری نسبت به سایر احزاب دارد. PAK خواهان رهایی کُردستان از «استعمار» و تأسیس یک کشور ملی کُردی است. برخلاف اغلب احزاب کُرد کُردستان ایران که عمدتاً در مناطق تحت نفوذ اتحادیه میهنی کردستان (PUK) یا به‌صورت مشترک در مناطق وابسته به PUK و حزب دموکرات کردستان عراق (KDP) فعالیت دارند، «پاک» در استان اربیل مستقر است و روابط نزدیکی با حزب دموکرات کردستان عراق دارد. در کنار احزاب اصلی، گروه‌های کوچکتری نیز فعالیت دارند، از جمله برخی با گرایش‌های اسلامی و نیز سازمان «مبارزه برای کردستان ایران» به رهبری بابا شیخ حسینی که خواهان خودمختاری کُردها در چارچوب یک نظام دموکراتیک و پارلمانی است و پیوندهایی نیز با سازمان مجاهدین خلق دارد. فراخوانی محتاطانه برای تغییر رژیم هر یک از این احزاب در مجموع خواهان تغییر رژیم در ایران هستند، اما در واکنش به حملات اسرائیل، مواضعی متفاوت و گاه متضاد اتخاذ کردند. در ۱۳ ژوئن، حزب پاک از حمله اسرائیل استقبال کرد و خواهان قیام سراسری علیه جمهوری اسلامی شد. در مقابل، حزب دموکرات و کومله با احتیاط بیشتری واکنش نشان دادند. حزب دموکرات کُردستان در بیانیه‌ای، ریشه اصلی جنگ را سیاست‌های جمهوری اسلامی قلمداد و خواستار پایان دادن به این «رژیم» شد. عبدالله مهتدی، رهبر فعال‌ترین شاخه کومله نیز جمهوری اسلامی ایران را مسئول اصلی بحران اخیر معرفی کرد. در مقابل، پژاک با جنگ مخالفت کرد و ضمن انتقاد از هر دو طرف، اسرائیل و جمهوری اسلامی، خواستار شکل‌گیری نوعی خودمدیریتی مشابه مدل اداره خودگردان در سوریه شد. شَمال بشیری، عضو پیشین پژاک، در مصاحبه‌ای موضع این گروه را چنین تبیین کرد: پژاک تلاش دارد از یک سو میدان را به رقبایی مانند حزب دموکرات واگذار نکند، و از سوی دیگر، با پرهیز از اقدامات شتاب‌زده، شانس رسیدن به توافقی سیاسی مشابه آنچه حزب PYD با دولت اسد حاصل کرد را از بین نبرد. پژاک همچنین تلاش می‌کند خود را به‌عنوان «راه سوم» در میان دو جبهه اصلی یعنی حامیان جنگ و حامیان حکومت ایران مطرح کند. بیشتر احزاب کُرد همچنین بر این باورند که هر قیام موفقی باید از شهرهای بزرگ ایران، به‌ویژه تهران، آغاز شود نه از کردستان؛ چرا که کردستان همواره در معرض سرکوب شدیدتری قرار دارد. در همین راستا، عبدالله مهتدی در جریان درگیری‌ها گفته بود: «حتی پیش از حمله اسرائیل، زمینه‌های قیام وجود داشت، اما در کُردستان کسی فراخوان نداد. مردم محتاط‌اند و از انتقام خشن رژیم هراس دارند.» سخنگوی حزب پاک نیز اظهار داشت: «مردم ما در انقلاب ژینا قیام کردند، اما هیچ‌کس از ما حمایت نکرد.» او همچنین تأکید کرد که صرفاً داشتن رابطه با گروه‌های اتنیکی دیگر مانند بلوچ‌ها و اعراب اهوازی کافی نبودە و برای شکل‌گیری یک حرکت ملی فراگیر، حمایت اکثریت جمعیت ایران به‌ویژه فارس‌زبان‌ها ضروری است. موانع خارجی و محدودیت در اقلیم کردستان احزاب کُرد به‌دلیل استقرار در اقلیم کردستان عراق، با محدودیت‌های زیادی روبه‌رو هستند. مقامات اقلیم کُردستان هیچگاە تمایلی به دخالت در درگیری میان ایران و اسرائیل، به‌ویژه پس از حمله موشکی ایران در ژانویه ۲۰۲۴ که منجر به کشته شدن «پیشرو دیزەیی»، تاجر شناخته‌شده کُرد شد، نداشتەاند. جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۸ تاکنون، بویژە بعد از جریان خیزش ژن، ژیان آزادی، احزاب کُردستان را با اقدامات مختلفی همچون ترور، حملات پهپادی و موشکی هدف قرار داده است. در همین راستا، ریاست اقلیم کردستان حمله اسرائیل به ایران را محکوم کردە و با وزیر خارجه ایران تماس تلفنی برقرار نمود. همچنین احزاب حاکم اقلیم از اعلام آتش‌بس میان ایران و اسرائیل استقبال کردند. در مارس ۲۰۲۳، دولت عراق توافق‌نامه‌ای امنیتی را با جمهوری اسلامی ایران امضا کرد که بر اساس آن، مقرر شد گروه‌های اپوزیسیون کُرد خلع سلاح شده و از مناطق مرزی دور نگه داشته شوند. عبدالله مهتدی در این‌باره گفت: «توافق امنیتی همچنان به قوت خود باقی است. ما در سال‌های اخیر هیچ‌گونه عبوری از مرز نداشته‌ایم.» در این میان تنها پژاک است که از سال ۲۰۱۱ تاکنون، آتش‌بس مستقل خود با جمهوری اسلامی ایران را حفظ کرده و در مناطقی خارج از نفوذ رسمی اقلیم، عمدتاً در مناطق تحت کنترل [مدیا] فعالیت دارد. به‌گفته شمال بشیری: سایر احزاب کُرد عمدتاً خلع سلاح شده‌اند و در اردوگاه‌های پناهجوی سلیمانیه مستقر هستند، اما پژاک تنها گروهی است که همچنان حضور نظامی فعال در داخل خاک ایران دارد. تردید نسبت به نیت اسرائیل و نگاه به آینده احزاب کُرد با دیده تردید به نیت اسرائیل در خصوص تغییر رژیم در ایران نگاه می‌کنند. سخنگوی حزب پاک در این‌باره می‌گوید: «ما هیچ‌گونه ارتباطی با اسرائیل یا ایالات متحده نداریم. نه جایگزینی مشخص برای این رژیم وجود دارد و نه چشم‌انداز روشنی برای آینده دیده می‌شود.» حمایت ضمنی اسرائیل از رضا پهلوی و سکوت این کشور در برابر حقوق اقلیت‌های اتنیکی در ایران، در حالی که در سوریه به‌طور علنی از این حقوق حمایت کرده است، بر بی‌اعتمادی احزاب کُرد افزوده است. رضا پهلوی و جریان سلطنت‌طلب به دنبال احیای یک ساختار متمرکز در ایران هستند، که با خواست کُردها برای خودمختاری در تضاد است.  با این حال عبدالله مهتدی در سال ۲۰۲۳ در ائتلاف «آزادی و دموکراسی برای ایران» حضور داشت و رضا پهلوی نیز یکی از چهره‌های اصلی آن بود. این ائتلاف خیلی زود به دلیل اختلاف دیدگاه‌ها فروپاشید. چشم‌انداز پس از آتش‌بس و احتمال نقش‌آفرینی در آینده با پایان یافتن درگیری میان ایران و اسرائیل، نگرانی احزاب کُرد از آغاز موج جدیدی از سرکوب‌ها به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. تاکنون بیش از ۷۳۴ نفر در سراسر ایران بازداشت شده‌اند که بیش از ۳۰۰ نفر از آن‌ها از میان کُردها بوده‌اند. بسیاری از فعالان اعتراضات سال ۲۰۲۲ نیز بار دیگر بازداشت شده‌اند. عبدالله مهتدی در این‌باره هشدار داده است: «احتمال روی دادن یک حمام خون وجود دارد.» سازمان حقوق بشری هەنگاو اعلام کرده است که بین روزهای ۱۶ تا ۲۵ ژوئن، شش زندانی سیاسی در ایران اعدام شده‌اند که از میان آن‌ها دو نفر کُرد و یک نفر نیز کُرد اهل اقلیم کردستان عراق بوده‌اند. سخنگوی پاک می‌گوید: «ما امیدواریم که جامعه بین‌المللی در میانه این بحران، سرکوب و خشونت علیه کُردها و سایر اتنیک‌های خواهان آزادی را فراموش نکند.» مهتدی نیز احتمال شکل‌گیری یک قیام جدید را منتفی نمی‌داند و می‌گوید: «مردم با فشارهای اقتصادی، ناامنی، سرکوب و کمبود خدمات ابتدایی مواجه‌اند. نارضایتی عمومی گسترده است و مشروعیت رژیم به‌شدت آسیب دیده... ایران سال‌هاست که در آستانه یک خیزش عمومی یا دست‌کم یک جنبش اعتراضی مستمر قرار دارد.» آرش صالح، نماینده حزب دموکرات کردستان ایران در آمریکا، اظهار داشته است: «نیروهای پیشمرگه همواره جهت ایفای نقشی راهبردی و تثبیت‌کننده در صورت فروپاشی رژیم جمهوری اسلامی آمادگی داشته‌اند.» گرچه در حال حاضر نشانه‌ای از فروپاشی قریب‌الوقوع جکومت در ایران دیده نمی‌شود، اما در صورت شکل‌گیری چنین وضعیتی، احزاب کُرد ممکن است در تحولات نقش‌آفرین شوند، با این‌حال، هرگونه اقدام مستقل و بدون پشتوانه گسترده داخلی، می‌تواند برای کُردها در ایران پرهزینه و مخاطره‌آمیز باشد. برخی احزاب، از جمله حزب پاک، سابقه مشارکت در نبرد با داعش و دفاع از اربیل در سال ۲۰۱۷ را دارند و در همین چارچوب با ائتلاف تحت رهبری آمریکا همکاری کرده و آموزش نظامی دیده‌اند. یکی از اعضای این احزاب، که نخواست نامش فاش شود، گفته است: «کُردها می‌توانند به محور نابودی نظامی‌گری، تروریسم دولتی و بنیادگرایی تبدیل شوند و در مسیر دموکراتیزه‌کردن منطقه نقش‌آفرینی کنند.» این یادداشت دوم ژولای بە زبان انگلیسی در: Caution and Fear of a Crackdown: Iranian Kurdish Opposition Responses to the Israel-Iran Conflict | The Washington Institute منتشر شدە است. بازتاب آن بە زبان فارسی، در آرنا نیوز، الزاما بە معنای پذیرش دیدگاههای نویسندە نمی باشد.

حسن مرادویسی طی ده روز گذشته، جمهوری اسلامی ایران اقدام به اخراج وسیع افغانستانی‌ها و ایرانی-افغانستانی‌ها نموده است. در این فرایند هزاران افغانستانی که سال‌ها در ایران زندگی و کار کرده بودند، از جمله آنان که اقامت قانونی داشتند یا متولد ایران بودند، تحت شرایطی غیرانسانی از کشور رد مرز شدند. به گزارش سازمان نجات کودکان، در میان جمعیت اخراج شده بیش از شش هزار کودک بدون هیچ همراه بزرگسالی تاکنون وجود داشته است. این ردمرز وسیع، همراه با خشونت و تحمیل گرسنگی، تشنگی، تراکم جمعیتی بسیار بالا، عدم پرداخت دستمزدهای معوقه و در برخی موارد ودیعه‌های مسکن به جمعیت اخراج‌شده بوده است. اما جمهوری اسلامی چرا درست در شرایطی که با بحران جنگ خارجی مواجه است چنین اقدامی را در سطح وسیع سازمان داد؟ رسانه‌ها و مقامات دولتی در ایران همکاری جمعیت افغانستانی با اسرائیل را در حملات پهپادی علیه ایران به‌عنوان دلیل ذکر می‌کنند و تلاش می‌کنند هرچه بیشتر روایت‌هایی از همکاری‌های افغانستانی‌ها با اسراییل در طول جنگ دوازده روزه را تولید کنند و نشر دهند. برای مثال صدا و سیمای جمهوری اسلامی ویدیویی از اعترافات یکی از افغانستانی‌های بازداشت‌شده به اتهام همکاری با اسراییل منتشر کرد که طی آن فرد متهم علیه خودش این‌گونه اعتراف می‌کرد: «من لوکیشن میدان تجریش و صدا و سیما را برای دوستم در آلمان ارسال کردم». حال آن‌که چنین اطلاعاتی به راحتی از طریق نرم‌افزارهای مکان‌یابی مانند گوگل‌مپ در دسترسند. جایگاه افغانستانی‌ها در ایران به عنوان شهروندان درجه‌ چندم و عدم امکان‌ راه‌یابی آنان به مشاغل سطح بالا در ایران آشکار می‌کند که آنان منطقا امکان جاسوسی از دولت را در ایران ندارند؛ به‌ویژه که اهداف حملات و ترورهای اسراییل عمدتا مناطق حساس و مقامات بالای نظامی کشور بوده‌اند که اساسا اطلاعاتشان در دسترس تعداد محدودی از نهادها و مقامات قرار داشته است. بنابراین طرح ادعای جاسوسی درمورد جمعیت افغانستانی ساکن ایران عمدتا پوششی برای پنهان‌سازی دلیل اصلی این اخراج وسیع است. اما آن دلیل چیست؟ به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی با برقراری ایست‌های بازرسی در سراسر کشور و نمایش جستجوی جاسوسان در خیابان‌ها بیش از هر چیز در پی میلیتاریزه کردن فضای کشور و پیشگیری از بروز اعتراضات مردمی با اتکا به استقرار نظامی و گسترش روایت «جاسوس‌ها در خیابان‌ها» است. از طرفی بردن انگشت اتهام به سمت جمعیت افغانستانی و دیگری‌سازی از این جمعیت به جمهوری اسلامی کمک می‌کند تا با هدف قرار دادن یک گروه از مردم، ضعف اطلاعاتی و امنیتی خود را بپوشاند. به‌علاوه در موقعیتی که جمهوری اسلامی در برقراری هژمونی بین مردم از طریق تاکید بر هویت شیعی شکست خورده است، دیگری‌سازی از یک گروه اجتماعی به این سیستم کمک می‌کند تا نوعی همزادپنداری و انسجام بین دولت و ملت در ایران را به واسطه‌ نفی وجود افغانستانی‌ها رقم بزند. به این معنا در حالی که شکاف بین دولت و ملت در ایران در سال‌های گذشته بسیار وسیع شده است و حتی نفس جنگ خارجی نتوانسته این شکاف را از بین ببرد، با استثنا شدن بخشی از جمعیت به عنوان دشمن داخلی نوعی انسجام و اتحاد بین دولت و ملت رقم می‌خورد. اما چرا جمعیت افغانستانی به‌عنوان گروه هدف انتخاب شده است؟ دیگری‌سازی می‌توانست نسبت به گروه‌های دیگری که سال‌ها تحت طرد سیستماتیک دولتی بوده‌اند هم باشد، چنان که شاهدیم هم‌زمان با اخراج افغانستانی‌ها حکومت ایران مجددا اقدام به بازداشت وسیع کُرد‌ها، بلوچ‌ها، و بهاییان تحت عنوان جاسوس نموده است. پاسخ به این سوال مشخص را باید بیش از سازوکارهای ایدئولوژیک و امنیتی در سیاست‌های اقتصادی وسیع‌تر جمهوری اسلامی جست؛ چه بسا که پیش از این جنگ هم مقامات دولتی بارها از طرح‌های بازگرداندن افغانستانی‌ها صحبت کرده‌اند و تلاش‌هایی در این راستا انجام دادند. نهایتا موقعیت جنگی این فرصت را برایشان به وجود آورد که جمعیت عظیمی از مردم ساکن ایران را از کشور اخراج کنند. درواقع در طول تاریخ مدرن ایران حداقل از زمان اصلاحات ارضی به این سو یکی از مهم‌ترین بحران‌های اقتصاد سیاسی ایران، بحران وسیع بی‌کاری بوده است. چنان‌چه بسیاری از تحلیلگران اجتماعی یکی از مبنایی‌ترین نیروهای فعال در انقلاب سال ۵۷ را حاشیه‌نشینان می‌دانستند که به اشتغال دسترسی نداشتند. در سال ۵۷، پنجاه درصد جمعیت تهران حاشیه‌نشین بود. همزمان با روی کار آمدن جمهوری اسلامی، مقامات تلاش کردند این بحران را با اخراج حداقل پنجاه درصد از نیروی کار زنان به دلایل ایدئولوژیک و جایگزینی آن با نیروی کار مردان کنترل کنند. پس از آن به مدت هشت سال جمعیت عظیم جوان و نوجوان کشور روانه‌ جنگ شد؛ سپس از دهه‌ هفتاد شمسی با رشد قارچ‌گونه‌ انواع دانشگاه‌ها در سراسر کشور تلاش شد از ورود بلافاصله‌ جمعیت عظیم دهه شصتی‌ها به بازار کار جلوگیری شود و مواجهه با بحران بی‌کاری به تعویق افتد. از پایان دهه‌ هشتاد به این سو بحران بی‌کاری دوباره با شدت و حدتی بی‌سابقه سر برآورده و خود را در اعتراضات مکرر و متعدد توده‌ای تا امروز نشان داده است. با نگاه به پراکندگی جغرافیایی اعتراضات توده‌ای طی سال‌های اخیر متوجه می‌شویم همچنان بزرگترین جمعیت فعال در اعتراضات، جمعیت‌های حاشیه‌ای و رانده شده از اقتصاد رسمی هستند. در نهایت، در اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ (جنبش ژن، ژیان، آزادی) مجموعه‌ای از بحران‌ها در حوزه‌های سبک زندگی، معیشت و اشتغال و آزادی سیاسی و مدنی به هم آمیختند و موجب تظاهرات‌ وسیع و دامنه‌دار در همه‌ی استان‌های کشور شدند. اکنون در حالی که جمهوری اسلامی با بحران‌ مشروعیت جدی در بین مردم در حوزه‌های مختلف زیستی روبرو است، اخراج افغانستانی‌ها از کشور می‌تواند بخشی از سازوکارهای کنترل بحران حداقل در زمینه‌ اشتغال باشد. دولت تلاش می‌کند با طرد و اخراج بخشی از جمعیت، بحران بی‌کاری را تا آن‌جا که ممکن است مهار کند یا دوباره به تعویق بیاندازد. این در حالی است که بخشی از جمعیت افغانستانی ساکن ایران بیش از سی سال بدون آن‌که به شهروندی پذیرفته شوند در این کشور کار کرده‌اند و اکنون عاقبت تمام سال‌های مشارکتشان در تولید و ساخت ایران، اخراج با تحقیر و خشونت است. این مقاله صرفاً دیدگاه‌های نویسنده را بازتاب می‌دهد