اردوغان مانع از ورود نیروهای کُردستانی و تغییر رژیم ایران شد
- Aug 20
- 5 min read
گزارش تلگراف بیش از آنکه روایت یک عملیات ناکام باشد، محدودیتهای راهبرد تغییر رژیم در ایران را آشکار میکند. طرح اسرائیل بر این فرض استوار بود که فشار نظامی، قیام داخلی و ورود نیروهای کُرد میتواند همزمان عمل کند، اما این معماری فاقد توافق منطقهای درباره پیامدهای پس از سقوط بود. مخالفت اردوغان و نگرانی کشورهای حوزە خلیج فارس نشان داد مسالە اصلی نه صرفاً توان سرنگونی، بلکه هزینەهای نظم پس از آن است. از این منظر، شکست طرح بیانگر شکاف میان قدرت تخریب و قدرت مهندسی سیاسی است که میتواند هر پروژه تغییر رژیم را به عامل بیثباتی منطقهای تبدیل کند.
نخستوزیر اسرائیل ۱۱ فوریه، در حالی که روبهروی دونالد ترامپ نشسته بود، از شرایطی سخن گفت کە که ذیل آن آنها میشد رژیم شکننده ایران را سرنگون کرد. او در آن دیدار تلاش داشت رئیسجمهوری آمریکا را برای ورود به جنگ متقاعد کند.
یک مقام ارشد اسرائیلی که در اتاق حضور داشت، به تلگراف گفت: نتانیاهو به ترامپ گفت اگر بتوانیم کارهای مشخصی را انجام دهیم، این شانس را داریم که شرایطی ایجاد شود که در آن مردم ایران بتوانند سرنوشت خود را به دست خود بگیرند.
بخشی از استدلال نتانیاهو بر قماری بلندپروازانه استوار بود: اعزام هزاران نیروی احزاب کُرد به مناطق مرزی غرب ایران، تحت پوشش هوایی آمریکا.
براساس مأموریتی که موساد طراحی کرده و با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، درباره آن گفتوگو شده بود، قرار بود این نیروها با عبور از مرز اقلیم کردستان وارد ایران شوند و به قیامی دامن بزنند که برای همیشه به حکومت آیتاللهها پایان دهد.
با این حال، یک نفر بود که نتانیاهو در محاسبات خود به حساب نیاورده بود: رجب طیب اردوغان.
تلگراف دریافته است که رئیسجمهوری ترکیه، که از چشمانداز حضور نیروهای کُرد در منطقه ناخشنود بود، در اخرین لحظات مداخله کرد و سرانجام اسرائیل و ایالات متحده را وادار کرد این عملیات محرمانه را متوقف کنند.
این مقام ارشد اسرائیلی بە تلگراف گفتە است کە چند مورد از این شرایط به دلایلی که وارد آنها نمیشوم، محقق نشد. این مسالە ناشی از فقدان شناخت نبود، بلکه یا به دلیل شکست عملیاتی بود یا تصمیمهایی که گرفته شد.
براساس گفته منابع اسرائیلی و منابع مسئولان کشورهای حوزە خلیج فارس، اردوغان که از جمله رهبران مورد علاقه ترامپ به شمار میرود، به رئیسجمهوری آمریکا گفته بود که استقلال کُردها را در هیچ نقطهای از منطقه تحمل نخواهد کرد.
مخالفت او ریشه در نگرانی چند دههای ترکیه از استقلال طلبی کُردستانیان داشت.
ترکیه بیش از ۴۰ سال است که با حزب کارگران کردستان، پکک، یک سازمان سیاسی و مسلح کُردستانی، درگیر منازعهای است که دهها هزار نفر در جریان آن جان باختهاند.
کُردها بزرگترین گروه ملی بدون دولت و کشور در جهان هستند و میان ایران، عراق، سوریه و ترکیه پراکندهاند. تمامی کردها در این کشورها تبعیض و بدرفتاری شدید را تجربه کردهاند.
با این وجود، اسرائیل بهطور فعال روابط خود را با کُردها تقویت کرده است زیرا اسرائیل کردها را نیرویی بالقوه برای ایجاد بیثباتی در جمهوری اسلامی قلمداد کردە و معتقد است کە مسالە کرد میتواند برای پیشبرد اهداف اسرائیل مورد بهرەبرداری قرار گیرد.
بر اساس گزارش تلگراف، اردوغان پس از اطلاع یافتن از این طرح نگران شد که فرایند تسلیح نیروهای کُردستانی، بخشهای بزرگی از مخالفان سیاسی او را در مرز شرقی ترکیه به نیروهایی مسلح و خطرناک تبدیل کند. از نظر او نمیشد خطر پذیرش آن را به جان خرید.
اما در نهایت مداخله او به ناکام ماندن یکی از بلندپروازانهترین تلاشها برای تغییر رژیم در ایران کمک کرد و مانع از فروپاشی حکومتی گردید کە در جریان جنگ در باتلاقی فرورفته و از دستیابی به اهداف خود بازمانده بود.
ترامپ در این بارە، دو بار گفته است تغییر رژیم تحقق یافته و دولت جدید بسیار معقولتر از دولتهای پیشین است.
با این حال، رئیسجمهوری آمریکا همچنان تأکید دارد که تغییر رژیم یکی از اهداف او نبوده است. اهداف اعلامشده او در مقاطع مختلف تغییر کرده و از بازگشایی تنگه هرمز تا پایان دادن به حمایت ایران از نیروهای نیابتی و از میان بردن برنامههای هستهای و موشکی این کشور را دربر گرفته است.
بنابه گزارش نیویورکتایمز، پس از برگزاری نشست در اتاق وضعیت کاخ سفید، مقامهای آمریکایی به این ارزیابی رسیدند که مؤلفههای طرح پیشنهادی نتانیاهو، که احتمال حمله زمینی کُردها به ایران را نیز دربر میگرفت، با واقعیت فاصله داشت.
هنگامی که جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، ترامپ را در جریان ارزیابیها قرار داد، ترامپ برای توصیف سناریوهای نخستوزیر اسرائیل درباره تغییر رژیم تنها یک واژه به کار برد: مضحک.
با این همه، این ارزیابی مانع از آن نشد که ترامپ همچنان این ایده را پیگیری کند.
او اول مارس با رهبران کُرد گفتوگو کرد و به رایزنی و اعمال فشار بر مقامهایی که ممکن بود بتوانند از ضعف تهران برای پیشبرد موقعیت خود بهره ببرند، ادامه داد.
اسرائیل نیز در اقدامی که ظاهراً مقدمهای برای یک یورش بود، مواضعی را در غرب ایران بمباران کرد. مقامهای حکومت، پایگاههای ارتش، سامانههای موشکی، مراکز پلیس و پایگاههای بسیج از جمله اهداف این حملات بودند.
این حملات گمانهزنیهایی را برانگیخت که اسرائیل در حال باز کردن مسیر برای پیشروی نیروهای کُرد است.
براساس گزارشهای منتشر شدە، قرار بود نیروهایی از هر شش حزب کُردستانی در حملهای که از اقلیم کردستان آغاز میشد مشارکت کردە و این نیروها نیز پس از آن، کُردهای داخل مرزهای ایران را مسلح کنند.
ائتلاف احزاب کُردستانی نیز آماده بود روز ۱۸ مارس حمله را آغاز کند. تنها چیزی که برای آغاز عملیات نیاز داشت، چراغ سبز ترامپ بود.
باباشیخ حسینی، دبیرکل سازمان خبات، در روزهای آغازین جنگ به تلگراف گفتە بود: اگر ما در این میدان نباشیم، پایان رژیم یا رخ نخواهد داد یا با تأخیر بسیار زیادی روبهرو خواهد شد. اگر نیروهای ما در میدان حضور داشتند و ما از مردم روژهلات میخواستیم قیام کنند، تا این لحظه سقوط رژیم بسیار نزدیکتر شده بود.
در بحبوحه این تدارکات، کُردها نیز نسبت به چشمانداز موفقیت در برابر حکومت ایران ابراز تردید کردند و در کنار حمایت نظامی، خواستار دریافت تضمینهای سیاسی شدند.
این مقام ارشد اسرائیلی به تلگراف گفت: ارزیابیهای اطلاعاتی حاکی از آن نبود که تغییر رژیم رخ خواهد داد، بلکە ارزیابیها حاکی از آن بودند که میتوان احتمال یا امکان وقوع آن را افزایش داد
اما اندکی پس از آنکه این طرح شروع به ازهمپاشیدن کرد، جزئیات مربوط به طرح پیشروی به رسانههای آمریکایی راه یافت.
فاکسنیوز در ماه مارس گزارش داد که یک عملیات تهاجمی آغاز شده است، این گزارش، کارولین لیویت، سخنگوی وقت کاخ سفید را که در آستانه ترک این سمت بود واداشت تا تصریح کند که ایالات متحده کُردها را برای این منظور مسلح نمیکند.
همزمان، بنا بر اطلاعات موجود، اردوغان در حال رایزنی و اعمال فشار بر واشنگتن بود تا این طرح را لغو کند.
همچنین گزارش شده است که کشورهای خلیج فارس هشدار داده بودند تقسیم ایران بر مبنای خطوط اتنیکی میتواند کل خاورمیانه را بیثبات کند.
ناکامی این طرح در اورشلیم بدون پیامد نماند. رومن گوفمن، رئیس موساد، تصمیم گرفت دو تن از عالیرتبهترین مقامهای این سازمان را که در طراحی طرح تغییر رژیم نقش داشتند، از سمتهای خود کنار بگذارد.
به گفته منابع آگاه به تلگراف، در تازهترین دیدار نتانیاهو و ترامپ در دفتر بیضی کاخ سفید در ۲۸ ژوئیه، مسئله تغییر رژیم بار دیگر در دستور گفتوگو قرار گرفت.
نتانیاهو در این دیدار بر این ارزیابی تأکید کرده بود که در صورت فراهم شدن شرایط مشخص، تغییر رژیم همچنان امکانپذیر است. با این حال، به نظر میرسد او نتوانست ترامپ را با این ارزیابی همراه کند و رئیسجمهوری آمریکا در نهایت ترجیح داد به جای توسل به حملات نظامی، با یک کارزار فرسایشی فشار اقتصادی در پی پایان دادن به جنگ برآید.
دونالد ترامپ تاکنون تقریباً در هر مسیری که برای خاتمه دادن به جنگ با ایران در پیش گرفته، به نتیجه نرسیده است.
تغییر رژیم قرار بود مسیری برای برونرفت از جنگ و پایان دادن به آن فراهم کند؛ این گزینه نیز در نهایت به بنبست رسید.
