بمباران قطر نشان‌دهنده باور اسرائیل به درک منطق قدرت در خاورمیانە است

اسرائیل در اقدامی جنجالی، دفتر سیاسی حماس و رهبران آن را در روز سه‌شنبه، ٩ سپتامبر، ۱۸ شهریور، در قطر بمباران کرد. این حمله‌ که موجی از محکومیت‌های جهانی برانگیخت نگرانی‌ها درباره تشدید بی‌ثباتی در خاورمیانه را افزایش دادە است. با این وجود بە نظر می رسد اسرائیل با برخورداری از درک واقعی منطق معادلات قوا در خاورمیانە، تلاش دارد هرگونە تهدید وجودی نسبت بە موقعیت سیاسی خود را از از میان بردارد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یک روز بعد از حملە بە دفتر حماس در قطر، در مراسم بزرگداشت روز استقلال آمریکا در اورشلیم به‌طور غیرمستقیم به این حمله اشاره کرد. به گزارش بلومبرگ، این مراسم که به دلیل جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن به تعویق افتاده بود، با حضور صدها مهمان برگزار شد.

نتانیاهو در حالی‌که مهمانان مشغول صرف هات‌داگ و همبرگر بودند، با لحنی کنایه‌آمیز گفت که بابت تأخیر در برگزاری مراسم عذرخواهی می‌کند و اضافه کرد که «مشغله دیگری» داشته است؛ جمله‌ای که با خنده و تشویق جمعیت همراه شد.

در سطح جهانی اما واکنش‌ها نسبت بە این حملە بسیار منفی بودەاند. کشورهای اروپایی و برخی دولت‌های عربی هشدار دادەاند که اسرائیل در حال تبدیل شدن به یک ماشین حمله بی‌مهار است که می‌تواند منطقه‌ای را که همواره به‌عنوان بشکه باروت شناخته می‌شود، بیش از پیش به سوی آشوب بیشتر سوق دهد. حتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز بە طور تلویحی از این اقدام ابراز ناخشنودی کرد.

در داخل اسرائیل اما، حامیان دولت نتانیاهو این عملیات را ضرورتی برای دستیابی به صلح می‌دانند. از دیدگاه آنان، تنها راه پایان دادن به تهدیدها، نشان دادن قدرت و درهم شکستن حماس و حامیان ایرانی‌اش است.

دانی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد، روز چهارشنبه در گفت‌وگو با رادیو ۱۰۳FM تل‌آویو تأکید کرد:

ما در همه جبهه‌ها فشار شدیدی وارد می‌کنیم تا پیام روشنی را مبنی بر پیگیری اهداف خود منتقل کنیم. این فشار چه در غزه و چه در نقاط دیگر، می‌تواند در نهایت زمینه‌ساز مذاکرات شود.

با این حال، اسرائیل در مسیر کنونی خود بیش از گذشته در انزوا قرار گرفته است. تداوم ویرانی و گرسنگی در غزه، بمباران چهار پایتخت منطقه و اکنون تلاش برای هدف قرار دادن مذاکره‌کنندگان در پایتخت پنجم، حتی متحدان سنتی تل‌آویو را نیز به تردید واداشته است.

در این بارە، نیکلاس هاپتون، سفیر پیشین بریتانیا در قطر، لیبی و ایران و پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، در گفت‌وگو با رادیو بلومبرگ تصریح کرد:

در میانەی برخورداری از راهبردی برای نابودی حماس و نقض قوانین بین‌المللی برای تحقق آن تفاوتی جدی وجود دارد. به نظر می‌رسد اسرائیل مسیر دوم را انتخاب کرده و همین امر آن را در جایگاهی خلاف جریان اصلی جامعه جهانی قرار داده است.

اسرائیل مدت‌هاست برنامه‌ای برای ترور رهبران سیاسی حماس در خارج از مرزهای فلسطین دنبال می‌کند و آن‌ها را جدایی‌ناپذیر از شاخه نظامی این گروه می‌داند که در فهرست سازمان‌های تروریستی آمریکا و اتحادیه اروپا قرار دارد.

در همین چارچوب، تل‌آویو در ژوئیه ۲۰۲۴ اسماعیل هنیه، رهبر وقت حماس، را در تهران ترور کرد. رونن بار، رئیس پیشین شین‌بت، تنها دو ماه پس از حمله حماس در اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کرده بود:

ما رهبران حماس را در قطر و ترکیه هدف قرار خواهیم داد. این روند ممکن است چند سال طول بکشد، اما در نهایت به نتیجه می‌رسیم.

طی سال‌های اخیر، جنگنده‌های اسرائیلی بارها در ایران، یمن، لبنان و سوریه عملیات انجام داده‌اند. این حملات نشان می‌دهد توان نظامی اسرائیل وارد مرحله تازه‌ای شده است و آن را به بازیگری تبدیل کرده که عملاً بدون رقیب جدی در منطقه عمل می‌کند.

دانی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، در این باره گفته است که تل‌آویو می‌تواند با موج محکومیت‌های جهانی و حتی توقف روند عادی‌سازی روابط با عربستان و برخی کشورهای عربی کنار بیاید. او افزوده است:

در گفت‌وگوهای غیررسمی، برخی رهبران عربی به ما می‌گویند: خوب شد، هم به خاطر دشمنی با قطر و هم به دلیل مخالفت با حماس و اسلام رادیکال.

از سوی دیگر، برندون فریدمن، پژوهشگر ارشد مرکز موشه دایان در دانشگاه تل‌آویو، تأکید کرده است که نتانیاهو به روابط با کشورهای خلیج اهمیت می‌دهد، اما در مقطع کنونی شکست دادن حماس را اولویت اصلی خود می‌داند. او گفته است:

اسرائیل بر این باور است که بهترین استراتژی، تشدید تنش برای رسیدن به آرامش است. رهبران حماس باید دریابند که تنها راه بقای آن‌ها، تسلیم شدن است.

روز چهارشنبه، اسرائیل همچنان در انتظار روشن شدن وضعیت رهبران هدف قرار گرفته حماس در قطر بود. اگر چە تاکنون حماس اعلام کردە است اکثر آن‌ها جان سالم به در برده‌اند، اما برخی تحلیلگران اسرائیلی اطمینان دارند که نتیجه نهایی دیر یا زود به سود اسرائیل رقم خواهد خورد.

با وجود این، منتقدان می‌گویند پس از ۲۳ ماه جنگ فرسایشی، حماس همچنان پابرجاست، گروگان‌ها را در اختیار دارد و حتی نفوذ بیشتری در میان فلسطینی‌ها به دست آورده است. در همین حال، عملکرد اسرائیل در جنگ، افکار عمومی جهانی را به‌طور گسترده علیه این کشور بسیج کرده است.

روزنامه یدیعوت آحارونوت نیز چهارشنبه کاریکاتوری منتشر کرد که در آن مردی با هیجان فریاد می‌زند: «ما حماس را نابود کردیم!» و همسرش بی‌اعتنا پاسخ می‌دهد: «باز هم؟»

این حمله و واکنش‌های بین‌المللی آن، بار دیگر نشان می‌دهد که بحران خاورمیانه همچنان پیچیده و چندلایه است و راه رسیدن به صلحی پایدار، مسیری طولانی و پرچالش خواهد بود. اما از سوی دیگر به نظر می‌رسد اسرائیل با تکیه بر درک واقع‌بینانه از منطق قدرت در خاورمیانه، راهبردی پیشگیرانه ای را در پیش گرفته است که هرگونه تهدید احتمالی علیه موجودیت و موقعیت سیاسی خود را پیشاپیش خنثی و حذف کند.