زندە: جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
- 3 days ago
- 7 min read
Updated: 1 day ago
پوشش زندە
۴۵: ۰۹ پنجشنبه ۱۱ ژوئن
آیا بابالمندب جبهه بعدی جنگ ایران و اسرائیل خواهد بود؟
در حالی که بسته شدن تنگه هرمز در پی تشدید درگیریها میان ایران، آمریکا و اسرائیل بازارهای جهانی انرژی را با شوک روبهرو کرده است، اکنون نگاهها به یکی دیگر از گلوگاههای حیاتی تجارت جهانی دوخته شده است؛ تنگه بابالمندب، گذرگاهی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند.
در روزهای اخیر مقامات ایران و متحدان منطقهای تهران بارها از احتمال گسترش دامنه درگیریها سخن گفتهاند.
همزمان رسانههای نزدیک به جمهوری اسلامی ایران گزارش دادهاند که فعال شدن جبهه بابالمندب به عنوان یکی از گزینههای پاسخ به اقدامات اسرائیل و متحدانش در حال بررسی است.
سپاه پاسداران نیز اعلام کرده است که در صورت ادامه آنچه عبور اسرائیل از خطوط قرمز خوانده شده، احتمال گشوده شدن جبهههای جدید وجود دارد.
همزمان با ادامه تنشها، حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی ایران نیز در گفتوگو با خبرگزاری مهر با اشاره به تنگه هرمز گفته است: «تنگه هرمز در اختیار جمهوری اسلامی است و در صورت تداوم شیطنتهای دشمن، بابالمندب نیز همانند تنگه هرمز تحت مدیریت و اشراف راهبردی ایران خواهد بود.»
او همچنین گفت دشمنان از فشارهای اقتصادی برای ایجاد نارضایتی در ایران استفاده میکنند، اما به گفته او جمهوری اسلامی به هرگونه عبور از خطوط قرمز خود «پاسخی قاطع و محکم» خواهد داد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که تهران تاکنون، رسما اعلام نکرده است برنامهای برای بستن بابالمندب دارد، اما تهدیدهای اخیر مقامات ایران و متحدان منطقهای جمهوری اسلامی باعث شده تا نگرانیها درباره احتمال گسترش بحران به این گذرگاه راهبردی افزایش یابد.
در همین حال، حسین مرتضی، مدیر موسسه مطالعات راهبردی سونار، از ورود منطقه به «سناریوی تشدید تنش» سخن گفته و اعلام کرده است که یمنیها نیز به خط رویارویی پیوستهاند.
او معتقد است بسته شدن بابالمندب و دریای سرخ به روی کشتیهای مرتبط با اسرائیل میتواند سطح تنشها را بیش از پیش افزایش دهد.
گذرگاهی که شرق و غرب را به هم متصل میکند
بابالمندب میان یمن در ساحل جنوبی شبهجزیره عربستان و کشورهای جیبوتی و اریتره در شاخ آفریقا قرار گرفته است. این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان به شمار میرود و کشتیهایی که از اقیانوس هند و خلیج عدن راهی کانال سوئز میشوند، از آن عبور میکنند.
اهمیت راهبردی این مسیر پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹ دوچندان شد؛ کانالی که کوتاهترین مسیر دریایی میان اروپا و آسیا را فراهم کرد.
امروزه دریای سرخ و بابالمندب از پرترددترین مسیرهای تجاری جهان محسوب میشوند و حدود یکچهارم تجارت دریایی جهان از این مسیر عبور میکند.
اهمیت مضاعف پس از بسته شدن هرمز
همزمان با بسته شدن تنگه هرمز، اهمیت بابالمندب بیش از گذشته افزایش یافته است.
پیش از آغاز بحران کنونی، حدود ۲۰ درصد انتقال نفت جهان از تنگه هرمز انجام میشد.
اکنون کارشناسان هشدار میدهند که هرگونه اختلال در بابالمندب نیز میتواند حدود ۱۲ درصد دیگر از تجارت جهانی نفت را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت از این مسیر عبور میکند.
همچنین نزدیک به هشت درصد تجارت جهانی گاز مایع (LNG) از بابالمندب میگذرد؛ موضوعی که این گذرگاه را به یکی از شریانهای اصلی تامین انرژی جهان تبدیل کرده است.
در ماههای اخیر عربستان سعودی نیز برای صادرات بخشی از نفت خود از طریق بندر ینبع در ساحل دریای سرخ، بیش از گذشته به این مسیر وابسته شده است.
به همین دلیل، هرگونه اختلال در بابالمندب میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد و بر قیمت انرژی، حملونقل دریایی و زنجیره تامین جهانی تاثیر بگذارد.
سناریوی تکرار بحران کانال سوئز
برخی تحلیلگران وضعیت احتمالی بابالمندب را با بحران سال ۲۰۲۱ مقایسه میکنند؛ زمانی که کشتی «اور گیون» در کانال سوئز به گل نشست و برای چند روز یکی از مهمترین مسیرهای تجاری جهان را مسدود کرد.
آن حادثه باعث تاخیر گسترده در انتقال کالا، افزایش هزینههای حملونقل و اختلال در زنجیره تأمین جهانی شد.
اکنون بسیاری از ناظران معتقدند بسته شدن بابالمندب میتواند پیامدهایی حتی گستردهتر از آن بحران داشته باشد، زیرا، به گفته آنان، همزمان بازار جهانی انرژی نیز با تبعات بسته شدن تنگه هرمز روبهرو است.
نقش احتمالی حوثیها
در صورت گسترش درگیریها به بابالمندب، نگاهها بیش از همه به سوی حوثیهای یمن معطوف است.
این گروه که از حمایت ایران برخوردار است، بخش بزرگی از سواحل یمن در دریای سرخ را در اختیار دارد و پیشتر نیز حملات متعددی علیه کشتیهای تجاری انجام داده است.
یکی از فرماندهان حوثی پیشتر به خبرگزاری رویترز گفته بود که این گروه از نظر نظامی برای هدف قرار دادن بابالمندب در حمایت از تهران آمادگی دارد.
حوثیها از زمان آغاز جنگ غزه بیش از صد حمله علیه کشتیهای تجاری انجام دادهاند. این حملات به غرق شدن دو کشتی و کشته شدن چند ملوان منجر شد و بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی را وادار کرد مسیر حرکت کشتیهای خود را تغییر دهند.
در نوامبر ۲۰۲۳ نیز حوثیها با استفاده از بالگرد یک کشتی تجاری را در دریای سرخ توقیف کردند؛ اقدامی که توجه جامعه بینالمللی را به تهدیدهای موجود در این منطقه جلب کرد.
تهدیدی برای اقتصاد جهانی
اگرچه حملات حوثیها در ماههای گذشته کاهش یافته، اما نهادهای امنیتی و دریایی همچنان درباره خطر ازسرگیری این حملات هشدار میدهند.
اداره دریانوردی وزارت حملونقل آمریکا در ماه فوریه اعلام کرده بود که حوثیها همچنان تهدیدی علیه منافع آمریکا و کشتیهای تجاری در منطقه به شمار میروند.
نام بابالمندب در زبان عربی به معنای «دروازه اشکها» یا «دروازه اندوه» است، نامی که قرنها پیش به دلیل خطرهای طبیعی و دریانوردی این مسیر بر آن گذاشته شد.
امروز اما نگرانی اصلی نه بادهای شدید و جریانهای دریایی، بلکه احتمال تبدیل شدن این گذرگاه به یکی از کانونهای اصلی بحران در خاورمیانه است.
در شرایطی که بازارهای جهانی هنوز با پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز دستوپنجه نرم میکنند، هرگونه اختلال در بابالمندب میتواند فشار تازهای بر تجارت جهانی، بازار انرژی و اقتصاد بینالمللی وارد کند، موضوعی که باعث شده این گذرگاه بار دیگر به یکی از حساسترین نقاط روی نقشه جهان تبدیل شود.
۳۶: ۰۷ پنجشنبه ۱۱ ژوئن
مروری بر تحولات شب گذشته؛ ایران و آمریکا برای دومین شب متوالی به یکدیگر حمله کردند
در اولین ساعات بامداد پنجشنبه ۲۱ خرداد، رویارویی مستقیم میان ایران و آمریکا وارد مرحله تازهای شد. آمریکا موج جدیدی از حملات علیه اهداف نظامی در ایران را آغاز کرد و ایران نیز ساعاتی بعد با حمله به پایگاهها و تأسیسات مرتبط با نیروهای آمریکایی در بحرین، کویت و اردن به این حملات پاسخ داد.
چه اتفاقی افتاد؟
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد عملیات جدید این کشور ساعت ۲۱:۱۵ چهارشنبه به وقت گرینویچ، برابر با ۰۰:۴۵ بامداد پنجشنبه به وقت تهران آغاز شد. به گفته سنتکام، اهداف این عملیات شامل سامانههای پدافند هوایی، شبکههای ارتباطی و قابلیتهای مراقبت و شناسایی نظامی ایران بوده است.
رویترز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد این عملیات حدود چهار ساعت ادامه داشته و حوالی ساعت ۰۴:۴۵ بامداد به وقت تهران پایان یافته است.
همزمان رسانههای ایرانی و بینالمللی از وقوع انفجار در چند نقطه خبر دادند. بر اساس گزارشها، صداهای انفجار در تهران و اطراف آن شنیده شد و همچنین گزارشهایی از حملات یا انفجار در کرج، ورامین، بندرعباس، میناب، سیریک و کرگان منتشر شد.
آمریکا چه مناطقی را هدف قرار داد؟
بر اساس بیانیه رسمی سنتکام، اهداف اعلامشده عبارت بودند از:
سامانههای پدافند هوایی ایران
مراکز ارتباطی نظامی
سامانههای مراقبت و شناسایی
زیرساختهای نظامی مرتبط با عملیات نیروهای مسلح ایران
ارتش آمریکا جزئیات کامل مکان همه اهداف را منتشر نکرده است، اما رسانههای مختلف از وقوع حملات در استان تهران و مناطق جنوبی ایران بهویژه در اطراف تنگه هرمز خبر دادهاند.
ایران چگونه پاسخ داد؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد در پاسخ به حملات آمریکا، موج جدیدی از عملیات موشکی و پهپادی علیه اهداف آمریکایی در منطقه اجرا شده است.
بر اساس بیانیههای منتشرشده از سوی ایران، اهداف زیر مورد حمله قرار گرفتند:
پایگاه هوایی الازرق در اردن
پایگاه علیالسالم در کویت
اهداف مرتبط با ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین
چند هدف دیگر متعلق به نیروهای آمریکایی در منطقه
سپاه اعلام کرد در مجموع بیش از ۱۸ هدف نظامی آمریکا مورد حمله قرار گرفتهاند.
ترامپ چه گفت؟
دونالد ترامپ پس از آغاز حملات آمریکا اعلام کرد ایران فرصت دستیابی به توافق را از دست داده و اکنون باید هزینه این وضعیت را بپردازد.
رئیسجمهور آمریکا همچنین هشدار داد در صورت ادامه تنشها، حملات جدیدی علیه زیرساختهای ایران از جمله نیروگاهها و پلها ممکن است انجام شود.
ترامپ تأکید کرد که واشنگتن آماده ادامه فشار نظامی در صورت لزوم است.
پنتاگون و سنتکام چه گفتند؟
وزارت دفاع آمریکا اعلام کرد هدف عملیات، حفاظت از نیروهای آمریکایی و کاهش توانایی ایران برای تهدید منافع آمریکا در منطقه بوده است.
سنتکام نیز اعلام کرد عملیات برنامهریزیشده با موفقیت تکمیل شده و نیروهای آمریکایی همچنان در وضعیت آمادهباش قرار دارند.
وزارت خارجه ایران چه گفت؟
وزارت امور خارجه ایران حملات آمریکا را نقض حاکمیت ملی ایران توصیف کرد.
تهران اعلام کرد حق پاسخگویی به هرگونه اقدام نظامی را برای خود محفوظ میداند و تأکید کرد حملات آمریکا بدون پاسخ نخواهد ماند.
همچنین ایران هشدار داد کشورهایی که خاک خود را در اختیار عملیات نظامی علیه ایران قرار دهند، ممکن است با اقدامات متقابل مواجه شوند.
سپاه پاسداران چه گفت؟
سپاه اعلام کرد حملات انجامشده بخشی از پاسخ ایران به عملیات آمریکا بوده است.
این نهاد نظامی تأکید کرد در صورت تداوم حملات آمریکا، پاسخهای بعدی گستردهتر و شدیدتر خواهد بود.
سپاه همچنین مدعی شد موشکها به اهداف تعیینشده اصابت کردهاند، هرچند ارزیابی مستقلی درباره میزان خسارات منتشر نشده است.
اسرائیل چه موضعی گرفت؟
در این دور از حملات، اسرائیل مستقیماً در عملیات اعلامشده نقش نداشته است.
با این حال مقامهای اسرائیلی از نزدیک تحولات را دنبال کردهاند و تماسهای فشرده میان واشنگتن و تلآویو ادامه داشته است.
گزارشها حاکی است هماهنگیهای امنیتی میان دو طرف در طول بحران حفظ شده است.
وضعیت کشورهای منطقه
پس از حملات ایران، بحرین از فعال شدن آژیرهای هشدار خبر داد.
کویت نیز اعلام کرد سامانههای دفاع هوایی این کشور با تهدیدات هوایی درگیر شدهاند.
برخی مسیرهای پروازی منطقهای نیز بهطور موقت تحت تأثیر قرار گرفتند.
وضعیت فعلی
تا پیش از ظهر پنجشنبه، به وقت ایران، آمریکا اعلام کرده است عملیات برنامهریزیشده خود را به پایان رسانده است.
ایران نیز تأکید کرده در صورت هرگونه حمله جدید، پاسخ متقابل خواهد داد.
در عین حال هیچ ارزیابی مستقل و نهایی از میزان خسارات واردشده به اهداف دو طرف منتشر نشده و بخش مهمی از ادعاهای مربوط به اصابت موشکها یا تخریب تأسیسات هنوز از سوی منابع مستقل تأیید نشده است.
آنچه تاکنون قطعی به نظر میرسد این است که آمریکا اهدافی را در داخل ایران هدف قرار داده، ایران به پایگاههای آمریکا در بحرین، کویت و اردن حمله کرده است و هر دو طرف همچنان از آمادگی برای ادامه رویارویی سخن میگویند.
