آیا ایران معادله آتش‌بس را برهم زدە است؟

درگیری کوتاه‌مدت میان ایران و اسرائیل بیش از آنکه یک رویارویی نظامی محدود باشد، آزمونی برای سنجش موازنه بازدارندگی در خاورمیانه بود. مقام‌های جمهوری اسلامی این رخداد را نشانه ظهور معادله‌ای جدید توصیف می‌کنند که بر اساس آن، حمله به متحدان منطقه‌ای تهران می‌تواند واکنش مستقیم ایران را در پی داشته باشد. همزمان، اصرار واشنگتن بر ادامه مذاکرات نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی و منطق بازدارندگی نظامی به‌طور موازی در حال حرکت هستند. نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری محیطی امنیتی است که در آن هزینه اقدام نظامی برای تمامی بازیگران افزایش یافته است.

مقام‌های ایرانی مدعی هستند که رویارویی کوتاه‌مدت با اسرائیل، موازنه بازدارندگی جدیدی را در سطح منطقه ایجاد کرده است و از هم‌اکنون این دور کوتاه درگیری را یک پیروزی معرفی می‌کنند. آنها همچنین هشدار می‌دهند که در صورت ازسرگیری حملات اسرائیل، پاسخ تهران شدیدتر خواهد بود. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، می‌گوید واشنگتن بیش از هر زمان دیگری به دستیابی به توافق با تهران نزدیک شده است.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز دوشنبه ۱۸ خرداد، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تهران معادله آتش‌بس و نقض مکرر آن را برهم زده است. او در پیامی خطاب به اسرائیل و ایالات متحده افزود: تا زمانی که اراده‌ای واقعی برای اعتمادسازی نداشته باشید، پاسخ ایران همان خواهد بود.

این اظهارات اندکی پس از آن مطرح شد که اسرائیل، در پی تشدید چند ساعته تنش‌ها که با حملات این کشور به بیروت و شلیک موشک‌های ایران به سوی اسرائیل آغاز شد، از بازگشت کامل زندگی عادی خبر داد.

بر اساس گزارش‌های منتشر شدە، ایران پس از حمله اسرائیل به ضاحیه جنوبی بیروت، حدود ۱۱ موشک بالستیک به سوی شمال اسرائیل شلیک کرد. در این گزارش‌ها آمده است که هیچ تلفات جانی در اسرائیل ثبت نشده است.

سایر مقام‌های ایرانی نیز به سرعت به این تهدیدها پیوستند. ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، صبح سه‌شنبه گفت هرگونه محاسبه اشتباه علیه امنیت ملی ایران با پاسخی سخت مواجە خواهد شد.

ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز در گفت‌وگو با الجزیره گفت:

اگر حملات اسرائیل علیه بیروت تکرار شود، مجازات ما شدیدتر خواهد بود. معادلات امنیتی در منطقه تغییر کرده است.

در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است ایالات متحده به دستیابی به توافق با ایران نزدیک شده است.

او پس از حضور در مسابقه فینال لیگ بسکتبال حرفه‌ای آمریکا در مدیسون اسکوئر گاردن، در گفت‌وگو با خبرنگاران در فرودگاه بین‌المللی جان اف. کندی اظهار داشت که احتمال زیادی وجود دارد توافق ظرف دو یا سه روز آینده امضا شود. ترامپ در این بارە افزود:

ما به یک توافق بسیار خوب، مستحکم و قدرتمند بسیار نزدیک شده‌ایم. اگر به سمت بمباران برویم، چیزی برای آنها باقی نخواهد ماند. اگر بخواهیم، به‌سادگی می‌توانیم این کار را انجام دهیم. می‌توانیم دو یا سه هفته دیگر به بمباران ادامه دهیم، اما در آن صورت تنگه هرمز برای ماه‌ها باز نخواهد شد. اگر بمباران کنیم، افراد زیادی کشته خواهند شد. چه کسی چنین چیزی را می‌خواهد؟ من چنین چیزی را نمی‌خواهم.

با این حال، رضایی روایت متفاوتی ارائه کرد. او گفت: ما برای مذاکرات عجله‌ای نداریم. حتی یک بار هم درخواست مذاکره با آمریکا را مطرح نکرده‌ایم. این آنها هستند که به دنبال مذاکره هستند.

یک مقام ارشد ایرانی دیگر نیز به الجزیره گفت که واشنگتن مفاد تفاهم‌نامه را تغییر داده است و هشدار داد که هرگونه نقض آتش‌بس می‌تواند بر مذاکرات تأثیر بگذارد. این مقام در این بارە اظهار داشت:

ایران چنین نقض‌هایی را تحمل نخواهد کرد. اگر دارایی‌های مسدودشده ما آزاد نشود و تحریم‌ها لغو نشود، هیچ توافقی حاصل نخواهد شد. ثبات و امنیت در منطقه تنها از طریق یک سازوکار واقعی بازدارندگی قابل تحقق است.

محسن رضایی، مشاور مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید اما همچنان غائب جمهوری اسلامی ایران، نیز گفتە است:

مذاکرات در سایه بی‌اعتمادی به آمریکا انجام می‌شود. او هشدار دادە است که جمهوری اسلامی ایران به هرگونه تجاوزی در تنگه هرمز و خلیج فارس پاسخ خواهد داد و برای برقراری امنیت منطقه‌ای، دست خود را روی ماشه نگه خواهد داشت.

محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز اعلام نمودە است کە اگر به گفته او ائتلاف شرارت مرتکب اشتباه شود، منطقه به جهنم تبدیل خواهد شد.

اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، نیز روز دوشنبه مدعی شد که از تنگه هرمز تا باب‌المندب و از خلیج فارس تا دریای سرخ، کمربند امنیتی جدیدی از مقاومت شکل خواهد گرفت. حملات اسرائیل و ایالات متحده در منطقه با پاسخ جبهه متحد مقاومت روبه‌رو خواهد شد.

حضور یمن در میانە تنشها حاوی چە پیامی است؟

در همین حال، حوثی‌ها نیز بازگشت خود به کارزار مقابلە با اسرائیل را نشان دادە و حوالی نیمه‌شب، پس از آنکه اسرائیل از بازگشت روال عادی در بیشتر مناطق خبر داده بود، پهپادی را به سوی ایلات پرتاب کردند.

در این بارە، روزنامه لبنانی الاخبار، وابسته به حزب‌الله، به نقل از یک منبع نظامی آگاه در صنعا نوشت که حمله علیه تل‌آویو تأیید می‌کند آنان غافلگیری‌های نظامی بزرگی برای اسرائیل دارند، زیرا سلاح‌هایی که در رویارویی‌های دریایی یا هوایی به کار گرفته خواهد شد، در سطح بالایی خواهد بود. این منبع گفت:

حضور زودهنگام یمن در این رویارویی بیش از یک پیام برای دشمن دارد. صنعا اجازه نخواهد داد دشمن بر میدان‌های نبرد، چه در لبنان و چه در فلسطین، مسلط شود.

در روزنامه ایرانی وطن امروز، نزدیک به حکومت، تحلیلگران بر آنچه معادله جدید منطقه‌ای تحقق‌یافته از سوی ایران توصیف کردند، تأکید کردەاند.

محمد مخبر، مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ای دیگر نزدیک به حکومت، آمریکا و اسرائیل را متهم کرد که میز مذاکره با ایران را به آتش کشیده‌اند.

در این بارە، بنی سبتی، کارشناس مسائل ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، به وب‌سایت وای‌نت گفت: رژیم ایران بار دیگر روز پیروزی خود را جشن می‌گیرد، زیرا چند کار را انجام دادە است که حتی از نگاه ما نیز جدید است. در این بارە وی گفت:

نخست اینکه برای اولین بار، آنها مستقیما بە کمک شاخەای از نیروی نیابتی خود، آمدەاند که ۴۷ سال است آن را تغذیە نمودەاند تا از ایران دفاع کند. علاوه بر این، این نخستین بار است که ایران بدون تحریک مستقیم علیه خود، به سوی اسرائیل آتش می‌گشاید.

سبتی گفت موضع تهران از غرور، تکبر و نتایج ضعیف دو جنگ اخیر علیه ایران ناشی شده است.

در نهایت، همه چیز به ترامپ بستگی دارد. او کسی است که جنگ‌ را حتی اگر موقت نیز بودە باشد خاتمە دادە است. او کسی است که بر آنها برتری بسیار بزرگی داد تا به این روایت برسند که آنها برنده جنگ هستند. همین اتفاق در این جنگ یک‌روزه نیز رخ داد. او دوباره ما را متوقف و مهار می‌کند.

به گفته سبتی، ایران یک معادله، یک دیکته ایجاد کرده است. سبتی این دو اصطلاح را برای اسرائیل بسیار بد توصیف کرد. او گفت:

ما دیگر در برابر ایران در همان جایگاه سابق نیستیم و متأسفانه وضعیتی پدید آمده است که اکنون ما مانند نیروی نیابتی ایالات متحده آمریکا شده‌ایم، همان‌گونه که حزب‌الله برای ایران چنین نقشی دارد.

ما یک سطح پایین‌تر رفته‌ایم. زمانی در برابر ایرانی‌ها قرار داشتیم و اکنون در برابر حزب‌الله قرار داریم. اگر به ضاحیه حمله کنیم یا حمله‌ای گسترده در جنوب لبنان انجام دهیم، ایرانی‌ها بهانه‌ای برای حمله به ما خواهند داشت. اگر اسرائیل فکر می‌کرد دست بالا را دارد، صبح امروز نیز به ضاحیه حمله می‌کرد.

او افزود اکنون ایالات متحده آمریکا و اسرائیل منافع متفاوتی دارند. او با اشاره به اظهارات امروز جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور امریکا افزود: «ونس می‌گوید ما و اسرائیل منافع متفاوت و جداگانه‌ای داریم. آنها می‌خواهند قیمت نفت را پایین بیاورند و تنگه هرمز را از طریق رشوه آزاد کنند.»

آنها این تنگه را به این قلدر، این راهزن بزرگراهیِ رژیم ایران، خواهند داد. ما می‌خواهیم ریشه مشکل را از جا بکنیم و به همین دلیل، اینجا رویدادی ایجاد شده است که پیش‌تر وجود نداشت.

سبتی استدلال کرد که ونس و ترامپ با اظهارات خود، توافق را دورتر می‌کنند.

او در این بارە افزود کە آمریکا این احساس را به ایران نمی‌دهد که اگر مصالحه نکند، دچار دردسر جدی خواهد شد. «هر بار که به هیولا غذا می‌دهید، بزرگ‌تر می‌شود. اشتهایش بیشتر می‌شود، تا جایی‌کە پویایی موجود در تهران اکنون شبیه رقابت میان سازمان‌های افراطی است.»

بە نظر می رسد این رویە تا اندازەای شبیه رقابت میان حزب‌الله، حماس و جهاد اسلامی بر سر این نکتە است کە اکنون چه کسی افراطی‌تر بودە و نە اینکە کدام گروە بیشتر آماده مصالحه است.

با نگاهی بە روند رویدادها از زمان آتش بس تا روز گذشتە، بە نظر می رسد کە تحولات اخیر لزوماً به معنای تغییر قطعی توازن قوا نیست، اما از جابه‌جایی در ادراک بازیگران منطقه‌ای حکایت دارد.

تهران در تلاش است بازدارندگی خود را از سطح ملی به سطح شبکه‌ای و چندجبهه‌ای ارتقا دهد. در مقابل، اسرائیل با محدودیت‌های ناشی از ملاحظات آمریکا و خطر گسترش دامنه بحران مواجه است.

در چنین شرایطی، پایداری آتش‌بس نه بر اعتماد متقابل، بلکه بر محاسبه هزینه‌ها، ترس از تشدید درگیری و تلاش برای جلوگیری از یک جنگ فراگیر منطقه‌ای استوار خواهد بود.