آیا حزب جدید اوزل شانسی برای موفقیت در ترکیە دارد؟
- 2 hours ago
- 5 min read
انشعاب در حزب جمهوریخواه خلق (CHP) بە عنوان بزرگترین حزب مخالف ترکیه صحنه سیاسی این کشور را وارد مرحلهای تازه کرده است. اوزگور اوزل پس از برکناری از ریاست حزب، ینی پارتی (حزب جدید) را تأسیس کرد و با همراهی ۹۱ نماینده، دومین فراکسیون بزرگ پارلمان را تشکیل داد. همزمان، گزارشها از احتمال تأسیس یک حزب جدید کُردی نیز حکایت دارد. این تحولات آرایش اپوزیسیون و ائتلافهای انتخاباتی را پیش از انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ دستخوش تغییر کرده است. آینده رقابت سیاسی به توان احزاب نوظهور در سازماندهی، جذب رأیدهندگان و شکلدهی ائتلافهای تازه بستگی خواهد داشت.
بامداد ۲۴ مه، تصاویری تکاندهنده از آنکارا بە سراسر جهان مخابرە شد. پس از آنکه دادگاهی حکم برکناری اقزگور اوزل را از ریاست حزب جمهوریخواه خلق (CHP)، بزرگترین حزب مخالف میانهچپ ترکیه، صادر کرد، نیروهای ویژه دفتر اضلی این حزب در پایتخت را به محاصره خود درآوردند.
اوزل و هوادارانش با چیدن میز و صندلی پشت درهای ساختمان تلاش کردند مانع از ورود نیروهای امنیتی شوند، اما چند ساعت بعد به مقاومت خود پایان دادند.
اوزل که بهشدت متأثر به نظر میرسید، گفت: میخواهیم از تشدید تنش جلوگیری کنیم و داوطلبانه ساختمان را ترک میکنیم. تنها جرم ما این است که حزب حاکم را شکست دادهایم.
حزب جمهوریخواه خلق تحت رهبری او به موفقیتی دست یافت که طی ۲۲ سال گذشته از دستیابی به آن بازمانده بود؛ این حزب توانستە بود در یک انتخابات سراسری، حزب عدالت و توسعه (AKP) را شکست دهد.
در انتخابات محلی مارس ۲۰۲۴، حزب جمهوریخواه خلق با کسب بیشترین آرا، کنترل شوراهای شهر در ۱۴ کلانشهر را از جملە استانبول در اختیار گرفت.
اکرم اماماوغلو، شهردار این شهر، توانستە بود به سرعت به چهرهای محبوب تبدیل شود و خود را به عنوان رقیبی جدی برای رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، در انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ مطرح نماید.
اما اندکی بعد، اماماوغلو به همراه چند شهردار دیگر و شماری از اعضای تیمهایشان بازداشت شد. آنان با اتهام فساد و کلاهبرداری روبهرو هستند. سپس در ماه مه، اوزل نیز از ریاست حزب برکنار شد.
دو ماه بعد، او از تشکیل حزب جدید ینی پارتی یا «حزب جدید» خبر داد که با ۹۱ نماینده، اکنون پس از حزب عدالت و توسعه، دومین فراکسیون بزرگ پارلمان ۶۰۰ کرسی ترکیه به شمار میرود.
حزب جمهوریخواه خلق: اپوزیسیونی دچار شکاف
حزب جمهوریخواه خلق که در سال ۱۹۲۳ از سوی آتاتورک، بنیانگذار جمهوری ترکیه تأسیس شد، قدیمیترین حزب سیاسی این کشور است و از اصول جدایی دین از دولت، میهنپرستی و جمهوریخواهی دفاع میکند.
اوزل که به جناح اصلاحطلب این حزب تعلق داشت، در سال ۲۰۲۳ به ریاست آن رسید و توانست حزب را فراتر از پایگاه سنتی رأی خود گسترش دهد. او با تأکید بیشتر بر ارزشهای سوسیالدموکراسی، رأیدهندگان جدیدی را جذب کرد که نتایج انتخابات نیز موفقیت آن را نشان داد.
اما پس از برکناری اوزل، کمال قلیچداراوغلو، رهبر پیشین حزب که در دوران ریاستش، حزب جمهوریخواه خلق طی دو دهه تمامی انتخاباتها را واگذار کرده بود، دوباره به رهبری حزب بازگشت. قلیچداراوغلو از سوی بسیاری، رقیب مطلوب اردوغان در انتخابات تلقی میشد.
چرا حزب جمهوریخواه خلق دچار انشعاب شد؟
درباره اینکه چرا حزب جمهوریخواه خلق در برابر حکم دادگاه تمکین کرد و با دوپاره شدن حزب کنار آمد، گمانهزنیهای بسیاری مطرح شده است.
کارشناسان بر این باورند کە در ورای این تحولات، محاسبات سیاسیای قرار دارد که به سود رجب طیب اردوغان است. به اعتقاد آنان، این انشعاب به اردوغان امکان میدهد پیش از انتخابات بعدی ریاستجمهوری، رقبای خطرناک خود را از میدان خارج کند.
ریشه اختلافات در حزب جمهوریخواه خلق به سال ۲۰۲۳ بازمیگردد. پس از آنکه کمال قلیچداراوغلو، رهبر وقت حزب، در انتخابات ریاستجمهوری از اردوغان شکست خورد، جناح اصلاحطلب به رهبری اوزل و اکرم اماماوغلو از این سیاستمدار ۷۵ ساله خواست از ریاست حزب کنارهگیری کند. این جناح در کنگره حزب که در پاییز ۲۰۲۳ برگزار شد، پیروز شد.
اما در ماه مه ۲۰۲۶، دادگاهی به دلیل آنچه کە آن را تخلفات موجود در روند برگزاری کنگره عنوان کرد، کنگره این حزب را باطل اعلام کرد.
در پی این حکم، اوزل و دیگر رهبران حزب از سمتهای خود برکنار شدند و قلیچداراوغلو و نزدیکانش بار دیگر رهبری حزب را در دست گرفتند.
اوزل هنگام ترک حزب جمهوریخواه خلق چه گفت؟
اوزل تمایل کمتری به تمکین در برابر حکم دادگاه داشت. او و جناحش تا آخرین لحظه برای حفظ موقعیت خود مبارزه کردند، اما در نهایت ناچار به ترک حزب شدند، زیرا دستگاه قضایی ترکیه در دوران زمامداری اردوغان هرچه بیشتر استقلال خود را از دست داده است.
از همین رو، اوزل در آخرین سخنرانی خود در این حزب در روز سهشنبه از هوادارانش خواست به او بپیوندند. در این بارە وی اعلام داشت کە:
در مسیری تازه در کنار یکدیگر گام خواهیم برداشت. به سوی دستیابی بە قدرت پیش خواهیم رفت. بیایید همراه شویم.
و هوادارانش نیز چنین کردند. موج گسترده خروج اعضا به ینی پارتی به رهبری اوزل، شمار کرسیهای حزب جمهوریخواه خلق در پارلمان را به ۴۴ کرسی کاهش داد و این حزب را به چهارمین حزب بزرگ ترکیه تبدیل کرد.
آیا اوزل میتواند چالشی جدی برای اردوغان باشد؟
سرن سلوین کورکماز، مدیر اندیشکده استانپُل در استانبول در این بارە بر این باور است کە ینی پارتی به رهبری اوزل، با توجه به حمایت گسترده هواداران پیشین حزب جمهوریخواه خلق از شانس خوبی برای موفقیت برخوردار است.
با این حال، او هشدار میدهد که نباید حمایت رأیدهندگان را بدیهی فرض کرد. او بر این باور است کە نظرسنجی اخیر اندیشکده استانپُل نشان میدهد رأیدهندگان صرفاً خواهان حزب جمهوریخواه خلق با نامی دیگر نیستند، بلکه خواهان حزبی هستند که بر میراث آن بنا شود و در عین حال از آن نیز فراتر رود.
بر اساس نظرسنجی استانپُل، حدود ۳۰ درصد از پاسخدهندگان گفتهاند به حزب جدید رأی خواهند داد یا دستکم آن را به عنوان یک گزینه در نظر خواهند گرفت. ۱۹ درصد دیگر نیز گفتهاند تصمیم آنان به برنامه، نامزدها و رهبران حزب بستگی خواهد داشت.
کورکماز بر این باور است که این حزب از پتانسیلی گسترده اما مشروط، در حدود ۴۹ درصد، برای جلب حمایت برخوردار است.
او همچنین بر این باور است کە این پتانسیل هم از همدلی با اوزل و هم از مخالفت با دخالت دستگاه قضایی در سیاست حزبی ناشی گشتە است.
این نظر سنجی و نیز فضای سیاسی ترکیە حاکی از آن است کە حزب جدید میتواند در میان هواداران حزب ملیگرای محافظهکار خوب (IYI)، حزب طرفدار کردها (DEM) و همچنین بخشی از رأیدهندگان حزب عدالت و توسعه (AKP) و شماری از هواداران شریک ائتلافی آن، حزب حرکت ملی (MHP)، نفوذ پیدا کند.
اما بزرگترین چالش این حزب، گرد هم آوردن انتظارات گاه متعارض این گروههای مختلف زیر یک چتر مشترک خواهد بود.
پیش بینی میشود کە اگر این حزب بتواند از گرفتار شدن در چارچوبی بیش از حد ایدئولوژیک یا به جریانی بیرنگ و صرفاً میانهرو تبدیل شدن پرهیز نماید، میتواند بە موفقیت دست پیدا کند.
از مواضع اوزل نیز به روشنی پیداست که وی قصد دارد مرکزی فراگیر را با ستون فقرات جمهوریخواه و سوسیالدموکرات ایجاد کند.
اما هنوز لازم است کە بە این پرسش پاسخ داد کە آیا اوزل تا زمان برگزاری انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ خواهد توانست ساختارهای حزبی لازم را در دستکم ۴۱ استان از ۸۱ استان ترکیه ایجاد کند یا نه. این شرطی لازم برای واجد شرایط شدن جهت حضور در انتخابات است.
با تمامی این موارد، در حالیکە خبرها حاکی از تاسیس یک حزب جدید کرد در ترکیە بودە و ینی پارتی نیز به رهبری اوزل به منابع مالی مشابه حزب جمهوریخواه خلق دسترسی ندارد، صحنە سیاسی ترکیە، همچنان دستخوش دگرگونی قرار دارد.
