ابهام درباره آیندە رهبری دستگاههای اطلاعاتی ایران همچنان ادامە دارد
- 1 day ago
- 5 min read
با وجود تغییرات گسترده امنیتی و نظامی در ششمین ماه رهبری مجتبی خامنهای، ساختار اطلاعاتی جمهوری اسلامی همچنان با خلأ در رأس نهادهای اصلی خود روبهرو است. پس از کشتهشدن اسماعیل خطیب و مجید خادمی در جنگ چهلروزه، جانشینان وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه هنوز معرفی نشدهاند. همزمان، دولت برای معرفی وزرای اطلاعات و دفاع مهلت گرفته و احتمال تغییر شرط اجتهاد مطرح شده است، در حالی که نفوذهای امنیتی و ترور فرماندهان، فشار بر دستگاههای اطلاعاتی را افزایش داده است.
با وجود مجموعه تغییرات امنیتی و نظامی که مجتبی خامنهای، رهبر ایران، در ششمین ماه تصدی این مقام تصویب کرده است، هویت وزیر جدید اطلاعات و همچنین رئیس دستگاه موازی آن در سازمان اطلاعات سپاه پاسداران همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
در جریان جنگ چهل روزە دو نفر از وزرای دولت مسعود پزشکیان، عزیز نصیرزاده و اسماعیل خطیب کشتە شدند.
عزیز نصیرزاده وزیر دفاع، ۲۸ فوریه در نخستین حملاتی که مجموعه فرماندهی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران را هدف قرار داد، کشته شد. دفتر علی خامنهای، رهبر پیشین ایران نیز در منطقه حفاظتشده پاستور در مرکز تهران نیز در این مجموعه قرار داشت.
پزشکیان ۱۸ مارس گذشته کشتهشدن اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، را اعلام کرد. مقامهای ایرانی از آن زمان تاکنون هویت مسئولی را که سرپرستی این وزارتخانه را برعهده دارد، اعلام نکردهاند و نام او محرمانه باقی مانده است.
در دوم مارس، رئیسجمهوری ایران با صدور حکمی مجید بنرضا را بهعنوان معاون وزارت دفاع منصوب کرد و انتظار میرود نام او بهطور رسمی برای تصدی وزارت دفاع به مجلس معرفی شود.
پایگاه خبری سخنگوی دولت هفته گذشته گزارش داد معاون وزارت اطلاعات در پیامهای تبریک جداگانهای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، و فرماندهان نظامی جدید، آمادگی این دستگاه را برای همکاری با رهبری جدید در محورهایی که رهبر ایران برای فعالیت نهادهای نظامی تعیین کرده است، اعلام کرد.
مهلت برای معرفی دو وزیر
در همین حال، پزشکیان بهدلیل تأخیر در معرفی نامزد وزارت اطلاعات، با فشار متحدان نزدیک خود در جریان اصلاحطلب روبهرو است. وزارت اطلاعات یکی از پنج وزارتخانهای است که رئیسجمهوری ایران برای معرفی وزیر آن ملزم به کسب موافقت رهبر است. در مورد وزارت اطلاعات، وزیر معمولاً با توصیە مستقیم رهبر انتخاب میشود.
وزیر اطلاعات همچنین یکی از ١٢ کرسیهای شورای عالی امنیت ملی را در اختیار دارد و از این طریق، متصدی این سمت نقش مستقیمی را در اصلیترین نهاد مسئول تصمیمگیریهای امنیتی ایفا میکند.
عباس گودرزی، نماینده مجلس و سخنگوی هیات رئیسه مجلس، این هفته اعلام کرد مجتبی خامنهای به برای معرفی وزرای پیشنهادی اطلاعات و دفاع مهلت داده است.
گودرزی گفت براساس مجوز دریافتشده از رهبر، دولت از ۲۰ آگوست یک ماه و نیم فرصت دارد وزرای پیشنهادی اطلاعات و دفاع را به مجلس ایران معرفی کند. با این حال، انتخاب وزیر اطلاعات ممکن است ابتدا مستلزم اصلاح قانونی باشد که برخورداری متصدی این سمت از درجه اجتهاد را الزامی میکند.
گودرزی در این بارە گفتە است کە در این چارچوب، این پیشنهاد مطرح شده است که برخورداری وزیر اطلاعات از شرط اجتهاد الزامی نباشد. او افزود از آنجا که قانون کنونی با این پیشنهاد مغایرت دارد، باید اصلاح شود و به همین دلیل مقرر شده است دولت لایحهای در این زمینه به مجلس ارائه کند.
میراث نفوذها
اسماعیل خطیب در دولت ابراهیم رئیسی، رئیسجمهوری پیشین، تصدی وزارت اطلاعات را بر عهدە داشت و با تشکیل دولت پزشکیان در دو سال بعد نیز سمت خود را حفظ کرد.
عملکرد دستگاههای امنیتی تحت مدیریت وی در پی مجموعهای از نفوذهای منتسب به سازمان اطلاعات اسرائیل، موساد، با انتقاد روبهرو شده بود.
این انتقادها پس از آن افزایش یافت که دستگاه اطلاعاتی اسرائیل به فرماندهان نظامی و مسئولان برنامه هستهای که در جریان جنگ کشته شدند، دسترسی پیدا کرد.
وزیر جدید، هدایت دستگاهی را برعهده خواهد گرفت که پس از نفوذها و ترورها، تحت فشار شدیدی قرار گرفته است. او همچنین با میراث وزرای پیشینی روبهرو خواهد بود که یکی پس از دیگری مدیریت این نهاد را برعهده داشتهاند.
افشاگری پسر خطیب نیز بر پرسشها درباره تدابیر امنیتی پیرامون مقامهای ارشد این دستگاه افزودە است.
او در مصاحبهای که خبرگزاری رسمی ایرنا ۱۰ آگوست منتشر کرد، گفت پدرش پیش از کشتهشدن هدف چهار سوءقصد قرار گرفته بود که دو مورد از آنها در جریان جنگ ژوئن ۲۰۲۵ رخ داد. خطیب بعداً با وجود تدابیر شدید امنیتی پیرامون رفتوآمدهایش، در منزل همسر دوم خود کشته شد.
رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، از جمله نامهایی است که برای تصدی وزارت اطلاعات مطرح شده است.
صالحی امیری که پیشتر با نام رضا فلاح شناخته میشد، در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی در وزارت اطلاعات فعالیت داشت، مدتی را در کردستان بود و پیش از آنکه بهتدریج به سمتهای سیاسی و دولتی منتقل شود، از بازجویان برجسته این دستگاه بود.
او بعدها در مراکز تحقیقات راهبردی وابسته به ریاستجمهوری ایران و مجمع تشخیص مصلحت نظام سمتهایی برعهده داشت.
صالحی امیری در دولت حسن روحانی به مدت یک سال معاون وزارت ورزش و جوانان بود و پس از آن بهعنوان مشاور رئیسجمهوری و رئیس کتابخانه ملی و سازمان اسناد ملی فعالیت کرد.
او همچنین در آغاز دوره دوم ریاستجمهوری روحانی به مدت یک سال وزارت فرهنگ را برعهده داشت و پس از رسیدن پزشکیان به ریاستجمهوری، بار دیگر به ترکیب دولت بازگشت.
پس از کشتهشدن شماری از فرماندهان ارشد سازمان اطلاعات سپاه پاسداران و واحد حفاظت وابسته به آن در جریان جنگ، وضعیت در این دو نهاد مبهمتر به نظر میرسد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۶ آوریل، کشتهشدن مجید خادمی، رئیس سازمان اطلاعات این نهاد را در حمله اسرائیلی-آمریکایی تأیید کرد. این تأیید چند ساعت پس از آن صورت گرفت که یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، برای نخستین بار از کشتهشدن او خبر داد.
خادمی پیش از آنکه در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵ بهعنوان جانشین محمد کاظمی ریاست سازمان اطلاعات سپاه پاسداران را برعهده بگیرد، رئیس سازمان حفاظت سپاه بود.
او پیش از آن نیز مسئول واحد حفاظت بود که وظیفه حفاظت از شخصیتهای سیاسی و مراکز حساس، از جمله مراکز حاکمیتی و تأسیسات هستهای، را برعهده داشت.
محمد کاظمی ۱۵ ژوئن ۲۰۲۵ در حملات اسرائیل کشته شده بود. این حملات سه روز پس از کشتهشدن دهها تن از فرماندهان سپاه پاسداران در نخستین حملات جنگ ۱۲روزه انجام شد.
در آن حمله، محمدرضا نصیر باغبان، معروف به نام سازمانی محسن باقری و رئیس واحد اطلاعات نیروی قدس، و همچنین سرتیپ حسن محقق، از برجستهترین فرماندهان اطلاعات سپاه پاسداران، کشته شدند. محقق روابط نزدیکی با مجتبی خامنهای، رهبر کنونی ایران، داشت.
تهران تاکنون نام افرادی را که ریاست سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، معاونت آن و اطلاعات نیروی قدس را برعهده دارند، اعلام نکرده است.
با این حال، حسین طائب که ۱۳ سال ریاست سازمان اطلاعات سپاه را برعهده داشت، با فرماندهی بسیج و مأموریت گسترش شبکه اطلاعات مردمی، بار دیگر به یک جایگاه برجسته امنیتی بازگشته است.
