اسرائیل از اظهارات ترکیه درباره احیای روابط غافلگیر شدە است

سمیە توحیدی

مقامات اسرائیلی پس از آنکه هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه از مشروط بودن ازسرگیری روابط تجاری با پایان جنگ غزه سخن گفت، ابراز شگفتی کردە و تأکید داشتند که مسئله اصلی سیاست‌هاست، نه خود اسرائیل. با وجود لفاظی‌های خصمانه و بی‌اعتمادی عمیق، آنکارا از احتمال تغییر در رویکرد دیپلماتیک خبر داده است.

مقامات اسرائیل روز جمعه پس از اظهارات هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، مبنی بر آمادگی آنکارا برای احیای روابط تجاری با اسرائیل، مشروط به پایان دادن بە جنگ غزه و اجازه ورود کمک‌های بشردوستانه به این منطقه محاصره‌شده، واکنش محتاطانه‌ای از خود نشان دادند.

این اظهارات در اورشلیم با تردید و عدم قطعیت مواجه شد. مقامات اسرائیلی در تفسیر اینکه آیا این سخنان نشانه تغییری واقعی در سیاست‌های ترکیه است یا صرفاً یک مانور دیپلماتیک است، دچار ابهام هستند.

اسرائیل ترکیه را نه یک دشمن آشکار، بلکه یک رقیب منطقه‌ای می‌داند و بە رغم افزایش تنش‌ها میان این دو کشور، برخی از کانال‌های ارتباطی، به‌ویژه در حوزه‌های امنیتی، میان تل آویو و آنکارا همچنان حفظ شده‌اند.

با این حال، روابط دو کشور همچنان پرتنش است، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، به‌طور منظم از اسرائیل انتقاد می‌کند و رسانه‌های ترکیه نیز با تکرار این مواضع، به کارزار مستمر مشروعیت‌زدایی ادامه می‌دهند.

مقامات اسرائیلی همچنین نسبت به حضور نظامی ترکیه در سوریه، به‌ویژه عملیات آنکارا علیه نیروهای کُرد، حمایت نظامی گزارش‌شده از احمد الشرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه و به‌ویژه تلاش‌ها برای ایجاد پایگاه‌های هوایی در این کشور، ابراز نگرانی کرده‌اند.

اسرائیل همچنین از انتصاب نمایندگان ترکیه و قطر در هیات اجرایی ابتکار صلح غزه، که با حمایت ایالات متحده آمریکا و به رهبری رئیس‌جمهور دونالد ترامپ شکل گرفته، ناخشنود بوده است.

با وجود اعتراض‌های اسرائیل، ترامپ ظاهراً نقش ترکیه در مذاکرات مربوط به گروگان‌ها را مثبت ارزیابی کرده و خواهان مشارکت آنکارا در بازسازی پس از جنگ غزه است.

در حالی که گزارش‌ها حاکی از آن است که اسرائیل با حضور نیروهای ترکیه در نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی پیشنهادی مخالفت کرده، بعید به نظر می‌رسد مانعی برای مشارکت شرکت‌های ترکیه در روند بازسازی ایجاد کند.

فیدان در پاسخ به پرسشی درباره واقع‌بینانه بودن عادی‌سازی روابط با اسرائیل گفت قطع روابط ماهیتی ساختاری ندارد، بلکه مشروط است.

وی افزود تصمیم ترکیه برای تعلیق تجارت با اسرائیل مستقیماً به جنگ غزه و محدودیت‌های اعمال‌شده بر دسترسی بشردوستانه مرتبط است، نه به موجودیت اسرائیل.

به گفته او، مشکل آنکارا نه با خود اسرائیل، بلکه با سیاست‌های این کشور، به‌ویژه در قبال فلسطینی‌ها و رویکرد کنونی آن در غزه است و این تحریم‌ها ماهیتی مشروط دارند.

برخی تحلیلگران اسرائیلی این اظهارات را تلاشی برای کاهش تنش دیپلماتیک با اورشلیم، احتمالاً به درخواست واشنگتن، با هدف هموار کردن مسیر مشارکت ترکیه در غزه ارزیابی می‌کنند.

با این حال، با توجه به فرسایش عمیق اعتماد متقابل میان دو پایتخت، مقامات بر این باورند که بهبود روابط در کوتاه‌مدت بعید است.

با این وجود، در اورشلیم تا حدی با این دیدگاه فیدان که بحران ماهیتی مشروط دارد نه ساختاری، هم‌نظر است. برخورداری از چنین نگاهی بە به این معنا است که امکان ترمیم روابط به‌طور بالقوه وجود دارد.

اگرچه بازگشت به سطحی از دوستی کامل دور از انتظار است، اما مقامات احتمال ازسرگیری روابط عادی را منتفی نمی‌دانند.

در حال حاضر، روابط به هیچ وجه عادی نیست. اسرائیل در آنکارا سفیر ندارد و دیپلمات‌های اسرائیلی اعزامی به ترکیه، اغلب به دلیل ملاحظات امنیتی در کشورهای همسایه مستقر هستند.

گفتمان عمومی در ترکیه همچنان تند است. اسرائیل به‌طور مداوم به ارتکاب نسل‌کشی متهم می‌شود و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، در رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه با آدولف هیتلر مقایسه می‌شود.

در صورت تمایل آنکارا به عادی‌سازی روابط، نخستین گام می‌تواند ازسرگیری تجارت و بازگشت پروازهای خطوط هوایی ترکیه به تل‌آویو باشد. با این حال، مقامات اسرائیلی اشاره می‌کنند که خلأ ناشی از توقف این پروازها تا حد زیادی توسط شرکت‌های هواپیمایی امارات متحده عربی جبران شده است.

در همین حال، ترکیه نقشی فعال در میانجیگری میان ایالات متحده آمریکا و ایران با هدف جلوگیری از حمله احتمالی آمریکا ایفا کرده است.

هاکان فیدان مدعی شده است کە اسرائیل ترامپ را برای اقدام نظامی تحت فشار قرار می‌دهد که مقامات اسرائیلی آن را بسیار مسئله‌ساز و مانعی دیگر بر سر راه بهبود روابط می‌دانند.

این موضوع به‌ویژه با توجه به نفوذ قابل توجه ترکیه در واشنگتن و اظهارات مکرر دونالد ترامپ درباره دوستی شخصی‌اش با اردوغان، حساسیت بیشتری یافته است و می‌تواند همزمان بە عنوان مانع بهبودی روابط یا کاتالیزوری برای ترمیم آن بازخوانی شود.