اسرائیل برای بدترین سناریوی ایران آماده می‌شود

آمادگی گسترده نظامی اسرائیل نشان می‌دهد که حتی در اوج تلاش‌های دیپلماتیک، فرض اصلی تصمیم‌گیران امنیتی بر شکست احتمالی مذاکرات با ایران استوار است. تمرکز تهران بر توان موشکی به‌عنوان ابزار بازدارندگی، در برابر اتکای اسرائیل به دفاع چندلایه و حمایت آمریکا، دو راهبرد متقابل را ترسیم می‌کند که نقطه تلاقی آن‌ها می‌تواند به سرعت به رویارویی مستقیم بدل شود. این وضعیت، شکنندگی ثبات منطقه‌ای را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

مقام‌های امنیتی اسرائیل می‌گویند این کشور همزمان با تداوم گفتگوهای دیپلماتیک میان ایالات متحده آمریکا و ایران، خود را برای بدترین سناریوی ممکن آماده می‌کند. این سناریو بر فرض شکست مذاکرات و احتمال شلیک گسترده موشک‌ها از ایران بە سوی اسرائیل، به‌عنوان آخرین ابزار بازدارندگی مبتنی است.

آمادگی اسرائیل شامل استقرار و ارتقای چندلایه سامانه‌های پدافند هوایی، حضور گسترده نیروهای هوایی و دریایی و همچنین مشارکت مستقیم سامانه‌های رهگیر آمریکایی است.

ارزیابی‌های امنیتی اسرائیل حاکی از آن است که در صورت شکست کامل گفت‌وگوها، ایران ممکن است تلاش کند با حمله‌ای سنگین و فرسایشی، جبهه داخلی اسرائیل را تحت فشار قرار دهد.

در این بارە، در حالی که کانال‌های دیپلماتیک میان واشنگتن و تهران همچنان فعال‌اند، مقام‌های اسرائیلی بر این باورند کە فاصله میان خطوط قرمز دو طرف بسیار عمیق است.

اسرائیل خواهان محدودسازی جدی توان موشکی ایران است، اما تهران اساساً حاضر به بررسی چنین محدودیتی نیست. عدم پذیرش گفتگو در رابطە با موشک‌های ایران در حالی بە یک معضل تبدیل شدە است کە در جریان جنگ ۱۲روزه گذشته، موشکهای ایران خسارات قابل توجهی را به زیرساخت‌ها و مناطق مسکونی اسرائیل وارد کردند.

با این حال، در عملیات موسوم به شیر خیزان، تمرکز ائتلاف بیشتر بر مهار تنش و جلوگیری از گسترش جنگ بود. اکنون با افزایش نقش آمریکا، این پرسش مطرح است که در صورت آغاز درگیری جدید، ائتلاف بین‌المللی تا چه اندازه وارد عمل خواهد شد.

در سطح سامانه‌های دفاعی، اسرائیل تولید رهگیرهای پیکان را به‌طور قابل توجهی افزایش داده و آزمایش‌های جدیدی را روی سیستم فلاخن داوود انجام داده است.

نسخه دریایی گنبد آهنین، بر روی ناوچه‌های ساعر ۶، سامانه باراک ام‌ایکس و در نهایت سامانه لیزری جدید آیرن بیم، مجموعه‌ای چندلایه را تشکیل می‌دهند که مقام‌های اسرائیلی آن را یکی از پیشرفته‌ترین چترهای دفاعی جهان می‌دانند.

به گفته تحلیلگران امنیتی، برنامه موشکی بالستیک ایران برای تهران صرفاً یک ابزار نظامی نیست، بلکه یک دارایی راهبردی به شمار می‌رود که حتی از پروژه هسته‌ای نیز مهم‌تر تلقی می‌شود.

تجربه جنگ ١٢ روزە نشان داد که با وجود سامانه‌های دفاعی پیشرفته، اسرائیل ناچار شد با کاهش مهمات روبه‌رو شود و در نتیجە آن خسارات سنگینی بە این کشور وارد آمد.

این تجربه، به باور نهادهای اطلاعاتی اسرائیل، در تهران این برداشت را تقویت کرده است که حملات فرسایشی می‌تواند نقطه ضعف اصلی اسرائیل باشد.

از همین رو، ارزیابی‌های اطلاعاتی اسرائیل و متحدانش بە این باور دست یافتەاند که جمهوری اسلامی ایران حتی تحت فشار مستقیم آمریکا نیز حاضر نخواهد شد از زرادخانه موشکی خود چشم‌پوشی کند.

مقام‌های امنیتی اسرائیل می‌گویند این بن‌بست، منطقه را در برابر دو گزینه قرار داده است: یا توافقی که همچنان تهدیدی جدی برای اسرائیل باقی می‌گذارد، یا لغزش تدریجی به سمت یک جنگ تمام‌عیار.

در واکنش، سامانه دفاع هوایی اسرائیل که از هفت گردان در سراسر کشور تشکیل و بر پنج لایه اصلی استوار است، در هماهنگی نزدیک با ارتش ایالات متحده و احتمالاً با مشارکت یک ائتلاف بین‌المللی، در حال آماده‌سازی است.

تال اینبار، پژوهشگر ارشد در اتحاد دفاع موشکی، در گفت‌وگو با پایگاه خبری ynet گفت که توان پرتاب ایران نسبت به حملات پیشین تغییر بنیادینی نکرده است، اما تهران همچنان ده‌ها موشک سنگین‌تر در اختیار دارد که تاکنون استفاده نشده‌اند. او گفت:

ما نشانه‌ای از شلیکهای گسترده، در مقیاس صدها یا هزاران موشک به‌طور همزمان، ندیده‌ایم. اما اگر حکومت ایران احساس کند در ساعات پایانی خود قرار دارد، هر آنچه در اختیار دارد شلیک خواهد کرد. در چنین شرایطی حتی می‌توان حمله به اهداف نمادین و غیرنظامی را هم تصور کرد.

اینبار تأکید کرد که این سناریوها افراطی هستند و افزود: در صورتیکە ایالات متحده آغازگر حمله باشد، به احتمال زیاد عملیاتی طراحی می‌شود که تا حد ممکن توان استفاده ایران از این ابزارها را از بین ببرد.

آمریکا می‌تواند اقداماتی انجام دهد که اسرائیل قادر به انجام آن‌ها نیست، از جمله شلیک همزمان صدها موشک کروز به مراکز پرتاب در ایران؛ اقداماتی که تاکنون سابقه نداشته‌اند.

در آخرین رویارویی با ایران، ارتش اسرائیل به‌طور گسترده از سامانه‌های دفاعی خود استفاده کرد. گزارش‌ها در ماه گذشته حاکی از آن بود که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تا حدی به دلیل کمبود رهگیرها از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، خواسته بود حمله به ایران را به تعویق بیندازد.

از آن زمان، نیروهای نظامی آمریکا به‌طور گسترده وارد منطقه شده‌اند تا در رهگیری تهدیدها نقش ایفا کنند.

در چارچوب این هماهنگی، ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، حدود دو هفته پیش سفری محرمانه به واشنگتن انجام داد و با ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، دیدار کرد.

پیش از او نیز رئیس اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل و رئیس موساد به آمریکا سفر کرده بودند. در مقابل، مقام‌های ارشد آمریکایی از جمله فرمانده سنتکام به اسرائیل آمدند.

در سطح میدانی، ناوشکن موشک‌انداز آمریکایی یو‌اس‌اس دلبِرت دی. بلَک در بندر ایلات پهلو گرفته و بخشی از ناوگانی است که دونالد ترامپ از آن به‌عنوان «ناوگان بزرگ» اعزامی به منطقه یاد کرده است. این استقرار شامل ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، ناو جرالد آر. فورد که در مسیر خاورمیانه است و دست‌کم هشت ناوشکن دیگر می‌شود. بر اساس گزارش‌ها، حداقل ۱۰ ناو جنگی آمریکا اکنون در خاورمیانه حضور دارند.

در این بارە، وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که آمریکا دست‌کم هشت ناوشکن را در برد رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی، از تنگه هرمز و دریای عرب گرفته تا دریای سرخ و شرق مدیترانه مستقر کردە است.

فاکس‌نیوز نیز از استقرار ناوشکن‌های بیشتری در این مناطق خبر داده است. آمریکا همچنین سامانه‌های دفاعی بیشتری را از جمله تاد و پاتریوت را در پایگاه‌های خود در اردن، کویت، بحرین، عربستان سعودی و قطر مستقر کرده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد یک آتشبار پاتریوت جدید در پایگاه هوایی العدید قطر مستقر شده است؛ پایگاهی که سال گذشته در پاسخ ایران به حملات به تأسیسات هسته‌ای‌اش هدف قرار گرفته بود.

در حوزه هوایی، سه اسکادران جنگنده اف-۱۵ای به اردن اعزام شده‌اند و جنگنده‌های اف-۳۵ و هواپیماهای جنگ الکترونیک گرولر نیز به مناطق نزدیک‌تر به خاورمیانه منتقل شده‌اند. این استقرارها، به گفته مقام‌های آمریکایی، بخشی از آمادگی برای مقابله با پهپادها و موشک‌های ایران است.

در حملات ایران در آوریل و اکتبر ۲۰۲۴، چندین کشور از جمله آمریکا، بریتانیا، فرانسه و اردن با رهگیری تهدیدها و تبادل اطلاعات به دفاع از اسرائیل کمک کردند. گزارش‌ها حاکی از آن است که عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز به‌صورت غیرعلنی داده‌های راداری و اطلاعاتی در اختیار این تلاش‌ها گذاشته‌اند.

با این حال، در عملیات موسوم به شیر خیزان تمرکز ائتلاف بیشتر بر مهار تنش و جلوگیری از گسترش جنگ بود. اکنون با افزایش نقش آمریکا، این پرسش مطرح است که در صورت آغاز درگیری جدید، ائتلاف بین‌المللی تا چه اندازه وارد عمل خواهد شد.

از داده‌های موجود می‌توان دریافت که آمادگی اسرائیل از ماهیتی تدافعی- فرسایشی و نه تهاجمی برخوردار بودە و تمرکز بر پنج لایه پدافند، شتاب در تولید رهگیرها، و اتکای سنگین به سامانه‌ها و ناوگان آمریکاحاکی از آن است کە اسرائیل خود را برای جذب و مهار موج شلیک موشک‌ها آماده می‌کند، نه حذف توان موشکی ایران.

در مقابل، ایران موشک‌ها را ابزار اصلی بازدارندگی و آخرین خط دفاع راهبردی می‌داند و بعید است از آن عقب‌نشینی کند. این تقابل، شکست دیپلماسی را به درگیری طولانی و پرهزینه و نه جنگی سریع و تعیین‌کننده بدل می کند.