اظهارات مقامهای آمریکایی بار دیگر احتمال بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ را مطرح کرد
- 1 day ago
- 4 min read
پرونده بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ فراتر از یک معامله نظامی، به سنجشی برای بازتعریف روابط واشنگتن و آنکارا بدل شده است. هرچند سامانه اس-۴۰۰ همچنان مانع اصلی و خط قرمز امنیتی ناتو محسوب میشود، اظهارات ترامپ نشان میدهد ملاحظات ژئوپلیتیکی میتواند بر موانع فنی غلبه کند. در این چارچوب، احتمال اعطای امتیاز به اردوغان، چه در قالب موتورهای جنگنده کان و چه اف-۳۵، بهعنوان پاداشی برای دور نگه داشتن ترکیه از جنگ ایران، بیش از گذشته مطرح شده است.
اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و شماری دیگر از مقامهای دولت وی، بار دیگر بحث درباره پایان دادن به سالها اختلاف با ترکیه و بازگرداندن این کشور به برنامه جنگنده اف-۳۵ را زنده کرده است.
پیتر سوشیو، تحلیلگر آمریکایی مسائل نظامی و بینالملل، در گزارشی برای مجله نشنال اینترست نوشت ترکیه، عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، شش سال پیش در همین مقطع از برنامه جنگنده اف-۳۵ لایتنینگ ۲ اخراج شد. این تصمیم پس از خرید سامانه پدافند هوایی روسی اس-۴۰۰ تریومف اتخاذ شد.
مقامهای آمریکایی و ناتو پیشتر به آنکارا هشدار داده بودند که این دو سامانه با یکدیگر سازگار نیستند و بهرهبرداری همزمان از اس-۴۰۰ میتواند امنیت جنگندههای رادارگریز نسل پنجم را به خطر اندازد.
ترکیه همچنین به دلیل خرید این سامانه با تحریمهای سخت آمریکا ذیل قانون کاتسا روبهرو شد. از آن برهە تاکنون رفع این تحریمها به یکی از اولویتهای اصلی دولت ترکیه تبدیل شده است.
یادداشت تفاهم مشترک سال ۲۰۰۷ که خرید و مشارکت ترکیه در توسعه اف-۳۵ را ممکن میکرد، در ژوئیه ۲۰۱۹ لغو شد. صنایع هوایی ترکیه در آن زمان در تولید قطعات موتور و بدنه برخی جنگندهها مشارکت داشتند، اما قراردادها و خطوط تولید تا اوایل ۲۰۲۰ به دیگر کشورهای متحد منتقل شد.
همچنین برنامه آموزش خلبانان و تکنسینهای ترک در پایگاههای هوایی لوک و اگلین در ایالات متحده بهطور ناگهانی متوقف شد و جنگندههایی که برای ترکیه ساخته شده بودند، تحویل داده نشدند.
طی سالهای بعد، آنکارا از فعالسازی سامانههای اس-۴۰۰ خودداری کرد. این موضوع این تصور را ایجاد کردە است که شاید در ازای بازیابی حق خود برای دریافت جنگندههای اف-۳۵، آماده کنار گذاشتن این سامانهها باشد. با این حال، ترکیه همزمان بر مخالفت خود با کنار گذاشتن دائمی این سامانهها پافشاری کرد.
آنکارا از زمان اخراج از این برنامه بارها برای بازگشت تلاش نمودە و اکنون در دولت ترامپ نشانههایی از حمایت میبیند.
در آستانە برگزاری نشست ناتو در آنکارا، اما بار دیگر امیدهای ترکیە برای بازگشت بە این برنامە زندە شدە اند.
مقامهای دولت ترامپ احتمال تأیید فروش اف-۳۵ به ترکیه را مطرح کردهاند، هرچند برخی مقامهای امنیت ملی همچنان هشدار میدهند حفظ سامانههای اس-۴۰۰ در ترکیه ممکن است دسترسی روسیه به دادههای حساس مربوط به تواناییهای این جنگندهها را ممکن سازد.
در رابطە با این تحول چشمگیر، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، این هفته اعلام نمود کە بررسی معامله احتمالی در جریان است و پیت هگست، وزیر دفاع نیز در این روند مشارکت دارد.
آیا ترامپ در برابر اردوغان نقطهضعف دارد؟
با توجه به روشن بودن دلایل کنار گذاشتن ترکیه، و اینکه این تصمیم در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ اتخاذ شد، ممکن است چنین به نظر برسد که این پرونده بسته شده و آنکارا تا زمان حل بحران اس-۴۰۰ راهی برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ نخواهد داشت. با این حال، ممکن است عوامل دیگری نیز در این میان نقش داشته باشند.
به نوشته سوشیو، ترامپ گرایشی آشکار به رهبران قدرتمند با تمایلات اقتدارگرایانه نشان داده و از روابط شخصی نزدیک خود با ولادیمیر پوتین، کیم جونگ اون و ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان که اخیراً از قدرت کنار رفت، تمجید کرده است.
او همچنین از رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، ستایش کرده و گفته میشود اکنون نیز در پی آن است که ترکیه به موتورهای تولیدشده توسط جنرال الکتریک برای جنگنده بومی خود، کان، دسترسی پیدا کند.
اخیراً از ترامپ پرسیده شد آیا با فروش این موتورها به ترکیه موافقت خواهد کرد و همچنین شانس این عضو ناتو برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ را چگونه ارزیابی میکند.
ترامپ بدون ارائه جزئیات بیشتر به خبرنگاران گفت: به احتمال زیاد کاری خواهم کرد که آنها را بسیار خوشحال کند.
به نوشته سوشیو، چنین توافقی میتواند گامی مقدماتی در مسیر دستیابی ترکیه به جنگندههای اف-۳۵ باشد.
گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، به روزنامه جروزالم پست گفتە است دریافت این موتورها بدون تردید برای ترکیه اهمیت دارد، اما در عین حال سادهترین اقدامی است که دولت آمریکا میتواند انجام دهد، بهویژه با توجه به اینکه وعدههای بسیار بلندپروازانهتری به آنکارا داده شده که بازگرداندن ترکیه به برنامه اف-۳۵ نیز از جمله آنهاست. او افزود:
آزمون واقعی برای سنجش اینکه آیا واشنگتن و آنکارا قادر به گشودن صفحهای تازه در روابط دوجانبه هستند، در همین پرونده نهفته است.
واشنگتن و آنکارا در دوره ریاستجمهوری جو بایدن نتوانستند پرونده اف-۳۵ را حلوفصل کنند. با این حال، پس از آنکه وزارت امور خارجه آمریکا در دوره بایدن با فروش یک محموله اضافی از جنگندههای اف-۱۶ فایتینگ فالکن به ترکیه، همراه با بستههای ارتقای ناوگان موجود این کشور، موافقت کرد، سطح تنش میان دو پایتخت تا حدی کاهش یافت.
آیا اف-۳۵ میتواند پاداشی به ترکیه برای عدم مشارکت در جنگ با ایران باشد؟
ترامپ این هفته همچنین مدعی شد شخصاً برای دور نگه داشتن ترکیه از جنگ با ایران مداخله کرده است؛ آن هم در حالی که او و متحدانش همزمان بر دیگر اعضای ناتو فشار میآوردند تا به این درگیری بپیوندند.
ترامپ بدون ارائه هیچگونە مدرکی و بدون وجود نشانهای قبلی از سوی آنکارا، تلویحاً گفت اردوغان ممکن بود در کنار ایران وارد جنگ شود، زیرا رئیسجمهور ترکیه به نداشتن همدلی با اسرائیل شناخته میشود.ترامپ گفت:
او یکی از گزینههای اصلی برای ورود به جنگ با ایران بود و حتی ممکن بود در کنار ایران قرار بگیرد، زیرا علاقه چندانی به اسرائیل ندارد. من از او خواستم وارد جنگ نشود و او نیز چنین کرد. اردوغان رهبری بزرگ و شخصیتی بسیار قدرتمند است.
سوشیو در پایان مینویسد اگر این ادعا درست باشد، این پرسش مطرح میشود که آیا ترامپ قصد دارد به دلیل عدم مشارکت ترکیه در جنگ، به اردوغان پاداش بدهد.
ورود ترکیه به این جنگ میتوانست در نهایت به معنای رویارویی مستقیم با ایالات متحده و احتمالاً دیگر اعضای ناتو باشد. اعطای موتورهای جنرال الکتریک به ترکیه و حتی بازگرداندن این کشور به برنامه اف-۳۵ میتواند بخشی از چنین پاداشی باشد.
این سناریو بعید به نظر میرسد. با این حال، این دولت پیشتر نیز پیشنهادهایی را مطرح کرده است که از این هم نامتعارفتر بودهاند.
