بازی سخت ترامپ در برابر ایران، از تهدید بە حمله تا فرصت دوباره به دیپلماسی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، پس از تهدید به حمله‌ای گسترده علیه ایران، اواخر شنبه آن را لغو کرد و بار دیگر به دیپلماسی فرصت داد. این تازه‌ترین نمونه از الگویی است که او در جنگ پنج‌ماهه با ایران بارها به کار گرفته است. این الگو با تهدید به ویران کردن تأسیسات انرژی ایران یا تصرف بخش‌های اصلی صنعت نفت این کشور آغاز می‌شود، تا آستانه صدور فرمان حمله پیش می‌رود و در آخرین لحظه، گاه به درخواست متحدان خلیج، با عقب‌نشینی ترامپ پایان می‌یابد.

ترامپ این رویکرد را که بازی سخت نامیده می‌شود، در سال‌های فعالیت در بازار املاک نیویورک توسعه داد. هدف آن افزایش فشار و برهم زدن محاسبات طرف مقابل برای ایجاد تحرک در مذاکرات است. این تاکتیک در برابر ایران با محدودیت روبه‌رو شده است، زیرا تهران بر این محاسبه تکیه دارد که آستانه تحمل راهبردی بالاتری از واشنگتن دارد.

تازه‌ترین دور تهدیدها روز جمعه آغاز شد. ترامپ در نشست کابینه گفت دیگر به مذاکرات با ایران اطمینان ندارد و هشدار داد ارتش آمریکا ضربه بسیار سختی به این کشور وارد خواهد کرد. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، چند ساعت بعد گفت ایران تا زمانی که مطابق خواسته ترامپ به میز مذاکره بازنگردد، همچنان هزینه خواهد داد.

ترامپ اواخر شنبه‌شب، اول اوت ۲۰۲۶، از مشاهده نشانه‌های پیشرفت در مسیر دستیابی به توافق خبر داد و حمله جدید و گسترده برنامه‌ریزی‌شده را فعلاً لغو کرد.

او روز یکشنبه گفت درخواست مقام‌های ایرانی و رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات برای دادن فرصت بیشتر به دیپلماسی، عامل اصلی تغییر تصمیمش بوده است.

رئیس‌جمهوری آمریکا هنگام بازگشت از باشگاه گلف خود در نیوجرسی گفت این حمله می‌توانست برای ایران فاجعه‌بار باشد، اما مقام‌های ایرانی و سعودی خواهان اجرای آن نبودند. به گفته ترامپ، عربستان همچنان دستیابی به توافق را امکان‌پذیر می‌دانست.

ترامپ از آنچه درهم شکستن رهبری تهران و توان هوایی و دریایی ایران به دست ارتش آمریکا خوانده، ابراز رضایت کرده است. ایران در مقابل امیدوار است بتواند بیش از او مقاومت کند. کاهش ذخایر مهمات آمریکا و مخالفت رأی‌دهندگان این کشور با ادامه جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، قدرت مانور ترامپ را محدود کرده است.

رئیس‌جمهوری آمریکا ممکن است همچنان به این نتیجه برسد که تشدید گسترده جنگ ضروری است. منتقدان او می‌گویند تردیدهایش شاید نشان‌دهنده این ارزیابی اعلام‌نشده در دولت باشد که قدرت نظامی آمریکا به‌تنهایی برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی و پایان دادن به جنگ کافی نیست. ترامپ پیش‌تر این رویارویی را کارزاری چند‌هفته‌ای توصیف کرده بود.

مارک کلی، سناتور دموکرات آریزونا و عضو کمیته نیروهای مسلح سنا، رویکرد ترامپ را تا اندازه‌ای بی‌ثبات خواند. او در برنامه فیس د نیشن شبکه سی‌بی‌اس گفت ترامپ احتمالاً ترجیح می‌دهد شرایط را به پیش از آغاز جنگ در فوریه بازگرداند و اگر امکان بازنشانی کامل اوضاع وجود داشت، آن را انتخاب می‌کرد.

ترامپ در ماه‌های گذشته نیز چند بار تا آستانه حمله پیش رفت و سپس عقب‌نشینی کرد. آمریکا و ایران اوایل آوریل بر سر آتش‌بسی دوهفته‌ای توافق کردند. این توافق کمتر از دو ساعت پیش از پایان مهلتی اعلام شد که ترامپ برای تسلیم شدن تهران یا حمله به پل‌ها و تأسیسات انرژی ایران تعیین کرده بود. او گفته بود چنین حمله‌ای پایان کامل یک تمدن را رقم خواهد زد.

ترامپ در ۱۸ مه نیز حمله نظامی گسترده‌ای را به دلیل آغاز مذاکرات جدی متوقف کرد و از متحدان خلیج به‌دلیل متقاعد کردنش به خویشتن‌داری تشکر کرد.

او در ماه ژوئن ایران را به حمله‌ای بسیار شدید تهدید کرد و گفت تأسیسات انرژی این کشور در جزیره خارک را برای کنترل بازارهای نفت و گاز تصرف خواهد کرد. ترامپ کمی بعد، با اشاره به پیشرفت مذاکرات با رهبران ارشد ایران، حملات را لغو کرد.

تصرف تأسیسات جزیره خارک مستلزم اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران بود. چنین اقدامی برای ترامپ که کارزار انتخاباتی خود را بر دور نگه داشتن آمریکا از مداخله‌های خارجی بنا کرده و دولت‌های پیشین را به‌دلیل ورود به جنگ‌های بی‌پایان سرزنش کرده بود، هزینه سیاسی بالایی داشت.

ترامپ گفت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، نقش مهمی را در منصرف کردن او از حمله اخیر داشته است. او روز شنبه و پیش از اعلام توقف حمله، تلفنی با بن سلمان گفت‌وگو کرد و سپس مدعی شد عملیات برنامه‌ریزی‌شده می‌توانست یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم باشد.

یک مقام آگاه از محتوای این تماس گفت بن سلمان به ترامپ هشدار داده است که ازسرگیری جنگ می‌تواند پیامدهای شدیدی برای اقتصاد جهانی داشته باشد، به‌ویژه اگر ایران در واکنش به بمباران‌های جدید آمریکا، متحدان واشنگتن در خلیج را هدف قرار دهد.

به گفته این مقام، عربستان، قطر و امارات برای دفاع در برابر حملات احتمالی ایران آمادگی مناسبی دارند، اما کویت ممکن است در برابر حملات گروه‌های مسلح وابسته به تهران در عراق آسیب‌پذیرتر باشد.

افکار عمومی آمریکا نیز فشار بر ترامپ را افزایش داده است. براساس نظرسنجی آسوشیتدپرس و مرکز تحقیقات امور عمومی نورک، نزدیک به دو سوم آمریکایی‌های در سن رأی‌دادن معتقدند جنگ با ایران که ۲۸ فوریه آغاز شد، ارزش هزینه‌های آن را نداشته است. اکثریت قاطع دموکرات‌ها و مستقل‌ها و حدود ۳۷ درصد جمهوری‌خواهان نیز همین دیدگاه را دارند.

ترامپ می‌گوید انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر بر تصمیم‌هایش درباره ایران تأثیر نمی‌گذارد، اما پیامدهای جنگ برای اقتصاد و افکار عمومی مورد توجه جمهوری‌خواهان کنگره قرار گرفته است.

جان کندی، سناتور جمهوری‌خواه لوئیزیانا و از متحدان ترامپ، گفت بحث‌های سیاسی در واشنگتن باعث شده است خسارت‌هایی که ارتش آمریکا از آغاز جنگ به ایران وارد کرده، نادیده گرفته شود. او درعین‌حال هشدار داد که تشدید جنگ قیمت انرژی را افزایش می‌دهد و تورم شدیدی به مردم آمریکا تحمیل می‌کند.

کندی تشدید تحریم‌ها و هدف قرار دادن برنامه هسته‌ای ایران را به گسترش جنگ ترجیح داد. او گفت همه گزینه‌ها نامطلوب هستند، اما در شرایط کنونی از حفظ وضع موجود حمایت می‌کند.

آنچه در پنج ماه گذشته شکل گرفته است بیش از آنکه راهبردی برای پیروزی نظامی باشد، تلاشی برای مدیریت هم‌زمان بازدارندگی، دیپلماسی و هزینه‌های داخلی جنگ است. ترامپ می‌کوشد با حفظ تهدید معتبر نظامی، ایران را به پذیرش توافق وادارد، بی‌آنکه آمریکا را وارد جنگی کند که پیامدهای آن بر بازار انرژی، افکار عمومی و انتخابات میان‌دوره‌ای، هزینه سیاسی سنگینی برای کاخ سفید به همراه خواهد داشت.

با این حال، دوام این الگو به یک متغیر تعیین‌کننده وابسته است کە تهران تا چه اندازه تهدیدهای واشنگتن را معتبر میداند. اگر ایران به این جمع‌بندی برسد که محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی آمریکا مانع از عبور ترامپ از آستانه یک جنگ فراگیر است، بازدارندگی آمریکا به‌تدریج فرسایش خواهد یافت.

در مقابل، هرگونه اقدام ایران که هزینه‌های غیرقابل‌قبولی بر آمریکا یا متحدانش تحمیل کند، می‌تواند این چرخه را بشکند و دو طرف را وارد مرحله‌ای کند که دیگر کنترل تشدید تنش به‌سادگی ممکن نخواهد بود.