ترامپ در مورد کردها حتی نیمی از حقیقت را هم نگفته است

علی‌اصغر فریدی

مناقشه بر سر ادعاهای ترامپ درباره کردها، فراتر از یک جدال رسانه‌ای، بار دیگر اهمیت راهبردی کردستان و احزاب کردستانی را در معادلات ایران را آشکار کردە است. با استناد به ارزیابی‌های درونی منتسب به مقام‌های جمهوری اسلامی، موضع‌گیری‌های پس از جنگ و روایت جیمز جفری، نگرانی از ظرفیت اثرگذاری کردستان همچنان در محاسبات تهران حضوری پررنگ دارد. در مقابل، ناکامی طرح‌های منتسب به واشنگتن نیز نشان می دهد که موانع منطقه‌ای، به‌ویژه نقش ترکیه، همچنان عامل تعیین‌کننده ای در هر سناریوی مبتنی بر تغییر موازنه از مسیر کردستان هستند.

در جریان تنش‌های نظامی اخیر میان ایران و آمریکا، بار دیگر توجه به نقش کردهای ایران در تحولات سیاسی و امنیتی جلب شد. حکومت جمهوری اسلامی با وجود تاکیدهای رسمی بر وحدت، نگرانی عمیقی از پتانسیل کردها برای ایجاد تغییر اساسی نشان داده است.

این نگرانی ریشه‌دار است و ادعاهای دونالد ترامپ نیز بیش از آنکه بازتاب واقعیت باشد، پوششی بر ناکامی تلاش‌ها برای تغییر به شمار می‌رود.

سند قدیمی نگرانی درونی حکومت

یکی از اسناد مهم که عمق این نگرانی را نشان می‌دهد، فایل صوتی مکالمه محرمانه مهدی هاشمی با نیک‌آهنگ کوثر در سال ۱۳۹۱ است.

در این گفتگو، مهدی هاشمی به نقل از سران نظام اشاره کرد که حکومت با تظاهرات گسترده یا حمله خارجی به آسانی سقوط نمی‌کند، مگر با حمله زمینی از سمت کردستان و با حمایت نیروهای خارجی. این ارزیابی درونی، کردستان را نقطه حساس و بالقوه تهدیدآمیز برای بقای نظام جلوه می‌دهد.

حکومت جمهوری اسلامی همواره از پتانسیل سازمان‌یافته کردها آگاه بوده است. سابقه مقاومت، شبکه‌های ارتباطی و موقعیت جغرافیایی مناطق کردنشین، این مناطق را به چالشی جدی تبدیل کرده است. برای همین، سیاست‌های سرکوب شدید و عملیات امنیتی گسترده در این مناطق ادامه داشته است.

نشانه‌های ترس در اظهارات مقامات پس از جنگ

در جریان جنگ اخیر، نشانه‌های این نگرانی آشکارتر شد. مقامات ارشد حکومت پس از تنش‌ها، اظهاراتی متعدد در حمایت از کردها مطرح کردند که بیشتر بازتاب تلاش برای آرام کردن فضا و پوشاندن نگرانی راهبردی بود.

علی لاریجانی با اشاره به تلاش آمریکا برای تحریک برخی اتنیک‌ها، از جمله کردها، تاکید کرد که کردها قومی اصیل و آگاه هستند و فریب وعده‌های واشنگتن را نمی‌خورند.

مسعود پزشکیان نیز در شبکه اجتماعی خود از مردم غیور و با شرف کردستان قدردانی کرد که در روزهای حساس پای کار ایستاده‌اند.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز گفت مردم کردستان با ایستادگی و شعور سیاسی بالا نقش ارزشمندی در حفاظت از مرزها ایفا کرده‌اند و ایرانیان اعم از کرد و دیگر اقوام به میهن عشق می‌ورزند.

این اظهارات هماهنگ، هرچند در ظاهر مثبت است، اما دقیقا به دلیل آگاهی از تاثیرگذاری بالای کردها بیان شده است.

حکومت می‌داند که هرگونه تحرک در کردستان می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد و برای همین سریعا به تبلیغ وحدت روی آورد.

تکرار این پیام‌ها پس از بمباران سنگین مناطق مرزی کردستان از سوی نیروهای آمریکایی و اسرائیلی، نشان‌دهنده تلاش برای مهار احتمالی نارضایتی و جلوگیری از بهره‌برداری خارجی است.

تلاش‌های آمریکا، مانع اردوغان و عقب‌نشینی ترامپ

در آغاز درگیری‌ها، دونالد ترامپ با برخی رهبران کرد ارتباط برقرار کرد و شایعاتی درباره حمایت هوایی و همراهی مطرح گردید.

گزارش‌ها حاکی از بحث‌هایی برای ارسال سلاح و ایجاد جبهه داخلی بود. اما این پروژه با موانع جدی مواجه شد. رجب طیب اردوغان نقش کلیدی در جلوگیری از این همکاری داشت.

مقامات کاخ سفید نیز تایید کرده‌اند که فشارهای ترکیه و تماس مستقیم اردوغان با ترامپ، مانع اصلی شد. ترکیه هرگونه تقویت موقعیت کردها را تهدیدی جدی برای خود می‌بیند.

ترامپ ابتدا عقب‌نشینی کرد و گفت کردها مردمان خوبی هستند و نمی‌خواهد آنان آسیب ببینند. اما پس از اعلام آتش‌بس، لحن او به طور کامل تغییر کرد.

او مدعی شد که سلاح‌هایی ارسال شده بود اما کردها آن را برای خود نگه داشته‌اند. این ادعا را تکرار کرد و حتی گفت کردها اسلحه‌ها را برده‌اند و باید تاوان بپردازند. چنین اظهاراتی بیشتر تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر شکست پروژه تغییر به نظر می‌رسد.

روایت واقع‌بینانه از درون دولت آمریکا

جیمز جفری، نماینده پیشین ترامپ در امور سوریه و عراق، در گفتگویی با ژیار گل، خبرنگار بی‌بی‌سی به این موضوع پرداخت. او تاکید کرد که هرچند بحث‌هایی درباره عملیات از طریق واسطه مطرح شده بود، اما طرح جدی پیگیری نشد.

جفری به مخالفت اردوغان و مقامات کرد در هولیر (اربیل) نیز با این موضوع اشاره و گفت ایجاد تحول گسترده با این روش عملا امکان‌پذیر نبود.

با استناد بە گفتەهای جفری، متعاقب گفتگوی اردوغان و ترامپ، طرح ارسال سلاح برای کردها و ورود آنها بە جنگ با ایران را لغو میکند.

بە موازات گفتەهای جفری، احزاب کردستانی نیز صراحتا ادعاهای ترامپ را رد کردند و از دریافت هرگونه تجهیزات اظهار بی‌اطلاعی کردند.

سخنگوی حزب حیات آزاد کردستان، پژاک، ضمن اشارە به تجربه گذشته کردها در روژآوا گفت کە این تجربیات باعث احتیاط بیشتر شده است. این احتیاط، یکی از دلایل اصلی ناکامی تلاش‌های خارجی بود.

کردها با ویژگی‌های سازمانی و تجربه خود، به نیرویی تبدیل شده‌اند که حکومت آنها را جدی‌ترین چالش می‌داند. وجود احزاب با سابقه، هماهنگی نسبی و اراده مقاومت، آنان را متمایز کرده است.

حکومت با آگاهی از این واقعیت، منابع امنیتی زیادی را صرف کنترل این مناطق می‌کند. بمباران شدید مرزها و شهرهای کردستان در جنگ اخیر نیز نشان داد که برنامه‌ریزان خارجی نیز به همین پتانسیل توجه داشته‌اند.

اظهارات لاریجانی، پزشکیان، بقائی و دیگرمقامات ارشد جمهوری اسلامی، دقیقا در این زمینه معنادار است. وقتی مقامات ارشد این‌گونه بر وفاداری و آگاهی کردها تاکید می‌کنند، در واقع تلاش می‌کنند نگرانی درونی خود را مدیریت کنند.

آنها می‌دانند که کردها به دلیل انسجام و سابقه، می‌توانند در شرایط خاص تاثیرگذارترین نقش را ایفا کنند. برای همین، پس از هر تنش، سریعا به این نوع پیام‌ها روی می‌آورند تا فضا را آرام کنند.

پیامدهای ناکامی پروژه و درس‌های آن

ناکامی تلاش برای ایجاد تغییر از مسیر کردستان، عوامل متعددی داشت. فشار اردوغان و مخالفت ترکیه یکی از مهم‌ترین موانع بود که حتی مقامات آمریکایی به آن اشاره کرده‌اند.

ترامپ با اتهام‌زنی به کردها، سعی کرد مسئولیت شکست را متوجه دیگران کند. اما این ادعاها با واقعیت‌های میدانی، سخنان مقامات کاخ سفید، مبنی بر عدم تحویل سلاح به کردها، و رد قاطع گروه‌های کرد همخوانی ندارد.

حکومت جمهوری اسلامی نیز با وجود این ناکامی، نگرانی راهبردی خود را پنهان نکرده است. تکرار شعارهای وحدت و قدردانی از کردها، بیش از آنکه بیان واقعیت باشد، پوششی برای ترس از تأثیرگذاری بالای آنان است.

کردها نشان داده‌اند که بە رغم آنکە تحت فشارهای مختلف قرار دارند، اما همچنان از ظرفیت بالایی برای ایفای نقش در تحولات سیاسی برخوردارند.

این سیر زمانی از سال ۱۳۹۱ تا رویدادهای اخیر، تصویری روشن ارائه می‌دهد. حکومت از دیرباز کردها را نقطه حساس می‌بیند و مقامات با اظهارات پس از جنگ تلاش کرده‌اند این نگرانی را مدیریت کنند.

ترامپ نیز با ادعاهای خود، نتوانست شکست پروژه را انکار کند. اردوغان با مانع‌تراشی، نشان داد که بازی قدرت‌های خارجی چقدر پیچیده است.

کردها با هوشیاری و تجربه تاریخی، در این میان مسیر خود را دنبال کرده‌اند. پتانسیل آنان برای ایجاد تغییر، همچنان عامل مهمی در معادلات آینده است.

حکومت با آگاهی از این موضوع، سیاست‌های خود را تنظیم می‌کند و مقاماتی مانند لاریجانی، پزشکیان و بقائی نیز با سخنانشان، ناخواسته بر همین واقعیت تاکید دارند.

ادعاهای ترامپ در نهایت بیش از آنکه به کردها ضربه بزند، بر ناکامی تلاش‌های وی برای تغییر دلالت دارد.

آنچه که اخیرا اتفاق افتاد، از موضع‌گیرهای سران جمهوری اسلامی تا ادعای چند باره ترامپ در مورد ارسال سلاح به کردها، نشان از آن دارد که کردستان همچنان عنصری کلیدی در تحولات ایران باقی مانده است.

حکومت ترس خود را با تبلیغ‌های رسمی پوشش می‌دهد و قدرت‌های خارجی نیز به دلیل موانعی مانند موضع ترکیه، نتوانسته‌اند از این پتانسیل به طور کامل بهره ببرند. آینده به عوامل متعددی بستگی دارد، اما نقش کردها به عنوان نیروی تاثیرگذار، نمی‌تواند نادیده گرفته شود.

در پایان باید گفت که اگرچه جیمز جفری می‌گوید که ترامپ در گفتگو با رسانه‌ها، نیمی از واقعیت را می‌گوید، اما به نظر می‌رسد، این بار در مورد ارسال اسلحه برای کردها، حتی آن نیمی از واقعیت را هم نگفته، تا شاید سرپوشی بر عدم تحقق برنامه‌اش در مورد ایران بگذارد.