حوثیها چگونه به هراسانگیزترین متحد ایران بدل شدند
- 1 day ago
- 6 min read
چهار سال بود که آتشبسی شکننده در یمن برقرار بود و جنگ داخلی طولانی این کشور را عملاً متوقف کرده بود. اما اکنون اما درگیریهای آشکار بار دیگر در حال شعلهور شدن هستند. حوثیها، گروه مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران، دولت بهرسمیتشناختهشده بینالمللی یمن و عربستان سعودی، مهمترین حامی آن را متهم کردهاند که خود را برای یک حمله گسترده آماده میکنند.
عبدالملک الحوثی، رهبر این گروه، ۳۰ ژوئیه هشدار داد نیروهایش به هرگونه تشدید همهجانبه درگیری با اقدامی در همان سطح پاسخ خواهند داد. از همین رو، حوثیها در سراسر ماه اوت حملات پهپادی و موشکی خود را علیه مواضع دولت یمن انجام دادند. این حملات دهها کشته در میان نظامیان و غیرنظامیان بر جای گذاشته و ارتش یمن نیز با شدت به آنها پاسخ داده است.
حوثیها از بازگشت جنگ چه میخواهند؟
حوثیها از سرگیری جنگ را فرصتی برای پیشبرد اهداف خود میبینند. این گروه از اواسط ژوئیه کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی در دریای سرخ را هدف گرفته و همزمان حملاتی را علیه بنادر، فرودگاهها و پالایشگاهها انجام داده است.
بر اساس دادههای شرکت Kpler، در ماه اوت تقریباً هیچ نفتکش سعودی از تنگه بابالمندب، در جنوبیترین بخش دریای سرخ، عبور نکرده است.
اکونومیست برای این حملات دو هدف عمده برمیشمارد. نخست، حوثیها میخواهند عربستان را برای پرداخت حقوق کارمندان دولت یمن و رفع محدودیتهای اعمالشده بر پروازها و کشتیرانی تحت فشار قرار دهند.
دوم، آنها در پی در دست گرفتن ابتکار عمل نظامی هستند. اگر عربستان و متحدانش واقعاً برای حمله آماده میشدند، حوثیها با آغاز حملات خود پیشدستی کردهاند. اما محاسبات حوثیها به این اهداف محدود نمیشود.
این گروه از سال ۲۰۱۴ شمال غرب یمن، از جمله صنعا و بخش بزرگی از سواحل غربی کشور را در کنترل دارد. حدود ۷۰ درصد جمعیت یمن در مناطق تحت حاکمیت حوثیها زندگی میکنند. با این همه، این گروه مدتهاست در پی گسترش قلمرو خود برآمدە است.
موشکهای حوثیها ۱۵ اوت بندر مخا در نزدیکی بابالمندب را هدف قرار دادند. این حمله حدود ۱۶ میلیون دلار خسارت بر جای گذاشت و فعالیت بندر را متوقف کرد.
بنا به ارزیابی اکونومیست، این حملات ظاهراً با هدف تضعیف نیروهای مقاومت ملی، نیرویی نخبه و مورد حمایت دولت صورت گرفت که مخا را به پایگاه خود تبدیل کرده است. بیرون راندن این نیروها از شهر میتواند کنترل حوثیها بر کشتیرانی در بابالمندب را افزایش دهد.
نفت مأرب، هدف دیگر حوثیها
حوثیها همچنین چشم به میدانهای نفتی یمن دارند. آنها در اوایل سال ۲۰۲۲ تا آستانه تصرف چاههای نفت مأرب، در شرق صنعا، پیش رفتند، اما تیپهای العمالقه، نیرویی همسو با دولت یمن که امارات متحده عربی آن را آموزش داده بود، حوثیها را عقب راندند.
اواخر همان سال، حوثیها پایانههای نفتی در سواحل یمن را بمباران کردند تا مانع از صادرات نفت از سوی رقبای خود شوند. دولت یمن اما در ژوئیه امسال اعلام کرد صادرات نفت را از سر خواهد گرفت و از آن زمان، حملات سنگین حوثیها به مأرب افزایش یافته است.
نیروهای این گروه که در منطقه بسیج شدهاند ممکن است بار دیگر برای تصرف منابع نفتی مأرب وارد عمل شوند. حتی اگر نتوانند چاههای نفت را تصرف کنند، ممکن است هدفشان واداشتن دولت به تقسیم درآمدهای نفتی باشد.
دولت یمن هم از جنگ سخن میگوید
در سوی دیگر، دولت یمن نیز لحن تهاجمیتری را در پیش گرفته است. آتشبسی که چهار سال پیش برقرار شد، قرار بود راه را برای دستیابی به توافق صلح باز کند. اما در عمل حوثیها طی این مدت قدرت خود را تثبیت کردند و شراکتشان با ایران را گسترش دادند.
وارد کردن یک شکست جدی به حوثیها میتواند به دولت یمن، که بیشتر رهبرانش در ریاض مستقر هستند، کمک کند بخشی از اعتبار ازدسترفته خود را در داخل کشور بازیابد.
عبدالله العلیمی، معاون رئیس دولت یمن، ۲۰ اوت گفت بازپسگیری صنعا امری قطعی است. برخی مقامهای دولت نیز سقوط حکومت بشار اسد، متحد ایران در سوریه در سال ۲۰۲۴ را نمونهای از سرنوشتی دانستهاند که ممکن است برای حوثیها نیز تکرار شود.
البته این لفاظیها ممکن است بیش از هر چیز با هدف تقویت روحیه نیروهای ضدحوثی مطرح شده باشد. با این حال، این نیروها که بخش بزرگی از زمستان گذشته را صرف درگیری با یکدیگر کردند، اکنون دستکم جبههای متحدتر از خود نشان میدهند.
دولت یمن شورای انتقالی جنوب، گروه جداییطلب مورد حمایت امارات، را منحل کرده و بخشی از نیروهای آن را زیر فرمان ارتش قرار داده است. اوایل امسال نیز ناآرامیهای قبیلهای در استان جوف، منطقهای تحت کنترل حوثیها، امیدهایی را درباره تضعیف اقتدار این گروه برانگیخت.
نیروهای دولتی همچنین در استفاده از پهپادها مهارت بیشتری پیدا کردهاند، ابزاری که بهرهگیری از آن برای سالها یکی از مهمترین برتریهای حوثیها در میدان جنگ بود.
دشمنی که شکست دادنش آسان نیست
با وجود این تحولات، نیروهای دولت یمن با حریفی قدرتمند روبهرو هستند. حملات محدود نیروهای سعودی و دولتی نتوانسته است حوثیها را بازدارد. این گروه پیش از این کارزارهای نظامی بسیار گستردهتر و هدفمندتری را نیز پشت سر گذاشته است.
حملات اسرائیل در تابستان گذشته بیشتر اعضای دولت غیرنظامی حوثیها، از جمله نخستوزیر آن را کشت، اما این گروه به سرعت توانست ساختار خود را بازسازی کند.
حتی کشته شدن عبدالملک الحوثی نیز لزوماً معادلات را به طور اساسی تغییر نخواهد داد. خود او پس از کشته شدن برادرش حسین الحوثی در سال ۲۰۰۴ در میدان نبرد، به رهبری جنبش رسید.
شکست نظامی حوثیها دشوار خواهد بود
در میان متحدان ایران، حوثیها به جسارت و استقلال عمل شهرت دارند. هنگامی که در سال ۲۰۱۴ به سوی صنعا پیشروی کردند و کنترل پایتخت را به دست گرفتند، حتی به توصیه حامیان ایرانی خود برای خویشتنداری اعتنا نکردند. امروز اعتمادبهنفس آنها بر تواناییهای نظامی قابل توجهی استوار است.
هنگامی که آمریکا در سال ۲۰۲۵ حوثیها را هدف حمله قرار داد، این گروه هفت پهپاد آمریکایی ریپر را سرنگون کرد و تا آستانه هدف قرار دادن چند جنگنده نیز پیش رفت. ماه گذشته نیز حوثیها مدعی شدند یک پهپاد بایراکتار ساخت ترکیه را که سعودیها از آن استفاده میکردند، سرنگون کردهاند.
توانایی سازگاری با جنگ
یکی از مهمترین نقاط قوت حوثیها توان بالای آنها در سازگاری با فناوریهای جدید جنگی است. این گروه اکنون به پهپادهای هدایتشونده با فیبر نوری دسترسی دارد. این نوع پهپادها در برابر اخلال الکترونیکی مقاوماند و میتوانند برای هدف قرار دادن نیروهای دولتی در خطوط مقدم به کار گرفته شوند.
شبکه تأمین تسلیحات حوثیها نیز در برابر حملات و رهگیریها انعطافپذیرتر شده است. در گذشته این گروه تسلیحات خود را بە صورت کامل از ایران وارد میکرد. اکنون اما حوثیها بخش بزرگی از زرادخانه خود را با استفاده از قطعات کوچکتر میسازد. این قطعات از مسیر عمان و امارات قاچاق میشوند یا در لنجهایی که از شاخ آفریقا حرکت میکنند پنهان شده و به یمن میرسند.
برخی از پهپادهای حوثیها حتی تقریباً بدون استفاده از قطعات ایرانی قابل ساخت هستند. همین شبکه قاچاق و تولید غیرمتمرکز سبب شده حملاتی مانند عملیات نظامی آمریکا، که هدفشان کاهش ذخایر تسلیحاتی حوثیها بود، نتوانند توان این گروه را برای مدتی طولانی مختل کنند.
پیتر سالزبری از دانشگاه کلمبیا در نیویورک میگوید حوثیها توانستهاند قابلیتهایی را که در حملات آسیب دیده یا نابود شده بودند، بسیار سریعتر از آنچه انتظار میرفت بازسازی کنند.
جغرافیا هم به سود حوثیهاست
جغرافیای یمن نیز عامل دیگری است کە به حوثیها برتری میدهد. ارتفاعات تحت کنترل این گروه بهطور طبیعی قابلیت دفاعی بالایی دارند و استفاده گسترده حوثیها از مینهای زمینی، پیشروی نیروهای مهاجم را دشوارتر میکند.
حوثیها پس از تسلط بر این مناطق، شبکهای از غارها و پناهگاههای زیرزمینی را نیز که پیشتر در اختیار ارتش یمن بود تصرف کردند. شواهد ماهوارهای نشان میدهد این تأسیسات در حال گسترش است. نیروهای دولت یمن نیز اخیراً تجهیزاتی را برای حفر تونل توقیف کردهاند که قرار بود به بنادر تحت کنترل حوثیها منتقل شود.
مجموع این عوامل باید برای دولت یمن نگرانکننده باشد. حمایت عربستان سعودی یا آمریکا میتواند موقعیت نیروهای دولتی را در میدان نبرد تقویت کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، نیز حوثیها را به مجازات نظامی گسترده تهدید کرده است.
اما جنگی تمامعیار برای شکست دادن این گروه هزینه بسیار سنگینی خواهد داشت. عبدالملک الحوثی بارها با افتخار از شهرت تاریخی یمن بهعنوان گورستان مهاجمان سخن گفته است.
جمعبندی اکونومیست هشدارآمیز است: با توجه به توان نظامی حوثیها، شبکه تسلیحاتی انعطافپذیر، قابلیت بازسازی سریع، جغرافیای مساعد و تجربه آنها در تحمل کارزارهای نظامی گسترده، ممکن است این بار نیز کسانی که تصور میکنند میتوان این گروه را بهآسانی شکست داد، محاسبه درستی نداشته باشند.
