سوریه چگونه می‌تواند به مبارزه با حوثی‌ها کمک کند؟
دو سال پس از آنکه گروه‌های اسلامگرای سوری طی یک پیشروی برق‌آسا از منطقه ادلب در شمال غرب این کشور، ارتش بشار اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه را شکست دادند، اکنون ممکن است خود را برای نبرد دیگری در حدود دو هزار و ۴۰۰ کیلومتری جنوب این کشور آماده کنند. در صورت صحت گزارش‌های رسانه‌ای، نیروهای سوری که تجربه نبردهای سخت را پشت سر گذاشته‌اند، این بار برای حمایت از عربستان سعودی، یکی از مهم‌ترین متحدان دولت انتقالی دمشق، شبه‌نظامیان حوثی در یمن را هدف قرار می‌دهند.
هفتم اکتبر، آکسیوس نخستین رسانه‌ای بود که گزارش داد عربستان سعودی و سوریه درباره اعزام نیروهای سوری به یمن گفت‌وگو می‌کنند.
در این بارە نیز رویترز گزارش داد که ده‌ها نیروی نظامی سوری برای ارائه مشاوره و آموزش به نیروهایی که قرار است به یمن اعزام شوند، به عربستان سعودی سفر کرده‌اند.
دو روز بعد، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از منابع خود جزئیاتی را از تدارکات مربوط به استقرار اولیه ۶۰۰ نیروی ویژه سوری در امتداد مرز عربستان و یمن منتشر کرد. با این حال، منابع یمنی شمار این نیروها را چند هزار نفر اعلام کرده‌اند.
تاکنون دمشق به‌طور رسمی این ادعاها را رد کرده است. در تاریخ ۹ نوامبر، اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه دولت انتقالی سوریه، گزارش‌های منتشرشدە مبنی بر فعالیت نیروهای سوری در یمن را رد کرد و اعلام نمود کە توافق دفاعی با ریاض به بازسازی ارتش سوریه مربوط می‌شود.
اگرچه گزارش‌هایی از حضور سربازان سوری در خاک عربستان سعودی منتشر شده است، احتمال حضور یک نیروی نظامی سوری در جنگ یمن اندک ارزیابی می‌شود. با تمامی این موارد، تحولات اخیر نشان‌دهنده ظرفیت‌هایی هستند که سوریه می‌تواند در اختیار عربستان قرار دهد.
تجربه نیروهای اسلامگرای جهادیست سوریه در جنگ با ارتش بشار اسد و سپس رویارویی با چند گروه مسلح نیمه‌مستقل در داخل این کشور، باعث شده است دمشق در زمینه انطباق ساختار و سازماندهی نیروهای نظامی با شرایط جنگ، از جمله استفاده از سامانه‌های بدون سرنشین و هماهنگی میان نیروهای پراکنده، تجربه قابل‌توجهی به دست آورد.
از این رو، سوریه می‌تواند تجربیات ارزشمندی را در اختیار عربستان سعودی قرار دهد.
فراتر از ارائه مشاوره، اعزام شمار محدودی از نیروهای سوری برای تأمین امنیت مرزها می‌تواند به یگان‌های وابسته به دولت قانونی یمن امکان دهد که از نواحی مرزی به خطوط مقدم نبرد منتقل شوند.
چهارم نوامبر، احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، برای گفت‌وگو درباره این مسائل با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، دیدار کرد. این دیدار به توافقی در زمینه همکاری‌های دفاعی انجامید.
در بیانیه مشترک دو طرف نیز به تهدیدهای متوجه آزادی کشتیرانی در دریای سرخ، تنگه باب‌المندب و تنگه هرمز اشاره شد.
سوریه تمایل دارد در این زمینه به عربستان سعودی کمک کند، اما رهبران این کشور در عین حال ملاحظات عملی را نیز در نظر دارند. هم‌زمان با تقویت روابط نظامی و امنیتی، ریاض در تأمین مالی بازسازی سوریه، که این کشور به‌شدت به آن نیاز دارد، نیز مشارکت می‌کند.
در خلال دیدار الشرع و بن سلمان، صندوق توسعه عربستان سعودی شش توافق‌نامه اعطای وام با شرایط ترجیحی را به ارزش بیش از ۴۰۰ میلیون دلار با سوریه امضا کرد. هدف از انعقاد قراردادهای وام، تقویت زیرساخت‌های دفاع مدنی و خدمات اضطراری این کشور است.
دمشق و ریاض از نظر راهبردی همسو هستند و منافع مشترکی دارند. سقوط حکومت اسد، گزینه‌های پیش روی ایران و نفوذ این کشور در خاورمیانه را تضعیف کردە است. دمشق و ریاض هر دو خواهان محدود کردن این نفوذ هستند.
عربستان سعودی نیز که پیش‌تر بە لحاظ نظامی تقریباً به‌طور انحصاری به آمریکا متکی بود، اکنون در تلاش است تا شرکای امنیتی خود را در منطقه متنوعتر کردە، چارچوب‌هایی را برای تقسیم بیشتر مسئولیت‌های امنیتی ایجاد کند و توان دفاعی خود را در برابر حملات حوثی‌ها افزایش دهد.
در مقابل، دمشق به دنبال جذب سرمایه‌گذاری، کسب مشروعیت و بازگشت به مناسبات منطقه‌ای است. به بیان ساده، دو کشور می‌توانند به یکدیگر کمک کنند.
تلاش برای خروج از انزوای سیاسی
این تغییر در مناسبات منطقه‌ای، روند پیشین روابط سوریه و یمن را معکوس کرده است. در دوران حکومت اسد، ایران یکی از متحدان اصلی سوریه بود و از آنجاییکە که ایران مهم‌ترین حامی حوثی‌ها نیز به شمار می‌رود، هر سه طرف تا حد زیادی مواضع همسویی داشتند.
اسد در سال ۲۰۱۶ به حوثی‌ها اجازه داد سفارت یمن در دمشق را در اختیار بگیرند و به این ترتیب، دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی یمن که از حمایت عربستان سعودی برخوردار است، عملاً از داشتن نمایندگی دیپلماتیک محروم شد.
اما حاکمان جدید سوریه در آوریل ۲۰۲۵ کنترل سفارت را به دولت یمن بازگرداندند و به یک دهه تیرگی روابط پایان دادند. پس از آن، دیدارهای مقام‌های ارشد دو کشور در نیویورک، مونیخ، قاهره، آنتالیا و دیگر شهرها از سر گرفته شد. در تحولات مربوط به سوریه، اکنون ایران و حوثی‌ها در انزوا قرار گرفته‌اند.
احمد الشرع پیش از آنکه بە مسند ریاست جمهور موقت سوریه دست یابد، فرماندهی نیروهای مستقر در ادلب را بر عهده داشت که حکومت اسد را سرنگون کردند.
از ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، گروه هیات التحریرالشام به رهبری او، همراه با دیگر گروه‌های مخالف متحد خود، به‌سرعت شهرهای بزرگ سوریه، از جمله حلب، حمص و حماه را تصرف کردند.
چند روز بعد، در هشتم دسامبر، اسد از دمشق گریخت. این پیروزی حاصل سال‌ها تلاش و آمادگی بود. هیات التحریرالشام سال‌ها برای حرفه‌ای‌سازی نیروهای خود و هماهنگ کردن گروه‌های پراکنده در آستانه این عملیات تلاش کرده بود.
در دسامبر ۲۰۲۴، ابوحسن الحموی، از فرماندهان هیات تحریرالشام، در گفت‌وگو با روزنامه گاردین توضیح داد که این اقدامات در واکنش به نبود فرماندهی یکپارچه و کنترل هماهنگ بر عملیات رزمی انجام شده بود.
این نقطه‌ضعف برای یمن نیز آشناست، زیرا نیروهای مسلح یمن از یگان‌ها و تشکیلاتی برآمدەاند که از نظر پیشینه سازمانی، دکترین نظامی و پایگاه‌های نفوذ سرزمینی با یکدیگر تفاوت دارند.
تشدید حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، محاسبات امنیتی ریاض را پیچیده‌تر کرده است. حوثی‌ها ۱۲ نوامبر مدعی حمله به تأسیسات نفتی عربستان، از جمله خط لوله شرق به غرب و تأسیسات ینبع شدند.
هم‌زمان، ائتلاف نظامی به رهبری عربستان از رهگیری دو پهپاد خبر داد. این تحولات نشان می‌دهد که تهدید حوثی‌ها تنها به مرزهای جنوبی محدود نیست و زیرساخت‌های راهبردی عربستان را نیز دربرمی‌گیرد.
در چنین شرایطی، اهمیت همکاری با سوریه بیش از شمار نیروهای احتمالی اعزامی، به نقشی بستگی دارد که دمشق می‌تواند در آموزش، هماهنگی عملیاتی و تقویت توان نیروهای یمنی ایفا کند. با این حال، تجربه جنگ داخلی سوریه به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت در برابر حوثی‌ها نیست.
هرچند تاکنون جزئیات و ابعاد اعزام احتمالی نیروهای سوری به عربستان سعودی یا یمن همچنان نامشخص است، اما روشن است که دمشق و ریاض در حال گسترش همکاری‌های امنیتی و دفاعی خود بودە و این همکاری‌ها بسیار فراتر از آموزش‌های دوجانبه رفته است.
با توجه به اهداف مشترک دو کشور در زمینه امنیت منطقه‌ای، این نزدیکی امری طبیعی به نظر می‌رسد. دو کشور در قبال ایران نیز تا حد زیادی مواضع مشابهی دارند.
با این حال، پراکندگی فرماندهی نیروهای وابسته به دولت یمن و تفاوت ماهیت جنگ در دو کشور، انتقال این تجربه را دشوار می‌کند.
در سطح منطقه‌ای، احتمال گسترش توافق دفاعی دمشق و ریاض، پرسش تازه‌ای درباره حدود تعهدات دولت احمد الشرع ایجاد کرده است. مقام‌های سوری از امکان پیوستن به چارچوب دفاعی مکه سخن گفته‌اند، اما تصمیم قطعی در این زمینه تاکنون اعلام نشده است.
برای دمشق، مشارکت محدود می‌تواند راهی برای تقویت جایگاه منطقه‌ای باشد، بی‌آنکه مستقیماً وارد جنگ شود.
در مقابل، گسترش مأموریت به عملیات رزمی، خطر اقدامات تلافی‌جویانه و تحمیل هزینه‌های تازه به کشوری درگیر بازسازی را افزایش می‌دهد.
از همین‌رو، مسالە تعیین‌کننده، نه صرفاً حضور نظامیان سوریها در عربستان، بلکه مرز میان همکاری دفاعی و ورود به جنگ یمن است. عبور از این مرز می‌تواند ماهیت مناسبات تازه دمشق و ریاض را تغییر دهد.
