مکانیسم ماشه میان تهدیدهای سیاسی، هشدار رسانه‌ها و التهاب بازار فعال شد

با اجرای مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه ایران، صحنه سیاست و اقتصاد ایران بار دیگر در هم تنید. در حالی‌که مقامات رسمی با لحن تند و تکراری به اروپا هشدار دادند، بازار ارز و رمزارزها در تهران بلافاصله واکنش نشان دادند و رسانه‌های داخلی و خارجی روایت‌های متفاوتی از پیامدهای این تصمیم ارائه کردند.

با پایان مهلت یک ماهه پس از فعال شدن سازوکار اسنپ‌بک (مکانیسم ماشه) و عدم حصول توافق میان ایران و کشورهای غربی،  تمامی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران، که ذیل توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام تعلیق شده بودند،  از بامداد امروز یکشنبه ۶ مهرماه (۲۸ سپتامبر) دوباره برقرار شدند.

 این اقدام پس از آن صورت گرفت که سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان، اواخر ماه گذشته میلادی، با متهم کردن تهران به نقض تعهدات هسته‌ای، سازوکار اسنپ‌بک مندرج در آن توافق را فعال کردند.

در واکنش به بازگشت تحریم‌ها محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، پیش از آغاز جلسه غیرعلنی امروز مجلس گفت تهران هیچ الزامی به رعایت «قطعنامه‌های بازگشتی» نمی‌بیند. او همچنین به سه کشور اروپایی آلمان، فرانسه و بریتانیا هشدار داد که واکنش ایران را خواهند دید.

عباس عراقچی و دیگر مقام‌های وزارت خارجه ایران نیز اقدام اروپا را «فاقد وجاهت حقوقی» خواندند و وعده دادند ایران «به نحو مقتضی» پاسخ خواهد داد.

در همین فضای سیاسی، رسانه‌های اصولگرا کوشیدند بازگشت تحریم‌های سازمان ملل را بی‌اثر جلوه دهند و مدعی شدند این محدودیت‌ها چیزی بیش از تحریم‌های آمریکا نیست.

سعید جلیلی دبیرسابق شورای امنیت ملی و از مخالفان سرسخت برجام، روز شنبه در صفحه شخصی‌اش در شبکه اجتماعی ایکس، به طور ضمنی خوشحالی خود را از انقضای توافق برجام نشان داد. او یکی از پست‌های چند سال قبل خود را که در مخالفت با توافق برجام نوشته بود، بازنشر کرده و با اشاره به زمان امضای برجام در سال ۲۰۱۵ نوشت: «۱۰ سال گذشت».

همچنین مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران روز یکشنبه ۶ مهر در واکنش به اجرایی شدن مکانیسم ماشـه گفت این ابزار فشار بین‌المللی، از نظر او اثرگذاری واقعی ندارد و بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد.

او گفت که قصد داشته تمام بسیجیان را گردهم آورد و به هر یک یک ماشه بدهد تا بگویند ما خودمان ماشه را چکانده‌ایم، اما به دلیل ایجاد سر و صدا از ادامه این اقدام صرف‌نظر شد

با این حال روزنامه جمهوری اسلامی با نگاهی انتقادی نوشت کسانی که با «حقوق‌های نجومی، خانه‌های سازمانی و امکانات ویژه» زندگی می‌کنند، نمی‌توانند بگویند تحریم‌ها اثری بر مردم ندارد.

مصطفی هاشمی طبا از کاندایدهای دوره‌های پیشی انتخابات ریاست جمهوری ایران نیز در مصاحبه‌ای با رسانه‌های داخلی خطاب به مسئولان حکومتی گفت: «ماست مالی نکنید و به مردم بگویید چه چیزهای مملکت را تهدید می‌کنند.»

باتاب بازگشت تحریم‌ها در رسانه‌های خارجی

رسانه‌های جهانی هم روایت خود را داشتند. رویترز نوشت اروپا حالا باید استراتژی تازه‌ای در برابر ایران طراحی کند و بازگشت تحریم‌ها می‌تواند مسیر دیپلماسی را مسدود کند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز تهدیدهای برخی نمایندگان مجلس ایران را بازتاب داد که از خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) سخن گفته‌اند.

با این حال مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران اخیرا در مصاحبه‌ای گفته است که کشورش، حتی پس از بازگشت تحریم‌ها، از ان‌پی‌تی خارج نمی‌شود.

واکنش بازار تهران

هم‌زمان با این جدال‌های سیاسی و رسانه‌ای، بازار تهران روایت خودش را داشت. دلار آزاد از مرز ۱۱۲ هزار تومان گذشت و تتر در حدود ۱۱۱ هزار تومان معامله شد.

فعال‌شدن مکانیسم ماشه، بار دیگر تضاد میان شعارهای سیاسی و واقعیت اقتصادی ایران را نمایان کرد. در سطح رسمی، از «واکنش شدید» و «پاسخ مقتضی» سخن گفته شد. اما در سطح بازار، اعداد دلار و ارز پیام روشنی دادند.

تحلیلگران بر این نکته تأکید دارند که تهدیدهای لفظی ایران اگر پشتوانه اقتصادی و دیپلماتیک نداشته باشد، بیش از آنکه ابزار بازدارندگی باشد، مصرف داخلی پیدا می‌کند.

منتقدان سیاست‌های تهران هم می‌گویند آیا حکومت ایران راهی عملی برای کاهش فشار اقتصادی و بازسازی اعتماد عمومی دارد یا بار دیگر همه‌چیز به سطح شعار و تهدید محدود می‌شود؟

بازگشت تحریم‌ها جه محدودیت‌هایی را برای ایران به دنبال دارد؟

اواخر ماه گذشته میلادی سه کشور اروپایی عضو توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام، با ارسال نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل متحد ایران را به نقض تعهدات هسته‌ایش متهم کرده و رسما خواستار بازگشت تحریم‌های بین‌المللی مطابق سازوکار اسنپ‌بک، مندج در این توافق، شدند. به این ترتیب، با پایان مهلت یک‌ماهه، تحریمٰ‌های سازمان ملل از امروز اجرایی شده است.

با بازگشت تحریم‌ها، پنج قطعنامه اصلی شورای امنیت که بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ علیه ایران صادر شده بود، دوباره فعال می‌شوند، یعنی قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳ و ۱۹۲۹ که مجموعه‌ای گسترده از محدودیت‌ها را شامل می‌شوند.

این تحریم‌ها، شرکت‌ها، سازمان‌ها و افرادی را هدف می‌گیرند که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در برنامه هسته‌ای و توسعه موشک‌های بالستیک ایران نقش دارند. فروش یا انتقال هرگونه سلاح متعارف به ایران ممنوع خواهد بود و صادرات یا واردات قطعات و فناوری‌های مرتبط با این برنامه‌ها نیز در فهرست سیاه قرار می‌گیرد.

علاوه بر این، دارایی افراد و نهادهای ایرانی مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای در خارج از ایران مسدود می‌شود و برخی افراد ممکن است از سفر به کشورهای عضو سازمان ملل محروم شوند.

کشورهای عضو سازمان ملل موظف خواهند شد دسترسی ایران به سیستم‌های بانکی و مالی جهانی را محدود کنند. این اقدام می‌تواند تجارت، حمل‌ونقل و مبادلات مالی ایران را بیش از پیش پرهزینه کند.

کارشناسان می‌گویند نقض این تحریم‌ها علاوه بر هزینه‌های سیاسی، هزینه‌های اقتصادی سنگینی نیز به دنبال دارد.

اتحادیه اروپا نیز می‌تواند همزمان با این تحریم‌ها اقدامات جداگانه خود را دوباره اعمال کند. ایالات متحده از زمان خروج دونالد ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸تحریم‌های یکجانبه خود، از جمله محدودیت‌های شدید بر صادرات نفت ایران، را بازگردانده است.

با این حال، پرسش اصلی بر سر میزان پایبندی روسیه و چین است. این دو کشور فعال‌سازی اسنپ‌بک را «غیرقانونی» می‌دانند و احتمال دارد به اجرای کامل آن تن ندهند. چین همچنان واردکننده عمده نفت ایران است و به گفته تحلیلگران، واکنش پکن می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد.

به باورر کارشناسان هرچند این تحریم‌ها به‌طور کامل ایران را محاصره نخواهند کرد، اما هزینه‌های مبادلات مالی و حمل‌ونقل برای تهران به‌طور محسوسی افزایش خواهد یافت.