ناوی پیلای: از دفاع از زندانیان آپارتاید تا دریافت نوبل صلح
ناوی پیلای، حقوق‌دان اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ معرفی شد. کمیته نروژی نوبل این جایزه را به پاس تلاش‌های او در دفاع از حقوق بشر، پیگرد جنایات بین‌المللی و حمایت از قربانیان جنگ اعطا کرد. پیلای که فعالیت حقوقی خود را با دفاع از زندانیان سیاسی در دوران آپارتاید آغاز کرد، بعدها در دادگاه کیفری بین‌المللی رواندا و دیوان کیفری بین‌المللی فعالیت داشت. او همچنین ریاست کمیسیون تحقیق سازمان ملل درباره فلسطین و اسرائیل را بر عهده داشته است.
ناوی پیلای، حقوق‌دان اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل، روز جمعه ۹ اکتبر برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ شد.
این جایزه به پاس تلاش‌های او برای پیشبرد صلح و حقوق بین‌الملل اعطا شده است. پیلای فعالیتش را با دفاع از زندانیان سیاسی در دوران آپارتاید آغاز کرد و بعدها در محاکمه مسئولان نسل‌کشی و تحقیق درباره نقض حقوق بشر ایفای نقش نمود.
کمیته نروژی نوبل از نقش این حقوق‌دان ۸۵ ساله در پاسخ‌گو کردن دولت‌ها و رهبران و حمایت از قربانیان خشونت و جنگ تقدیر کرد.
این کمیته در بیانیه رسمی خود، ضمن ستایش از شجاعت، استقلال و درستکاری پیلای، نقش وی را در پیگرد جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی را تعیین‌کننده دانست.
پیلای در سال ۱۹۴۱ در دوربان، در خانواده‌ای کم‌درآمد با تبار هندی به دنیا آمد. پدرش راننده اتوبوس بود. او در دوران آپارتاید تحصیل کرد و زمانی که نظام تبعیض نژادی آفریقای جنوبی شهروندان غیرسفیدپوست را از بسیاری از حقوق و فرصت‌ها محروم می‌کرد توانست بە تحصیل در رشتە حقوق ، بە وکالت بپردازد.
در دانشگاه ناتال کە محل تحصیل پیلای بود، کلاس‌های دانشجویان غیرسفیدپوست از دیگران جدا بود. پیلای در کتابخانه همین دانشگاه به متن محاکمات نورنبرگ برخورد و ساعت‌ها به خواندن آن پرداخت.
همکاری کشورهای مختلف جهان برای محاکمه عاملان جنایت‌های بزرگ، تصویری از عدالت پیش رویش گذاشت که سال‌ها در ذهن وی ماندگار شد. اما وقتی از مخالفان آپارتاید و زنان قربانی خشونت دفاع می‌کرد، دستیابی به چنین عدالتی در کشور خودش دشوار به نظر می‌رسید.
امیلی نیوبرگر در گزارش سال ۲۰۰۶ نشریه حقوق هاروارد نوشته است پیلای طی بیست‌وهشت سال وکالت، به دلیل رنگ پوستش اجازه ورود به اتاق قاضی را نداشت.
او نخستین زن غیرسفیدپوستی بود که در استان ناتال دفتر وکالت تأسیس کرد. از زندانیان سیاسی، از جمله همسرش، دفاع می‌کرد و برای بهبود شرایط زندانیان جزیره روبن و دسترسی آن‌ها به وکیل، پرونده‌هایشان را در دادگاه پیگیری می‌کرد.
پیلای تحصیل در رشتە حقوق بشر و حقوق بین‌الملل را در هاروارد ادامه داد تا بتواند از این دانش در مقابله با قوانین ناعادلانه کشورش استفاده کند. در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی ارشد گرفت و در سال ۱۹۸۸، نخستین شهروند آفریقای جنوبی بود که دکترای علوم حقوقی این دانشگاه را دریافت کرد.
در سال ۱۹۹۵، پس از پایان آپارتاید، بە سمت قاضی انتخاب شد. همان سال برای عضویت در دادگاه کیفری بین‌المللی رواندا انتخاب شد. این دادگاە از سوی سازمان ملل برای رسیدگی به جنایات نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ رواندا در شهر آروشای تانزانیا تشکیل شدە بود.
ترک آفریقای جنوبی در نخستین سال‌های دموکراسی در این کشور برایش آسان نبود. به خبرنگار هاروارد گفته بود در ابتدا، تصور چهار سال زندگی در آروشا برایش دشوار بود.
اما وقتی رسیدگی به پرونده‌ها را آغاز کرد و اهمیت دادگاه را برای قربانیان دید، تصمیم گرفت بماند. سرانجام دو دوره در این دادگاه خدمت کرد و در سال ۱۹۹۹ بە ریاست آن انتخاب شد.
پرونده ژان پل آکایسو، شهردار سابق تابا، از مهم‌ترین پرونده‌هایی بود که پیلای در آن قضاوت کرد. آکایسو به تحریک قتل، تجاوز و شکنجه توتسی‌ها محکوم شد. دادگاه همچنین تشخیص داد تجاوز جنسی، اگر با قصد نابودی یک گروه تحت حمایت انجام شود، می‌تواند مصداق نسل‌کشی باشد. این حکم راه را برای رسیدگی گسترده‌تر به خشونت جنسی در جنگ هموار کرد.
پیلای یکی از سه قاضی صادرکننده حکم بود، اما گزارش هاروارد نقش او را در تدوین استدلال‌های حقوقی آن برجسته می‌کند. او در چهار سال نخست فعالیت دادگاه، تنها قاضی زن بود و پیش از آن نیز در آفریقای جنوبی برای حقوق زنان فعالیت کرده بود.
شنیدن شهادت بازماندگان بر زندگی شخصی‌اش هم اثر گذاشت. از مادری یاد می‌کرد که هفت فرزندش کشته شده بودند و شاهدی که چند روز، زخمی و خون‌آلود، زیر جنازه‌ها مانده بود. این روایت‌ها خوابش را مختل می‌کرد، اما می‌گفت شجاعت شاهدان به او نیرو می‌دهد.
پیلای در سال ۲۰۰۳ به دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه پیوست و از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل بود. فعالیت او پس از پایان این مسئولیت نیز ادامه یافت.
در سال ۲۰۱۹، گامبیا وی را به عنوان قاضی اختصاصی در پرونده شکایت از میانمار در دیوان بین‌المللی دادگستری معرفی کرد. موضوع این پرونده، اتهام نسل‌کشی اقلیت روهینگیا بود.
در سال ۲۰۲۱ ریاست کمیسیون مستقل تحقیق شورای حقوق بشر درباره فلسطین و اسرائیل را بر عهده گرفت.
این کمیسیون در سال ۲۰۲۵ نتیجه گرفت اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. اسرائیل این نتیجه‌گیری را رد کرد. رویترز در گزارش امروز خود، این تحقیق را نیز از فعالیت‌های اخیر پیلای برشمرده است.
پیلای خبر دریافت نوبل را هنگام حضور در نشستی درباره حقوق بین‌الملل در نورنبرگ شنید. بنا به گزارش آسوشیتدپرس، حاضران به احترام او برخاستند و تشویقش کردند. او از آن‌ها تشکر کرد و به شوخی گفت چون وکیل و قاضی است، هنوز می‌خواهد درستی خبر را بررسی کند.
جایزه صلح نوبل، به ارزش دوازده میلیون کرون سوئد، دهم دسامبر در اسلو به او اهدا خواهد شد.
