با لغو تحریمهای سوریە، ممکن است واشنگتن اهرمهای فشار را از دست داده باشد
- 3 hours ago
- 4 min read
تصمیم دولت ترامپ برای خارج کردن سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم، فصل تازهای را در سیاست واشنگتن در خاورمیانه گشوده است. این اقدام با هدف بازگرداندن سوریه به نظم بینالمللی و افزایش نفوذ آمریکا انجام شده است. با این حال کاخ سفید ممکن است در ازای این فرصت، اهرمهای فشار خود را زودتر از موعد کنار گذاشته باشد و تن به قمار سیاسی خطرناکی در مقابل الشرع و پشتیبان سیاسیاش، اردوغان، داده باشد.
در شرایطی که دولت ترامپ تلاش دارد مسیر نظم جدید در حال شکلگیری در خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد، ایالات متحده آمریکا، سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم خارج کرده است.
با این حال، برخی ناظران معتقدند واشنگتن ممکن است در تلاش برای بهرهبرداری سریع از این فرصت، بخشی از اهرمهای فشار خود را زودتر از موعد از دست داده باشد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز دوشنبه اعلام کرد که پس از پایان دوره الزامی ۴۵ روزه اطلاعرسانی به کنگره، نام سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم حذف شده است. همزمان، وزارت خارجه آمریکا هیئت تحریرالشام را نیز از فهرست گروههای تروریستی خود خارج کرد.
وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیهای اعلام کرد: این اقدامات گام تاریخی دیگری از سوی رئیسجمهور ترامپ برای گشودن مسیری به سوی رفاه برای مردم سوریه است. این وزارتخانه همچنین به اقدامات بیسابقه دولت برای کاهش تحریمها به سود مردم سوریه اشاره کرد.
آمریکا نخستین بار در سال ۱۹۷۹ سوریه را در فهرست کشورهای حامی تروریسم قرار داد. در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، سوریه یکی از مراکز اخوانالمسلمین بود. این کشور به یکی از سرچشمههای اصلی تروریسم تبدیل شد و گروههایی مانند فتح و جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین از خاک آن بهعنوان پایگاهی برای حمله به اسرائیل استفاده میکردند.
از سوی دیگر، سوریه مهمترین و وفادارترین متحد منطقهای اتحاد جماهیر شوروی بود و به انعطافناپذیرترین حکومت در میان دیکتاتوریهای نظامی متعدد خاورمیانه شهرت یافت. حتی زمانیکه مصر و اردن با اسرائیل پیمانی را مبنی بر دستیابی بە صلح امضا نمودند، سوریه از این کار خودداری کرد.
طی سالهای بعد، سوریه به محور مقاومت جمهوری اسلامی ایران پیوست و به پناهگاهی برای نیروهای نیابتی تهران تبدیل شد. عوامل سوری با ترور رفیق حریری، نخستوزیر لبنان، در سال ۲۰۰۵ مرتبط دانسته شدند. حریری خواستار پایان اشغال چند دههای لبنان از سوی سوریه بود.
در سال ۲۰۱۱، آنچه بهار عربی خوانده میشد به سوریه و حکومت بشار اسد نیز رسید. حامیان روس و ایرانی اسد او را در قدرت نگه داشتند و او برای حفظ قدرت خود، شهروندان کشورش را کشت.
اما در دسامبر ۲۰۲۴، در حالی که اسرائیل در حال نابودی نیروهای نیابتی ایران بود و روسیه نیز در تهاجم خود به اوکراین گرفتار شده بود، اسد بهراحتی از قدرت کنار زده شد. نیروهای احمد الشرع، که زمانی عضو القاعده در عراق و رهبر شاخه منشعب از آن، هیات تحریرالشام، بود، در یک عملیات تهاجمی ۱۱ روزه دمشق را به تصرف درآوردند.
آمریکا شاید سرانجام فرصتی را یافتە باشد کە روابط خود را با یک دشمن قدیمی از نو تنظیم کند. خاندان اسد که حامی روسیه و ایران بود، دیگر در قدرت نیست.
دولت دوم ترامپ بر اساس محاسبات خود و راهنماییهای تام باراک، این فرصت را بیش از آن ارزشمند دانستە است که از آن صرفنظر کند. از همین رو، روند ادغام دوباره سوریه در نظم بینالمللی تحت رهبری آمریکا آغاز شدە است. لغو تحریمها بخشی از این تلاش است.
کاخ سفید امیدوار است در سوریه جدید نفوذ به دست آورد. منطق این محاسبه قابل فهم است.
الشرع اکنون بر کشوری حکومت میکند که با متحدان آمریکا، از جمله اردن و اسرائیل، مرز مشترک دارد. سوریه همچنین در طول تاریخ مدرن، با دخالت در امور سیاسی لبنان، نقشی برهمزننده را ایفا کردە و مانع از ثبات در این کشور بوده است.
از طرفی دیگر ترامپ امیدوار است رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، را در کنار خود نگه دارد. قدرت ترکیه در منطقه رو به افزایش است و آنکارا خود را بهعنوان وزنهای بالقوه در برابر تهران و مسکو معرفی کرده است.
با این حال، اردوغان جاهطلبیهای امپریالیستی خاص خود را دارد. حزب عدالت و توسعه او ریشه در اخوانالمسلمین دارد. اردوغان در سال ۲۰۲۰ اعلام کرد اورشلیم شهر ما است و هاکان فیدان، وزیر خارجه او، به عوامل حماس پناه داده و از آنها حمایت کرده است.
الشرع، عامل اردوغان در دمشق، زمانی از سوی آمریکا تحت تعقیب بود و برای دستگیری او جایزه تعیین شده بود. اما او اکنون کتوشلوار میپوشد، در برابر سازمان ملل سخنرانی میکند و با تأخیر، گامهایی را برای ادغام کردها در سوریە، در دولت جدید خود برداشته است. اما اینکه خود او نیز تغییر کرده باشد، چندان روشن نیست.
دولت ترامپ بر این فرض قمار میکند که الشرع ایدئولوژی خود را کنار گذاشته و مماشات با حامی ترک او گزینه بهتری است.
برخی از کارشناسان آمریکایی براین باورند کە بهتر می بود تا آمریکا از کاهش تحریمها خودداری میکرد و آن را بهعنوان اهرم فشار حفظ کند تا اطمینان یابد اردوغان و الشرع هر دو رفتار خود را کنترل میکنند.
اکنون آمریکا فقط میتواند امیدوار باشد که اردوغان و الشرع همان کسانی نباشند که پیشتر بودند. این قمار پرخطری است.
