چرا آمریکا کمک‌های نظامی به پیشمرگه‌های اقلیم کردستان را کاهش می‌دهد؟

کاهش حمایت مستقیم آمریکا از نیروهای پیشمرگه، آزمونی برای معماری امنیتی اقلیم کردستان است. مدلی که پس از ظهور داعش بر پول، آموزش و تجهیزات آمریکا استوار شد، بدون یکپارچه‌شدن کامل نیروهای حزبی به پایان دوره خود نزدیک می‌شود. مساله صرفا از دست رفتن منابع نیست. اگر هولیر نتواند نیروهای پیشمرگه را به نیرویی واحد و حرفه‌ای تبدیل و هزینه امنیت خود را تامین کند، خلا ناشی از عقب‌نشینی واشنگتن را بازیگران دیگری پر خواهند کرد. در چنین وضعی، بغداد اهرمهای فشار بیشتری را بر اربیل به دست می‌آورد و همزمان فضای نفوذ امنیتی ایران و ترکیه گسترش می‌یابد.

ایالات متحده در آستانه یک تغییر مهم در سیاست امنیتی خود در قبال اقلیم کردستان قرار گرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، دولت آمریکا قصد دارد توافق امنیتی موجود با وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان را که در پایان سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد، تمدید نکند. در صورت اجرای این تصمیم، بخش مهمی از کمک‌های مستقیم نظامی، آموزشی و مالی آمریکا به نیروهای پیشمرگه متوقف خواهد شد.

با این حال، تعبیر قطع کامل حمایت آمریکا از پیشمرگه دقیق نیست. همکاری اطلاعاتی، مبارزه با داعش و برخی کمک‌های محدود همچنان می‌تواند ادامه پیدا کند. اما مسالە اصلی، پایان یافتن مدل قدیمی حمایت مستقیم و گسترده آمریکا از نیروهای پیشمرگه است.

حمایت آمریکا از پیشمرگه پس از ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ به شکل چشمگیری افزایش یافت. در آن زمان داعش بخش‌های وسیعی از عراق را تصرف کرده بود و پیشمرگه یکی از مهم‌ترین نیروهای زمینی در برابر این گروه محسوب می‌شد.

آمریکا و کشورهای عضو ائتلاف بین‌المللی، سلاح و مهمات، خودروهای نظامی، تجهیزات ارتباطی، تجهیزات حفاظتی، تجهیزات دید در شب و برخی تجهیزات ضدزره در اختیار پیشمرگه قرار دادند. علاوه بر تجهیزات، آموزش نظامی و پشتیبانی اطلاعاتی نیز بخش مهمی از این همکاری بود.

از آن دورە تا برهە کنونی کمک‌ها فقط به تجهیزات نظامی محدود نمی‌شدە است. آمریکا در سال‌های اخیر بخشی از هزینه‌های مربوط به نیروهای پیشمرگه را نیز تأمین می‌کرد.

در چارچوب برنامه‌های مقابله با داعش، به برخی از نیروهای پیشمرگه کمک‌هزینه پرداخت می‌شد و این منابع در مواردی برای پرداخت حقوق و حفظ توان عملیاتی نیروها مورد استفاده قرار می‌گرفت.

البته با رقم‌هایی که درباره کمک آمریکا به پیشمرگه منتشر می‌شود باید با احتیاط برخورد کرد. برای نمونه، رقم تقریبی ۶۱ میلیون دلار که برای سال مالی ۲۰۲۶ مطرح شده است، کل کمک‌های تاریخی آمریکا به نیروهای پیشمرگه نیست، بلکه مربوط به برنامه‌ای مشخص برای آموزش، تجهیز و پشتیبانی نیروهای پیشمرگه است.

در سال‌های اوج جنگ با داعش، میزان حمایت آمریکا بسیار بیشتر بود.

چرایی کمکهای آمریکا

دلیل اصلی این حمایتهای مالی، حمایت از کرد به عنوان یک ملت در عراق نبودە است. بلکه مبارزه نیروهای پیشمرگە با داعش از دلایل اصلی این کمکها بود.

پس از سقوط موصل و گسترش سریع داعش، آمریکا به نیروهای محلی برای جنگ زمینی نیاز داشت. واشنگتن نمی‌خواست برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل داعش نیروی زمینی گسترده‌ای به عراق اعزام کند. نیروهای پیشمرگه، در کنار نیروهای امنیتی عراق و دیگر نیروهای محلی، می‌توانست نقش نیروی زمینی مورد نیاز ائتلاف را ایفا کند.

نیروهای پیشمرگه در جنگ علیه داعش نقش مهمی را ایفا و در بسیاری از مناطق نزدیک بە موصل در محور شمال در خط مقدم قرار گرفتند. بنابراین از دید آمریکا، تجهیز و آموزش این نیروها بخشی از راهبرد شکست داعش بود.

هدف مهم اصلاح ساختار نیروهای پیشمرگه بود

نیروهای پیشمرگه اگرچه از نظر قانونی نیروی نظامی اقلیم کردستان محسوب میشوند، در عمل، سابقه طولانی وابستگی سازمانی و سیاسی به دو حزب اصلی اقلیم، یعنی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان را دارند.

نیروهای وابسته به این دو حزب در بخش‌هایی از ساختار امنیتی اقلیم همچنان از فرماندهی و شبکه‌های سازمانی جداگانه برخوردارند.

آمریکا در تلاش بود نیروهای پیشمرگه کردستان به یک نیروی نظامی واحد، حرفه‌ای و تحت فرماندهی وزارت پیشمرگه تبدیل شود. بنابراین کمک نظامی آمریکا صرفا در ازای جنگ با داعش نبود، بلکه وسیله‌ای برای تشویق اقلیم به اصلاح ساختار امنیتی خود نیز محسوب می‌شد.

چرا اکنون کمک‌ها در حال کاهش است

نخستین دلیل، تغییر وضعیت داعش است. داعش دیگر مانند سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ یک نیروی مسلط بر مناطق وسیعی از عراق نیست.

خلافت سرزمینی این گروه از بین رفته و توانایی آن برای تصرف شهرها و اداره سرزمین به شدت کاهش یافته است. داعش همچنان یک تهدید امنیتی است، اما ماهیت این تهدید تغییر کرده است.

در نتیجه، واشنگتن دیگر همان سطح از هزینه‌ای را که در دوران جنگ گسترده با داعش ضروری بود، توجیه‌پذیر نمی‌داند.

دومین دلیل، پایان تدریجی مأموریت نظامی آمریکا در عراق است. آمریکا در حال کاهش حضور نظامی خود در عراق است.

انتظار میرود کە مأموریت ائتلاف بین‌المللی علیه داعش نیز وارد مرحله جدیدی شود. طبیعی است که با کاهش حضور نظامی آمریکا، برنامه‌هایی که برای پشتیبانی مستقیم از نیروهای محلی طراحی شده بودند نیز کوچک‌تر شوند.

سومین عامل، انتقال مسئولیت امنیت عراق به دولت عراق است. واشنگتن در سال‌های اخیر تلاش کرده است نقش خود را از یک نیروی نظامی حاضر در میدان به یک شریک آموزشی، مشورتی و اطلاعاتی تبدیل کند.

در این چارچوب، انتظار آمریکا این است که دولت عراق و اقلیم کردستان بتوانند هزینه و سازماندهی نیروهای امنیتی خود را به عهده بگیرند. به همین دلیل، کمک مستقیم به وزارت پیشمرگه در حال کاهش است، در حالی که بخشی از کمک‌های امنیتی آمریکا همچنان از مسیر نهادهای فدرال عراق ادامه پیدا می‌کند.

با همه‌ی این‌ها، یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش حمایت آمریکا را باید در کندی اصلاحات ساختاری پیشمرگه جست‌وجو کرد.

واشنگتن سال‌هاست خواهان ایجاد یک فرماندهی واحد برای پیشمرگه است. اما رقابت میان حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان مانع تحقق کامل این هدف شده است.

از نگاه آمریکا، اگر نیروهای پیشمرگه همچنان تا حد زیادی تحت کنترل ساختارهای حزبی باقی بمانند، ادامه سرمایه‌گذاری گسترده برای ساختن یک نیروی نظامی واحد دشوار خواهد بود.

در واقع، آمریکا برای اصلاح ساختار پیشمرگه پول، آموزش و تجهیزات لازم را فراهم کرده است, اما اصلاح سیاسی و سازمانی آن در اختیار واشنگتن نیست. این اصلاحات نیازمند توافق میان احزاب کرد و نهادهای اقلیم است.

از این منظر، کاهش کمک‌ها می‌تواند نوعی پیام سیاسی نیز باشد؛ آمریکا دیگر حاضر نیست بدون پیشرفت جدی در یکپارچه‌سازی پیشمرگه، هزینه‌های قبلی را ادامه دهد.

عامل دیگر، رابطه میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق است.

یکی از مشکلات همیشگی اقلیم، تأمین مالی نیروهای پیشمرگه و پرداخت حقوق آنها بوده است. اختلاف بر سر بودجه اقلیم و درآمدهای نفتی نیز این مسئله را پیچیده‌تر کرده است.در سال‌های اخیر بغداد بخشی از مسئولیت پرداخت حقوق کارکنان اقلیم را بر عهده گرفته است.

از دید واشنگتن، در چنین شرایطی تأمین مالی نیروهای امنیتی عراق و اقلیم باید بیش از گذشته در چارچوب بودجه و ساختار دولت عراق انجام شود.

این تغییر اهمیت سیاسی دارد. حمایت مستقیم آمریکا از پیشمرگه تا حدی جایگاه اقلیم را در برابر بغداد تقویت می‌کرد. کاهش این حمایت می‌تواند اقلیم را به سمت وابستگی بیشتر به ساختارهای فدرال عراق سوق دهد.

البته لازم به ذکر است که کاهش کمک مستقیم نظامی به پیشمرگه الزاماً به معنای پایان رابطه آمریکا با اقلیم کردستان نیست.

اقلیم همچنان برای آمریکا یک شریک مهم امنیتی در عراق محسوب میشود. همکاری اطلاعاتی و مبارزه با داعش می‌تواند ادامه پیدا کند و کمک‌های محدود نیز ممکن است باقی بماند.

بنابراین آنچه در حال تغییر است، مدل رابطه است، نه اصل رابطه.

در دوران جنگ داعش، آمریکا به پیشمرگه به عنوان یک نیروی زمینی ضروری نگاه می‌کرد. اکنون داعش دیگر آن قدرت سابق را ندارد و آمریکا نیز نمی‌خواهد برای همیشه هزینه نگهداری و تجهیز نیروهای محلی را بپردازد.

به بیان ساده، واشنگتن می‌گوید مرحله‌ای که در آن آمریکا بخش قابل توجهی از هزینه‌های امنیتی پیشمرگه را تأمین می‌کرد، باید پایان یابد.

بااین‌حال، این تحول برای اقلیم صرفاً یک مسئله مالی نیست

نیروهای پیشمرگه یکی از پایه‌های اصلی قدرت سیاسی و امنیتی اقلیم کردستان محسوب میشوند. کاهش حمایت آمریکا می‌تواند توان تجهیز و آموزش این نیروها را تحت تأثیر قرار دهد و فشار بیشتری بر دولت اقلیم برای تأمین منابع مالی وارد کند.

از سوی دیگر، در صورتیکە نیروهای پیشمرگه نتوانند در قالب یک ساختار متمرکز و متحد سازمان بیابند، کاهش حمایت آمریکا می‌تواند شکاف میان نیروهای وابسته به دو حزب اصلی را آشکارتر کند. همچنین جایگاه بغداد یا احتمالأ کشورهایی مثل ایران و ترکیه در معادلات امنیتی اقلیم تقویت خواهد شد.

اگر بخش بیشتری از پشتیبانی امنیتی از مسیر دولت فدرال عراق انجام شود، وابستگی اقلیم به بغداد افزایش خواهد یافت، اما معلوم نیست که بغداد بتواند این خلا را پر کنید و نقش و تاثیرگذاری ایران و ترکیه بیش از پیش خواهد شد.

با این حال، این وضعیت می‌تواند یک فرصت نیز ایجاد کند. اگر احزاب کردستانی بتوانند بر سر ایجاد یک فرماندهی واحد و حرفه‌ای برای پیشمرگه توافق کنند، ممکن است در آینده امکان شکل جدیدی از همکاری امنیتی با آمریکا و دیگر کشورهای غربی فراهم شود.

بنابراین خبر کاهش یا پایان کمک‌های مستقیم آمریکا به پیشمرگه را نباید صرفاً یک تصمیم مالی دانست.

این تصمیم نتیجه تغییر شرایط منطقه‌ای و محاسبات جدید واشنگتن است.

داعش از یک نیروی سرزمینی به یک تهدید شورشی تبدیل شده، مأموریت نظامی آمریکا در عراق در حال پایان است، واشنگتن می‌خواهد مسئولیت امنیت را به عراقی‌ها منتقل کند و اصلاح ساختار پیشمرگه نیز با سرعت مورد انتظار آمریکا پیش نرفته است.

در نتیجه، آمریکا در حال عبور از سیاست تأمین مستقیم پیشمرگه به سیاست همکاری امنیتی محدودتر و مسئولیت‌پذیری بیشتر عراق و اقلیم است.