پایان یک مأموریت: آخرین نیروهای آمریکایی عراق را ترک کردند
آخرین نیروهای آمریکایی امروز چهارشنبه ۳۰ سپتامبر پایگاههای خود در عراق و اقلیم کردستان را ترک کردند و مأموریت نظامی ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا در این کشور پایان یافت. این مأموریت در شکل کنونی آن از سال ۲۰۱۴ و بە منظور جنگ با داعش آغاز شده بود و خاتمە آن، آخرین مرحله از حضور نظامی آمریکا در عراق پس از حمله سال ۲۰۰۳ را رقم زد.
قاسم الاعرجی، مشاور امنیتی نخستوزیر عراق، صبح چهارشنبه اعلام کرد بغداد با پایان مأموریت نیروهای ائتلاف و حضور نیروهای آن، روابط خود با کشورهای عضو ائتلاف را از چارچوب یک مأموریت چندجانبه نظامی به روابط دوجانبه منتقل میکند.
به گفته او، همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی، تبادل اطلاعات و تجربه و برنامههای افزایش توان نیروهای عراقی در چارچوب جدید ادامه خواهد یافت.
خروج روز چهارشنبه آخرین مرحله از توافقی بود که بغداد و واشنگتن در سال ۲۰۲۴ برای پایان مأموریت ائتلاف تعیین کرده بودند.
در مرحله نخست، نیروهای ائتلاف تا سپتامبر ۲۰۲۵ از بغداد و پایگاه عینالاسد خارج شدند، اما بخشی از نیروها برای پشتیبانی از عملیات علیه داعش در سوریه تا سپتامبر ۲۰۲۶ در اقلیم کردستان باقی ماندند.
در هفتههای منتهی به ۳۰ سپتامبر، انتقال نیروها و تجهیزات از هولیر (اربیل) سرعت گرفت. نیروهای آلمانی مستقر در اقلیم که از سال ۲۰۱۵ در آموزش نیروهای عراقی و پیشمرگه، برنامههای تسلیحاتی و شناسایی هوایی مشارکت داشتند، در اواخر اوت خروج خود را تکمیل کردند.
بغداد نیز ۲۴ سپتامبر توافق تحویل سایت پشتیبانی دیپلماتیک مرتبط با سفارت آمریکا در فرودگاه بینالمللی بغداد را بە عنوان یکی از آخرین مراحل اجرایی پیش از پایان مأموریت ائتلاف امضا کرد.
والاستریت ژورنال روز چهارشنبه گزارش داد آمریکا پس از ۲۳ سال و صرف حدود ۱.۷ تریلیون دلار، خروج نظامی خود از عراق را با بستن آخرین پایگاه عمدهاش در اربیل تکمیل کرده است. واشنگتن در عین حال حضور محدود مورد نیاز برای حفاظت دیپلماتیک و فعالیتهای اطلاعاتی را حفظ خواهد کرد.
این دوره در مارس ۲۰۰۳ با حمله آمریکا و متحدانش به عراق و سرنگونی حکومت صدام حسین آغاز شد. نیروهای آمریکایی پس از نزدیک به ۹ سال جنگ در دسامبر ۲۰۱۱ عراق را ترک کردند، اما کمتر از سه سال بعد و پس از تصرف موصل و بخشهای وسیعی از شمال و غرب عراق به دست داعش، دوباره به این کشور بازگشتند.
ائتلاف بینالمللی علیه داعش در سپتامبر ۲۰۱۴ تشکیل شد. حملات هوایی، آموزش و تجهیز نیروهای عراقی و پیشمرگه و پشتیبانی اطلاعاتی و شناسایی از عملیات زمینی، بخشهای اصلی مأموریت آن را تشکیل میداد.
عراق در دسامبر ۲۰۱۷ پایان کنترل سرزمینی داعش در این کشور را اعلام کرد، اما هستههای این گروه در سالهای بعد در مناطق دورافتاده شمال و غرب عراق باقی ماندند.
نیروهای آمریکایی در سالهای پایانی حضور خود، بیش از عملیات مستقیم زمینی، بر اطلاعات، شناسایی، آموزش و پشتیبانی از نیروهای عراقی متمرکز بودند.
صباح النعمان، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، پیش از خروج گفته بود تصمیم برای پایان مأموریت پس از ارزیابی آمادگی نیروهای عراقی اتخاذ شده و بغداد برای تهدیدهای پس از خروج برنامههای امنیتی و تسلیحاتی آماده کرده است.
او گفت تبادل اطلاعات، آموزش و همکاری اطلاعاتی پس از ۳۰ سپتامبر نیز در قالب روابط دوجانبه ادامه خواهد یافت.
رویترز روز چهارشنبه گزارش داد خروج نیروهای آمریکایی در حالی تکمیل میشود که هستههای داعش همچنان در عراق فعالاند و نیروهای آمریکایی تا پیش از خروج، اطلاعات و توان شناسایی مورد استفاده در عملیات علیه این گروه را در اختیار نیروهای عراقی قرار میدادند.
آخرین مرحله حضور آمریکا در اقلیم کردستان متمرکز بود. آسوشیتدپرس گزارش داد پس از خروج نیروها از دیگر نقاط عراق، شمار محدودی از نظامیان آمریکایی تا پایان سپتامبر در اقلیم باقی ماندند.
خروج آنها با جمعآوری سامانههای دفاعی آمریکا نیز همراه شد که مقامهای اقلیم در پی حملات موشکی و پهپادی ماههای اخیر درباره پیامدهای آن ابراز نگرانی کرده بودند.
مسعود بارزانی و نخستوزیر اقلیم کردستان نیز پیش از خروج در گفتوگو با فایننشال تایمز نسبت به برداشته شدن چتر دفاعی آمریکا ابراز نگرانی کرده بود. بر اساس این گزارش، اقلیم کردستان از آغاز جنگ اخیر آمریکا و ایران با حدود هزار حمله موشکی و پهپادی روبهرو شده است.
همزمان با خروج آخرین نیروها، پرونده دیگری که بغداد آن را به دوره پس از ائتلاف منتقل کرده، خلع سلاح گروههای مسلح است.
دولت عراق ۳۰ سپتامبر را موعد پایان مأموریت ائتلاف تعیین کرده بود، اما این تاریخ را ضربالاجل خلع سلاح گروههای مسلح اعلام نکرد.
الاعرجی در ماه اوت گفت ۳۰ سپتامبر تنها به خروج ائتلاف مربوط است و پس از آن گفتوگوها برای انحصار سلاح در دست دولت و تعیین وضعیت گروههای مسلح ادامه خواهد یافت. او تأکید کرد این روند نمیتواند یک روز پس از خروج نیروهای خارجی تکمیل شود.
سه هفته پیش از پایان مأموریت نیز بغداد اعلام کرد کمیته مسئول پرونده سلاح گروههای مسلح مهلت نهایی مشخصی ندارد. دولت میگوید پس از تکمیل روند گفتوگو و انحصار سلاح در دست نهادهای رسمی، حمل سلاح خارج از چارچوب دولت غیرقانونی خواهد بود.
این مذاکرات پس از دورهای از درگیری مستقیم گروههای مسلح نزدیک به ایران با منافع آمریکا انجام میشود.
والاستریت ژورنال در این بارە گزارش داده است کە منافع آمریکا در عراق تنها در دو ماه نخست جنگ اخیر منطقه بیش از ۶۰۰ بار هدف حمله قرار گرفتهاند.
این روزنامه همچنین نوشته است شماری از گروههای نزدیک به ایران در سالهای گذشته جایگاه خود را در نهادهای سیاسی و امنیتی عراق گسترش دادهاند.
۳۰ سپتامبر با این حال پایان روابط امنیتی بغداد و واشنگتن نیست. الاعرجی در اعلام رسمی پایان مأموریت ائتلاف گفت همکاری امنیتی و اطلاعاتی، تبادل اطلاعات و تجربه و افزایش توان نیروهای عراقی در قالب روابط دوجانبه ادامه پیدا میکند.
این تغییر از روزهای پیش از خروج نیز آغاز شده بود. عراق و آمریکا در ۲۴ سپتامبر هنگام امضای توافق تحویل سایت پشتیبانی دیپلماتیک در فرودگاه بغداد اعلام کردند روابط دو کشور وارد مرحلهای خواهد شد که علاوه بر همکاریهای امنیتی، حوزههای اقتصادی، توسعهای و انرژی را در بر میگیرد.
پیوندهای مالی دو کشور نیز بدون تغییر اساسی باقی مانده است. رویترز روز چهارشنبه گزارش داد درآمدهای نفتی عراق همچنان از طریق حساب بانک مرکزی این کشور در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری و منتقل میشود که پس از حمله سال ۲۰۰۳ ایجاد و با وجود پایان حضور نظامی آمریکا همچنان برقرار است. نفت حدود ۹۰ درصد بودجه عراق را تأمین میکند.
به این ترتیب، ۳۰ سپتامبر خط پایان مأموریتی است که شکل آن طی ۲۳ سال چند بار تغییر کرد. آمریکا در سال ۲۰۰۳ با نیروی نظامی برای سرنگونی حکومت صدام حسین وارد عراق شد، در پایان ۲۰۱۱ نیروهایش را خارج کرد، در سال ۲۰۱۴ برای جنگ با داعش بازگشت و سرانجام در سال ۲۰۲۶ آخرین پایگاه عمده خود در اربیل را بست.
از اول اکتبر، دیگر نیرویی تحت عنوان مأموریت نظامی ائتلاف بینالمللی در عراق باقی نمیماند. همکاری اطلاعاتی و امنیتی با آمریکا و دیگر کشورهای ائتلاف به روابط دوجانبه منتقل میشود، مقابله با هستههای داعش بر عهده نیروهای عراقی و پیشمرگه قرار میگیرد و گفتوگو درباره انحصار سلاح در دست دولت بدون ضربالاجل اعلامشده ادامه خواهد یافت.
۲۳ سال پس از ورود نیروهای آمریکایی به بغداد و ۱۲ سال پس از بازگشت آنها برای جنگ با داعش، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ پایان مأموریت نظامی آنها در عراق است.
