ژنرال سابق ارتش اسرائیل، نتانیاهو را با چالش جدی مواجە می کند
علیاصغر فریدی
رقابت میان گادی آیزنکوت و بنیامین نتانیاهو بیش از آنکه تقابل دو رویکرد امنیتی باشد، رقابت بر سر مدیریت بحران و بازسازی اعتماد عمومی در اسرائیل است. آیزنکوت با وجود انتقاد از عملکرد نتانیاهو، در موضوعاتی مانند مقابله با ایران، جنگ غزه و استفاده از قدرت نظامی، اختلاف راهبردی چشمگیری با او ندارد. نقطه تمایز اصلی او، سرمایه شخصی، سابقه نظامی و توانایی بالقوه برای شکلدهی ائتلافی گستردهتر است؛ عاملی که میتواند موازنه قدرت را در سیاست داخلی اسرائیل تغییر دهد، بیآنکه الزاماً جهتگیری امنیتی این کشور را دگرگون کند.
یکی از فرماندهان پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل به نام گادی آیزانکوت که در جریان جنگ غزه یکی از فرزندانش را از دست داده است، در حال تبدیل به رقیب قدرتمندی برای بنیامین نتانیاهو، در انتخابات پیشرو است.
گادی آیزانوت که ٦٦ سال سن دارد، از دکترین ضاحیه و استفاده از نیروی نامتناسب برای درهم شکستن دشمنان دفاع میکند. او با تکیه بر سابقه نظامی و موضع قاطع امنیتی که دارد، در نظرسنجیهای اخیر رشد چشمگیری داشته و احتمال برکناری نتانیاهو از قدرت را افزایش داده است.
آیزنکوت خود را به عنوان فردی خارج از حلقه سیاستمداران حرفهای معرفی و گفته است که او یک سرباز واقعی با پیشینهای ساده و فداکاریهای خانوادگی است.
سابقه سیاسی و نظامی آیزنکوت که حزب جدیدی را در اسرائیل بنا نهاده به اسم یاشار که به معنای راستی و صداقت است، در تضاد کامل با سابقه طولانی نتانیاهو در مناصب ارشد و پروندههای قضایی طولانیمدت فساد قرار دارد.
پس از شوک حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و جنگهای پرهزینه اما بدون نتیجه قطعی اسرائیل در غزه، لبنان و ایران، بسیاری از شهروندان اسرائیلی به دنبال تغییر هستند و نظرسنجیها نشاندهنده رویگردانی گسترده از مقامات فعلی است.
حزب جدید آیزنکوت، طبق نظرسنجیها در جایگاه دوم پس از حزب لیکود نتانیاهو قرار گرفته، هرچند هیچکدام به اکثریت کرسیهای پارلمان نزدیک نیستند. با این حال، یاشار به دلیل انعطاف بیشتر در تشکیل ائتلاف با طیفهای مختلف سیاسی، موقعیت بهتری نسبت به لیکود برای شکل دادن به دولت آینده دارد.
هنوز تاریخ دقیق انتخابات اسرائیل که قرار است تا اواخر اکتبر برگزار شود، نهایی نشده و در سیستم پیچیده پارلمانی اسرائیل، پیشبینی دقیق نتایج دشوار است. حزب دیگری به رهبری نفتالی بنت، نخستوزیر سابق، نیز در میان رقبا حضور دارد.
رویکرد جنگطلبانه و قاطع در مسائل امنیتی
انتخاب احتمالی آیزنکوت بعید است تغییر اساسی را در سیاست خارجی تهاجمی اسرائیل ایجاد کند، سیاستی که منتقدان غربی نتانیاهو را به شدت خشمگین کرده و محبوبیت اسرائیل را در آمریکا، مهمترین متحدش، کاهش داده است.
آیزنکوت که برای مدت کوتاهی در کابینه جنگ حضور داشت، نتانیاهو را به دلیل تسلیم شدن سریع در برابر فشارهای آمریکا برای برقراری آتشبس در لبنان و تمرکز بر مسئله ایران، مورد انتقاد قرار داده است. او ایده تشکیل کشور مستقل فلسطینی را نامربوط میداند.
آیزنکوت در جنگ ۲۰۰۶ با حزبالله لبنان نقش کلیدی داشت و استراتژی بازدارندگی مبتنی بر پاسخهای ویرانگر را پایهگذاری کرد.
این رویکرد شامل تخریب گسترده زیرساختها، حتی غیرنظامی، در مناطقی بود که نیروهای دشمن از آنها استفاده میکردند.
نمونه بارز آن، بمباران شدید ضاحیه در جنوب بیروت، پایگاه اصلی حزبالله، بود. او اخیرا در یک کنفرانس تاکید کرد که «دکترین ضاحیه» را با «حملات نامتناسب» اجرا کرده و ارتش باید آزادی عمل کامل برای ضربه زدن به حزبالله در هر نقطه لبنان داشته باشد.
او آتشبس مورد نظر دونالد ترامپ را واقعیتی دیوانهوار توصیف کرده است که دست نیروهای اسرائیلی را بسته است.
این موضع سختگیرانه در قبال درگیریها در غزه، لبنان و ایران، همراه با انتقاد از مدیریت کلی نتانیاهو و تعاملش با ترامپ، در داخل اسرائیل با استقبال زیادی روبرو شده، حتی اگر به قیمت آسیب به روابط با متحدان غربی تمام شود.
ریشههای مردمی و فداکاری خانوادگی
یکی از نقاط قوت آیزنکوت، پیشینه فروتنانه او به عنوان فرزند مهاجران مراکشی است که به او کمک کرده است تا در میان رایدهندگان یهودی مزراحی یعنی یهودیانی با پیشینه خانوادگی خاورمیانهای و شمال آفریقایی، نفوذ کند.
این گروە اغلب در جامعه اسرائیل احساس محرومیت میکنند و به صورت سنتی پایگاه اصلی حمایت از نتانیاهو بودهاند. او در ارتش اسرائیل که خدمت سربازی برای اکثر شهروندان اجباری است، رشد کرد، در جنگ ۲۰۰۶ فرماندهی برجستهای داشت و از ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ رئیس ستاد کل ارتش بود.
این سابقه نظامی، همراه با فداکاری خانوادگی، اعتبار امنیتی بالایی را برای او ایجاد کرده است. کشته شدن پسرش، گال مایر ۲۵ ساله، در دسامبر ۲۰۲۳ در غزه، و نیز از دست دادن دو برادرزادهاش در جنگ، با احساسات بسیاری از اسرائیلیها که پس از حدود سه سال درگیری و کشته شدن صدها سرباز روبرو هستند، همخوانی دارد.
ایتان شامیر، مدیر مرکز مطالعات استراتژیک بگین سادات در دانشگاه بارایلان، در این باره میگوید:
او مثل یک انسان واقعی به نظر میرسد. بسیار دوستداشتنی است، نه یک سیاستمدار حرفهای، بلکه فردی عادی که میتواند همسایه یا همکار شما باشد. او بیش از حد پیچیده یا روشنفکرانه به نظر نمیرسد و مردم احساس میکنند میتوانند با او ارتباط برقرار کنند.
با وجود این، اطرافیان نتانیاهو از همین ویژگیها برای زیرسوال بردن و به چالش کشیدن مهارتهای آیزنکوت در انگلیسی روان و حفظ روابط حساس با متحدان غربی استفاده کردهاند.
در فضای سیاسی اسرائیل که طی دهههای اخیر به سمت راست گرایش بیشتری پیدا کرده است، آیزنکوت به عنوان یک چهره میانهرو دیده میشود که آماده همکاری با احزاب چپ و حمایت از خدمت اجباری گستردهتر برای عربها و یهودیان ارتدکس افراطی است.
این افسر بازنشسته ارتش اسرائیل تنها چهار سال پیش وارد عرصه سیاست شد، در سال ۲۰۲۲ به عنوان نامزد مستقل به پارلمان راه یافت و پس از حمله ۷ اکتبر برای هشت ماه به کابینه جنگ پیوست، اما سپس با انتقاد از رهبری نتانیاهو استعفا داد.
حزب یاشار با افزایش محبوبیت در هفتههای اخیر، با قدرت وارد کارزار انتخاباتی شده است.
با این حال، تامار هرمان، استاد علوم سیاسی و پژوهشگر ارشد موسسه دموکراسی اسرائیل، هشدار میدهد که نتانیاهو همچنان شانس بازگشت دارد.
تامار هرمان نتانیاهو را به هودینی سیاسی، سیاستمدار ماهری که بارها از بحرانها، رسواییها، شکستهای به ظاهر قطعی و موقعیتهای غیرممکن سیاسی جان سالم به در میبرد و دوباره به قدرت برمیگردد تشبیه میکند که بارها از موقعیتهای به ظاهر غیرممکن نجات یافته است.
در مجموع، رقابت میان آیزنکوت و نتانیاهو نه تنها بر سر کرسی نخستوزیری، بلکه بر سر جهتگیری آینده اسرائیل در حوزه امنیت، ائتلافهای سیاسی و روابط بینالمللی است.
با نزدیک شدن به انتخابات در اسرائیل، تنشها در صحنه سیاسی این کشور، روز به روز رو به افزایش است و رایدهندگان با انتخاب خود، سرنوشت رهبری این کشور را در برههای حساس تعیین خواهند کرد.
