چرا جمهوری اسلامی هنوز شکست نخوردە است

سمیە توحیدی

تحلیل مرکز مطالعات امنیت و امور خارجی اورشلیم نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران، بە رغم رویارویی گسترده با آمریکا و اسرائیل، دچار شکست نظامی نشده است. این گزارش پنج عامل کلیدی را برجسته می‌کند: محدودیت کارایی برتری متعارف، تداوم تهدید دریایی نامتقارن در هرمز، حفظ انسجام داخلی، انعطاف‌پذیری راهبردی و فقدان عملیات زمینی. بنابە به ارزیابی تحلیلگران، اتکای تهران به راهبرد فرسایشی و ابزارهای کم‌هزینه، در کنار حفظ اهرم‌های فشار، مانع از تحقق پیروزی قاطع شده است و نتیجه را در سطح بقا تثبیت کرده است.

یک تحلیل تازه از مرکز مطالعات امنیت و امور خارجی اورشلیم استدلال می‌کند که جمهوری اسلامی ایران، با وجود مواجهە با یک رویارویی گسترده با مشارکت ایالات متحده و اسرائیل، به‌طور نظامی شکست نخورده است.

این گزارش به پنج عامل اصلی اشاره می‌کند که مانع از دستیابی به یک نتیجه قاطع شده‌اند.

در این بارە، این گزارش یک پرسش اساسی را مطرح می‌کند کە چگونه درگیری‌ای که یکی از قدرتمندترین قدرت‌های نظامی جهان در آن حضور داشت، نتوانست به یک پیروزی راهبردی روشن علیه ایران منجر شود.

بر اساس اظهارات مقام‌های ارشد امنیتی که در این تحلیل نقل شده‌است، در خلال این رویارویی، آمریکا از قدرتی بسیار گسترده، از جملە، حملات هوایی وسیع و به‌کارگیری توان دریایی پیشرفته استفادە نمود. با این حال، ایلات متحدە نتوانست به اهداف اصلی خود دست یابد.

 محدودیت برتری نظامی

نخستین عامل، محدودیت قدرت نظامی متعارف در جنگ‌های امروزی است. این مرکز پژوهشی تأکید می‌کند که برتری هوایی و دریایی دیگر تضمین‌کننده پیروزیهای قاطع بە شمار نمیروند.

از نگاە تحلیلگران نظامی، این موضوع به‌ویژه در برابر طرف‌هایی صدق می‌کند که به روش‌های نامتقارن تکیه دارند.

در خلال جنگ چهل روزە، ایران از رویارویی مستقیم پرهیز کرد. در عوض، راهبردی مبتنی بر فرسایش را در پیش گرفت.

این راهبرد بر استفاده گسترده از موشک‌های بالستیک و هواپیماهای بدون سرنشین استوار بود. این تسلیحات نسبتاً کم‌هزینه، رهگیری پهباد و موشکها را دشوار کردند.

این وضعیت نیروهای دریایی آمریکا را وادار کرد در فاصله‌ای دورتر عمل کنند. در نتیجه، کارایی آن‌ها کاهش یافت و گزینه‌های عملیاتی در نزدیکی قلمرو ایران محدود شد.

تداوم تهدید دریایی نامتقارن

دومین عامل، از نظر تحلیلگران نظامی حاکی از این مورد است که با وجود خنثی‌سازی، ناوگان متعارف جمهوری اسلامی ایران توسط نیروهای آمریکا، قایق‌های تندرو وابسته به سپاه پاسداران هدف قرار نگرفتند.

این شناورها در مرحلە کنونی نیز تهدیدی واقعی وجدی در تنگه هرمز به شمار می‌روند. این وضعیت به ایران امکان می‌دهد نفوذ خود را بر یکی از گلوگاه‌های حیاتی دریایی جهان حفظ کند.

این گزارش تأکید می‌کند که این خلأ به ایران اجازه داده است توانایی خود برای مختل کردن عبور و مرور یا حتی بستن تنگه را حفظ کند. این مسئله تلاش‌ها برای ایجاد کنترل کامل دریایی را تضعیف کرده است.

ثبات حاکمیت و کنترل داخلی

سومین عامل، توانایی ایران در حفظ انسجام داخلی است. برخلاف انتظارها، این درگیری به ناآرامی گسترده یا فروپاشی حکومت منجر نشد. حتی بخش‌هایی از مخالفان نیز موضعی ملی گرایانە را اتخاذ کردند. این گروه‌ها نگران بودند که بی‌ثباتی به تجزیه کشور منجر شود.

بر اساس این تحلیل، نحوه برخورد پیشین حکومت با اعتراض‌ها که با اقدامات سخت‌گیرانه امنیتی و سرکوب گسترده همراه بود، اثری بازدارنده ایجاد کرد. این اثر بازدارنده به تثبیت جبهه داخلی در دوران جنگ کمک کرد.

انعطاف‌پذیری راهبردی و اهرم فشار

چهارمین عامل، انعطاف‌پذیری راهبردی ایران است. ایران تا مقطع کنونی از عقب‌نشینی در موضوعات اصلی مانند برنامه هسته‌ای و برنامه موشکی خودداری کردە است.

در عین حال، با حفظ کنترل بر تنگه هرمز فشار را ادامه داد. ایران از این تنگه به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار اقتصادی و سیاسی بهره گرفت.

این گزارش همچنین به محدودیت‌های سیاسی در ایالات متحده اشاره می‌کند. ادامه‌دار شدن درگیری فشار داخلی بر دونالد ترامپ را افزایش داد. این وضعیت، با وجود برتری نظامی، تشدید بیشتر درگیری را پیچیده‌تر کرد.

تعلیق تهاجم زمینی

پنجمین عامل، فقدان عملیات گسترده زمینی در داخل ایران بودە است. این مرکز پژوهشی تأکید می‌کند که قدرت هوایی به‌تنهایی برای سرنگونی یک حکومت متمرکز و مصمم کافی نیست.

این موضوع به‌ویژه در مورد حکومتی صادق است که خود را برای یک رویارویی طولانی‌مدت آماده کرده باشد.

بقا به‌عنوان نتیجه راهبردی

این تحلیل در پایان نتیجه می‌گیرد که ایران به‌طور نظامی شکست نخورده است. دلیل این امر پیروزی نیست، بلکه توانایی سازگاری با شکل‌های در حال تغییر جنگ است. ایران با ترکیب ابزارهای نظامی کم‌هزینه، برنامه‌ریزی راهبردی و کنترل داخلی منسجم، مانع از دستیابی دشمنان به اهدافشان شد.

این گزارش تلاش برای تداوم بقا را مهم‌ترین دستاورد جمهوری اسلامی ایران قلمداد می کند و پرسش‌هایی را درباره مرحله بعدی درگیریها مطرح می‌کند.

این پرسش‌ها شامل این موضوع است که آیا فشار اقتصادی یا تشدید بیشتر درگیری می‌تواند توازن را تغییر دهد یا نه. بە نظر تحلیلگران، در حال حاضر، نتیجه این درگیری همچنان نامشخص باقی مانده است.