چین چگونە از حاکمیت جمهوری اسلامی ایران حمایت می کند؟

سمیە توحیدی

از زمان عملیات نظامی تل‌آویو با همکاری واشنگتن علیه تهران، پکن به‌طور مستمر در مواضع دیپلماتیک خود بر مخالفت با استفاده از زور یا تهدید به زور در روابط بین‌الملل و دخالت در امور داخلی سایر کشورها تأکید و ابراز امیدواری کرده است که دولت و مردم ایران بتوانند بر مشکلات کنونی غلبه کرده و ثبات ملی را حفظ کنند. با این حال، بر اساس چندین گزارش منتشرشده در ماه‌های اخیر، به نظر می‌رسد این همبستگی چین با جمهوری اسلامی ایران فراتر از اظهارات صرفاً دیپلماتیک بوده است.

بر اساس گزارشی از مؤسسه تحقیقاتی «مدرن دیپلماسی» مستقر در یونان، چین به‌ویژه پس از وقایع سال ۲۰۱۵ و حملات اسرائیل به عمق خاک ایران که آسیب‌پذیری‌های امنیتی گسترده‌ای را آشکار کرد، به‌طور نزدیک میزان نفوذ اطلاعاتی اسرائیل (موساد) در ایران را زیر نظر داشته است.

به‌نظر می‌رسد سیاست‌گذاران پکن این حملات را مصداق گشودن جعبه پاندورا از خطرات امنیتی جهانی، به‌ویژه در ارتباط با عوامل نفوذی و ایجاد اختلال در سامانه‌های پدافند هوایی و راداری تلقی کرده‌اند.

این تحولات نشان‌دهنده ظهور الگویی جدید از جنگ اطلاعاتی است که مستلزم هوشیاری بیشتر و تقویت اقدامات امنیت ملی در ایران و چین تلقی می‌شود.

در راستای جلوگیری از نفوذهای احتمالی آینده اسرائیل، پکن همکاری فناورانه خود با تهران را تشدید کرده است که هدف آن شناسایی و خنثی‌سازی عملیات نفوذ اسرائیل در داخل ایران عنوان می‌شود.

نویسندگان این گزارش به اطلاعاتی مربوط به ژوئیه ۲۰۲۵ اشاره می‌کنند که نشان می‌دهد ایران با همکاری چین و روسیه در حال بررسی نحوه نفوذ اسرائیل به پایگاه‌های داده رسمی و نرم‌افزارهای دولتی، از جمله سامانه‌های ثبت احوال و گذرنامه، بوده است.

هدف این همکاری، ممانعت از آسیب‌پذیری‌های فنی مورد استفاده موساد برای دسترسی به اهداف حساس نظامی و هسته‌ای ایران عنوان شده است.

حمایت چین همچنین تقویت توانمندی‌های دفاعی و اطلاعاتی ایران را در بر می‌گیرد. پکن با تأمین ماهواره‌های نظارتی می‌کوشد توانایی تهران را برای مقابله با چنین تهدیدهایی افزایش دهد.

هم‌زمان، ایران در پی دستیابی به فناوری‌های پیشرفته شرکت‌های پیشروی چینی، از جمله چانگ گوانگ برای توسعه قابلیت‌های نظارت از راه دور و جمع‌آوری اطلاعات است تا بتواند تحرکات اسرائیل را با دقت بیشتری رصد کند.

اعلام تهران درباره برنامه‌ریزی برای گذار کامل به سامانه ناوبری چینی «بیدو» به‌عنوان جایگزین سامانه‌های GPS آمریکایی و غربی نیز در همین چارچوب و با هدف کاهش وابستگی به فناوری‌هایی صورت گرفته که ممکن است در برابر نفوذ یا اختلال آسیب‌پذیر باشند.

افزون بر این، گزارش‌هایی از توافق چین برای کمک به ایران در بازسازی زرادخانه موشک‌های بالستیک، تأمین قطعات سوخت جامد و سامانه‌های هدایت آن منتشر شده است.

شرکت اطلاعات ریسک «دریاد گلوبال» مستقر در لندن، که در ارائه تحلیل‌های لحظه‌ای برای کشتی‌های تجاری تخصص دارد، اخیراً گزارشی کم‌سابقه را منتشر کرده است که بر اساس آن، صادرات نفت ایران برای تأمین مالی انتقال سامانه موشکی زمین‌به‌هوای میان‌برد تا دوربرد HQ-9 ساخت چین مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این سامانه با برخورداری از قابلیت هدایت فعال راداری، می‌تواند مزیت قابل توجهی برای ایران در برابر هواپیماهای رادارگریز و سلاح‌های دقیق، که اغلب توسط اسرائیل و ایالات متحده به‌کار گرفته می‌شوند، فراهم کند.

این گزارش با عنوان چرخه تجارت نفت در برابر اسلحه چین و ایران: نهادها، تحریم‌ها و پیامدهای آن برای جنگ نیابتی، نشان می‌دهد تهران بخش قابل توجهی از صادرات نفت خام خود را با تجهیزات نظامی پیشرفته چینی، از جمله سامانه HQ-9، فناوری‌های هدایت موشک، قطعات پهپاد و سوخت جامد، مبادله می‌کند.

بر اساس یافته‌های دریاد گلوبال، سازوکار نفت در برابر اسلحه یک چرخه اقتصادی پایدار ایجاد می‌کند که در آن حمل‌ونقل دریایی غیرقانونی، انتقال تسلیحات و تأمین مالی جنگ‌های نیابتی به‌طور متقابل یکدیگر را تقویت کرده و این شبکه را در برابر فشارهای دیپلماتیک یا تحریمی مقاوم می‌سازد.

این سازوکار همچنین با فراهم کردن یک شریان حیاتی جایگزین، اثربخشی ابزارهای اقتصادی سنتی غرب را تضعیف کرده و عزم ژئوپلیتیکی تهران را تقویت می‌کند.

بر اساس همین گزارش، مذاکراتی که در اکتبر ۲۰۲۵ میان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ستاد کل نیروهای مسلح ایران از یک سو و برخی نهادهای چینی از سوی دیگر برگزار شد، به‌طور صریح محموله‌های نفت خام را به تأمین تسلیحات مرتبط دانسته است.

این پیوندها پس از حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به تهران تقویت شد، به‌ویژه در شرایطی که روسیه در تحویل سامانه‌های S-400 و سایر فناوری‌های کلیدی به ایران تأخیر داشته است.

طبق گزارش مؤسسه بروکینگز، در حالی که جمهوری خلق چین تلاش می‌کند میان همکاری امنیتی خود با ایران و روابطش با کشورهای خلیج فارس، اسرائیل و ایالات متحده توازن برقرار کند و هیچ تضمین امنیتی رسمی به تهران ارائه نداده است.

با این حال سامانه‌های پدافند هوایی، موشک‌های ضدکشتی، قطعات موشک‌های بالستیک و مواد دومنظوره، از جمله مواد اولیه مورد نیاز برای سامانه‌های پیشران و هدایت موشک‌های ایران، به همراه کمک‌های فنی و آموزشی در اختیار تهران قرار داده است.

در مقابل، ایران منابع انرژی ارزان‌قیمت، هماهنگی دیپلماتیک، دسترسی به زیرساخت‌ها و فرصت‌هایی برای گسترش همکاری‌های دریایی، از جمله در خلیج فارس، را برای چین فراهم می‌کند.

افزون بر این، مؤسسه مطالعات جنگ در گزارش خود در تاریخ ۲۹ همین ماه اعلام کرد نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در روزهای ۱ و ۲ فوریه رزمایش‌های مشترکی با روسیه و چین در دریای عمان و اقیانوس هند برگزار خواهد کرد.

هرچند این رزمایش‌ها در ظاهر امری معمول تلقی می‌شوند و مانور اخیر نیز ظاهرا لغو شدە است، اما ناظران آن را در شرایط کنونی، به‌ویژه با توجه به تهدید فزاینده درگیری نظامی میان واشنگتن و تهران، حائز اهمیت ویژه می‌دانند.

رونگ هوان، نویسنده و عضو هیات‌مدیره انجمن چینی مطالعات خاورمیانه، در گفت‌وگو با الاخبار اظهار داشت که فراتر از سطح همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی، چین تمام ظرفیت‌های دیپلماتیک و اقتصادی خود را برای جلوگیری از چنین جنگ‌هایی به کار خواهد گرفت و در صورت وقوع، متعهد به ایفای نقش میانجی برای به حداقل رساندن خسارات خواهد بود.

وی تأکید کرد که جنگ و بی‌ثباتی در منطقه به سود هیچ طرفی، از جمله ایالات متحده، نیست و یادآور شد پیامدهای حمله آمریکا به عراق گواه روشنی بر این واقعیت است.

در مجموع، گزارش‌ها نشان می‌دهد چین با درک تهدید فزاینده جنگ اطلاعاتی و نظامی علیه ایران، همکاری امنیتی، فناورانه و تسلیحاتی خود با تهران را به‌طور هدفمند گسترش داده است.

این همکاری، از مقابله با نفوذ اطلاعاتی تا مبادله نفت در برابر سلاح، نه‌تنها تاب‌آوری ایران در برابر فشارهای غرب را افزایش داده، بلکه موازنه‌های ژئوپلیتیکی و کارآمدی تحریم‌ها را نیز به‌طور جدی به چالش کشیده است.