سمیە توحیدی در بیستمین روز از آغاز جنگ، جمهوری اسلامی ایران از شب گذشته شش موج حمله موشکی را به منطقه خلیج حیفا در اسرائیل انجام دادە است و انتظار می‌رود حملاتی از این دست همچنان ادامە پیدا کند. این منطقه محل استقرار تأسیسات نفتی، بندر و مراکز حساس دیگر است. این حملات همزمان با هدف قرار گرفتن تأسیسات مشابه در قطر و دیگر کشورهای همجوار انجام شدە است. این تحولات سطح تنش را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دادە است. تشدید تنش‌ها در خاورمیانە و بسط آن بە حملە بە زیر ساختهای انرژی کشورهای حوزە خلیج فارس، با هدف بازداشتن ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از حمله به میادین انرژی ایران انجام شده است. اما در مقابل، اسرائیل با هماهنگی آمریکا میدان گازی پارس جنوبی را روز گذشتە مورد هدف قرار داد. بە نظر می رسد هدف از انجام این حملات ، تحقق چند نتیجه همزمان بودە باشد. نخست، درهم شکستن اراده جمهوری اسلامی ایران برای مقاومت و جلوگیری از تبدیل جنگ به یک درگیری فرسایشی. دوم، افزایش فشار برای تغییر موازنه میدانی. ارزیابی اسرائیل نشان می‌دهد ترور فرماندهان ایرانی و تخریب بخشی از توان نظامی این کشور تاکنون به سقوط نظام منجر نشده است. در عین حال، نگرانی‌هایی درباره پایان یافتن حمایت سیاسی در آمریکا و کاهش تاب‌آوری داخلی در اسرائیل وجود دارد. هدف دیگر این حمله، فشار بر ایران برای باز نگه داشتن تنگه هرمز است. جمهوری اسلامی ایران از یک سوی، از این گذرگاه برای افزایش هزینه‌های جنگ استفاده می‌کند و از سوی دیگر، از این مسیر برای اعمال فشار بر واشنگتن در داخل و خارج بهره می‌برد. در واکنش بە این استراتژی ایران، برخی از تحلیلگران اسرائیلی معتقدند آمریکا و اسرائیل با حملە بە زیرساخت‌های این کشور سطح ریسک را افزایش داده‌اند. آنها بر این باورند که دو طرف وارد مرحله‌ای شده‌اند که بازار جهانی انرژی را نیز درگیر کرده است. عاموس هارئیل، تحلیلگر نظامی، در این بارە می‌گوید تلاش‌ها برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی ادامه دارد. این تلاش‌ها پیش از کاهش توان دفاعی و افت تحمل افکار عمومی در اسرائیل و کشورهای خلیج فارس دنبال می‌شود. از نگاهی دیگر، اسرائیل تلاش می‌کند دامنه بحران را به حوزه انرژی گسترش دهد. هدف از این اقدام، درگیر کردن غیرمستقیم کشورهای حوزە خلیج است. این رویکرد می‌تواند فاصله این کشورها با ایران را افزایش دهد و در مواجهه با ایران، مواضع آنها را هر چە بیشتر با اسرائیل همسو سازد. کشورهای حوزە خلیج فارس، به‌ویژه قطر، تاکنون این بحران را با احتیاط مدیریت کرده‌اند. این کشورها از ورود مستقیم به جنگ خودداری کرده‌اند. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد ورود به جنگ می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیر داشته باشد. این اقدام ممکن است به تشدید بحران منجر شود. حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران در چارچوب رویکرد امنیتی جدید اسرائیل قرار می‌گیرد. این رویکرد پس از هفتم اکتبر شکل گرفته است. اساس این رویکرد، وارد کردن ضربه گسترده به منابع تهدید است. این تهدید می‌تواند بالفعل یا بالقوه باشد. این الگو پیش‌تر در غزه بە اجرا درآمدە و اکنون نشانه‌هایی از گسترش آن به جبهه‌های دیگر ، بە ویژە در لبنان و ایران نیز دیده می‌شود. اسرائیل کاتس پیش‌تر تهدید کرده بود ضاحیه جنوبی بیروت را به خان‌یونس تبدیل خواهد کرد. در رابطە با ایران نیز، اسرائیل هدف قرار دادن ظرفیت‌های اقتصادی ایران را پنهان نمی‌کند. این هدف‌گیری شامل منابع اقتصادی و زیرساخت‌های این کشور نیز می‌شود. هدف از این رویکرد، تضعیف ایران در بلندمدت است. این سیاست بر ملاحظات حقوقی و انسانی تکیه نداشتە و صرفا بر اساس یک نگاە مبتنی بر استراتژی قابل بازخوانی است. روز گذشتە، بعد از حملە بە میدان پارس جنوبی، رئیس‌جمهور آمریکا تلاش کرد فاصله خود را از حمله به میدان گازی پارس نشان دهد. در این راستا ترامپ اعلام نمود کە این اقدام بدون هماهنگی با واشنگتن انجام شده است. در عین حال، آمریکا هشدار داد در صورت تداوم حمله ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای حوزە خلیج ، زیرساخت‌های انرژی ایران را هدف قرار خواهد داد. این موضع با گزارش‌های قبلی در تضاد است. برخی منابع آمریکایی و اسرائیلی از هماهنگی دو طرف خبر داده بودند. عاموس یادلین اعلام کردە است رئیس‌جمهور آمریکا یا نادرست سخن می‌گوید یا واقعیت را کامل بیان نمی‌کند. در شرایط کنونی، روند جنگ به سمت تشدید حاد حرکت کردە و طرفین نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌رو هستند. آمریکا و اسرائیل انتظار نداشتند ایران همچنان مقاومت کند. ایران نیز با وجود فشارها از عقب‌نشینی خودداری می‌کند. این کشور تلاش دارد جنگ را به یک درگیری فرسایشی تبدیل کند. در فقدان یک میانجی‌گری مؤثر، مسیر خروج از بحران مشخص نیست. نشانه‌ها حاکی از ادامه فشار از سوی همه طرف‌ها است. با این وجود نباید از یاد برد کە تصمیم‌گیری‌های اسرائیل در رابطە با نحوە حملە و تعامل با ایران، تحت تأثیر شرایط داخلی این کشور نیز نیز قرار دارد. بنیامین نتانیاهو با چالش‌های سیاسی روبه‌رو است. آینده او به نتایج این جنگ وابسته است. نظرسنجی‌ها چشم‌انداز مثبتی برای او نشان نمی‌دهند. نتانیاهو از سال ۱۹۹۶ ایران را محور گفتمان امنیتی خود قرار داده است. او خود را به‌عنوان چهره‌ای تعیین‌کننده در حوزه امنیت معرفی کرده است. پایان جنگ بدون تحقق اهداف اصلی برای او هزینه‌بر خواهد بود. با وجود حمایت گسترده، نشانه‌هایی از تردید در داخل اسرائیل دیده می‌شود. برخی چهره‌های سیاسی نسبت به ادامه جنگ ابراز نگرانی کرده‌اند. این نگرانی‌ها بر هزینه‌ها و نبود چشم‌انداز پایان متمرکز است. در سوی دیگر، رئیس‌جمهور آمریکا نیز با جنگی طولانی‌تر از انتظار مواجه شده است. ادامه این وضعیت ممکن است به تصمیم‌های پرریسک‌تر منجر شود. آنچه در بیستمین روز جنگ مشاهده می‌شود، صرفاً تشدید درگیریهای نظامی نیست، بلکه تغییر ماهیت منازعه به یک تقابل ساختاری بر سر کنترل هزینه‌های انرژی و شکل‌دهی به موازنه منطقه‌ای است. هدف‌گیری متقابل زیرساخت‌های انرژی، نشان‌دهنده ورود آگاهانه طرفین به مرحله‌ای است که در آن ابزارهای اقتصادی و ژئوپلیتیک به اندازه ابزارهای نظامی تعیین‌کننده شده‌اند. در این چارچوب، اسرائیل به دنبال تسریع در شکستن اراده ایران پیش از فرسایش ظرفیت‌های داخلی خود و کاهش حمایت خارجی است، در حالی که ایران با انتقال میدان تقابل به حوزه‌های پرهزینه، راهبرد فرسایشی را دنبال می‌کند. حداقل در برهە کنونی بە نظر می رسد فقدان مشروعیت بین المللی جمهوری اسلامی ایران در حملە بە زیرساختهای انرژی، در کشورهای منطقە، میتواند بر دامنە فزایندە فشارها بر ایران افزودە و بیش از پیش این کشور را در انزوای دیپلماتیک قرار دهد. چنین موقعیتی را میتوان بە بازی سیاسی نتانیاهو نسبت داد کە همزمان، ضمن کشاندن ایران بە مواجهه با کشورهای اسلامی و عربی و منطقە، زیرساختهای انرژی آن را نیز در معرض تهدید کاملا جدی قرار دادە است.

در نوزدهمین روز از آغاز حملە بە ایران، الگوی این عملیات نشان‌دهنده انتقال از هم‌افزایی اولیه به تفکیک کارکردی میان اسرائیل و ایالات متحده است، به‌گونه‌ای که برتری هوایی و گسترش بانک اهداف به محور عمل تبدیل شده است. کنار گذاشتن گزینه تهاجم زمینی به محدودیت‌های ساختاری، به‌ویژه هزینه نیروی انسانی و پیچیدگی جغرافیایی، بازمی‌گردد. در این چارچوب، نقش اپوزیسیون داخلی به‌عنوان متغیر تعیین‌کننده در هرگونه مداخله زمینی برجسته می‌شود. این وضعیت بیانگر ترجیح مداخله غیرمستقیم و اتکا به الگوی نیابتی است و شکاف میان تضعیف نظامی و تغییر سیاسی را حفظ می‌کند. در حالی که تهاجم گسترده ائتلاف اسرائیل و آمریکا به مراکز امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی ایران وارد نوزدهمین روز خود شده است، پرسش‌ها درباره ماهیت نقش آمریکا در این جنگ رو به افزایش است. در این مدت، میزان اتکای ایالات متحده آمریکا به اسرائیل به‌عنوان بازوی پیشرو به‌طور جدی مورد توجه قرار گرفته است. هم‌زمان، سناریوی تهاجم زمینی به ایران همچنان به‌عنوان گزینه‌ای به تعویق‌افتاده مطرح است و شرایط پیچیده میدانی تعیین‌کننده اجرای آن به شمار می‌رود. در طول این دوره، هماهنگی نظامی گسترده‌ای میان واشنگتن و تل‌آویو شکل گرفته و هم‌افزایی عملیاتی و تقسیم دقیق اهداف میان دو طرف قابل مشاهده بوده است. در مرحله نخست، سامانه فرماندهی در اختیار اسرائیل قرار داشت و این کشور ضربات اولیه را بە بە مراکز فرماندهی و نظامی جمهوری اسلامی ایران اجرا کرد. سپس تمرکز عملیات به هدف قرار دادن سامانه‌های پدافند هوایی و سامانه‌های پرتاب موشک منتقل شد تا برتری هوایی حاصل و حجم شلیک موشک‌ها کاهش یابد. در ادامه، مرکز ثقل عملیات تغییر کرد و نقش عملیاتی ایالات متحده پررنگ‌تر شد. هم‌زمان، بانک اهداف گسترش یافت و مراکز تأسیسات هسته‌ای ایران را نیز دربر گرفت. این تحول در شرایطی رخ داد که اسرائیل درگیر جبهه‌های دیگر بود. این حملات به تضعیف قابل توجه توانمندی‌های نظامی ایران انجامیده است. طبق اخبار نظامی منتشر شدە، تأسیسات تولید موشک دست‌کم تا ۷۰ درصد از کار افتاده‌اند و سامانه‌های پدافند هوایی نیز به‌طور کامل از بین رفته‌اند. در نتیجه، برتری کامل هوایی برای طرف مقابل فراهم شده است. با این حال، اظهارات سیاسی دونالد ترامپ درباره نابودی ایران با ارزیابی دقیق نظامی هم‌خوانی ندارد. ایران با وجود کاهش توانمندی‌ها، همچنان قادر بودە است حملات موشکی و پهبادی خود را تداوم بخشد. با این وجود، بە نظر می‌رسد در برهه کنونی سقوط سیستم جمهوری اسلامی ایران همچنان دور از دسترسی است و تحت شرایط کنونی، گزینه تهاجم زمینی گسترده نیز کنار گذاشته شده است. تا جاییکە، هدف فعلی، حملە مستقیم زمینی و یا ورود مستقیم نیروهای آمریکایی به خاک این کشور نیست. پیچیدگی‌های جغرافیایی و جمعیتی عامل اصلی این تصمیم به شمار می‌رود. ایران کشوری با مساحت حدود ۱.۶۴۸ میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۹۳ میلیون نفر است. هرگونه عملیات زمینی گسترده به صدها هزار نیروی نظامی نیاز دارد و این رقم می‌تواند به حدود ۴۰۰ هزار سرباز آمریکایی برسد. با این حال، این سناریو در یک وضعیت خاص می‌تواند تغییر کند. فعال شدن اپوزیسیون داخلی، گروه‌های کُردستانی یا هر نیروی مؤثر دیگر در داخل کشور می‌تواند معادله را دگرگون کند. در چنین شرایطی، نیروهای آمریکایی قادر خواهند بود نقش هدایت از پشت را ایفا کنند. تجربه مشابه این الگو در سوریه مشاهده شده است که در جریان آن، شمار محدودی از نیروهای آمریکایی از نیروهای محلی در منطقە حمایت کردند. در این چارچوب، احتمال مداخله زمینی غیرمستقیم افزایش می‌یابد. این نوع مداخله بر حمایت از نیروهای داخلی استوار خواهد بود و اعزام گسترده نیرو را ضروری نمی‌کند. این رویکرد بیانگر تغییر در دکترین نظامی آمریکا به سمت رهبری از پشت است. در حال حاضر، پیش‌بینی می‌شود تحرکات آمریکا به عملیات ویژه و عملیات‌های هوابرد محدود محدود بماند. نیروها پس از انجام مأموریت به‌سرعت عقب‌نشینی خواهند کرد و برنامه‌ای برای حضور بلندمدت در خاک ایران وجود ندارد. این عملیات‌ها می‌توانند اهداف مشخصی را دنبال کنند. کنترل جزیره خارک با هدف ضربه زدن به اقتصاد ایران یکی از گزینه‌ها است. تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد. هم‌زمان، ایالات متحده در دو مسیر نظامی و اقتصادی حرکت می‌کند. هدف قرار دادن منابع نفتی با هدف افزایش فشار بر نظام ولایت فقیه انجام می‌شود و این اقدامات هم‌زمان با ادامه حملات نظامی پیش می‌رود. در مجموع، ایران از منظر نظامی و سیاسی تضعیف شده است، اما همچنان توان حفظ پایداری داخلی را دارد. این پایداری بر نیروهای بسیج و نیروی زمینی متکی است. ایالات متحده و اسرائیل به بخش قابل توجهی از اهداف خود دست یافته‌اند، اما هنوز موفق به تغییر نظام ولایت فقیه نشده‌اند. در حال حاضر، تهاجم زمینی گزینه‌ای دور از انتظار باقی مانده است. تحقق این سناریو به تحولات داخلی در ایران وابسته خواهد بود و این تحولات می‌تواند زمینه‌ساز نوع متفاوتی از مداخله شود که بر نیروهای داخلی تکیه دارد.

نصرالله لشنی در شامگاه ۹ اسفند ۱۴۰۴، هنگامی که بمب‌های سنگرشکن اسرائیل مرکز تهران را لرزاند، نه‌تنها علی خامنه‌ای، رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی، کشته شد، که فصل تازه‌ای از رقابت‌های درون‌حاکمیتی ایران نیز گشوده شد، فصلی که در آن، مسئله جانشینی به‌سرعت جای خود را به بازآرایی واقعی قدرت داد. روز سه‌شنبه، ۲۶ اسفند ۱۴۰۴، این جنگ قربانی تازه‌ای گرفت. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و قدرتمندترین چهره‌ی اجرایی ایران در دوره‌ی پساخامنه‌ای، در حمله‌ی هوایی اسرائیل کشته شد. با حذف فیزیکی لاریجانی، معادلات قدرت در تهران وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده است. آنچه در ۱۸ اسفند با اعلام رسمی سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران به‌ظاهر پایان یافته بود، اکنون با حذف یکی از مهم‌ترین مخالفان او، به مرحله‌ تثبیت نزدیک می‌شود. با این حال، این تثبیت بیش از آنکه به معنای استقرار یک رهبری یک‌دست باشد، نشان‌دهنده‌ شکل‌گیری ساختاری تازه است که در آن، قدرت واقعی نه در دست رهبر، بلکه در اختیار دو ژنرال سپاه قرار دارد: احمد وحیدی (فرمانده کل سپاه) و محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس). دو ضلع اصلی قدرت: احمد وحیدی و محمدباقر قالیباف در مرکز این آرایش تازه‌ قدرت، احمد وحیدی قرار دارد؛ چهره‌ای با پیشینه‌ای امنیتی-نظامی و در عین حال دارای پرونده‌ای سنگین در سطح بین‌المللی. او که در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۶ نخستین فرمانده نیروی قدس سپاه بود، در دوره‌ای در رأس این نهاد قرار داشت که بمب‌گذاری آمیا در بوئنوس‌آیرس (۱۳۷۳/۱۹۹۴) رخ داد. دادگاه عالی آرژانتین بعدا مسئولیت آن بمب‌گذاری را متوجه ایران دانست و متعاقبا حکم جلب بین‌المللی برای وحیدی از سوی اینترپل صادر شد. این پیشینه، وحیدی را به چهره‌ای بدل کرده است که چشم‌انداز عادی‌سازی روابط خارجی برای او عملاً مسدود است. از این منظر، تداوم تنش یا جنگ، نه صرفاً یک انتخاب راهبردی، بلکه به‌نوعی شرط بقا برای اوست، چرا که هرگونه کاهش تنش می‌تواند به افزایش فشارهای حقوقی و سیاسی بین‌المللی علیه او بینجامد. انتصاب او در دی‌ماه ۱۴۰۴ به‌عنوان جانشین فرمانده‌کل سپاه و سپس رسیدنش به فرماندهی کل پس از کشته شدن محمد پاکپور در حملات اسفندماه، این موقعیت را بیش از پیش تثبیت کرد. در کنار او، محمدباقر قالیباف به‌عنوان دومین ضلع قدرت قرار دارد که پیوندش با وحیدی صرفاً نهادی نیست، بلکه بر شبکه‌ای از روابط شخصی و سیاسی استوار است، پیوندی که در بزنگاه‌های سیاسی به‌روشنی آشکار شده است. از جمله در ماجرای استیضاح وزیر کشور در مرداد ۱۴۰۲، قالیباف با مداخله مستقیم و با صراحت از دوستی خود با وحیدی سخن گفت و عملاً روند استیضاح را متوقف کرد. این حمایت، نشانه یک ائتلاف پایدار است، نه یک رفتار مقطعی. این ائتلاف از طریق شبکه‌ای از افراد کلیدی نیز تقویت می‌شود. حضور چهره‌هایی مانند جمال‌الدین آبرومند، که هم سابقه و هم جایگاه بالایی را در سپاه داشتە و هم نامش در پرونده‌های فساد مطرح بوده است، به‌عنوان حلقه اتصال میان این دو، نشان می‌دهد که پیوند میان وحیدی و قالیباف تنها در سطح رسمی نیست، بلکه در لایه‌های غیررسمی قدرت نیز امتداد دارد. ویترین قدرت؛ مجتبی خامنه‌ای   در این میان، مجتبی خامنه‌ای بیش از آنکه یک بازیگر مستقل باشد، در جایگاه «ویترین» این ساختار قدرت قرار می‌گیرد. انتخاب او بیش از آنکه ناشی از یک پایگاه قدرت شخصی باشد، حاصل حمایت بازیگران اصلی، به‌ویژه سپاه و چهره‌هایی چون وحیدی و قالیباف، است. او نه سابقه‌ی حضور در نهادهای انتخابی را دارد، نه شبکه‌ای مستقل از نیروهای وفادار، و نه حضوری مستمر در عرصه‌ عمومی که بتواند برایش سرمایه‌ سیاسی ایجاد کند. از این‌رو، نقش او بیشتر نمادین و نمایشی است، نمایش تداوم و جلوگیری از خلأ قدرت در شرایط بحرانی. با این حال، همین نقش نمادین نیز در جهت منافع ائتلاف حاکم عمل می‌کند. بر اساس گزارش رویترز در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۷ مارس ۲۰۲۶)، یک مقام ارشد ایرانی تأیید کرده است که مجتبی خامنه‌ای پیشنهادهای میانجی‌گرانه برای کاهش تنش یا آتش‌بس با آمریکا را رد کرده و تأکید داشته است که زمان صلح زمانی‌ست که آمریکا و اسرائیل شکست را بپذیرند و غرامت بپردازند. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که ویترین قدرت نیز کاملاً در چارچوب منطق دو ضلع اصلی، به‌ویژه نیاز به تداوم جنگ، عمل می‌کند. خاندان لاریجانی؛ رقیب اصلی   در برابر این آرایش، خاندان لاریجانی به‌عنوان مهم‌ترین رقیب ساختاری قرار داشت. این خاندان که متشکل از چندین چهره بانفوذ در سطوح مختلف قدرت است، در علی لاریجانی به نقطه‌‌ ثقل می‌رسید، شخصیتی که در شرایط بحرانی اخیر، به‌گزارش برخی منابع، عملاً نقش اداره‌کننده‌ کشور را بر عهده داشت. ریشه‌های تقابل این خاندان با مجتبی خامنه‌ای به سال‌ها پیش بازمی‌گردد. نامه صادق لاریجانی در سال ۱۳۸۹ که در آن از دخالت‌های گسترده مجتبی خامنه‌ای در قوه قضائیه انتقاد شده بود، یکی از اسناد مهم این تنش است. این رقابت در جریان جانشینی به اوج رسید که علی لاریجانی در آن به‌عنوان یکی از مخالفان اصلی رهبری مجتبی، بر ضرورت انتخاب چهره‌ای میانه‌رو و اجماع‌ساز تأکید داشت. هم‌زمان، تلاش‌های او و عباس عراقچی برای استفاده از عمان به‌عنوان کانال مذاکرات آتش‌بس، نشان می‌داد که این جریان همچنان به راه‌حل دیپلماتیک باور دارد، مسیر‌ی که در تضاد با منطق ائتلاف حاکم قرار داشت و در نهایت نیز به نتیجه نرسید.   حذف لاریجانی؛ همگرایی منافع و نشانه‌های نفوذ در سطوح بالا در چنین بستری، حذف علی لاریجانی را نمی‌توان صرفاً به همگرایی منافع تقلیل داد، هرچند این همگرایی انکارناپذیر است. برای احمد وحیدی، کنار رفتن چهره‌ای که می‌توانست مسیر دیپلماسی را فعال کند، به معنای حذف مانعی در برابر تداوم جنگ و بحران است. برای محمدباقر قالیباف، این رخداد به حذف یک رقیب دیرینه در ساختار قدرت می‌انجامد. برای اسرائیل نیز، حذف بازیگری که ظرفیت میانجی‌گری و باز کردن مسیر مذاکره را داشت، عملاً افق پایان جنگ از مسیر سیاسی را تضعیف می‌کند. در سطح نمادین، این رخداد به تضعیف یکی از مهم‌ترین جریان‌های مخالف درون‌حاکمیتی نیز منجر می‌شود. با این حال، آنچه این همگرایی را از سطح تحلیل انگیزه‌ها فراتر می‌برد، کیفیت خود عملیات است. دقت هدف‌گیری، زمان‌بندی آن و انتخاب نقطه‌ای که لاریجانی در آن حضور داشته، همگی حاکی از دسترسی به اطلاعاتی است که معمولاً تنها در سطوح بسیار محدود و بالای ساختار قدرت گردش دارد. این سطح از آگاهی، صرفاً با اتکا به ابزارهای فنی یا رصد از بیرون به‌سختی قابل توضیح است. در اینجا، مسئله اصلی به‌تدریج از «چه کسی سود می‌برد» به «این اطلاعات چگونه منتقل شده است» جابه‌جا می‌شود. همین جابه‌جایی، توجه را به شکاف‌های درونی ساختار قدرت جلب می‌کند، شکاف‌هایی که در شرایط رقابت فشرده، می‌توانند به کانال‌های خواسته و ناخواسته انتقال اطلاعات حساس تبدیل شوند. در چنین وضعیتی، حتی بدون فرض هرگونه هماهنگی مستقیم، هم‌زمانی میان منافع برخی بازیگران داخلی و دسترسی یک بازیگر خارجی به اطلاعات دقیق، پرسشی جدی را پیش می‌کشد؛ آیا بخشی از ساختار قدرت از دشمن خارجی برای حذف رقبای داخلی استفاده می‌کند؟ به بیان دیگر، آنچه در این رویداد برجسته می‌شود، صرفاً موفقیت یک عملیات خارجی نیست، بلکه نشانه‌هایی از فرسایش مرزهای درونی یک نظام تصمیم‌گیری است که در آن فاصله میان رقابت درون‌ساختاری و آسیب‌پذیری در برابر نفوذ به‌طور فزاینده‌ای کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، حذف لاریجانی تنها یک حذف فیزیکی نیست، بلکه نشانه‌ای از مرحله‌ای است که در آن، رقابت قدرت در درون، ناخواسته یا غیرمستقیم، به تسهیل‌گر کنش بیرونی بدل می‌شود.   جنگ به مثابه ابزار حذف رقبا   در مدل تاز‌ه‌ قدرت در ایران، ائتلافی میان احمد وحیدی و محمدباقر قالیباف شکل گرفته است که بقای آن تا حد زیادی به تداوم وضعیت بحرانی وابسته است. مجتبی خامنه‌ای در این میان، نقش ویترین این ائتلاف را ایفا می‌کند و نمادی است از تداوم که در عین حال، در مواضع خود کاملاً همسو با این ساختار عمل می‌کند. در این معادله، خاندان لاریجانی بە عنوان جریانی که همچنان امکان مسیر دیپلماتیک را نمایندگی می‌کرد مهم‌ترین مانع به شمار می‌رفتند. حذف علی لاریجانی این مانع را تا حد زیادی از میان برداشته است، اما هم‌زمان نشان‌دهنده ورود رقابت‌های درون‌حاکمیتی به مرحله‌ای رادیکال‌تر است که در آن، جنگ خارجی به ابزاری برای بازآرایی داخلی قدرت تبدیل می‌شود. با این حال، تجربه تاریخی نشان می‌دهد ائتلاف‌هایی که بر پایه حذف رقبا شکل می‌گیرند، پس از تثبیت اولیه، با مسئله تقسیم قدرت مواجه می‌شوند. از این‌رو، پرسش اصلی نه فقط درباره تثبیت این نظم جدید، بلکه درباره پایداری آن در میان‌مدت است؛ به‌ویژه در شرایطی که متغیرهایی مانند وضعیت نامشخص مجتبی خامنه‌ای همچنان می‌تواند این معادله را دستخوش تغییر کند.

سیڤان سعید بحث درباره آینده ایران پس از جمهوری اسلامی بیش از گذشته به این پرسش کلیدی گره خورده است که ملت‌های متنوع این کشور چه نقشی را در شکل‌دهی نظام سیاسی آینده ایفا خواهند کرد. در گذشته، بیشتر گفت‌وگوها پیرامون گزینه‌های ایدئولوژیک مانند بازگشت سلطنت یا اصلاح ساختار جمهوری اسلامی متمرکز بود، اما اکنون توجه فزاینده‌ای به این موضوع معطوف گشتە است که گروه‌های ملی بزرگ، از جمله کردها و ترک‌های آذری‌، چگونه می‌توانند در تعیین مسیر آینده ایران نقش ایفا کنند. کردها و ترک‌های آذری‌ دو مورد از بزرگ‌ترین جمعیت‌های غیر فارس در ایران را تشکیل می‌دهند. وزن جمعیتی، حضور جغرافیایی گسترده و ظرفیت سیاسی این دو جامعه باعث شده است که همکاری احتمالی میان آن‌ها به عاملی مهم در معادلات آینده کشور تبدیل شود. پرسش اساسی این است که آیا این دو جامعه می‌توانند از اختلافات تاریخی عبور کنند و در دوران پس از رژیم اسلامی به نوعی چشم‌انداز سیاسی مشترک دست یابند؟ همزیستی تاریخی در ایران کردها و ترک‌های آذری قرن‌هاست در بخش‌های وسیعی از شمال‌غرب ایران در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند. بخشی از استانی مانند آذربایجان غربی، نمونه‌ای روشن از این همزیستی تاریخی است که جمعیت‌های کرد و آذری در کنار هم حضور دارند. شهرهایی چون ارومیه و خوی در دوره‌های مختلف شاهد همزیستی مسالمت‌آمیز و البته بعضا تنش‌های محلی بوده‌اند. چنین وضعیتی اغلب تحت تأثیر تحولات سیاسی و سیاست‌های دولت مرکزی شکل گرفته است. در قرن بیستم، هر دو جامعه تجربه‌ای مشابه از سیاست‌های دولت‌های مرکزی در تهران داشتند. چه در دوره پهلوی و چه در جمهوری اسلامی، سیاست رسمی بر تمرکز شدید قدرت در مرکز و تقویت هویت فرهنگی فارسی استوار بود. این سیاست‌ها عملاً حقوق زبانی دیگر ملت‌ها را محدود کرد، خودمختاری منطقه‌ای را تضعیف نمود و بیان سیاسی هویت‌های ملی و اتنیکی را به حاشیه راند. با وجود این تجربه مشترک، مسیر سیاسی کردها و آذری‌ها یکسان نبوده است. بسیج سیاسی در میان کردها زودتر شکل گرفتە و سازمان‌یافته‌تر شد. جمهوری کوتاه‌مدت کردستان (مهاباد) در سال ۱۹۴۶ همچنان یکی از نقاط عطف در حافظه سیاسی کردها محسوب می‌شود. احزابی مانند حزب دموکرات کردستان ایران و کومله طی دهه‌ها برنامه‌های سیاسی مشخصی تدوین کرده‌اند که بر مفاهیمی مانند خودمختاری، فدرالیسم وحقوق فرهنگی تأکید دارد. در مقابل، سیاست‌ورزی ترک‌های آذری مسیری پیچیده‌تر را طی کرده است. حکومت خودمختار آذربایجان که در سال ۱۹۴۵ در تبریز و با حمایت اتحاد شوروی شکل گرفت، کمتر از یک سال دوام آورد. پس از آن تجربه، سیاست ترک‌ها کمتر حول محور خودمختاری ملی سازمان یافت و بیشتر در جریان‌های عمومی سیاست ایران ادغام شد. پیوندهای فرهنگی و اجتماعی با وجود تفاوت‌های سیاسی، میان کردها و ترک‌ها پیوندهای فرهنگی و اجتماعی قابل توجهی وجود دارد که می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری فراهم کند. هر دو جامعه عمدتاً مسلمان هستند، هرچند با گرایش‌های مذهبی متفاوت: بیشتر ترک‌های آذری‌ شیعه‌اند و بسیاری از کردهای ایران سنی هستند. با این حال، برخلاف برخی مناطق دیگر خاورمیانه، تفاوت مذهبی در روابط میان این دو جامعه همواره نقش تعیین‌کننده‌ای نداشته است. تعاملات اقتصادی و اجتماعی میان کردها و نرک‌ها سابقه‌ای طولانی دارد. بازارهای محلی، شبکه‌های روستایی و مسیرهای تجاری در شمال‌غرب ایران قرن‌ها محل رفت‌وآمد و همکاری این دو جامعه بوده است. در بسیاری از شهرهای منطقه، فرهنگ‌های کردی، ترکی و فارسی در هم آمیخته و نوعی فضای چندفرهنگی شکل گرفته است. این تعاملات در حوزه‌های فرهنگی نیز قابل مشاهده است. موسیقی محلی، فولکلور و سنت‌های منطقه‌ای در بسیاری از مناطق مرزی نشان‌دهنده تأثیرات متقابل فرهنگی هستند. چنین میراث مشترکی می‌تواند پایه اجتماعی مهمی برای گفت‌وگوی سیاسی در آینده باشد. سازمان سیاسی: مزیت نسبی کردها یکی از دلایلی که سیاست کردی در بحث‌های مربوط به آینده ایران برجسته‌تر دیده می‌شود، وجود احزاب سیاسی سازمان‌یافته در میان کردهاست. این احزاب طی دهه‌ها مطالبات مشخصی مانند تمرکززدایی، حقوق زبانی و نوعی خودگردانی منطقه‌ای را در چارچوب یک نظام دموکراتیک مطرح کرده‌اند. همچنین تحولات منطقه‌ای به تجربه سیاسی کردها افزوده است. شکل‌گیری حکومت اقلیم کردستان در عراق و تجربه خودمدیریتی در شمال سوریه (روژاوا) نمونه‌هایی هستند که برای کنشگران سیاسی کرد به عنوان الگوهای حکمرانی، مذاکره و نهادسازی مطرح شده‌اند. در نتیجه، ایده فدرالیسم یا دست‌کم نوعی نظام غیرمتمرکز به یکی از اصول محوری در گفتمان سیاسی بسیاری از جنبش‌های کردی تبدیل شده است. طرفداران این دیدگاه معتقدند ثبات ایران در گرو به رسمیت شناختن تنوع ملیتی کشور و واگذاری اختیارات واقعی به مناطق مختلف است. سیاست ترک‌های آذری: کم‌صداتر اما تأثیرگذار در مقابل، سازمان‌یافتگی سیاسی ترک‌های آذری در ایران کمتر متمرکز و کمتر قابل مشاهده بوده است. ترک‌ها بزرگ‌ترین اقلیت ملی در ایران هستند و بسیاری از آن‌ها در ساختار سیاسی و اقتصادی این کشور ادغام شده‌اند. شماری از چهره‌های برجسته در جمهوری اسلامی نیز پیشینه ترک آذری داشته‌اند. به همین دلیل، مطالبات سیاسی ترک‌های آذری اغلب بر حقوق فرهنگی متمرکز بوده است تا خودمختاری سرزمینی. موضوعاتی مانند آموزش به زبان مادری، بحران زیست‌محیطی دریاچه ارومیه وتوسعه اقتصادی مناطق ترک‌نشین از محورهای مهم کنشگری مدنی ترک‌های آذری به شمار می‌رود. با این حال، گفتمان سیاسی در میان ترک‌ها یکدست نیست. برخی فعالان از کثرت‌گرایی فرهنگی در چارچوب یک ایران دموکراتیک دفاع می‌کنند، در حالی که گروه‌هایی دیگر به دنبال پیوندهای سیاسی و فرهنگی نزدیک‌تر با جمهوری آذربایجان هستند. با این وجود، هنوز دستورکار سیاسی منسجمی مشابه برنامه احزاب کردی شکل نگرفته است. زمینه‌های احتمالی همکاری با وجود این تفاوت‌ها، چند عامل می‌تواند زمینه همکاری میان کردها و ترک‌های آذری را در ایرانِ پس از رژیم اسلامی فراهم کند. نخست، هر دو جامعه در محدود کردن تمرکز بیش از حد قدرت در تهران منافعی مشترک دارند. دهه‌ها تمرکزگرایی شدید نه تنها صداهای منطقه‌ای را به حاشیه رانده، بلکه شکاف‌های اقتصادی میان مرکز و پیرامون را نیز تشدید کرده است. نظامی غیرمتمرکز یا فدرال می‌تواند بخشی از این نارضایتی‌ها را کاهش دهد. دوم، هر دو جامعه از یک چارچوب دموکراتیک باثبات سود خواهند برد. در شرایطی که گذار سیاسی با مذاکره و توافق همراه باشد و حقوق فرهنگی، نمایندگی منطقه‌ای و عدالت اقتصادی تضمین شود، امکان همکاری میان ملت‌های مختلف افزایش خواهد یافت. سوم، واقعیت‌های ژئوپلیتیکی منطقه نیز ممکن است همکاری را تشویق کند. هر تحول سیاسی بزرگ در ایران توجه کشورهای همسایه را، از ترکیه و جمهوری آذربایجان گرفته تا عراق، بە خود جلب خواهد کرد. گفت‌وگوی سازنده میان کردها و ترک‌های آذری در داخل ایران می‌تواند مانع از بهره‌برداری بازیگران خارجی از شکاف‌های داخلی شود. چالش‌های پیش رو با این حال، همکاری میان این دو جامعه امری قطعی نیست. در برخی مناطق بی‌اعتمادی‌های تاریخی وجود دارد، به‌ویژه در مناطقی که اختلافات محلی بر سر زمین، مدیریت شهری یا نمایندگی سیاسی شکل گرفته است. همچنین تفاوت‌های مذهبی، هرچند معمولاً در درجه دوم اهمیت قرار دارد، ممکن است توسط برخی بازیگران سیاسی برای ایجاد شکاف میان جوامع مورد استفاده قرار گیرد. چالش دیگر، فقدان یک چارچوب سیاسی روشن برای آینده ایران است. در غیاب نقشه راهی که توافق گستردەای حول آن وجود داشته باشد، گروه‌های اتنیکی ممکن است به دنبال دستورکارهای جداگانه حرکت کنند. از سوی دیگر، ژئوپلیتیک منطقه‌ای نیز می‌تواند بر این معادله تأثیر بگذارد. سیاست کردی همواره از سوی ترکیه با حساسیت دنبال می‌شود، در حالی که سیاست آذری‌ها با روابط ایران و جمهوری آذربایجان گره خورده است. این عوامل می‌توانند بر تحولات داخلی تأثیر بگذارند. آینده‌ای مشترک؟ در نهایت، میزان همکاری میان کردها و ترک‌های آذری به نحوه تحول سیاسی ایران بستگی خواهد داشت. اگر نظام سیاسی آینده بر پایه کثرت‌گرایی و تمرکززدایی شکل گیرد، همکاری میان این دو جامعه می‌تواند به عاملی برای ثبات تبدیل شود. اما در صورتی‌کە ساختار قدرت جدید همان الگوهای قدیمی تمرکز و سلطه را بازتولید کند، احتمال بازگشت تنش‌ها وجود خواهد داشت. با این حال، خودِ گسترش این بحث‌ها نشانه‌ای مهم است. گفت‌وگو میان روشنفکران، فعالان و گروه‌های مدنی کرد و ترک به تدریج در حال افزایش است. این گفت‌وگوها نشان می‌دهد که تنوع ملی ایران صرفاً چالشی برای مدیریت نیست، بلکه می‌تواند منبعی برای شکل‌گیری یک نظم سیاسی فراگیرتر باشد. فروپاشی جمهوری اسلامی، در صورت وقوع، به‌خودی‌خود چنین نظمی را ایجاد نخواهد کرد. اما می‌تواند لحظه‌ای تاریخی بیافریند که در آن ملت‌های مختلف ایران، از جمله کردها و ترک‌ها، با یک تصمیم تاریخی مواجه خواهند شد: آیا برای کسب قدرت با یکدیگر رقابت خواهند کرد یا برای بازسازی دولت با هم همکاری خواهند کرد؟ پاسخ به این پرسش ممکن است نه تنها آینده این دو جامعه، بلکه ثبات کل ایران را رقم بزند.

پوشش زندە در این صفحه می‌توانید پشش زنده اخبار مربوط به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران از دهم مارس تا ۱۶ مارس را می‌توانید بخوانید. ۳۷: ۱۷ دوشنبە ۱۶ مارس آکسیوس: ترامپ به‌طور جدی گزینه تصرف جزیره خارک را روی میز گذاشته است منابع آگاه به وبسایت خبری آکسیوس گفتەاند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در کنار تلاش برای تشکیل یک ائتلاف بین‌المللی جهت بازگشایی تنگه هرمز، به‌طور جدی گزینه تصرف جزیره خارک را روی میز گذاشته است. جزیره خارک که در ۲۵ کیلومتری سواحل ایران قرار دارد، شاهرگ حیاتی اقتصاد این کشور است و بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از طریق پایانه های این جزیره انجام می‌شود. به گفته مقامات آمریکایی، ترامپ ایده تصرف کامل این جزیره را به عنوان یک ناکاوت اقتصادی برای رژیم ایران در نظر گرفته است که می‌تواند منابع مالی تهران را به‌طور کامل خشک کند. یک مقام ارشد کاخ سفید به آکسیوس گفت است: «این اقدام ریسک‌های بزرگی دارد، اما پاداش آن نیز بزرگ است.» تصرف خارک نه تنها مستلزم عملیات آبی-خاکی و حضور نیروی زمینی آمریکا در خاک ایران است، بلکه می‌تواند جبهه جنگ را به سراسر خلیج فارس بکشاند و حملات تلافی‌جویانه ایران علیه تاسیسات نفتی عربستان و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس را در پی داشته باشد. در حالی که پنتاگون پیش از این حملاتی را به تاسیسات نظامی در جزیره خارک انجام داده بود، بە گفتە آکسیوس ترامپ هشدار داده است که اگر انسداد تنگه هرمز توسط ایران ادامه یابد، صبر او به پایان خواهد رسید. همزمان، لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه، با حمایت از این طرح در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هر کس کنترل جزیره خارک را در دست داشته باشد، سرنوشت این جنگ را رقم خواهد زد. با خروج این جزیره از کنترل ایران، اقتصاد آن‌ها نابود خواهد شد.» بە گفتە آکسیوس، همزمان با بررسی طرح تصرف خارک، ترامپ در حال رایزنی با رهبران جهان از جمله بریتانیا، ژاپن و حتی چین است تا یک ائتلاف دریایی موسوم به «ائتلاف هرمز» تشکیل دهد. رئیس جمهور آمریکا پیشتر تاکید کرده بود که کشورهای واردکننده نفت باید هزینه و نیروی نظامی لازم برای امنیت منطقه را بپردازند. ترامپ به ناتو نیز هشدار داده است که عدم همکاری در این زمینه، عواقب بدی برای آینده این پیمان نظامی خواهد. ۵۰: ١٢ دوشنبە ۱۶ مارس صادرات نفت عربستان از دریای سرخ رکورد زد در هفدهمین روز جنگ آمریکا_ اسرائیل با ایران، تنگه هرمز به عنوان یک شاهراه حیاتی انرژی جهان برای دومین هفته متوالی عملاً مسدود مانده است. در چنین وضعیتی، داده‌های تازه کشتیرانی از رکوردشکنی صادرات نفت عربستان از مسیر جایگزین خبر می‌دهند. بر اساس گزارشی که رویترز روز سه‌شنبه ۱۰ مارس منتشر کرده است، میانگین بارگیری نفت در بندر ینبع عربستان در نخستین روزهای ماه مارس به ۲.۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم در مقایسه با فوریە که ۱.۱ میلیون بشکه در روز بودم حاکی از افزایشی دو برابری است. بندر ینبع در کرانه دریای سرخ، تنها روزنه صادراتی عربستان در شرایط بسته شدن تنگه هرمز به شمار می‌رود. عربستان برای رساندن نفت خود به این بندر، از خط لوله‌ای استفاده می‌کند که قدمتی ۴۵ ساله دارد. این خط لوله شرق بە غرب در سال ۱۹۸۱ احداث و خلیج فارس را به دریای سرخ پیوند می‌زند. در شرایط کنونی، شرکت آرامکو اعلام کرده است کە این خط لوله می‌تواند روزانه تا ۷ میلیون بشکه نفت را به پایانه‌های دریای سرخ منتقل کند. پیش از آغاز جنگ، عربستان روزانه حدود ۶ میلیون بشکه نفت خود را از طریق تنگه هرمز صادر می‌کرد. داده‌های موسسه کپلر نشان می‌دهد دست‌کم ۴۰ نفتکش برای بارگیری در ینبع طی ماه مارس برنامه‌ریزی کرده‌اند. در صورت تحقق این تعداد، صادرات عربستان از این مسیر می‌تواند از مرز ۴ میلیون بشکه در روز فراتر رود. ظرفیت اسمی بندر ینبع برای بارگیری بیش از ۴.۵ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. با وجود موفقیت عربستان در به کارگیری مسیر جایگزین، دریای سرخ همچون گذشته با خطرات امنیتی روبه‌روست. نیروهای حوثی یمن در گذشته بارها کشتی‌های تجاری در این آبراه را هدف قرار داده بودند. مرکز اطلاعات نیروی دریایی غرب اعلام کرده از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هیچ حمله‌ای در دریای سرخ گزارش نشده، اما هشدار داده است که تهدیدها همچنان پابرجاست. جنگ در منطقه فراتر از مرزهای ایران و اسرائیل پیش رفته و کشورهای متعددی از جمله امارات، بحرین و کویت را نیز درگیر کرده است. آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز به دنبال تشکیل ائتلاف تازه‌ای است، اما کشورهای منطقه تاکنون استقبال چندانی از این طرح نشان نداده‌اند. ٥٠ : ١٠ دوشنبە ١٦ مارس اردوغان و باغچلی از کردها می‌خواهند در تنش‌های منطقه‌ای بی‌طرف بمانند وبسایت خبری_تحلیلی هاولاتی، در سلیمانیە، اقلیم کردستان با انتشار گزارشی موضع‌گیری‌های اخیر مقام‌های ترکیه درباره نقش کردها در تحولات منطقه‌ای پرداخته است. در این گزارش آمده است که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از کردها به‌ویژه در اقلیم کردستان خواسته است در درگیری‌های جاری در منطقه نقش فعال نداشته باشند و از ورود به این تنش‌ها خودداری کنند. در این بارە، او هشدار داده است کردها نباید به ابزاری در دست قدرت‌های خارجی تبدیل شوند. دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی و متحد سیاسی اردوغان، نیز در سخنانی مشابه این درگیری‌ها را نتیجه رقابت قدرت‌های خارجی قلمداد کردە و از کردها خواسته است در این بحران بی‌طرف بمانند. بە گزارش این وبسایت، کردها در چند دهه گذشته به یکی از بازیگران مهم معادلات سیاسی و امنیتی خاورمیانه تبدیل گشتە و حضور نیروهای کرد در فضای سرزمینی عراق و سوریه و نقش آنها در تحولات منطقه باعث شده است بسیاری از دولت‌های منطقه با حساسیت بیشتری به موقعیت و تصمیم‌های سیاسی کردها نگاه کنند. در همین حال برخی از تحلیلگران معتقدند تحولات ژئوپلیتیکی در منطقه فضاهای فرصت‌ جدیدی را در اختیار بازیگران تازه‌، از جملە کردها قرار دادە و بیش از پیش جایگاە سیاسی کردها در سراسر خاورمیانە را تحکیم بخشد. به گفته این تحلیلگران، هرگونه تغییر در موازنه قدرت در خاورمیانه می‌تواند بر آینده مسئله کردها تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، درخواست برخی مقام‌های ترکیه برای بی‌طرفی کردها از سوی برخی ناظران به عنوان تلاشی برای محدود نگه داشتن نقش آنان در تحولات منطقه‌ای تعبیر می‌شود. ٣٠ : ٩ دوشنبە ١٦ مارس همزمان با تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز، قیمت نفت اوج گرفت در هفدهمین روز از جنگ میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل، تلاش‌ها برای تأمین امنیت تنگه هرمز افزایش یافتە است. همزمان حملات متقابل ادامه یافتە و قیمت جهانی نفت نیز به بالاترین سطح خود در بیش از دو سال گذشته رسیده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت واشنگتن در حال جلب حمایت بین‌المللی برای باز نگه داشتن این آبراه راهبردی است. او اعلام کرد ایالات متحده آمریکا پس از درخواست کمک از چندین کشور برخی پاسخ‌های مثبت دریافت نمودە است، اما افزود برخی دولت‌ها ترجیح می‌دهند درگیر بحران نشوند. فرانسه و آلمان نیز نسبت به مشارکت مستقیم در عملیات نظامی در این آبراه ابراز تردید کرده‌اند. مقامات اروپایی اعلام نمودەاند هرگونه اقدام احتمالی باید ماهیتی دفاعی داشته باشد و از گسترش درگیری در خاورمیانه جلوگیری کند. در همین حال، اسرائیل اعلام کرد قصد دارد در سه هفته آینده هزاران هدف را مورد حمله قرار دهد. اجمهوری اسلامی یران نیز اعلام کرده است کە از زمان آغاز درگیری نزدیک به ۷۰۰ موشک و ۳۶۰۰ پهپاد را به سوی اهداف آمریکایی و اسرائیلی شلیک کرده است. در حوزه دریایی، آژانس امنیت دریایی بریتانیا اعلام کرد تنگه هرمز همچنان با تهدیدی در سطح بحرانی مواجه است. این نهاد افزود از زمان آغاز جنگ دست‌کم ۲۰ کشتی در خلیج فارس، تنگه هرمز و خلیج عمان هدف حمله قرار گرفته‌اند. تنش‌ها در بازار انرژی نیز منعکس شده است. قیمت نفت عصر یکشنبه به بالاترین سطح خود از ژوئیه ۲۰۲۲ رسید و بهای نفت خام برنت به حدود ۱۰۶ دلار و نفت خام آمریکا به حدود ۱۰۱ دلار در هر بشکه افزایش یافت. بر اساس آمارهای گردآوری‌شده نیز، این درگیری تاکنون جان بیش از ۲۲۰۰ نفر را در سراسر خاورمیانه گرفته است. ایران با بیش از ۱۳۰۰ کشته بالاترین تلفات را گزارش کرده و دست‌کم ۸۵۰ نفر نیز در لبنان جان باخته‌اند. ٠٠: ٨ دوشنبە ١٦ مارس ریشی سوناک: اگر خواهان صلح هستی، باید برای جنگ آماده باشی در حالیکە دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، تهران را به نابود کردن زیرساخت‌های نفتی پس از بمباران جزیره خارگ تهدید کردە و از دیگر کشورها که به نوعی به دلیل بسته شدن تنگه هرمز متضرر شده‌اند خواسته است برای پایان دادن به این انسداد دریایی وارد عمل شوند. ریشی سوناک نیز تلویحا از خواست ترامپ حمایت کردە است. ریشی سوناک، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا و نماینده کنونی حوزه انتخابیه ریچموند و نورثالرتون، در یادداشتی تحلیلی به پیامدهای ژئوپلیتیکی بحران اخیر پرداخته و آن را یکی از شوک‌های بزرگ اقتصاد جهانی در سال‌های اخیر توصیف کرده است. سوناک در این یادداشت تأکید می‌کند که اقتصاد جهانی در دهه اخیر با مجموعه‌ای از شوک‌های بزرگ در زنجیره تأمین مواجه شده است. به گفته او، پس از همه‌گیری کرونا، جنگ اوکراین و بحران تامین عناصر کمیاب به دلیل محدود شدن صادارات این عناصر توسط چین، بحران انرژی به دلیل محدود شدن عبور و مرور از تنگه هرمز را نیز یکی دیگر از این شوک‌ها می‌نامد که ایران در تلاش است با بستن آن غرب را به چالش بکشد. به باور نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، جهانی که پس از پایان جنگ سرد بر پایه ثبات ژئوپلیتیکی شکل گرفته بود، اکنون وارد مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی شده است که در آن تنش‌های سیاسی و نظامی می‌تواند به سرعت به اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی تبدیل شود. سوناک در ادامه با اشاره به ضعف کشورهای غربی در تولید تسلیحات و مهمات، بر ضرورت افزایش ظرفیت صنعتی در حوزه دفاعی تأکید می‌کند. او می‌نویسد که در دنیای بی‌ثبات کنونی، یکی از آسیب‌پذیری‌های جدی غرب ناتوانی در تولید سریع سلاح و مهمات در زمان بحران است. او در پایان این یادداشت با اشاره به یک اصل کلاسیک در اندیشه نظامی می‌نویسد: گر خواهان صلح هستی، باید برای جنگ آماده باشی. ٣٠ : ٧ دوشنبە ١٦ مارس عملیات نظامی حداقل سه هفته دیگر در ایران ادامە دارد در حالی که جنگ میان اسرائیل، ایالات متحده و ایران وارد سومین هفته خود شده است، سخنگوی ارتش اسرائیل (IDF) اعلام کرد که برنامه‌ریزی برای ادامهٔ عملیات نظامی علیه ایران حداقل برای سه هفته دیگر در دستور کار قرار دارد. این برنامه شامل هدف‌گذاری هزاران نقطه در داخل خاک ایران است که به گفته مقامات نظامی اسرائیل می‌تواند فشار نظامی را افزایش دهد و توان دفاعی ایران را هر جە بیشتر دچار تحلیل قرار دهد. این اظهارات در بحبوحهٔ شدت گرفتن درگیری‌ها و حملات موشکی و پهپادی از سوی ایران علیه اهداف اسرائیلی و نیروهای آمریکایی در منطقه مطرح شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که جنگ باعث تلفات قابل‌توجه انسانی و اختلال‌های اقتصادی منطقه‌ای و جهانی شده و کشورهای حوزە خلیج فارس نیز شاهد حملات و مقابله با تهدیدات بوده‌اند. رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، هم‌زمان تهدید کرده است که حملات بیشتری علیه تأسیسات حساس ایران از جمله جزیرهٔ نفتی خارک ادامه خواهد یافت و از متحدان جهانی خواسته است برای تأمین امنیت تنگهٔ هرمز مشارکت کنند. ترامپ همچنین تاکنون تلاش‌های آتش‌بس را رد کرده و بر ادامهٔ فشار نظامی تأکید دارد. در سطح دیپلماتیک، منابع خبری گزارش داده‌اند که ایالات متحده مذاکرات آتش‌بس را فعلاً کنار گذاشته و از تلاش‌ها برای مذاکره مستقیم با ایران امتناع می‌کند، در حالی که ایران نیز خواستار توقف فوری حملات و ارائه غرامت شده است. تحلیلگران سیاسی می‌گویند اعلام برنامهٔ ادامهٔ عملیات نظامی اسرائیل می‌تواند نشان‌دهندهٔ تعهد این کشور به ادامهٔ جنگ و تلاش برای تضعیف توان نظامی ایران باشد، هرچند پیامدهای این تصمیم روی ثبات منطقه و بازارهای انرژی جهانی همچنان نامشخص و بالقوه خطرناک باقی مانده است. ٣٠ : ٦ دوشنبە ١٦ مارس ترامپ در پی تشکیل ائتلاف برای بازگشایی تنگه هرمز، گزینه تصرف جزیره خارک را بررسی میکند دونالد ترامپ در حال تلاش برای تشکیل یک ائتلاف چندملیتی با هدف بازگشایی تنگه هرمز است و هم‌زمان گزینه تصرف پایانه نفتی ایران در جزیره خارک را نیز بررسی می‌کند.چنین اقدامی در صورت اجرا نیازمند استقرار نیروهای زمینی آمریکا خواهد بود. به گفته چهار منبع آگاه که با آکسیوس گفت‌وگو کرده‌اند، دولت ترامپ در حال رایزنی با چند کشور برای تشکیل آنچه کە در واشنگتن ائتلاف هرمز نامیده می‌شود است و انتظار می‌رود طی روزهای آینده برخی کشورها حمایت خود از این ابتکار را اعلام کنند. این تلاش‌ها در حالی انجام می‌شود که ادامه انسداد تنگه هرمز موجب افزایش قیمت نفت و گاز شده و بخش قابل توجهی از صادرات نفت کشورهای خلیج فارس را مختل کرده است. به گفته منابع آگاه، ایران در حالی مانع عبور نفتکش‌های حامل نفت کشورهای خلیج فارس شده که اجازه می‌دهد نفتکش‌هایی که برای بارگیری نفت ایران می‌آیند از این گذرگاه عبور کنند. ترامپ روز شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشیال از کشورهای مختلف خواست برای بازگشایی مسیر کشتیرانی در خلیج فارس کشتی‌های جنگی اعزام کنند و از چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا نام برد. او یک روز بعد در گفت‌وگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاست‌جمهوری گفت واشنگتن با چند کشور درباره مشارکت در تأمین امنیت تنگه در حال مذاکره است. در کنار این تلاش‌ها، دولت ترامپ در حال بررسی گزینه‌ تهاجمیتر تصرف جزیره خارک، پایانه اصلی صادرات نفت ایران است. این جزیره که حدود ۱۵ مایل از ساحل ایران فاصله دارد، محل انتقال نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران است. به گفته مقام‌های آمریکایی، تصرف خارک می‌تواند ضربه‌ای اقتصادی سنگین به ایران وارد کند، اما چنین اقدامی نیازمند استقرار نیروهای زمینی آمریکا خواهد بود و ممکن است خطر حملات تلافی‌جویانه ایران علیه تأسیسات نفتی در کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه عربستان سعودی، را افزایش دهد. در حال حاضر ترامپ هنوز تصمیم نهایی در این باره نگرفته است، اما مقام‌های آمریکایی می‌گویند اگر تلاش‌ها برای بازگشایی تنگه هرمز به نتیجه نرسد، این گزینه ممکن است جدی‌تر مورد بررسی قرار گیرد. ١٥ : ١٣ یکشنبە ١٥ مارس اروپا با ایران درباره تضمین عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز وارد گفت‌وگو شد فرانسه و ایتالیا مذاکراتی را با ایران آغاز کرده‌اند تا در بحبوحه جنگ جاری در خاورمیانه راهی برای تضمین عبور امن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز پیدا کنند. بر اساس گزارش فایننشیال تایمز، دیپلمات‌های اروپایی در تلاش‌اند با تهران به توافقی دست یابند که امنیت کشتیرانی در این آبراه حیاتی را تضمین کند. این تلاش‌ها در حالی انجام می‌شود که مقام‌های ایران هشدار داده‌اند در صورت ادامه حملات نظامی علیه این کشور، احتمال بستن تنگه هرمز وجود دارد که می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای را برای بازار جهانی انرژی و اقتصاد بین‌الملل داشته باشد. تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت در جهان محسوب می‌شود. روزانه میلیون‌ها بشکه نفت و فرآورده‌های انرژی از این مسیر عبور می‌کند و هرگونه اختلال در آن می‌تواند قیمت انرژی در بازارهای جهانی را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد و فشار بیشتری بر اقتصادهای واردکننده انرژی در اروپا و آسیا وارد کند. مذاکرات اخیر همچنین نشان‌دهنده تلاش اروپا برای جلوگیری از گسترش بیشتر جنگ در منطقه است. برخی دولت‌های اروپایی نگران‌اند که بسته شدن این گذرگاه، زنجیره تأمین انرژی اروپا را که پس از جنگ اوکراین به منابع جایگزین وابسته شده است، با بحران تازه‌ای روبه‌رو کند. با این حال، دیپلمات‌ها می‌گویند این مذاکرات هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و مشخص نیست آیا طرفین قادر خواهند بود به توافقی عملی دست یابند یا خیر. در شرایطی که درگیری‌های نظامی در منطقه ادامه دارد، امنیت خطوط کشتیرانی و ثبات بازار انرژی همچنان از مهم‌ترین نگرانی‌های دولت‌های اروپایی به شمار می‌رود. ٠٥ : ١١ یکشنبە ١٥ مارس مجتبی خامنه‌ای برای درمان به روسیه منتقل شده است یک منبع بلندپایه نزدیک به مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران، به روزنامه الجریده کویتی گفت او به دلیل وضعیت جسمانی و امنیتی طی عملیاتی بسیار محرمانه با یک هواپیمای نظامی روسی به مسکو منتقل شده است. به گفته این منبع، مجتبی خامنه‌ای پس از ورود به روسیه تحت یک عمل جراحی ای قرار گرفت که موفقیت‌آمیز توصیف شده و اکنون در یک بیمارستان ویژه در یکی از کاخ‌های ریاست‌جمهوری تحت درمان است. این منبع گفت جراحت مجتبی خامنه‌ای در بمباران آمریکا و اسرائیل در حملات روز نخست به تهران، در ۲۸ فوریه نیازمند بیمارستانی مجهز، مراقبت پزشکی دقیق و تدابیر امنیتی ویژه بوده است. ادامه بمباران‌های شدید در ایران، به‌ ویژه پس از آنکه اسرائیل اعلام کرد رهبر جدید ایران را هدف قرار خواهد داد فراهم کردن چنین شرایطی را دشوار کرده بود. به گفته این منبع، نهادهای امنیتی ایران نگران بودند محل حضور پسر خامنه‌ای از طریق ردیابی پزشکان و متخصصانی که درمان او را بر عهده دارند فاش شود. به همین دلیل با پیشنهاد انتقال او برای درمان به روسیه موافقت شد. این منبع افزود ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در تماس تلفنی پنج‌شنبه گذشته با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، شخصاً پیشنهاد درمان مجتبی خامنه‌ای در روسیه را مطرح کرده بود. مقام‌های ایرانی، از جمله خامنه‌ای، این پیشنهاد را بررسی کردند و با آن موافقت شد. مجتبی خامنه‌ای شامگاه پنج‌شنبه به روسیه منتقل شد و تحت درمان پزشکان روس و شماری از پزشکان ایرانی که او را همراهی کرده بودند قرار گرفت. در همین حال، یک منبع ایرانی نزدیک به اصلاح‌طلبان به الجریده گفتە است کە تردیدهایی درباره نخستین پیامی که به پسر خامنه‌ای نسبت داده شد وجود دارد. به گفته این منبع، احتمال دارد این پیام توسط علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نوشته شده باشد، زیرا محتوای آن با چندین اظهارنظر پیشین او پیش از آن سخنرانی شباهت دارد. این منبع افزود پسر خامنه‌ای حتی متن آن سخنرانی را ندیده بود و ظاهر نشدن علنی او و فقدان هیچ فایل صوتی از آن سخنرانی این تردیدها را تقویت می‌کند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز به‌طور تلویحی گفته است اسرائیل از محل حضور و وضعیت مجتبی خامنه‌ای اطلاع دارد اما قصد افشای آن را ندارد. او در نخستین کنفرانس خبری خود در جریان جنگ پنج‌شنبه گذشته، در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت رهبر جدید ایران گفت برای او بیمه عمر صادر نخواهد کرد. به گفته منابعی در اورشلیم، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل معتقدند جراحت مجتبی خامنه‌ای ممکن است شدیدتر از آن چیزی باشد که در ابتدا تصور می‌شد. این منابع همچنین افزودەاند تل‌آویو هنوز اطلاعات قطعی درباره خروج او از ایران در اختیار ندارد. روزنامه الجریده پیش‌تر نیز در گزارشی که در چهارم ماه جاری منتشر کرد گفته بود مجتبی خامنه‌ای از سمت چپ سر تا پا دچار جراحت شده است. ٠٥ : ١٠ یکشنبە ١٥ مارس عراقچی: اسرائیل ممکن است پشت حملات به اهداف غیرنظامی در کشورهای عربی باشد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ادعای هدف قرار دادن مناطق غیرنظامی یا مسکونی در کشورهای خاورمیانه از سوی ایران را رد کرد و گفت تهران آماده است برای روشن شدن مسئول این حملات، کمیته تحقیق مشترکی را با همسایگان خود در منطقه تشکیل دهد. عراقچی گفت احتمال دارد اسرائیل پشت حملات به اهداف غیرنظامی در کشورهای عربی قرار داشته باشد. کانال تلگرام عراقچی به نقل از او در یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرد که تهران با پایتخت‌های مختلف خلیج فارس در تماس است و از هر ابتکار منطقه‌ای که به پایان عادلانه جنگ منجر شود استقبال خواهد شد. اما پایان جنگ منوط به تضمین عدم تکرار آن و پرداخت غرامت است در همین حال، ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سپاه پاسداران ایران، روز شنبه ادعا کرد ایالات متحده و اسرائیل با تقلید از پهپاد شاهد-۱۳۶ ایرانی با نام لوکاس، حملاتی را علیه اهدافی در کشورهای منطقه انجام می‌دهند. به گزارش خبرگزاری فارس، ذوالفقاری گفت دشمن با استفاده از پهپاد لوکاس، که به گفته او از پهپاد شاهد-۱۳۶ ایرانی تقلید شده است، به اهدافی در کشورهای منطقه حمله می‌کند. او افزود هدف از این حملات ایجاد اختلاف و تنش میان ایران و همسایگانش است. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، لوکاس یک پهپاد تهاجمی کم‌هزینه است که از نظر طراحی شباهت زیادی به پهپاد شاهد ایرانی دارد. ١٠ : ٧ یکشنبە ١٥ مارس ترامپ : آمریکا ممکن است برای سرگرمی چند بار دیگر به جزیرە خارک حمله کند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز شنبه گفت ایالات متحده ممکن است حملات بیشتری را به قطب صادرات نفت ایران، جزیره خارک انجام دهد. او افزود در حالی که به نظر می‌رسد تهران آماده توافق برای پایان دادن به درگیری است، شرایط فعلی برای دستیابی به توافق هنوز کافی نیست. ترامپ در گفت‌وگو با شبکه ان‌بی‌سی نیوز گفت حملات آمریکا بخش بزرگی از جزیره خارک را به طور کامل ویران کرده است. او افزود آمریکا ممکن است حتی فقط برای سرگرمی چند بار دیگر به این جزیره حمله کند. ترامپ همچنین درباره زنده بودن مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، ابراز تردید کرد و گفت نمی‌داند او اصلاً زنده است یا نه و تاکنون کسی نتوانسته است نشانه‌ای از زنده بودن او نشان دهد. او گفت گزارش‌هایی را درباره مرگ خامنه‌ای شنیده است، اما این گزارش‌ها را در حد شایعه دانست و افزود اگر او زنده باشد باید تصمیمی هوشمندانه برای کشورش بگیرد و آن تسلیم شدن است. ترامپ همچنین گفت در حال حاضر آماده توافق با ایران نیست، زیرا به گفته او شرایط هنوز به اندازه کافی مناسب نیست. او افزود تنها قدرتی که ایران در اختیار دارد توانایی استفاده از مین‌های دریایی یا موشک‌های نسبتاً کوتاه‌برد است، اما گفت در صورت ادامه عملیات آمریکا در سواحل ایران، تهران این توانایی را نیز از دست خواهد داد. ترامپ گفت ایالات متحده بخش زیادی از موشک‌ها و پهپادهای ایران را از کار انداخته و ظرفیت تولید آنها را نیز تا حد زیادی مختل کرده است. او افزود این توانایی‌ها ممکن است ظرف دو روز به طور کامل نابود شوند. ترامپ پیش‌تر در همان روز گفته بود ایالات متحده تنگه هرمز را به هر شکل ممکن باز نگه خواهد داشت و در صورت لزوم سواحل ایران را به شدت هدف حملات هوایی قرار خواهد داد. او همچنین تهدید کرد آمریکا به طور مداوم قایق‌ها و کشتی‌های ایرانی را هدف قرار خواهد داد. رئیس‌جمهور آمریکا در ادامه گفت بسیاری از کشورها برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کشتی‌های جنگی به منطقه اعزام خواهند کرد، اما مشخص نکرد که کدام کشورها در این اقدام مشارکت خواهند داشت. ١٠ : ١٦ شنبە ۱۴ مارس در میانە جنگ، سرنوشت مرد سایە ایران در عراق، همچنان نامعلوم است در سومین هفتە از اغاز تنشها گستردە در خاورمیانە، گزارش‌های متناقضی درباره سرنوشت ابو حسین الحمیداوی، فرمانده کتائب حزب‌الله عراق، منتشر شده است. بە نقل از پایگاە خبری الشرق الاوسط، برخی از منابع اعلام نمودەاند او در حمله‌ای که بامداد شنبه، خانه‌ای وابسته به این گروه را در منطقه کراده بغداد هدف قرار داد کشته شده است، در حالی که گزارش‌های دیگر از زنده ماندن او خبر می‌دهند. پس از این حمله، ویدئویی نیز منتشر شدە است که مردی را با جراحت در ناحیه سر نشان می‌دهد و برخی منابع احتمال می‌دهند این فرد الحمیداوی باشد. این ابهام بار دیگر توجه‌ها را به شخصیتی جلب کرده است که سال‌ها در محافل امنیتی و رسانه‌ای به عنوان مرد مرموز ایران در عراق شناخته می‌شود. نام واقعی ابو حسین الحمیداوی احمد محسن فرج الحمیداوی است. با وجود نقش مهم او در کتائب حزب‌الله، اطلاعات عمومی درباره زندگی و فعالیت‌هایش محدود باقی مانده است. بر اساس برخی از گزارش‌ها، او در سال ۱۹۷۱ در بغداد متولد و خانواده‌اش اصالتاً اهل استان میسان در جنوب عراق هستند. گفته می‌شود خانواده او در دهه‌های ۱۹۵۰ یا ۱۹۶۰ به بغداد مهاجرت کرده‌اند. تصاویر اندکی از الحمیداوی منتشر گشتە است، با این وجود او در سال‌های گذشته تقریباً به طور کامل از رسانه‌ها دور مانده است. کتائب حزب‌الله یکی از مهم‌ترین گروه‌های مسلح شیعه در عراق به شمار می‌رود و بخشی از ساختار نیروهای بسیج مردمی عراق محسوب می‌شود. این گروه توسط ابو مهدی المهندس تأسیس شد و در ژانویه ۲۰۲۰ در جریان یک حمله هوایی آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد کشته شد. با وجود نفوذ گسترده این گروه در ساختار امنیتی عراق و نقش آن در حملات علیه منافع ایالات متحده، رهبران آن معمولاً در سایه فعالیت می‌کنند و تدابیر امنیتی سختگیرانه‌ای برای حفاظت از هویت و تحرکاتشان اعمال می‌شود. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد خانواده الحمیداوی در ساختار کتائب حزب‌الله نفوذ قابل توجهی دارند. گفته می‌شود پسر او زید الحمیداوی ممکن است مدیریت حساب کاربری ابوعلی العسکری را بر عهده داشته باشد که بیانیه‌های این گروه اغلب از طریق آن در شبکه اجتماعی ایکس منتشر می‌شود. همچنین گزارش‌هایی وجود دارد که چند تن از برادران او نیز در ساختار این گروه نقش‌های ارشد دارند. منابع نزدیک به نیروهای حشدالشعبی گفتەاند کە الحمیداوی تدابیر امنیتی بسیار سختگیرانه‌ای دارد. او معمولاً از تلفن همراه یا وسایل الکترونیکی استفاده نمی‌کند مگر از طریق دستیاران مورد اعتماد، و محل حضور و جابه‌جایی‌های او نیز فقط برای حلقه‌ای محدود از نزدیکانش شناخته شده است. فعالیت‌های نظامی الحمیداوی در سال‌های گذشته او را در فهرست اهداف ایالات متحده قرار داده است. وزارت امور خارجه آمریکا در فوریه ۲۰۲۰ او را به عنوان تروریست جهانی ویژه معرفی کرد و واشنگتن کتائب حزب‌الله را نیز از سال ۲۰۰۹ در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داده است. در جریان اعتراضات عراق در سال ۲۰۱۹ نیز برخی گروه‌های معترض کتائب حزب‌الله و رهبران آن را به دست داشتن در قتل و ترور فعالان متهم کردند. در سال‌های بعد این گروه بارها به نقش داشتن در حملات علیه سفارت ایالات متحده در بغداد و پایگاه‌های محل استقرار نیروهای آمریکایی متهم شد. وزارت خزانه‌داری آمریکا در نوامبر ۲۰۲۳ تحریم‌های تازه‌ای علیه رهبران گروه‌های مسلح عراقی اعمال کرد و محدودیت‌ها علیه الحمیداوی را تأیید کرد. این اقدام در ژانویه ۲۰۲۴ گسترش یافت و چند عضو این گروه از جمله برادر او عوقد الحمیداوی نیز به اتهام مشارکت در پشتیبانی لجستیکی و تسهیل فعالیت‌های مالی و عملیاتی کتائب حزب‌الله هدف تحریم قرار گرفتند. ٣٠ : ١٤جمعە ۱۴ مارس آمریکا با اعزام تفنگداران دریایی آمریکا به خاورمیانه چە سناریویی را پیگیری می کند؟ ایالات متحده آمریکا دو هفته پس از جنگ با ایران، با اعزام تفنگداران دریایی بیشتر و یک کشتی تهاجمی آبی- خاکی به خاورمیانه، این پیام را ارسال کرده است که در صورت گسترش بحران، گزینه‌های نظامی و لجستیکی متعددی را روی میز نگه می‌دارد. تحلیلگران آمریکایی بر این باورند کە استقرار این نیروهای زبدە صرفاً یک جابه‌جایی معمول نیرو بە شمار نمیرود، بلکه می‌تواند بر چهار سناریوی اصلی متمرکز باشد. نخستین سناریو، فشار روانی و بازدارندگی است. به گفته ریچارد وایتز، مدیر مرکز تحلیل نظامی و سیاسی در مؤسسه هادسون، واشنگتن با اعزام نیروهای نخبه دریایی می‌خواهد این پیام را به رهبران ایران منتقل کند که برای اقدام سریع، چه در دریا و چه در سواحل حساس منطقه، آمادگی دارد. در این چارچوب، خود استقرار نیروها بخشی از جنگ روانی، یعنی ایجاد فشار سیاسی و نظامی، بدون ورود فوری به عملیات زمینی محسوب می‌شود. دومین سناریو، آمادگی برای اقدام علیه جزیره خارک است که نقشی حیاتی را در صادرات نفت ایران ایفا می کند. همزمانی این استقرار با تهدیدهای دونالد ترامپ درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های خارک، این احتمال را تقویت کرده است که آمریکا دست‌کم در حال بررسی گزینه‌های نظامی برای ضربه زدن به یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی ایران باشد. وایتز معتقد است اعزام تفنگداران دریایی می‌تواند بخشی از آمادگی برای چنین سناریویی باشد، هرچند اجرای آن با خطرات عملیاتی بالا همراه خواهد بود. سناریوی سوم، کنترل اورانیوم غنی‌شده ایران است. این احتمال در شرایطی مطرح می‌شود که بحث درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم ایران پس از جنگ شدت گرفته است. گزارش اکسیوس مبنی بر رد پیشنهاد ولادیمیر پوتین از سوی ترامپ برای انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه، این فرضیه را تقویت کرده است که واشنگتن ترجیح می‌دهد در صورت لزوم، خود بر سرنوشت این ذخایر کنترل مستقیم یا غیرمستقیم داشته باشد. چهارمین سناریو، مدیریت مرحله پس از جنگ است کە از کمک به کشورهای آسیب‌دیده منطقه گرفته تا بازیابی مهمات و تجهیزات به‌کاررفته در درگیری را شامل می شود. تفنگداران دریایی آمریکا صرفا برای عملیات آبی-خاکی آموزش ندیده‌اند، بلکه در تخلیه غیرنظامیان، حفاظت از مراکز دیپلماتیک و امدادرسانی نیز تخصص دارند. این ویژگی، نقش آنها را در سناریوهای پساجنگی پررنگ می‌کند. با این حال، اجرای هر یک از این سناریوها، به‌ویژه در تنگه هرمز، با موانع بزرگی روبه‌رو است. در این بارە، مالکوم نانس هشدار داده است که کنترل جزایر این منطقه به هزاران نیروی رزمی نیاز دارد و می‌تواند با واکنش شدید نیروهای ایرانی همراه شود. به همین دلیل، این استقرار فعلاً بیش از آنکه نشانه آغاز یک مداخله زمینی فوری باشد، بیانگر تلاش آمریکا برای حفظ دامنه‌ای گسترده از گزینه‌های فشار، بازدارندگی و مداخله محدود است. ۰۵: ۱۲جمعە ۱۴ مارس به‌دلیل انتشار ویدیوهای مرتبط با حملات موشکی ایران، چندین تبعه خارجی در امارات بازداشت شدند بر اساس گزارش روزنامه گاردین، مقامات امارات متحده عربی حداقل ۲۰ نفر از جمله یک گردشگر بریتانیایی ۶۰ ساله را تحت قوانین جرایم سایبری بازداشت کردەاند. به گفته فعالان حقوقی، حتی اگر ویدیوها پس از فیلمبرداری حذف شده باشند، این افراد همچنان با اتهامات جدی روبه‌رو هستند. مجازات‌های احتمالی شامل حبس تا دو سال، جریمه‌های سنگین مالی هسژ و حتی می تواند حکم اخراج از کشور را برای اتباع خارجی بە دنبال داشتە باشد. این افراد تحت قوانین سخت‌گیرانهٔ جرایم سایبری امارات قرار گرفته‌اند و مقامات کشور امارات این قانون را در راستای حفظ امنیت روانی و عمومی بەکار گرفتەاند. با این حال، منتقدان با این موضع مخالف‌اند و آن را محدود کردن آزادی بیان توصیف کردەاند. پس از افزایش تنش‌ها در منطقه و حملات موشکی اخیر ایران در دو هفتە اخیر، کشور امارات، همانند سایر کشورهای منطقه، قوانین سخت‌گیرانه‌ای تحت عنوان جرایم سایبری اتخاذ کردە است کە طبق آن هرگونە انتشار یا اشتراک‌گذاری ویدیوهای مرتبط با جنگ کنونی پیگرد قانونی خواهد داشت. ۳۷: ۱۱ جمعە ۱۴ مارس آمریکا بیش از دو هزار تفتگدار دریایی و سه کشتی جنگی دیگر به خاورمیانه می‌فرستد وزارت جنگ آمریکا، پنتاگون، از اعزام یک گروه آماده آبی–خاکی به همراه سه کشتی جنگی دیگر به منطقه خبر داده است. بر اساس گزارش رویترز‌، این نیرو شامل یک یگان اعزامی تفنگداران دریایی متشکل از دو ۲۲۰۰ نیرو است. همزمان، ناو تهاجمی آبی-خاکی یواس‌اس تریپولی به همراه این نیروها که مجهز به جنگنده‌های اف-۳۵بی است، از ژاپن به سمت خاورمیانه در حرکت است. برخی تحلیلگران نظامی هدف احتمالی این استقرار را تصرف جزیره خارک، تأمین امنیت تأسیسات نفتی یا کنترل تنگه هرمز ارزیابی می‌کنند. این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که هم‌اکنون بیش از ۳۰۰ فروند جنگنده آمریکایی شامل اف-۱۵، اف-۱۶ و اف-۳۵ در پایگاه‌های منطقه از جمله العدید قطر مستقر هستند و دو ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و جرالد فورد نیز در آب‌های منطقه حضور دارند. این گزارش در حالی است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده است که نیروهای ایالات متحده در عملیاتی نظامی جزیره خارک در خلیج فارس را هدف قرار داده‌اند. او این عملیات را یکی از قوی‌ترین حملات در منطقه توصیف کرده و مدعی شده است که همه اهداف نظامی در این جزیره منهدم شده‌اند. جزیره خارک یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت ایران به شمار می‌رود و بخش عمده‌ای از صادرات نفت این کشور از طریق آن انجام می‌شود. هم‌زمان با انتشار این گزارش‌ها، مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که اگر تأسیسات انرژی ایران هدف قرار گیرد، تهران ممکن است زیرساخت‌های نفتی شرکت‌ها و کشورهایی را که با آمریکا همکاری دارند، در منطقه هدف قرار دهد. ۴۳: ۱۰ جمعە ۱۴ مارس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌گوید بندر فجیره امارات هدف مشروع است سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پی انتشار گزارش‌ها درباره حمله به بندر فجیره در امارات متحده عربی اعلام کرده است که این بندر «هدف مشروع» به شمار می‌رود. رسانه‌های دولتی ایران گزارش داده‌اند که این موضع‌گیری در پی حملات آمریکا به جزیره خارک مطرح شده است. شب گذشته تاسیسات نظامی ایران در جزیره نفتی خارک هدف شدیدترین حملات هوایی آمریکا قرار گرفت. بنا بر گزارش‌ها حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از طریق این جزیره انجام می‌شود. هفته گذشته دست‌کم سه مخزن نفتی بندر فجیره درپی حملات پهپادی منتسب به ایران آسیب دید. خبرگزاری بلومبرگ به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که به دنبال این حملات، بخشی از فعالیت‌های مربوط به بارگیری نفت در این بندر به حالت تعلیق درآمده است. ۴۷: ۰۹ جمعە ۱۴ مارس ایران در حال بررسی عبور محدود نفتکش‌ها از تنگه هرمز با شرط معامله نفت به یوان چین است   گزارش‌های منتشرشده در برخی رسانه‌های بین‌المللی حاکی است که ایران در حال بررسی طرحی است که بر اساس آن به تعداد محدودی از نفتکش‌ها اجازه عبور از تنگه هرمز داده شود، مشروط بر آنکه معاملات نفتی آنها با ارز یوان چین انجام شود. این گزارش‌ها که امروز در چند شبکه خبری بازنشر شده‌اند، واکنش‌هایی در سطح منطقه و بازار جهانی انرژی برانگیخته‌اند. به گفته یک مقام ارشد ایرانی که نامش فاش نشده و با شبکه خبری سی‌ان‌ان گفت‌وگو کرده است، تهران در حال بررسی راهکارهایی برای مدیریت عبور نفتکش‌ها در شرایط بحرانی است و شرط انجام معاملات نفتی با یوان چین نیز بخشی از این طرح پیشنهادی عنوان شده است. در صورت اجرای چنین سیاستی، ممکن است نقش تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی دستخوش تغییر شود و در عین حال گامی در جهت کاهش وابستگی ایران به دلار آمریکا محسوب شود.   تاکنون هیچ‌یک از مقام‌های رسمی در تهران یا پکن این طرح را تأیید نکرده‌اند و جزئیات احتمالی آن، از جمله نحوه اجرای شرط ارزی یا تعداد نفتکش‌های مشمول، مشخص نیست. در همین حال گزارش شده است که بازارهای جهانی نفت در واکنش به این خبرها با نوسان‌هایی روبه‌رو شده‌اند.   داده‌های برخی مؤسسات تحلیل بازار انرژی نیز نشان می‌دهد که حتی بدون اعلام رسمی بسته شدن تنگه هرمز، میزان عبور کشتی‌ها از این مسیر کاهش یافته است. با این حال گزارش‌هایی از عبور معدودی نفتکش، از جمله چند محموله گاز مایع متعلق به شرکت‌های هندی و یک کشتی ترکیه‌ای که مجوز عبور دریافت کرده، منتشر شده است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود. حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز مایع جهان از این مسیر عبور می‌کند.   با تشدید تنش‌های منطقه‌ای و ادامه درگیری میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل، گزارش‌ها حاکی از کاهش محسوس عبور کشتی‌ها از این مسیر است و برخی شرکت‌های کشتیرانی نیز از افزایش خطرات عملیاتی در منطقه خبر داده‌اند. ۰۰: ۰۹ جمعە ۱۴ مارس برای بخش‌هایی از پایتخت قطر پس از تهدید ایران هشدار تخلیه صادر شده است بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز مقامات قطری، در پی تهدید‌های ایران، برای بخش‌هایی از شهر دوحه پایتخت این کشور هشدار تخلیه صادر کرده‌اند. گفته می‌شود برخی مراکز نظامی و شرکت‌های مرتبط با منافع اقتصادی آمریکا در این مناطق قرار دارند. روزنامه وال استریت ژورنال نیز گزارش داده است که شهروندان در دوحه هشدارهای تلفنی دریافت کرده‌اند که از آنان می‌خواهد فوراً برخی مناطق، از جمله بخش مرکزی مشیرب، را تخلیه کنند. این منطقه میزبان دفاتر چند شرکت بین‌المللی از جمله گوگل و امریکن اکسپرس است. به گفته شاهدان عینی، برخی ساکنان برای در امان ماندن به پارکینگ‌های زیرزمینی و مکان‌های امن پناه برده‌اند. همچنین گزارش شده است که تدابیر امنیتی در اطراف دفتر مرکزی مایکروسافت در قطر افزایش یافته است. در همین حال، خبرگزاری رویترز گزارش داده مطقەای کە در دوحە میزبان پردیس‌های مرتبط با چند دانشگاه آمریکایی است نیز تخلیه شدە است. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران پیش‌تر اعلام کرده بود برخی از این مناطق را اهداف مشروع خود می‌داند. از سوی دیگر، نیروها و برخی کارکنان آمریکایی از پایگاه هوایی العدید در قطر خارج شده‌اند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که ایران پیش‌تر هشدار داده بود در صورت هرگونه حمله از سوی ایالات متحده آمریکا، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد. ٣٠ : ٨ جمعە ۱۴ مارس ترامپ: با حملە به جزیره خارک تمام اهداف نظامی کاملاً نابود شدند در آغاز سومین هفتە از حملات اسرائیل و آمریکا بە ایران، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اعلام نمود که ایالات متحده به جزیره استراتژیک نفتی جمهوری اسلامی در خلیج فارس ، خارک حمله کرده است. ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت: لحظاتی پیش، به دستور من، فرماندهی مرکزی ایالات متحده یکی از قدرتمندترین بمباران‌های تاریخ خاورمیانه را انجام داد و تمام اهداف نظامی در جزیره خارک، گوهر تاج ایران، را کاملاً نابود کرد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در بحبوحه اعلام بمباران «جزیره نفتی» استراتژیک در خلیج فارس، در وب‌سایت Truth Social نوشتە بود ایران قصد داشت کل خاورمیانه را تصرف کند و اسرائیل را کاملاً نابود کند. درست مانند خود ایران، اکنون آن نقشه‌ها اکنون از بین رفته‌اند. نیویورک تایمز نیز در این بارە گزارش داد کە در جریان حمله به خارک، انبارهای موشک و مینهای دریایی نابود شدەاند. در همین بارە، یک مقام ارشد نظامی نیز به نیویورک تایمز گفت که حملات آمریکا به جزیره خارک، ترمینال نفتی ایران در خلیج فارس، تمام زیرساخت‌های نظامی این جزیره، از جمله انبارهای نگهداری موشک و مین‌های دریایی را هدف قرار داده است. در عین حال، این مقام تأکید کرد که ایالات متحده به زیرساخت‌های اقتصادی این جزیره حمله نکرده است. بر اساس گزارش رسانه‌ها و منابع ایرانی نیز بیش از ۱۵ انفجار در جریان این حملات شنیده شده و اهدافی از جمله سامانه‌های پدافند هوایی، پایگاه دریایی، برج کنترل فرودگاه جزیره و یک آشیانه بالگرد مورد اصابت قرار گرفته‌اند. ترامپ هشدار داد اگر اختلال در عبور نفتکش‌ها ادامه یابد، تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک ممکن است در حملات بعدی هدف قرار گیرد. مقام‌های ایرانی پیش‌تر اعلام کرده بودند هرگونه حمله به زیرساخت‌های انرژی کشور با پاسخ متقابل علیه تأسیسات انرژی مرتبط با آمریکا و متحدانش در منطقه روبه‌رو خواهد شد. حمله به خارک یکی از حساس‌ترین مراحل درگیری جاری به شمار می‌رود، زیرا هرگونه آسیب جدی به این جزیره می‌تواند بخش بزرگی از صادرات نفت ایران را متوقف کند و پیامدهای گسترده‌ای برای این کشور داشته باشد. ٣٠ : ١٣ جمعە ١٣ مارس همزمان با روز قدس ارتش اسرائیل به اهداف نظامی در تهران، شیراز و اهواز حمله کرد در دومین هفتە از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا بە ایران، ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی این کشور روز جمعه مجموعه‌ای از حملات را بە اهداف نظامی در چند شهر ایران از جمله تهران، شیراز و اهواز انجام داده است. به گفته ارتش اسرائیل، این حملات تأسیسات تولید موشک، مراکز فرماندهی حکومتی و زیرساخت‌های نظامی مرتبط با برنامه موشکی ایران را هدف قرار داده‌اند. در این بارە، ارتش اسرائیل اعلام کرد در شیراز یک مجموعە زیرزمینی که برای تولید و نگهداری موشک‌های بالستیک مورد استفاده قرار می‌گرفت هدف حمله قرار گرفته است. به گفته ارتش، این مجموعه برای تولید و ذخیره موشک‌هایی استفاده می‌شد که در حملات ایران علیه اهداف منطقه‌ای به کار گرفته می‌شوند. در تهران نیز چندین هدف نظامی مورد حمله قرار گرفتند. ارتش اسرائیل اعلام کرد یک پایگاه مرکزی شبکه پدافند هوایی ایران و همچنین تأسیساتی که برای تولید تسلیحات، سامانه‌های دفاع هوایی و قطعات موشک‌های بالستیک استفاده می شد در میان اهداف مورد حملە اسرائیل قرار داشته‌اند. در اهواز در جنوب غربی ایران نیز مراکز فرماندهی نهادهای حکومتی هدف قرار گرفتند. در این حملات پایگاههای نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و یک مرکز فرماندهی نیروهای امنیت داخلی که مسئول هماهنگی با سپاه پاسداران است مورد اصابت قرار گرفته است. این حملات همزمان با برگزاری مراسم سالانه روز قدس در ایران انجام شد. این مراسم از سال ۱۹۷۹ در ایران برگزار می‌شود و هدف آن اعلام مخالفت با اسرائیل و حمایت از فلسطینیان عنوان شده است. رسانه‌های ایرانی گزارش دادند که در جریان این مراسم در تهران، شرکت‌کنندگان بر پرچم‌های ایالات متحده و اسرائیل پا می‌گذاشتند و شعار مرگ بر آمریکا و مرگ بر ترامپ سر می‌دادند. همزمان، شماری از مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی از جمله علی لاریجانی، غلامحسین محسنی اژه‌ای، احمدرضا رادان و محمد مخبر در راهپیمایی‌های روز قدس در تهران حضور یافتند. ارتش اسرائیل اعلام کردە است کە این حملات بخشی از عملیات این نیرو علیه زیرساخت‌های نظامی جمهوری اسلامی و شبکه فرماندهی نیروهای مرتبط با برنامه موشکی ایران بوده است. ٠٠ : ١١ جمعە ١٣ مارس تا کنون ٢٨٠ پهپاد و موشک به اقلیم کردستان شلیک شده است در دومین هفته از آغاز حملات جمهوری اسلامی ایران به کشورهای منطقه، حملات پهپادی و موشکی به اقلیم کردستان همچنان ادامه دارد. بر اساس آمار موجود تا ساعت ۱۲ ظهر پنجشنبه، جمهوری اسلامی ایران در مجموع ۲۸۰ پهپاد و موشک به اقلیم کردستان شلیک کرده است. از این تعداد، ۲۳۳ پهپاد و موشک به شهر هولیر (اربیل) و استان اربیل، ۴۱ پهپاد و موشک به شهر سلیمانیه و استان سلیمانیه، چهار پهپاد به استان دهوک و دو پهپاد نیز به استان حلبچه شلیک شده است. در تازه‌ترین موج حملات که روز پنجشنبه ثبت شدە است، ۳۳ حمله دیگر انجام شد که در نتیجه آن یک افسر فرانسوی جان باختە و ۱۱ نفر دیگر، از جمله سه غیرنظامی و دو کودک، زخمی شدند. شش سرباز فرانسوی نیز در اربیل زخمی شده‌اند. همچنین یک زن، یک مرد و فرزندشان در پی اصابت یک پهپاد به اردوگاهی در کویه زخمی شدند. در حادثه‌ای دیگر، یک کودک در اثر سقوط یک پهپاد در محله قلاوه سلیمانیه به طور جزئی مجروح شد. در این بارە، امید خوشناو، استاندار پایتخت اقلیم کردستان، اعلام کرد که در این حملات هیچ‌یک از نیروهای پیشمرگه زخمی نشده‌اند. در همین حال، یک افسر بریتانیایی به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت تعدادی از سربازان آمریکایی نیز در حمله پهپادی به پایگاه نظامی اربیل، که نیروهای بریتانیایی و آمریکایی در آن مستقر هستند، زخمی شده‌اند، اما شمار دقیق آنها اعلام نشده است. بر اساس آمار کلی، از آغاز جنگ تاکنون این حملات به جان باختن شش نفر و زخمی شدن ۳۳ نفر دیگر، از جمله دو کودک، منجر شده است. در میان جان‌باختگان، یک کارمند امنیتی فرودگاه بین‌المللی هولیر و چهار پیشمرگه از احزاب کردستان ایران دیده می‌شوند. دو نفر از آنها در اربیل و دو نفر دیگر در استان سلیمانیه در نتیجه این حملات جان خود را از دست داده‌اند. همچنین در ۱۲ مارس یک سرباز فرانسوی در اربیل کشته شد. در استان دهوک میدان نفتی سرسنگ، اردوگاه کندال و یک روستا در مرز آکره هدف حمله قرار گرفته‌اند و در استان حلبچه نیز کوه شینروه هدف قرار گرفته است. حملات جمهوری اسلامی ایران علیه اقلیم کردستان از نخستین روز آغاز جنگ در ۲۸ فوریه شروع شده است. بیشتر حملات علیه احزاب کردستانی از سوی جمهوری اسلامی ایران انجام گشتە و گروه‌های مسلح شیعه مورد حمایت ایران در عراق نیز مسئولیت بیشتر حملات علیه اقلیم کردستان را بر عهده گرفته‌اند. ٤٥ : ٩ جمعە ١٣ مارس بریتانیا حملات بی‌پروایانه ایران علیه کشورهای خلیج فارس را محکوم کرد با کشیدە شدن دامنە تنشهای میان ایران و اسرائیل بە کشورهای حوزە خلیج فارس، شامگاە گذشتە، ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، حملات بی‌پروایانه جمهوری اسلامی ایران به عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه را محکوم کرد. کوپر روز پنجشنبه در نخستین سفر یک وزیر بریتانیایی به منطقه از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه، وارد ریاض شد. وزارت امور خارجه بریتانیا در این بارە اعلام کرد این سفر در چارچوب حمایت بریتانیا از شرکای خلیج فارس برای مقابله با تجاوز بی‌پروای ایران انجام می‌شود. وزیر امور خارجه بریتانیا در دیدار با همتای سعودی خود، فیصل بن فرحان، همبستگی کشورش را با کشورهایی که از حملات ایران آسیب دیده‌اند اعلام کرد و بر ضرورت تلاش‌های هماهنگ برای سوق دادن منطقه به سوی ثبات و صلح تأکید کرد. وزارت امور خارجه بریتانیا اعلام کرد سفر کوپر با هدف بررسی راه‌های همکاری با شرکای منطقه‌ای برای تضمین تداوم عرضه نفت، به‌ویژه در پی حملات در تنگه هرمز، انجام می‌شود. در همین حال، عبدالعزیز بن سعود بن نایف، وزیر کشور عربستان سعودی، نیز با وزیر امور خارجه بریتانیا دیدار کرد. دو طرف در این دیدار درباره هماهنگی و همکاری امنیتی میان دو کشور در چارچوب مشارکت استراتژیک گفت‌وگو کردند و بر موضع مشترک خود در محکومیت حملات ایران علیه عربستان سعودی، کشورهای خلیج فارس و منطقه تأکید کردند. وزیر کشور عربستان سعودی در پیامی در حساب رسمی خود در شبکه اجتماعی ایکس، بر تعهد دولت این کشور به حفظ امنیت شهروندان و ساکنان از همه ملیت‌ها تأکید کرد و به سطح امنیت و ثباتی که عربستان سعودی از آن برخوردار است اشاره کرد. کوپر در ادامه حملات ایران به کشورهای حوزە خلیج را محکوم کرد و گفت این کشورها هدف حملات بی‌ملاحظه رژیم ایران قرار گرفته‌اند. او افزود وضعیت در خاورمیانه همچنان بسیار بی‌ثبات است و همگان در انتظار راه‌حلی سریع هستند که امنیت و ثبات را به منطقه بازگرداند و تهدید ایران علیه همسایگانش را متوقف کند. وزیر امور خارجه بریتانیا عربستان سعودی را شریکی کلیدی برای بریتانیا در خلیج توصیف کرد و بر همکاری نزدیک دو کشور برای تضمین تأمین نفت و امنیت انرژی در سایه درگیری‌های کنونی تأکید کرد. در بیانیه وزارت امور خارجه بریتانیا همچنین آمده است که کوپر بر استحکام روابط دفاعی بریتانیا و عربستان سعودی و توانمندی‌های دفاع هوایی عربستان سعودی تأکید خواهد کرد. وزیر امور خارجه بریتانیا همچنین در جریان سفر خود به عربستان سعودی در ریاض با جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، دیدار کرد. در این نشست درباره تجاوز مداوم ایران علیه کشورهای خلیج و منطقه گفت‌وگو شد. شرکت‌کنندگان همچنین درباره تحولات فزاینده منطقه و تلاش‌های انجام‌شده برای مهار آن تبادل نظر کردند و دیدگاه‌های خود را برای کمک به حفظ امنیت و ایمنی شهروندان و ساکنان مطرح ساختند. ٣٠ : ١٧ پنجشنبە ١٢ مارس ابهام در مواضع ترامپ درباره جنگ ایران، متحدان غربی را سردرگم کرده است منابع آگاه می‌گویند مواضع دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، درباره جنگ جاری با ایران همچنان مبهم است. این ابهام در میان متحدان واشنگتن درباره اهداف نهایی آمریکا و زمان پایان درگیری‌ها سردرگمی ایجاد کرده است. وب‌سایت اکسیوس به نقل از دو منبع مطلع از تماس تلفنی رهبران گروه هفت در روز چهارشنبه گزارش داد کە ترامپ در این گفت‌وگو مبهم و غیرمتعهد به نظر می‌رسید. برخی از شرکت‌کنندگان برداشت کردند که او در پی پایان دادن به جنگ در آینده ای نزدیک است. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند که او تمایل دارد مسیر تشدید درگیری‌ها ادامه یابد. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، پس از این تماس گفت آمریکا باید اهداف نهایی خود را روشن کند. او تأکید کرد رئیس‌جمهور آمریکا باید به‌طور واضح مشخص کند چە اهدافی راپیگیری می کند و عملیات را با چه سرعتی بە پیش خواهد برد. در همان روز، ترامپ پیام‌های متفاوتی را درباره جنگ ارسال کرد. او پیش از تماس با رهبران گروه هفت گفت جنگ ممکن است به‌زودی پایان یابد و افزود اهداف اصلی در ایران برای هدف قرار دادن دیگر چندان زیاد نیستند. اما هنگام ترک کاخ سفید برای شرکت در یک گردهمایی انتخاباتی در ایالت کنتاکی گفت ایالات متحده هنوز کارش با ایران تمام نشده است و ارتش عملیات بیشتری را انجام خواهد داد. او در همان گردهمایی نیز اعلام کرد آمریکا از همان ساعت نخست پیروز شده است، اما تأکید کرد باید مأموریت را کامل کرد و زود از جنگ خارج نشد. ترامپ هنگام اعلام آغاز جنگ در ۲۸ فوریه چهار هدف اصلی را مطرح کرده بود. این اهداف شامل نابودی نیروی دریایی ایران، تضعیف توانایی شلیک موشک‌های بالستیک، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و توقف حمایت تهران از گروه‌های هم‌پیمان در منطقه بود. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت این اهداف تغییری نکرده است و رسانه‌ها را به ترویج روایت گمراه‌کننده درباره تناقض پیام‌ها متهم کرد. به گفته مقام‌های آمریکایی، ایران در این جنگ خسارات قابل توجهی را متحمل شده است. بخش بزرگی از ناوگان دریایی این کشور نابود و سکوهای پرتاب موشک و صنایع نظامی نیز آسیب دیده‌اند. با این حال، ایالات متحده و اسرائیل هنوز موفق نشده‌اند حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را که ایران در تأسیسات هسته‌ای خود نگهداری می‌کند، به کنترل درآورند. در همین حال، اختلافاتی نیز میان واشنگتن و تل‌آویو درباره مفهوم پیروزی در جنگ قابل رویت است. گزارش اکسیوس حاکی است کە بنیامین نتانیاهو امیدوار است جنگ به تغییر رژیم در ایران منجر شود. در مقابل، ایالات متحده این احتمال را بیشتر یک پیامد ممکن و نه هدف اصلی قلمداد می کند. منبعی که با ترامپ گفت‌وگو کرده است همچنین گفتە است کە رئیس‌جمهور آمریکا مایل است عملیات نظامی دست‌کم سه تا چهار هفته دیگر ادامه یابد. هدف از این مرحله افزایش فشار بر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. مقام‌های آمریکایی معتقدند این نهاد هنوز به اندازه کافی تضعیف نشده است، اما ممکن است طی چند هفته به آن مرحله برسد. در مقابل، یک مقام ارشد عرب که در تلاش‌های میانجیگری میان واشینگتن و تهران مشارکت دارد گفتە است ایران قصد ندارد جنگ را بر اساس جدول زمانی تعیین‌شده از سوی آمریکا پایان دهد. او افزود تهران خواهان تضمین‌های بین‌المللی برای جلوگیری از ازسرگیری درگیری‌ها است، نه یک آتش‌بس موقت که ممکن است به‌سرعت فروبپاشد. ٣٠ : ١٥ پنجشنبە ١٢ مارس پیام سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در سیزدهمین روز جنگ منتشر شد مجتبی حسینی خامنه‌ای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، در سیزدهمین روز از جنگ ایران با ایالات متحده و اسرائیل نخستین پیام رسمی خود را پس از کشته شدن پدرش، علی خامنه‌ای، منتشر کرد. او در این پیام، ضمن اشاره به انتخاب خود از سوی مجلس خبرگان به عنوان رهبر جمهوری اسلامی، بر ادامه جنگ، استفاده از اهرم بستن تنگه هرمز و احتمال گسترش دامنه درگیری در صورت تداوم جنگ تأکید کرد. مجتبی خامنه‌ای در ابتدای این پیام اعلام کرد که همانند مردم از طریق رسانه‌های رسمی از رأی مجلس خبرگان مطلع شده است. او نشستن بر جایگاهی را که پیش از او روح‌الله خمینی و علی خامنه‌ای بر آن تکیه زده بودند «مسئولیتی دشوار» توصیف کرد و از مرگ پدرش به عنوان «شهادت» یاد کرد. وی در ادامه به نقش مردم در حفظ ثبات کشور در روزهای پس از کشته شدن رهبر پیشین اشاره کرد و آن را نشانه «بصیرت و هوشمندی ملت ایران» دانست. او همچنین بر حفظ وحدت داخلی و حضور فعال جامعه در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی تأکید کرد. بخش مهمی از پیام به تداوم جنگ اختصاص داشت. در این باره، مجتبی خامنه‌ای خطاب به نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که خواست عمومی جامعه «ادامه دفاع مؤثر و پشیمان‌کننده» است. او همچنین تصریح کرد که «از اهرم مسدود کردن تنگه هرمز باید همچنان استفاده شود» و این ابزار می‌تواند به عنوان یکی از مهم‌ترین اهرم‌های فشار علیه دشمنان ایران به کار گرفته شود. او در ادامه از بررسی گشودن «جبهه‌های جدید» در جنگ خبر داد و گفت مطالعاتی برای فعال‌سازی جبهه‌هایی که دشمن در آنها آسیب‌پذیرتر است انجام شده است. به گفته او، در صورت ادامه وضعیت جنگی، این گزینه‌ها ممکن است فعال شوند. خامنه‌ای در بخش دیگری از پیام از نیروهای موسوم به «جبهه مقاومت» قدردانی کرد و از نقش یمن، حزب‌الله لبنان و گروه‌های مسلح در عراق در حمایت از ایران سخن گفت. او این شبکه منطقه‌ای را «بخش جدایی‌ناپذیر» از سیاست‌های جمهوری اسلامی دانست و بر تداوم همکاری میان اجزای آن تأکید کرد. وی همچنین وعده «انتقام خون کشته‌شدگان» را مطرح کرد و گفت این انتقام تنها به مرگ رهبر پیشین محدود نخواهد بود. به گفته او، «هر عضوی از ملت که توسط دشمن کشته شود موضوع مستقلی برای پرونده انتقام است». مجتبی خامنه‌ای همچنین افزود «بخشی از این انتقام تاکنون تحقق یافته است»، اما این روند تا دستیابی به نتیجه کامل ادامه خواهد داشت. او همچنین از امکان دریافت غرامت از دشمنان سخن گفت و هشدار داد که در صورت خودداری آنها از پرداخت خسارت، ایران «به اندازه لازم از اموال آنها خواهد گرفت یا آنها را نابود خواهد کرد». در بخش دیگری از پیام، خامنه‌ای کشورهای منطقه را مخاطب قرار داد و هشدار داد در صورتی که پایگاه‌های نظامی خارجی در خاک این کشورها برای حمله به ایران مورد استفاده قرار گیرد، این پایگاه‌ها هدف حملات ایران قرار خواهند گرفت. او در عین حال تأکید کرد که تهران همچنان خواهان روابط «گرم و سازنده» با همسایگان خود است، اما ادامه حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه را تهدیدی علیه ایران دانست. این پیام نشان می‌دهد رهبری جدید جمهوری اسلامی ایران در شرایط جنگی کنونی بر ادامه تقابل با دشمنان و استفاده از ابزارهای فشار منطقه‌ای تأکید دارد. ٠٤ : ١٤ پنجشنبە ١٢ مارس در واشنگتن جنگ با ایران کم‌هزینه‌تر از مهار بلندمدت تلقی می‌شود از زمان آغاز عملیات خشم حماسی، بحث گستردەای درباره هزینه‌های مالی جنگ جاری با ایران در ایالات متحده آمریکا با دیدگاه‌های متفاوتی درباره امکان ادامه جنگ یا خروج سریع از درگیری در خاورمیانه مطرح شده است. برخی جریان‌های سیاسی در آمریکا خواستار پایان دادن به دخالت نظامی در کوتاه‌ترین زمان ممکن هستند تا از تحمیل هزینه‌های سنگینتر جلوگیری شود. در مقابل، دیدگاه دیگری نیز در واشنگتن در حال شکل‌گیری است کە معتقدند هزینه کنونی جنگ ممکن است کمتر از هزینه ادامه رویارویی غیرمستقیم با ایران در دهه‌های آینده باشد. بر اساس تحلیلی که مؤسسه امریکن انترپرایز منتشر کرده است، ایالات متحده و متحدانش از زمان استقرار جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ تاکنونم منابع مالی گسترده‌ای را برای مهار نفوذ ایران در خاورمیانه صرف کرده‌اند. این تحلیل نشان می‌دهد که این هزینه‌ها تنها به عملیات نظامی و جنگ در منطقه محدود نبوده است. بلکە بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها صرف حضور گسترده نظامی آمریکا در خاورمیانه، تأمین امنیت ناوبری بین‌المللی در خلیج فارس، حفاظت از متحدان منطقه‌ای و توسعه و استقرار سامانه‌های دفاع موشکی و پایگاه‌های نظامی شده است. با وجود این تلاش‌ها، این تحلیل استدلال می‌کند که سیاست مهار و بازدارندگی واشنگتن نتوانسته است مانع از گسترش نفوذ ایران شود. در دهه‌های گذشته، تهران علاوه بر توسعه برنامه‌های پیشرفته موشکی و پهپادی و پیشرفت در برنامه هسته‌ای، توانسته است شبکه‌ای گسترده از متحدان و گروه‌های شبه‌نظامی در چندین کشور منطقه ایجاد کند. در این چارچوب، عملیات خشم حماسی به عنوان تلاشی برای تغییر قواعد بازی در رویارویی با ایران توصیف می‌شود. بر اساس این تحلیل، هدف عملیات نظامی کنونی تنها مدیریت و مهار درگیری نبودە است، بلکە هدف آن، ضربه زدن به زیرساخت‌های نظامی ایران، تضعیف توانمندی‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران و تغییر موازنه قدرت در منطقه انجام می‌شود. با این حال، هزینه اقتصادی جنگ همچنان یکی از محورهای اصلی بحث در داخل ایالات متحده است. برخی برآوردها نشان می‌دهند کە ادامه عملیات نظامی برای چند هفته یا چند ماه می‌تواند ده‌ها میلیارد دلار هزینه در بر داشته باشد. در مقابل، حامیان این رویکرد استدلال می‌کنند که اگر ایالات متحده بدون دستیابی به نتیجه‌ای قاطع برای دهه‌های آینده درگیر جنگ‌های نیابتی با ایران باقی بماند، چنین وضعیتی در بلندمدت هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر از هزینه‌های فعلی جنگ خواهد داشت. ٤٥ : ١٣ پنجشنبە ١٢ مارس در میانە تنشهای شدید نظامی، کردها نیروهای خود را بە کشتارگاە نخواهند فرستاد با تداوم حملات ائتلاف آمریکا و اسرائیل به ایران، احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی با دوگانەی بسیار حساسی روبه‌رو هستند: آیا از تنشهای بوجود آمدە برای اقدام علیه نظام استفاده کنند یا در شرایطی که راهبرد آمریکا و سرنوشت جنگ نامشخص است، از یک رویارویی نظامی پرخطر با ایران خودداری کنند؟ وینتروپ راجرز، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا و متخصص سیاست، امنیت منطقه‌ای و امور اقلیت‌ها، این موضوع را در گزارشی منتشرشدە از سوی مؤسسه سلطنتی امور بین‌الملل چتم هاوس (Chatham House) مطرح کرده است. راجرز می‌گوید بیش از یک هفته از آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل گذشته است، اما پایان جنگ همچنان نامشخص است. او تأکید می‌کند که هیچ راهبرد منسجم و پایداری از سوی ایالات متحده آمریکا نسبت بە پایان جنگ مشاهده نمی‌شود و اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، در رابطە با کردها در ایران نیز متناقض بوده است. در ابتدا وی از دخالت احزاب کردستانی استقبال نمود اما پس از چند روز موضع بسیار محتاطانەای را در پیش گرفتە و و خاطرنشان نمود کە دخالت نیروهای کرد شرایط را از آنچە کە هست پیچیدە تر خواهد کرد. با وجود این اظهارات، آمریکا و اسرائیل به بمباران مناطق غرب ایران که عمدتا کردی است، ادامه می دهند. برخی از تحلیلگران این حملات را بە عنوان تلاشی برای آماده‌سازی شرایط حمله احتمالی احزاب کردی علیه نظام ایران تفسیر کردەاند. بر اساس گزارش شبکه سی‌ان‌ان، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در حال تسلیح احزاب کردی است و دولت آمریکا تماس‌های فعالی با آن‌ها درباره حمایت نظامی انجام دادە است. با این وجود، احزاب کردستانی، با توجە بە سابقە سازماندهی، عقبە تاریخی و ریشەدار بودن، ضمن تدوام فعالیتهای خود تلاش نمودەاند تا در میانە تنشهای منطقەای قربانی نگشتە و بە ابزار هیچ دولتی، اعم از منطقەای یا جهانی بدل نشوند. با این حال، مقامات رسمی آمریکا تاکنون از اظهار نظر درباره جزئیات این تماس‌ها خودداری کرده‌اند. در این گزارش، راجرز همچنین اشارە می نماید کە صحنه سیاسی کردها حاکی از اختلاف است و احزاب مختلف از پایگاه‌های حمایتی متفاوتی میان مردم کرد برخوردارند، اما این احزاب در مخالفت با جمهوری اسلامی اشتراک نظر دارند و برای تضمین حقوق کردها و دستیابی به خودگردانی تلاش می‌کنند. با این وجود و بەرغم اختلافات نظر، در ۲۲ فوریه امسال، پنج حزب کردستانی، شامل حزب دموکرات کردستان ایران، حزب کومله انقلابی کردستان ایران، حزب آزادی کردستان، خبات و حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) ائتلافی را تحت عنوان ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران تشکیل دادند. در ۴ مارس نیز حزب کومله شورشگیران ایران نیز به این ائتلاف پیوستند. رهبری این ائتلاف عمدتاً در اقلیم کردستان یا کشورهای غربی مستقر هستند، اما این نیروها در کردستان و ایران نیز در سازماندهی سیاسی کردها فعلالانە، ایفای نقش می کنند. با وجود این اتحاد، احزاب کرد هنوز با چالش‌های جدی مواجەاند، از یک سو، شمار نیروها و توان نظامیشان هنوز مشخص نیست، همچنین ائتلاف ٦ حزب کرد تا کنون نتوانستە است یک بلوک نظامی مشترک و منسجم را تشکیل دهد و از سوی دیگر، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران همچنان کنترل وضعیت را در اختیار داشتە و از قدرت قابل توجهی برای سرکوب برخوردار هستند. برخی از ناظران معتقدند کە آغاز عملیات مسلحانه و گشودن یک جبهە زمینی از سوی احزاب کرد در کردستان، حتی با پشتیبانی هوایی آمریکا و اسرائیل، می تواند با خطرات جدی روبەرو شود. این درحالی است کە عبدالله مهتدی، رهبر حزب کومله شورشگیران کردستان ایران نیز اخیراً به روزنامه آلمانی دی‌تسایت (Die Zeit) اعلام کردە است کە در شرایط کنونی، احزاب کردی نیروهای خود را به کشتارگاه نخواهد فرستاد. کردها در ایران با جمعیتی بین ۷ تا ۱۵ میلیون نفر، عمدتاً در امتداد مرزهای غربی ایران با عراق و ترکیه زندگی می‌کنند. با وجود درج برابری حقوق در قانون اساسی جمهوری اسلامی، در عمل دولت ایران طی ٤٧ سال، از خشونت صرف برای سرکوب هویت فرهنگی و سیاسی کردها استفاده کرده است. ٤٥ : ١٢ پنجشنبە ١٢ مارس پیامدهای سیاسی و حقوقی قطعنامه شورای امنیت درباره حملات ایران با کشاندە شدن تنشهای میان ایران و آمریکا- اسرائیل بە کشورهای حوزە خلیج فارس، شورای امنیت سازمان ملل متحد روز چهارشنبه پیش‌نویس قطعنامه‌ ۲۸۱۷ را که با ابتکار کشورهای خلیج فارس و اردن تهیه شده بود تصویب کرد. این قطعنامه حملات جمهوری اسلامی ایران به کشورهای خلیج و اردن را محکوم کرد و خواستار توقف فوری آنها گشت. قطعنامه شماره ۲۸۱۷ با ۱۳ رأی موافق و رأی ممتنع روسیه و چین تصویب شد و هیچ کشوری با آن مخالفت نکرد. در متن این قطعنامه، شورای امنیت حملات ایران به مناطق مسکونی و زیرساخت‌های غیرنظامی در کشورهای خلیج فارس و اردن را محکوم کرده و اعلام نمودە است که این اقدامات، به دلیل تلفات انسانی و خسارات گسترده‌ای که به بار آورده‌اند، نقض قوانین بین‌المللی و تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی محسوب می‌شوند. شورا همچنین بر ضرورت توقف فوری این حملات تأکید کرده است. این قطعنامه علاوه بر محکوم کردن حملات بە زیر ساختهای انرژی و کشتیها، هرگونه اقدام یا تهدید ایران برای بستن، ایجاد مانع یا دخالت در ناوبری بین‌المللی در تنگه هرمز را نیز محکوم می‌کند. امارات متحده عربی از تصویب قطعنامه ۲۸۱۷ استقبال و اعلام نمودە است که این قطعنامه حملات موشکی و پهپادی ایران علیه امارات، سایر کشورهای شورای همکاری خلیج و پادشاهی اردن هاشمی را به شدیدترین لحن محکوم می‌کند و از ایران می‌خواهد فوراً این حملات را متوقف کند. بر اساس مستندات حقوقی مرتبط با این قطعنامه، شورای امنیت با محکوم کردن حملات ایران، اصل احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها را بار دیگر مورد تأکید قرار داده است. این اصل یکی از پایه‌های اصلی منشور سازمان ملل متحد به شمار می‌رود و هرگونه هدف قرار دادن قلمرو یک کشور دیگر با موشک یا پهپاد، نقض مستقیم اصل منع استفاده از زور است که در بند چهار ماده دو منشور سازمان ملل تصریح شده است. در این قطعنامه همچنین تأکید شده است که حملات ایران تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی به شمار می‌آیند. چنین توصیفی از نظر حقوقی حایز اهمیت است، زیرا به شورای امنیت امکان می‌دهد در صورت ادامه بحران، موضوع را در چارچوب اختیارات خود برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی پیگیری کند. قطعنامه همچنین به حق کشورهای خلیج و اردن برای دفاع از خود مطابق با ماده ۵۱ منشور سازمان ملل اشاره می‌کند. بر اساس این اصل، کشورهایی که هدف حمله قرار گرفته‌اند می‌توانند در چارچوب قوانین بین‌المللی اقدامات دفاعی انجام دهند. تصویب این قطعنامه با چنین اکثریتی نشان‌دهنده سطح قابل توجهی از اجماع بین‌المللی در قبال این بحران است. حتی کشورهایی مانند روسیه و چین که معمولاً در موضوعات مرتبط با ایران موضع محتاطانه‌تری اتخاذ می‌کنند، از حق وتوی خود استفاده نکردند. این وضعیت نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، فشار سیاسی و دیپلماتیک بر ایران در سطح بین‌المللی افزایش یافته است. در عین حال، ادامه این بحران می‌تواند سناریوهای مختلفی را پیش روی جامعه بین‌المللی قرار دهد. در صورت تداوم حملات، شورای امنیت از نظر حقوقی این اختیار را دارد که بر اساس فصل هفتم منشور سازمان ملل اقدامات بیشتری، از جمله اعمال تحریم‌های بین‌المللی، را بررسی کند. با این حال، تحقق چنین اقدامی مستلزم تصویب قطعنامه‌ای جدید و موافقت اعضای شورا، از جمله عدم وتوی اعضای دائم، خواهد بود. در صورت عدم دستیابی به اجماع در شورای امنیت، احتمال دارد برخی کشورها یا ائتلاف‌های بین‌المللی به اعمال تحریم‌های یکجانبه یا جمعی خارج از چارچوب شورا روی آورند که در مراحل پیشین بحران هسته‌ای ایران نیز تجربه شده است. ٥٥ : ٩ پنجشنبە ١٢ مارس حملات به کشتی‌های نفتکش و زیرساختهای انرژی در تنگه هرمز افزایش می یابند در حالی که جنگ میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر در آستانە دومین هفته قرار دارد، حملات به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز افزایش یافته و نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای اصلی انتقال انرژی در جهان را تشدید کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که شش کشتی تجاری و نفتکش در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، دو نفتکش حامل سوخت در نزدیکی آب‌های عراق توسط قایق‌های انفجاری مورد حمله قرار گرفتند. این حمله دست‌کم یک کشته بر جای گذاشت. منابع گزارش داده‌اند که قربانی این حادثه یکی از خدمه کشتی و شهروند هند بوده است. همچنین گزارش‌ها از مفقود شدن تعدادی از خدمه خبر می‌دهند. ویدئوهای منتشر شدە حاکی از آن هستند کە دو نفتکش در آتش می‌سوزند. گزارش‌ها همچنین حاکی است که مهاجمان به سه کشتی دیگر با پرچم تایلند، ژاپن و جزایر مارشال نیز حمله کرده‌اند. برخی منابع نیز گزارش داده‌اند که پرتابه‌ای به یک کشتی دیگر در منطقه اصابت کرده است. در کنار این حملات دریایی، دولت بحرین اعلام کرد که ایران مخازن سوخت یک مجتمع نفتی در استان محرق را هدف قرار داده است. وزارت کشور بحرین این حمله را تجاوز آشکار ایران توصیف کرد و از ساکنان سه منطقه در محرق خواست برای احتیاط در خانه‌های خود بمانند و پنجره‌ها و منافذ تهویه را به دلیل دود ناشی از آتش‌سوزی ببندند. برخی گزارش‌ها این حملات دریایی را به قایق‌های بمب‌گذاری‌شده مرتبط با نیروهای ایران نسبت می‌دهند، هرچند مقام‌های مسئول اعلام کرده‌اند که بررسی رسمی جزئیات این حوادث همچنان ادامه دارد. از زمان آغاز حملات ائتلاف آمریکا و اسرائیل علیه مواضع نظامی و هسته‌ای ایران، دست‌کم ۱۶ کشتی در خلیج فارس و تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند یا گزارش اصابت پرتابه به آنها منتشر شده است. کارشناسان حوزه انرژی تأکید می‌کنند که هرگونه اختلال در عبور کشتی‌ها از این مسیر می‌تواند فشار قابل توجهی بر بازار جهانی انرژی وارد کند و نگرانی سرمایه‌گذاران را افزایش دهد. ۱۵: ۸ پنجشنبە ١٢ مارس برای اولین بار از سامانه پدافندی کره‌جنوبی برای رهگیری حملات ایران استفاده می‌شود یک قانون‌گذار کره‌جنوبی به شبکه سی‌ان‌ان گفته است که برای نخستین بار سامانه پدافند هوایی «چئونگ‌اونگ-۲» (Cheongung-II) در جریان جنگ جاری آمریکا و اسرائیل با ایران، مورد استفاده قرار گرفته است. به گفته این مقام کره‌جنوبی، این سامانه در رهگیری حملات هوایی گسترده ایران به کار گرفته شده و برآورد می‌شود که دقت آن در مقابله با چنین حملاتی حدود ۹۶ درصد باشد. سامانه چئونگ‌اونگ-۲ که به عنوان یکی از سامانه‌های پیشرفته دفاع موشکی کره‌جنوبی شناخته می‌شود، برای رهگیری موشک‌ها و تهدیدات هوایی در برد متوسط طراحی شده است. به گفته این قانون‌گذار کره‌ای، استفاده از این سامانه در درگیری‌های اخیر نخستین تجربه عملیاتی آن در شرایط جنگی به شمار می‌رود. ٠٠ : ۸ پنجشنبە ١٢ مارس یک پایگاه نظامی ایتالیا در اقلیم کردستان هدف حمله موشکی قرار گرفت وزارت دفاع ایتالیا اعلام کرده است که بامداد امروز پنجشنبه ۲۱ اسفند یک موشک به پایگاه نظامی این کشور در شهر اربیل، مرکز اقلیم کردستان، اصابت کرده است. با این حال مقام‌های ایتالیایی می‌گویند در این حمله هیچ‌یک از نیروهای این کشور کشته یا زخمی نشده‌اند. این وزارتخانه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «یک موشک به پایگاه ما در اربیل اصابت کرد، اما همه نیروهای ایتالیایی سالم هستند و آسیبی ندیده‌اند.» آنتونیو تاجانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، نیز گفته است که در زمان حمله نیروهای ایتالیایی به پناهگاه‌های زیرزمینی منتقل شدند و همگی در امنیت کامل هستند. بر اساس اعلام وزارت دفاع ایتالیا، حدود ۳۰۰ نیروی نظامی این کشور در اربیل مستقر هستند که وظیفه آموزش نیروهای امنیتی پیشمرگه اقلیم کردستان را بر عهده دارند. از حدود دو هفته گذشته که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز شده است، ده‌ها موشک و پهپاد از سوی جمهوری اسلامی ایران یا گروه‌های نیابتی‌اش به اقلیم کردستان پرتاب شده است. در اثر برخی از این حملات موشکی و پهپادی تاکنون چند نفر جان باخته اند و تعدادی دیگر زخمی شده‌اند. ٠٠ : ٧ پنجشنبە ١٢ مارس حمله هوایی آمریکا به مدرسه‌ میناب به دلیل اطلاعات قدیمی صورت گرفته است به گزارش سی‌ان‌ان منابع آگاه از یافته‌های اولیه تحقیقات نظامی در حال انجام، اعلام کرده‌اند که حمله هوایی آمریکا به مدرسه‌ای در ایران احتمالاً به دلیل استفاده از اطلاعات قدیمی رخ داده است. این حمله که در ۲۸ فوریه به مدرسه شجره طیبه در میناب اصابت کرد، منجر به کشته شدن بیش از ۱۸۰ نفر عمدتا کودک، شد. این حادثه زمانی رخ داد که ارتش آمریکا در حال انجام حملات هوایی به یک پایگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نزدیکی مدرسه بود. تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که فرماندهی مرکزی ایالات متحده با استفاده از اطلاعات قدیمی ارائه شده توسط آژانس اطلاعات دفاعی، مختصات هدف را برای حمله تعیین کرده است. این اطلاعات احتمالاً مربوط به یک پایگاه دریایی سپاه پاسداران بود که به طور نادرست به عنوان هدف حمله شناسایی شد. تصاویر ماهواره‌ای قدیمی که در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶ گرفته شده‌اند، نشان می‌دهند که مدرسه و پایگاه سپاه زمانی بخشی از یک مجموعه مشترک بودند، اما در سال ۲۰۱۶ حصاری برای جداسازی این دو بنا کشیده شد. به گفته منابع آگاه، این تغییرات ممکن است دلیل اشتباه در انتخاب هدف بوده باشد. سخنگوی آژانس اطلاعات دفاعی در واکنش به درخواست‌های اظهار نظر اعلام کرد که حادثه در دست بررسی است و برای اطلاعات بیشتر باید به پنتاگون مراجعه شود. همچنین سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده از اظهار نظر در مورد یافته‌های اولیه خودداری کرد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در واکنش به گزارش‌های منتشر شده در نیویورک تایمز در خصوص این حمله گفت که از تحقیقات در حال انجام بی‌اطلاع است. وی افزود که هنوز نمی‌داند آیا ایالات متحده مسئول این حمله است یا خیر. در همین حال، ویدئویی که توسط سی‌ان‌ان از محل حمله منتشر شده، نشان می‌دهد که موشک‌هایی که به پایگاه سپاه اصابت کرده، مشابه موشک‌های تاماهاک آمریکایی هستند. این موشک‌ها که به عنوان مهمات هدایت‌شونده دقیق طبقه‌بندی می‌شوند، به نظر می‌رسد ساختمان‌هایی در پایگاه سپاه را هدف قرار داده‌اند. پنتاگون و کاخ سفید همچنان تحقیقات در این باره را ادامه می‌دهند و وزیر دفاع ایالات متحده، پیت هگست، اعلام کرده است که حمله به طور کامل بررسی خواهد شد و آمریکا از هر طریق ممکن تلاش خواهد کرد تا از تلفات غیرنظامیان جلوگیری کند. در عین حال، او ایران را به هدف قرار دادن غیرنظامیان به‌طور بی‌هدف متهم کرده است. ٠٠ : ١٩ چهارشنبە ١١ مارس کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی توافق کردند بزرگترین آزادسازی ذخایر اضطراری نفت در تاریخ را انجام دهند کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) روز چهارشنبه به اتفاق آرا تصمیم گرفتند که بزرگترین آزادسازی ذخایر اضطراری نفت در تاریخ را انجام دهند. طبق این توافق، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت به بازار جهانی عرضه خواهد شد تا از تأثیرات بحران در خاورمیانه و اختلال در تأمین نفت خام بکاهد و قیمت‌ها را مهار کند. به گزارش سی‌ان‌ان فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، در این باره گفت که این اقدام به‌ویژه به منظور جبران کمبود عرضه نفت ناشی از بسته شدن تنگه هرمز انجام می‌شود. وی افزود: هدف این اقدام، کاهش تأثیرات فوری بحران بازارها است، اما برای رفع این بحران، بازگشایی مجدد تنگه هرمز و از سرگیری ترانزیت نفت از این مسیر بسیار ضروری است. رقم بی‌سابقه ۴۰۰ میلیون بشکه، به مراتب بیشتر از ۱۸۲ میلیون بشکه‌ای است که در دو نوبت در سال ۲۰۲۲ برای مقابله با بحران‌های ناشی از حمله روسیه به اوکراین عرضه شد. در همان زمان، ایالات متحده ۱۸۰ میلیون بشکه دیگر از ذخایر استراتژیک نفت خود را به بازار عرضه کرد. با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که این میزان عرضه ممکن است برای جبران شوک بزرگتری که ناشی از بسته شدن تنگه هرمز است، کافی نباشد. به گفته بیرول، بسته شدن تنگه هرمز، که حدود یک‌پنجم تولید روزانه نفت جهان از آن عبور می‌کند، موجب کاهش روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام و ۵ میلیون بشکه فرآورده‌های نفتی از بازارهای جهانی می‌شود. به همین دلیل، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت تنها در مدت ۲۶ روز جذب خواهد شد. به عبارتی ائتلاف آمریکا و اسرائیل ۲۶ روز فرصت خواهند داشت راه حل پایداری برای آزاد نگه‌داشتن تنگه هرمز پیدا کنند. قیمت نفت برنت در پی جنگ ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل،‌ اخیراً به بالاترین سطح خود یعنی ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید و بعد از آن کمی کاهش یافت، اما همچنان حدود ۲۵ درصد بالاتر از سطح پیش از شروع درگیری‌های نظامی است. از سوی دیگر، مشخص نیست که این آزادسازی بزرگ ذخایر نفتی بتواند به‌طور معناداری قیمت سوخت در بازار خرده‌فروشی را کاهش دهد. بر اساس تخمین‌ها، آزادسازی ذخایر نفتی در سال ۲۰۲۲ تنها حدود ۱۷ تا ۴۲ سنت از قیمت هر گالن بنزین در ایالات متحده کاهش داد. در حالیکە ایران تسلط خود را بر تنگه هرمز تشدید کرده است، گزارش‌ها حاکی از آن است که امروز سه کشتی در نزدیکی این تنگه توسط پرتابه‌های ناشناس هدف قرار گرفته‌اند. در صورتیکە خبر مبنی بر مین‌گذاری ایران در این آبراه نیز تایید شود، بازگرداندن امنیت به این منطقه بسیار دشوار خواهد شد. در چنین شرایطی، آزادسازی این حجم از نفت تنها یک راه‌حل موقت به نظر می‌رسد. ٠٠ : ١٧ چهارشنبە ١١ مارس نتانیاهو: انتظار میرود جنگ با ایران احتمالاً چند هفته طول بکشد در حالی که جنگ میان اسرائیل و ایران با بمباران شدید مراکز سپاە پاسداران انقلاب اسلامی، در مریوان، تهران، قروە و بانە، همچنان ادامه دارد، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در اظهاراتی پشت درهای بسته گفت اسرائیل بر این فرض عمل می‌کند که این جنگ احتمالاً چند هفته طول خواهد کشید، نه چند روز. بر اساس گزارش افراد حاضر در این نشست، نتانیاهو اعلام نمود کە هدف اسرائیل این است که شدیدترین مرحله جنگ پیش از عید فصح، یکی از مهم‌ترین اعیاد یهودی که امسال در اوایل آوریل آغاز می‌شود، به پایان برسد، یا دست‌کم به نقطه‌ای برسد که ایران بخش عمده توانایی خود برای پرتاب موشک را از دست داده باشد. او گفت عوامل مختلفی در تعیین مدت جنگ نقش دارند و نمی‌توان با قطعیت گفت این درگیری‌ها دقیقاً چه مدت ادامه خواهند داشت. نتانیاهو همچنین افزود این حملات یکی یا دو روزە نیستند و در حال حاضر بر این فرض کار می‌شود که درگیری‌ها در مقیاس چند هفته ادامە خواهند یافت، با این وجود نمی‌توان با اطمینان کامل درباره مدت آن سخن گفت. نتانیاهو همچنین درباره احتمال تغییر حکومت در ایران گفت چنین تحولی را نمی‌توان با فشار یک دکمه ایجاد کرد و تحقق آن بدون یک قیام مردمی در داخل ایران ممکن نیست. او افزود اسرائیل و ایالات متحده آمریکا تلاش می‌کنند عمدتاً از طریق حملات هوایی شرایط لازم برای چنین تحولاتی را فراهم کنند، اما در نهایت توانایی آنها محدود است. در همین حال، احمدرضا رادان، فرمانده پلیس ایران، روز سه‌شنبه هشدار داد حکومت با هر فردی که به درخواست دشمن به خیابان‌ها بیاید همانند دشمن برخورد خواهد کرد. ٣٠ : ١٥ چهارشنبە ١١ مارس ترامپ: تقریباً چیزی برای هدف قرار دادن در ایران باقی نمانده است در دوازدهمین روز از آغاز جنگ میان ایالات متحده و اسرائیل با ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت این جنگ احتمالاً به‌زودی پایان خواهد یافت، زیرا به گفته او عملاً اهداف زیادی برای حمله در ایران باقی نمانده است. ترامپ در گفت‌وگویی پنج‌دقیقه‌ای با پایگاه خبری آکسیوس اظهار داشت تنها برخی اهداف جزئی باقی مانده و هر زمان که او تصمیم بگیرد، جنگ می‌تواند پایان یابد. به گزارش آکسیوس، ترامپ به‌طور علنی اشاره کرده است که عملیات نظامی آمریکا تا حد زیادی به اهداف خود دست یافته است. ترامپ همچنین گفت جنگ طبق برنامه پیش می‌رود و حتی بسیار جلوتر از جدول زمانی مورد انتظار است. به گفته او، خسارات واردشده به ایران بسیار بیشتر از پیش‌بینی‌های اولیه بوده و از برآوردهای دوره شش‌هفته‌ای نخست نیز فراتر رفته است. او در ادامه افزود ایران طی دهه‌های گذشته در پی گسترش نفوذ خود در خاورمیانه بوده و اکنون بهای سال‌ها خشونت و بی‌ثباتی را می‌پردازد و به گفته او تهران به این سادگی از پیامدهای اقدامات خود نخواهد گریخت. با این حال، مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی گفته‌اند که رئیس‌جمهور آمریکا هنوز هیچ دستور داخلی مشخصی درباره زمان پایان درگیری‌ها صادر نکرده است. در همین حال، کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، روز چهارشنبه اعلام کرد جنگ بدون هیچ محدودیت زمانی ادامه خواهد داشت و عملیات نظامی تا زمانی ادامه می‌یابد که همه اهداف تعیین‌شده تحقق یابد و اسرائیل در این کارزار به پیروزی قاطع برسد. ٣٠ : ١٤ چهارشنبە ١١ مارس آتش‌بس در جنگ ایران چقدر محتمل است؟ با ادامه درگیریها میان ایران و ایالات متحده ، بحث درباره احتمال آتش‌بس در این جنگ بیشتر شده است. با این حال برخی تحلیلگران نظامی معتقدند پایان سریع این درگیریها، بە ویژە بە دلیل نقش آفرینیهای اسرائیل چندان محتمل نیست. مایکل کلارک، تحلیلگر نظامی بریتانیایی، در گفت‌وگو با اسکای‌نیوز اعلام نمود کە که نشانه‌های زیادی از آمادگی طرف‌ها برای توقف فوری جنگ دیده نمی‌شود. به گفته او، ایران تلاش می‌کند فشار نظامی را ادامه دهد تا هزینه‌های جنگ برای آمریکا و اسرائیل افزایش پیدا کند. کلارک همچنین می افزاید کە ایران سعی دارد با حملات پی‌درپی به سامانه‌های دفاعی آمریکا و اسرائیل فشار وارد کند و نقاط ضعف این سیستم‌ها را پیدا کند. چنین رویکردی می‌تواند جنگ را به یک درگیری فرسایشی تبدیل کند. به گفته این تحلیلگر، در صورت تداوم چنین روندی، حتمال می رود دامنه درگیریها به دیگر نقاط منطقه نیز کشیده شود، به‌ویژه اگر گروه‌های هم‌پیمان ایران در کشورهای دیگر وارد این بحران شوند. در عین حال او سناریوی دیگری را نیز مطرح می‌کند. کلارک بر این باور است کە احتمال می رود آمریکا در مقطعی اعلام کند اهداف اصلی عملیات نظامی خود را به دست آورده و تصمیم بگیرد از جنگ خارج شود. به گفته او، واشنگتن می‌تواند استدلال کند که توان نظامی ایران آسیب دیده و بنابراین عملیات نظامی به هدف خود رسیده است. کلارک همچنین احتمال وقوع یک فاجعه هسته‌ای مستقیم را کم می‌داند. با این حال او هشدار می‌دهد حمله به برخی تأسیسات حساس می‌تواند خطرات جدی زیست‌محیطی و انسانی ایجاد کند. به باور این تحلیلگر، آینده این جنگ به چند عامل از جمله میزان خسارت‌ها، فشارهای سیاسی داخلی در کشورهای درگیر و احتمال گسترش درگیری در منطقه بستگی دارد. با این وجودم با وجود حملات شدید ائتلاف اسرائیل و آمریکا بە کردستان و تنگە هرمز، در حال حاضر نشانه‌ای از تمایل جدی طرف‌ها برای پایان سریع جنگ دیده نمی‌شود و همین موضوع احتمال طولانی شدن این جنگ را افزایش می دهد. ٢٠: ١٤ چهارشنبە ١١ مارس فرمانده سنتکام: حملات موشکی و پهپادی ایران به‌طور چشمگیری کاهش یافته است در حالی که درگیری نظامی میان ایالات متحده و اسرائیل با ایران در دوازدهمین روز خود ادامه دارد، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد حملات ایران با موشک‌های بالستیک و پهپادها از آغاز این کارزار نظامی به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است. در این بارە، براد کوپر اعلام نمود کە نیروهای آمریکایی همچنان قدرت رزمی ویرانگری را علیه نظام ایران به کار می‌گیرند و روند عملیات نشان می‌دهد توان رزمی ایران در حال کاهش است، در حالی که توان نظامی آمریکا افزایش یافته است. به گفته او، تمرکز عملیات بر اهداف نظامی مشخصی قرار گرفتە است تا توانایی ایران برای اعمال قدرت علیه نیروهای آمریکایی و همسایگانش از میان برود. کوپر افزود نیروهای آمریکایی هر روز موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایرانی را هدف قرار می‌دهند و تاکنون بیش از ۵۵۰۰ هدف در داخل ایران، از جمله بیش از ۶۰ شناور که با استفاده از مجموعه‌ای از سامانه‌های تسلیحاتی دقیق هدف قرار گرفته‌اند، مورد حمله قرار گرفته است. او گفت تنها در روز گذشته موج‌هایی از حملات تقریباً هر ساعت از نقاط و جهت‌های مختلف داخل ایران اجرا شد. به گفته کوپر، آخرین چهار شناور جنگی از کلاس سلیمانی نیز منهدم شده‌اند و در نتیجه این کلاس از شناورهای ایرانی اکنون به‌طور کامل از میدان نبرد خارج شده است. کوپر اعلام کرد از همان ۲۴ ساعت نخست این کارزار، حملات ایران با موشک‌های بالستیک و پهپادها به‌طور چشمگیری کاهش یافته است. با این حال، او مدعی شد نیروهای ایرانی همچنان غیرنظامیان در کشورهای خلیج را هدف قرار می‌دهند و هنگام اجرای حملات از شهرهای پرجمعیت داخل ایران به‌عنوان پوشش استفاده می‌کنند. او تأکید کرد عملیات آمریکا تنها به دفاع محدود نبودە و نیروهای آمریکایی به‌طور نظام‌مند در حال نابودی توانمندی‌های نظامی ایران هستند. کوپر همچنین افزود کە این عملیات شامل هدف قرار دادن موشک‌ها، پهپادها و زیرساخت‌های صنایع دفاعی ایران است و تنها در شب گذشته بمب‌افکن‌های آمریکایی یک تأسیسات بزرگ تولید موشک‌های بالستیک را هدف قرار دادند. کوپر همچنین گفت مأموریت آمریکا پایان دادن به توانایی ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری و نیروهای آمریکایی در آب‌های بین‌المللی و ایجاد مزاحمت برای عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز است. او در پایان اعلام نمود کە ایالات متحده اکنون بر بخش‌های گسترده‌ای از آسمان ایران برتری هوایی دارد و یک چتر دفاع هوایی یکپارچه در خاورمیانه ایجاد کرده است که با مشارکت ارتش، نیروی دریایی، نیروی هوایی، تفنگداران دریایی و نیروهای فضایی آمریکا عمل می‌کند. ۴۰: ١١ چهارشنبە ١١ مارس کاهش توان موشکی ایران و سناریوهای احتمالی ادامه جنگ با ادامه درگیری نظامی میان ایران از یک سو و ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، ارزیابی‌های میدانی نشان می‌دهد توازن نظامی در میدان نبرد، در دوازدهمین روز به‌طور محسوسی تغییر کرده است. در حالی که نگرانی‌ها درباره پیامدهای جنگ برای امنیت منطقه‌ای و بازار جهانی انرژی افزایش یافته است، گزارش‌ها از آسیب گسترده به زیرساخت‌های نظامی ایران حکایت دارد. بر اساس برآوردهای اطلاعاتی، بخش بزرگی از توان موشکی ایران در جریان حملات اخیر از بین رفته و تنها حدود ۱۰ درصد از این ظرفیت باقی مانده است. همزمان بخش‌هایی از نیروی دریایی ایران که پیش‌تر تهدیدی برای امنیت کشورهای منطقە خلیج و تنگه هرمز محسوب می‌شدند هدف قرار گرفته‌اند. گزارش‌ها همچنین از تخریب گسترده سامانه‌های پدافند هوایی و زیرساخت‌های صنایع نظامی خبر می‌دهند. تحولات میدانی نیز کاهش شدید در حجم شلیک موشک‌ها را نشان می‌دهد. در روز نخست جنگ حدود ۳۵۰ موشک شلیک شده بود، اما این رقم در روزهای بعد به حدود ۶ تا ۱۰ موشک در روز کاهش یافته است. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد این کاهش عمدتاً ناشی از نابودی سکوهای پرتاب و مراکز عملیاتی در داخل ایران است، نه تصمیمی برای کنترل سطح تنش. در همین حال برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که بخشی از حملات موشکی ایران به سمت کشورهای حوزه خلیج فارس هدایت شده است. بر اساس این ارزیابی‌ها، در برابر هر موشک دوربردی که به سوی اسرائیل شلیک می‌شود، حدود ۱۵ موشک کوتاه‌برد یا میان‌برد به سمت کشورهای خلیج فارس پرتاب می‌شود. هدف از این اقدام علاوه بر حفظ تصویر توان نظامی، افزایش فشار اقتصادی از طریق تهدید امنیت انرژی و تجارت منطقه‌ای عنوان می‌شود. در سطح راهبردی، سه هدف اصلی برای ایران مطرح می‌شود: جلوگیری از سقوط نظام حتی با پذیرش هزینه‌های سنگین، افزایش هزینه جنگ برای طرف مقابل از طریق گسترش دامنه درگیری منطقه‌ای، و ایجاد فشار بر بازارهای جهانی انرژی با هدف وادار کردن بازیگران بین‌المللی به توقف جنگ یا ورود به مذاکرات. در مقابل، سناریوهای مطرح برای مرحله بعدی عملیات شامل هدف قرار دادن باقی‌مانده شهرهای موشکی و تأسیسات پهپادی و سپس تمرکز بر برنامه هسته‌ای ایران است. برخی گزینه‌ها حتی شامل عملیات‌های ویژه برای نفوذ به تأسیسات هسته‌ای، انتقال مواد غنی‌شده و برچیدن سانتریفیوژها عنوان شده است. در مجموع، مسیرهای پیش‌روی بحران شامل سه سناریو است: پذیرش مذاکرات و محدودسازی برنامه‌های نظامی، ادامه درگیری از طریق نیروهای نیابتی و تلاش برای بازسازی سامانه‌های دفاعی، یا گسترش مستقیم جنگ در سطح منطقه که می‌تواند پیامدهای امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای برای خاورمیانه و بازارهای جهانی انرژی به همراه داشته باشد. ٠٥: ١١ چهارشنبە ١١ مارس آسمان‌ باز ایران محدودیت‌های قدرت نظامی را آشکار می‌کند در حالی که درگیری نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر ادامه دارد، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش بحران شدت گرفته است. قدرت‌های بین‌المللی نگران پیامدهای احتمالی این درگیری برای امنیت منطقه‌ای و بازارهای جهانی انرژی، به‌ویژه در شرایطی هستند که تهدیدها علیه مسیرهای حیاتی کشتیرانی افزایش یافته است. همزمان با این تحرکات دیپلماتیک، تحلیلگران درباره موازنه واقعی قدرت در میدان نبرد و توانایی ایران برای مقابله با حملات هوایی جاری بحث می‌کنند. جعفر سلمان، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، در گفت‌وگو با شبکه اسکای نیوز عربی گفت تحولات میدانی نشان می‌دهد ایران با وضعیتی روبه‌رو است که آن را «آسمان باز» توصیف می‌کند. به گفته او، نیروهای آمریکایی و اسرائیلی توانسته‌اند با آزادی عمل قابل توجهی عملیات هوایی در حریم ایران انجام دهند که ادامه آن بدون وجود بازدارندگی مؤثر، هر کشوری را در موقعیت دشواری قرار می‌دهد. سلمان افزود ایران در شرایطی قرار گرفته که با حملات مداوم روبه‌رو است، در حالی که ابزارهای بازدارنده کافی برای متوقف کردن این روند در اختیار ندارد. او همچنین به اختلاف رویکرد در داخل ساختار قدرت ایران اشاره کرد. به گفته سلمان، صحنه سیاسی ایران از یک گفتمان واحد پیروی نمی‌کند. در حالی که برخی جریان‌ها خواهان کاهش تنش و حرکت به سمت پایان درگیری هستند، رویکردی نظامی نیز وجود دارد که گاه مستقل از مسیر سیاسی عمل می‌کند. او در این زمینه به نقش سپاه پاسداران اشاره کرد و آن را نهادی توصیف کرد که در برخی حوزه‌ها همچون «دولتی در درون دولت» عمل می‌کند. در بعد ژئوپلیتیک، سلمان گفت نگرانی اصلی قدرت‌های بین‌المللی حفظ آزادی ناوبری و جریان تجارت جهانی است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود و هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای برای بازارهای جهانی داشته باشد. به گفته او، جلوگیری از بسته شدن این مسیر حیاتی به یکی از اولویت‌های اصلی قدرت‌های بین‌المللی در مدیریت بحران کنونی تبدیل شده است.  ٢٠ :١٠ چهارشنبە ١١ مارس چرا پهپادها در آسمان اربیل کمتر رهگیری می‌شوند؟ در پی افزایش حملات پهپادی و موشکی در جریان جنگ منطقه‌ای جاری، آسمان (هولیر) اربیل، در اقلیم کردستان، در روزهای اخیر شاهد تغییر قابل توجهی در الگوی دفاعی بوده است. سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا که در روزهای نخست بسیاری از این حملات را رهگیری می‌کردند، اکنون در موارد متعددی واکنشی نشان نمی‌دهند. منابع امنیتی در اقلیم کردستان می‌گویند دامنه استفاده از سامانه‌های دفاعی آمریکا در اطراف کنسولگری این کشور و فرودگاه بین‌المللی اربیل نسبت به روزهای نخست حملات محدودتر شده است. به گفته این منابع، این سامانه‌ها اکنون بیشتر زمانی فعال می‌شوند که پهپاد یا موشک مستقیماً تأسیسات آمریکایی یا نیروهای این کشور را هدف قرار دهد. در سایر موارد، بسیاری از این پرتابه‌ها رهگیری نمی‌شوند و در نقاط مختلف شهر سقوط می‌کنند. در روزهای نخست حملات وضعیت متفاوت بود. سامانه‌های دفاعی آمریکا بخش گسترده‌ای از آسمان اربیل را پوشش می‌دادند و شمار زیادی از پهپادها و موشک‌ها پیش از رسیدن به اهداف خود در هوا منهدم می‌شدند. با این حال، در دو شب گذشته چندین پهپاد و موشک در مناطق مختلف اربیل سقوط کرده‌اند، از جمله در نزدیکی کنسولگری آمریکا و فرودگاه این شهر. در بسیاری از این موارد سامانه‌های دفاعی واکنشی نشان نداده‌اند. دو روز پیش نیز یک پهپاد در نزدیکی کنسولگری امارات در اربیل سقوط کرد. این ساختمان تنها چند صد متر با کنسولگری آمریکا فاصله دارد، اما سامانه‌های دفاعی آمریکا در آن حادثه نیز فعال نشدند. یک منبع امنیتی در اربیل می‌گوید احتمال دارد این تغییر به دلیل مدیریت ذخایر موشک‌های رهگیر باشد. به گفته او، با افزایش تعداد حملات پهپادی و موشکی در منطقه، نیروهای آمریکایی ممکن است استفاده از سامانه‌های دفاعی را محدود کرده باشند تا در صورت حمله مستقیم به پایگاه‌ها یا نیروهایشان، توان دفاعی کافی در اختیار داشته باشند. برخی تحلیلگران نظامی نیز به افزایش استفاده از پهپادها در جنگ‌های اخیر اشاره می‌کنند. به گفته آنها، رهگیری همه این اهداف همیشه ممکن نیست و سامانه‌های دفاعی معمولاً اولویت را به حفاظت از پایگاه‌ها و نیروهای نظامی می‌دهند. در همین حال، ساکنان برخی مناطق اربیل می‌گویند در روزهای اخیر چندین پهپاد و موشک در اطراف شهر سقوط کرده است. این موضوع نگرانی‌ها درباره امنیت اربیل و تأسیسات خارجی در این شهر را افزایش داده است. این تغییر در الگوی دفاعی در حالی رخ می‌دهد که حملات پهپادی و موشکی در اقلیم کردستان در هفته‌های اخیر افزایش یافته و فضای امنیتی اربیل همچنان پرتنش باقی مانده است.  ٠٩ : ٩ چهارشنبە ١١ مارس دولت ترامپ درباره راهبرد پایان جنگ با ایران تردید دارد روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد برخی مقام‌های دولت دونالد ترامپ به دلیل نبود راهبردی روشن برای پایان دادن به جنگ با ایران دچار بدبینی شده‌اند. به نوشته این روزنامه، این مقام‌ها از مطرح کردن مستقیم این نگرانی‌ها با رئیس‌جمهور خودداری می‌کنند، زیرا ترامپ همچنان تأکید دارد عملیات نظامی علیه ایران به موفقیت کامل رسیده است. مقام‌های آگاه به نیویورک تایمز گفتند تهدیدهای ایران برای هدف قرار دادن نفتکش‌ها در تنگه هرمز موجب توقف تقریباً کامل کشتیرانی تجاری در خلیج فارس و افزایش قیمت نفت شده است. این تحولات دولت آمریکا را وادار کرده است به طور فوری به دنبال راه‌هایی برای مهار پیامدهای اقتصادی این بحران در داخل ایالات متحده باشد. به گفته این مقام‌ها، برخی مشاوران دولت پیش‌تر احتمال اقدام ایران برای مسدود کردن مسیرهای کشتیرانی در منطقه را کم‌اهمیت ارزیابی کرده بودند. این مسیرها حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را منتقل می‌کنند. با این حال، تهدیدهای اخیر تهران برای هدف قرار دادن نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز نشان داده است این ارزیابی دقیق نبوده است. نیویورک تایمز نوشت این تحولات بیانگر آن است که ترامپ و برخی مشاورانش میزان واکنش ایران به جنگی را که تهران آن را تهدیدی وجودی می‌داند، به درستی برآورد نکرده بودند. ایران در این درگیری واکنشی تهاجمی‌تر از آنچه در جنگ دوازده‌روزه ماه ژوئن نشان داده بود، بروز داده است. در همین حال، افزایش قیمت نفت باعث شده است برخی جمهوری‌خواهان نسبت به پیامدهای اقتصادی این بحران در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ابراز نگرانی کنند. بین‌المللی به‌عنوان متحدان بالقوه و آلترناتیو نزدیک بە ایالات متحده آمریکا جلب کرده است، روزنامه یدیعوت آحارنوت گزارش داد کە دونالد ترامپ در تماس‌هایی با رهبران کرد درباره پیوستن آنها به نبرد علیه تهران گفت‌وگو کرده است. بر اساس این گزارش، ترامپ درباره ارائه پوشش هوایی گسترده آمریکا و حمایت‌های دیگر از حزاب کرد گفتگو کرده است. هدف از این طرح کمک به این گروه‌ها برای تسلط بر بخش‌هایی از غرب ایران (کردستان) عنوان شده است. در این بارە، روزنامه واشنگتن‌پست نیز گزارش داده است که ایالات متحده آمریکا در چارچوب تلاش برای ایجاد زمینه یک خیزش علیه حکومت ایران، تماس‌هایی را با گروه‌های مخالف داخلی و از جملە احزاب کردستانی آغاز و آنها را به‌عنوان متحدان بالقوه در نظر گرفته است. به گفته منابع آگاه، ترامپ با رهبران کرد در ایران و اقلیم کردستان نیز گفت‌وگو کرده و پیشنهاد «پوشش هوایی گسترده آمریکا» و حمایت‌های اضافی را برای کمک به گروه‌های کرد مخالف حکومت جمهوری اسلامی ایران مطرح کرده است تا بتوانند کنترل کردستان ایران و بخش‌هایی از غرب ایران را به دست بگیرند. از سوی دیگر، ائتلاف نیروهای کردستانی بە صورت عمومی و هر یک از احزاب پژاک، حزب دموکرات کردستان ایران و یکی از سە شاخە حزب کوملە نیز با صدور اطلاعیەهایی از تمامی نظامیان و کارکنان دولتی در ایران، به‌ویژه در مناطق کردستان، خواسته اند پایگاه‌های خود را ترک کردە و حمایت خود را از نیروهای مسلح حکومت ایران متوقف سازند.

ادعای کشته شدن علی لاریجانی، در صورت تأیید، نشان‌دهنده تغییر در الگوی هدف‌گیری اسرائیل از سطوح صرفاً نمادین و نظامی به لایه‌های میانی و هماهنگ‌کننده قدرت است. این رویکرد به‌جای ایجاد شوک، بر اختلال در کارکرد سیستم تمرکز دارد. حذف یک بازیگر واسط می‌تواند ظرفیت هماهنگی درونی را تضعیف و وزن نهادهای امنیتی را افزایش دهد. در کوتاه‌مدت، انسجام نمادین تقویت می‌شود، اما در لایه‌های عمیق‌تر، نااطمینانی، رقابت درون‌ساختاری و احتمال خطای راهبردی افزایش می‌یابد.    در شرایطی که جنگ ایران و اسرائیل وارد هفته سوم خود گشتە است، ادعای اسرائیل مبنی بر کشته شدن علی لاریجانی در حملات هوایی اخیر، البتە در صورت تأیید نهایی، الگویی تازه از هدف‌گیریها را نمایان می‌کند. این رویداد، بیش از آنکه یک جهش کیفی در سطح هدف‌گیریها باشد، نشان‌دهنده تغییر در الگوی عملیاتی و گسترش دامنه اهداف به لایه‌های میانی و هماهنگ‌کننده است. به بیان دقیق‌تر، آنچه در حال وقوع است نه عبور از یک آستانه پیشین، بلکه بازآرایی در اولویت‌های هدف‌گیری است. اسرائیل پیش از این نیز سطوح عالی نظام، از جمله شخص علی خامنەای و فرماندهان ارشد نظامی را هدف قرار داده بود، از این‌رو، آنچه کە اکنون رخ می‌دهد، تداوم همان راهبرد هدف‌گیری چندلایه است، اما با تأکید بیشتر بر گره‌های اتصال در ساختار قدرت، یعنی نقاطی که کارکردشان نه صرفاً تصمیم‌گیری، بلکه پیوند دادن سطوح مختلف تصمیم‌سازی است.  در این چارچوب، علی لاریجانی در معماری قدرت ایران، نه در رأس هرم، بلکه در نقطه‌ای حساس، میانی و واسطه‌ای قرار داشت که می‌توان آن را مفصل اتصال میان نهادهای موازی توصیف کرد. او هم‌زمان با دستگاه‌های امنیتی، ساختارهای سیاسی و کانال‌های دیپلماتیک در ارتباط بود و کارکردی حیاتی در هم‌ترازسازی این سطوح ایفا می‌کرد. به همین دلیل، نقش او صرفاً اجرایی یا سیاسی نبود، بلکه به‌نوعی تنظیم‌گر روابط میان حوزه‌های متفاوت قدرت محسوب می‌شد. از این منظر، حذف او نه صرفاً به معنای فقدان یک مقام، بلکه به معنای تضعیف ظرفیت هماهنگی درونی است که در شرایط جنگی، مانع واگرایی تصمیم‌ها، چندپارگی کنش‌ها و بروز شکاف‌های نهادی می‌شود. به بیان دیگر، اگر پیش‌تر هدف‌گیری رأس قدرت با هدف ایجاد شوک و بازدارندگی دنبال می‌شد، یا فرماندهان ارشد برای تضعیف توان نظامی و امنیتی حذف می‌شدند، اکنون هدف‌گیری لایه‌های میانی در جهت اختلال در هماهنگی و فلج‌سازی شبکه تصمیم‌گیری صورت می‌گیرد. این تغییر، از منطق نمادین به منطق کارکردی در هدف‌گیری حکایت دارد. بعد از این حذف، در کوتاه‌مدت، می‌توان انتظار داشت ساختار سیاسی ایران با الگوی آشنا و آزموده‌شده همگرایی در برابر تهدید خارجی واکنش نشان دهد که شامل نمایش انسجام، تشدید گفتمان انتقام، و بازسازی تصویر کنترل و تسلط، ولو در سطح نمادین است. این واکنش، هم میتواند از کارکرد داخلی برای مهار افکار عمومی حکایت داشتە باشد و هم از کارکرد خارجی برای ارسال پیام بازدارندگی. با این حال، تجربه بحران‌های مشابه نشان می‌دهد این هم‌گرایی اغلب در لایه‌های سطحی باقی می‌ماند و میتواند از ماهیتی تاکتیکی و نه ساختاری برخوردار باشد. در لایه‌های عمیق‌تر، هدف‌گیری یک چهره میانی و کارآمد می‌تواند به افزایش بی‌اعتمادی و نااطمینانی در میان نخبگان دامن بزند، به‌ویژه زمانی که این رخداد با نشانه‌هایی از نفوذ اطلاعاتی و توان هدف‌گیری دقیق اسرائیل همراه شود. چنین وضعیتی نه‌تنها احساس ناامنی شخصی را در میان کارگزاران افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند به اختلال در ارتباطات درون‌سیستمی نیز منجر شود. در این چارچوب، پیام ضمنی این عملیات برای نخبگان میانی روشن‌تر است. هیچ‌کس در هیچ سطحی در امان نیست. از زاویه تصمیم‌گیری، مهم‌ترین پیامد چنین رویدادی را باید در تغییر توازن درون‌ساختاری قدرت جست‌وجو کرد. با حذف یک بازیگر واسط و هماهنگ‌کننده، وزن نسبی نهادهای امنیتی افزایش می‌یابد و در مقابل، نقش کانال‌های سیاسی و دیپلماتیک به حاشیه رانده می‌شود. این جابه‌جایی تدریجی اما معنادار، فرآیند تصمیم‌گیری را به سمت امنیتی‌سازی کامل سوق می‌دهد که در آن، منطق نظامی بر سایر ملاحظات اولویت می‌یابد و گزینه‌های میانه‌رو به‌تدریج حذف یا بی‌اثر می‌شوند. در نتیجه، دامنه انتخاب‌های راهبردی محدودتر و احتمال تصمیم‌های پرهزینه بیشتر می‌شود. این تحول در بستری رخ می‌دهد که ساختار قدرت ایران پیش‌تر نیز با شوک‌های سطح‌بالا مواجه شده است. با این حال، آنچه اکنون متفاوت به نظر می‌رسد، تغییر از هدف‌گیری نمادین (رأس قدرت) یا هدف‌گیری نظامی به هدف‌گیری کارکردی (گره‌های میانی هماهنگ‌کننده) است. به عبارت دیگر، تمرکز به سمت بازیگرانی جابه‌جا شده است که حامل کارکرد و پیونددهندگی‌اند. اسرائیل با این الگو نشان می‌دهد که از توانایی هدف‌گیری چندلایه برخوردار است کە هم می‌تواند به لایه‌های بالای قدرت برای ایجاد شوک راهبردی نفوذ کند، و هم لایه‌های میانی را برای ایجاد اختلال سیستماتیک هدف قرار دهد. این ترکیب، در صورت تداوم، می‌تواند اثرات تجمعی قابل‌توجهی بر کارکرد کلی سیستم بگذارد. در چنین شرایطی، حذف لاریجانی می‌تواند رقابت‌های درون‌ساختاری را تشدید کند و به‌طور هم‌زمان، سازوکارهای غیررسمی تنظیم تعارض را تضعیف نماید. در نتیجه، دامنه گزینه‌های پیش‌روی سیستم، به‌ویژه در مدیریت بحران، محدودتر گشتە و امکان رسیدن به راه‌حل‌های میانه کاهش می‌یابد. به‌طور کلی،مرگ علی لاریجانی، باید به‌عنوان یک نقطه عطف در منازعه جاری تحلیل شود، اما نه به دلیل جهش در سطح هدف‌گیری، بلکه به دلیل تغییر الگو به هدف‌گیری گره‌های هماهنگ‌کننده. این رویداد نشان‌دهنده تداوم و در عین حال تعمیق راهبرد هدف‌گیری چندلایه اسرائیل است که اکنون به‌طور سیستماتیک لایه‌های میانی را نیز در بر می‌گیرد. حذف چنین بازیگری، بیش از آنکه به تضعیف رأس هرم بینجامد، ظرفیت سیستم برای هماهنگی، تنظیم تعارض و مدیریت بحران را در میان‌مدت تضعیف می‌کند که معمولاً با تمرکز بیشتر قدرت، کاهش انعطاف‌پذیری نهادی و افزایش احتمال خطای راهبردی همراه است.

پوشش زندە ١٠ : ١٣ چهارشنبە ١١ مارس سفارت آمریکا در بغداد، در مقابلە با تهدیدهای گستردە ایران، از سامانە پیشرفتە دفاعی استفادە می کند در هجدهمین روز از آغاز تنشها در خاورمیانە، بر اساس گزارشی از شبکه سی‌ان‌ان، سفارت ایالات متحده آمریکا در بغداد از سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته برای مقابله با تهدیدات موشکی و پهپادی استفاده می‌کند. این سفارت در پی تشدید تنش‌ها در خاورمیانە، به یکی از اهداف اصلی گروه‌های شبه‌نظامی هم‌پیمان ایران تبدیل شده است. این گزارش نشان می‌دهد که سفارت آمریکا از سامانه سی-رام (C-RAM) برای رهگیری و انهدام موشک‌ها، راکت‌ها و گلوله‌های خمپاره استفاده می‌کند. این سامانه توان شلیک هزاران گلوله در هر دقیقه را دارد. بر اساس این گزارش، سامانه سی-رام به یک توپ گتلینگ با کالیبر ۲۰ میلی‌متر مجهز است. این توپ می‌تواند حدود ۴۵۰۰ گلوله در دقیقه شلیک کند و برای مقابله با حملات سریع و مکرر طراحی شده است. سفارت آمریکا در بغداد یکی از بزرگ‌ترین مراکز دیپلماتیک این کشور در جهان به شمار می‌رود. این تأسیسات از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران چندین بار هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته است. در این گزارش آمده است که سامانه سی-رام با رادارها، حسگرها و واحدهای ارتباطی یکپارچه شده است. این سامانه بر روی یک تریلر ۳۵ تنی نصب شده و قابلیت جابه‌جایی دارد. این ساختار امکان شناسایی سریع تهدیدات ورودی و انهدام آن‌ها را فراهم می‌کند. شرکت جنرال داینامیکس، سازنده این سامانه، اعلام کرده است که گلوله‌های ۲۰ میلی‌متری آن دارای قابلیت نفوذ در زره سبک و خاصیت انفجاری هستند. این ویژگی‌ها امکان هدف‌گیری اهداف هوایی و زمینی را تا برد حدود ۲۰۰۰ متر فراهم می‌کند. بر اساس این گزارش، این گلوله‌ها در صورت عدم اصابت به هدف به سازوکار خودتخریبی مجهز هستند. این سازوکار برای جلوگیری از وارد شدن خسارت ناخواسته طراحی شده است. سامانه سی-رام نسخه‌ای مشتق‌شده از سامانه دفاع نزدیک فالانکس است. این سامانه در نیروی دریایی آمریکا به عنوان آخرین خط دفاعی کشتی‌های جنگی در برابر موشک‌های کروز و تهدیدات سطحی استفاده می‌شود. هدف از به‌کارگیری آن حفاظت از نیروهای زمینی و پایگاه‌های عملیاتی در برابر تهدیدات موشکی، توپخانه‌ای و خمپاره‌ای بودە است. بر اساس این گزارش، سامانه سی-رام تاکنون بیش از ۲۵۰۰ حمله موشکی و خمپاره‌ای علیه پایگاه‌های نظامی آمریکا را شناسایی کرده و درباره آن‌ها هشدار صادر کرده است. علاوە بر آن، اقلیم کردستان و پایگاههای آمریکا، منابع نفتی و سایر کشورهای غربی نیز مورد تهاجم گستردە جمهوری اسلامی ایران قرار گرفتەاند. ٤٠ : ١٢ چهارشنبە ١١ مارس ایران در تنگە هرمزبا آخرین اهرم فشار بازی می‌کند با تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، تنگه هرمز دوباره به کانون نگرانی‌های امنیتی و اقتصادی جهان تبدیل شده است. همزمان با هشدارهای دونالد ترامپ درباره احتمال کارگذاری مین‌های دریایی از سوی ایران، خطر اختلال در یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. ریچارد وایتز، مدیر مرکز تحلیل سیاسی ـ نظامی در مؤسسه هادسون، در ارزیابی این تحولات می‌گوید نگرانی آمریکا دیگر فقط به تهدیدهای کوتاه‌مدت محدود نیست، بلکه احتمال تلاش ایران برای بستن تنگه هرمز در بلندمدت نیز جدی تلقی می‌شود. به گفته او، واشنگتن افزایش هشدارها درباره تهدید دائمی و درازمدت علیه این آبراه را به‌دقت دنبال می‌کند. وایتز معتقد است ایران هنوز از نظر فنی می‌تواند از طریق مین‌های دریایی، پهپادها و برخی شناورهای باقی‌مانده کشتیرانی را تهدید کند، اما توان عملیاتی آن به‌طور چشمگیری کاهش یافته است. او می‌گوید ایران بیش از ۹۰ درصد از توان دریایی خود را از دست داده و همین مسئله دامنه تهدیدات آن را محدود کرده است، هرچند خطرهای محدودی همچنان باقی مانده‌اند. به گفته وایتز، حفاظت از تنگه هرمز صرفاً یک اولویت آمریکایی نیست، بلکه مستقیماً با ثبات اقتصاد جهانی پیوند دارد. او تأکید می‌کند که اروپا و ناتو نیز باید در حفاظت از مسیرهای تجارت بین‌المللی مشارکت داشته باشند. او همچنین به سابقه چین در عملیات ضد دزدی دریایی اشاره می‌کند و این تجربه را عاملی می‌داند که می‌تواند در تضمین آزادی کشتیرانی اهمیت پیدا کند. وایتز در عین حال هشدار می‌دهد که بزرگ‌ترین چالش برای آمریکا، شناورهای کوچک و پهپادهای ایرانی هستند که به‌راحتی از الگوهای متعارف هدف‌گیری می‌گریزند. به گفته او، حملات آمریکا و اسرائیل تاکنون بیشتر بر اهداف ثابت متمرکز بوده‌اند، در حالی که مهار تهدیدهای متحرک دشوارتر است. او احتمال می‌دهد واشنگتن برای حفظ آزادی عبور و مرور در تنگه هرمز به همکاری‌های گسترده‌تر، از جمله با شرکای نظامی، روی آورد. ٤٠ : ١١ چهارشنبە ١١ مارس کاهش توان موشکی ایران و سناریوهای احتمالی ادامه جنگ با ادامه درگیری نظامی میان ایران از یک سو و ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، ارزیابی‌های میدانی نشان می‌دهد توازن نظامی در میدان نبرد، در دوازدهمین روز به‌طور محسوسی تغییر کرده است. در حالی که نگرانی‌ها درباره پیامدهای جنگ برای امنیت منطقه‌ای و بازار جهانی انرژی افزایش یافته است، گزارش‌ها از آسیب گسترده به زیرساخت‌های نظامی ایران حکایت دارد. بر اساس برآوردهای اطلاعاتی، بخش بزرگی از توان موشکی ایران در جریان حملات اخیر از بین رفته و تنها حدود ۱۰ درصد از این ظرفیت باقی مانده است. همزمان بخش‌هایی از نیروی دریایی ایران که پیش‌تر تهدیدی برای امنیت کشورهای منطقە خلیج و تنگه هرمز محسوب می‌شدند هدف قرار گرفته‌اند. گزارش‌ها همچنین از تخریب گسترده سامانه‌های پدافند هوایی و زیرساخت‌های صنایع نظامی خبر می‌دهند. تحولات میدانی نیز کاهش شدید در حجم شلیک موشک‌ها را نشان می‌دهد. در روز نخست جنگ حدود ۳۵۰ موشک شلیک شده بود، اما این رقم در روزهای بعد به حدود ۶ تا ۱۰ موشک در روز کاهش یافته است. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد این کاهش عمدتاً ناشی از نابودی سکوهای پرتاب و مراکز عملیاتی در داخل ایران است، نه تصمیمی برای کنترل سطح تنش. در همین حال برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که بخشی از حملات موشکی ایران به سمت کشورهای حوزه خلیج فارس هدایت شده است. بر اساس این ارزیابی‌ها، در برابر هر موشک دوربردی که به سوی اسرائیل شلیک می‌شود، حدود ۱۵ موشک کوتاه‌برد یا میان‌برد به سمت کشورهای خلیج فارس پرتاب می‌شود. هدف از این اقدام علاوه بر حفظ تصویر توان نظامی، افزایش فشار اقتصادی از طریق تهدید امنیت انرژی و تجارت منطقه‌ای عنوان می‌شود. در سطح راهبردی، سه هدف اصلی برای ایران مطرح می‌شود: جلوگیری از سقوط نظام حتی با پذیرش هزینه‌های سنگین، افزایش هزینه جنگ برای طرف مقابل از طریق گسترش دامنه درگیری منطقه‌ای، و ایجاد فشار بر بازارهای جهانی انرژی با هدف وادار کردن بازیگران بین‌المللی به توقف جنگ یا ورود به مذاکرات. در مقابل، سناریوهای مطرح برای مرحله بعدی عملیات شامل هدف قرار دادن باقی‌مانده شهرهای موشکی و تأسیسات پهپادی و سپس تمرکز بر برنامه هسته‌ای ایران است. برخی گزینه‌ها حتی شامل عملیات‌های ویژه برای نفوذ به تأسیسات هسته‌ای، انتقال مواد غنی‌شده و برچیدن سانتریفیوژها عنوان شده است. در مجموع، مسیرهای پیش‌روی بحران شامل سه سناریو است: پذیرش مذاکرات و محدودسازی برنامه‌های نظامی، ادامه درگیری از طریق نیروهای نیابتی و تلاش برای بازسازی سامانه‌های دفاعی، یا گسترش مستقیم جنگ در سطح منطقه که می‌تواند پیامدهای امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای برای خاورمیانه و بازارهای جهانی انرژی به همراه داشته باشد. ٠٥: ١١ چهارشنبە ١١ مارس آسمان‌ باز ایران محدودیت‌های قدرت نظامی را آشکار می‌کند در حالی که درگیری نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر ادامه دارد، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش بحران شدت گرفته است. قدرت‌های بین‌المللی نگران پیامدهای احتمالی این درگیری برای امنیت منطقه‌ای و بازارهای جهانی انرژی، به‌ویژه در شرایطی هستند که تهدیدها علیه مسیرهای حیاتی کشتیرانی افزایش یافته است. همزمان با این تحرکات دیپلماتیک، تحلیلگران درباره موازنه واقعی قدرت در میدان نبرد و توانایی ایران برای مقابله با حملات هوایی جاری بحث می‌کنند. جعفر سلمان، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، در گفت‌وگو با شبکه اسکای نیوز عربی گفت تحولات میدانی نشان می‌دهد ایران با وضعیتی روبه‌رو است که آن را «آسمان باز» توصیف می‌کند. به گفته او، نیروهای آمریکایی و اسرائیلی توانسته‌اند با آزادی عمل قابل توجهی عملیات هوایی در حریم ایران انجام دهند که ادامه آن بدون وجود بازدارندگی مؤثر، هر کشوری را در موقعیت دشواری قرار می‌دهد. سلمان افزود ایران در شرایطی قرار گرفته که با حملات مداوم روبه‌رو است، در حالی که ابزارهای بازدارنده کافی برای متوقف کردن این روند در اختیار ندارد. او همچنین به اختلاف رویکرد در داخل ساختار قدرت ایران اشاره کرد. به گفته سلمان، صحنه سیاسی ایران از یک گفتمان واحد پیروی نمی‌کند. در حالی که برخی جریان‌ها خواهان کاهش تنش و حرکت به سمت پایان درگیری هستند، رویکردی نظامی نیز وجود دارد که گاه مستقل از مسیر سیاسی عمل می‌کند. او در این زمینه به نقش سپاه پاسداران اشاره کرد و آن را نهادی توصیف کرد که در برخی حوزه‌ها همچون «دولتی در درون دولت» عمل می‌کند. در بعد ژئوپلیتیک، سلمان گفت نگرانی اصلی قدرت‌های بین‌المللی حفظ آزادی ناوبری و جریان تجارت جهانی است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود و هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای برای بازارهای جهانی داشته باشد. به گفته او، جلوگیری از بسته شدن این مسیر حیاتی به یکی از اولویت‌های اصلی قدرت‌های بین‌المللی در مدیریت بحران کنونی تبدیل شده است.  ٢٠ :١٠ چهارشنبە ١١ مارس چرا پهپادها در آسمان اربیل کمتر رهگیری می‌شوند؟ در پی افزایش حملات پهپادی و موشکی در جریان جنگ منطقه‌ای جاری، آسمان (هولیر) اربیل، در اقلیم کردستان، در روزهای اخیر شاهد تغییر قابل توجهی در الگوی دفاعی بوده است. سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا که در روزهای نخست بسیاری از این حملات را رهگیری می‌کردند، اکنون در موارد متعددی واکنشی نشان نمی‌دهند. منابع امنیتی در اقلیم کردستان می‌گویند دامنه استفاده از سامانه‌های دفاعی آمریکا در اطراف کنسولگری این کشور و فرودگاه بین‌المللی اربیل نسبت به روزهای نخست حملات محدودتر شده است. به گفته این منابع، این سامانه‌ها اکنون بیشتر زمانی فعال می‌شوند که پهپاد یا موشک مستقیماً تأسیسات آمریکایی یا نیروهای این کشور را هدف قرار دهد. در سایر موارد، بسیاری از این پرتابه‌ها رهگیری نمی‌شوند و در نقاط مختلف شهر سقوط می‌کنند. در روزهای نخست حملات وضعیت متفاوت بود. سامانه‌های دفاعی آمریکا بخش گسترده‌ای از آسمان اربیل را پوشش می‌دادند و شمار زیادی از پهپادها و موشک‌ها پیش از رسیدن به اهداف خود در هوا منهدم می‌شدند. با این حال، در دو شب گذشته چندین پهپاد و موشک در مناطق مختلف اربیل سقوط کرده‌اند، از جمله در نزدیکی کنسولگری آمریکا و فرودگاه این شهر. در بسیاری از این موارد سامانه‌های دفاعی واکنشی نشان نداده‌اند. دو روز پیش نیز یک پهپاد در نزدیکی کنسولگری امارات در اربیل سقوط کرد. این ساختمان تنها چند صد متر با کنسولگری آمریکا فاصله دارد، اما سامانه‌های دفاعی آمریکا در آن حادثه نیز فعال نشدند. یک منبع امنیتی در اربیل می‌گوید احتمال دارد این تغییر به دلیل مدیریت ذخایر موشک‌های رهگیر باشد. به گفته او، با افزایش تعداد حملات پهپادی و موشکی در منطقه، نیروهای آمریکایی ممکن است استفاده از سامانه‌های دفاعی را محدود کرده باشند تا در صورت حمله مستقیم به پایگاه‌ها یا نیروهایشان، توان دفاعی کافی در اختیار داشته باشند. برخی تحلیلگران نظامی نیز به افزایش استفاده از پهپادها در جنگ‌های اخیر اشاره می‌کنند. به گفته آنها، رهگیری همه این اهداف همیشه ممکن نیست و سامانه‌های دفاعی معمولاً اولویت را به حفاظت از پایگاه‌ها و نیروهای نظامی می‌دهند. در همین حال، ساکنان برخی مناطق اربیل می‌گویند در روزهای اخیر چندین پهپاد و موشک در اطراف شهر سقوط کرده است. این موضوع نگرانی‌ها درباره امنیت اربیل و تأسیسات خارجی در این شهر را افزایش داده است. این تغییر در الگوی دفاعی در حالی رخ می‌دهد که حملات پهپادی و موشکی در اقلیم کردستان در هفته‌های اخیر افزایش یافته و فضای امنیتی اربیل همچنان پرتنش باقی مانده است.  ٠٩ : ٩ چهارشنبە ١١ مارس دولت ترامپ درباره راهبرد پایان جنگ با ایران تردید دارد روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد برخی مقام‌های دولت دونالد ترامپ به دلیل نبود راهبردی روشن برای پایان دادن به جنگ با ایران دچار بدبینی شده‌اند. به نوشته این روزنامه، این مقام‌ها از مطرح کردن مستقیم این نگرانی‌ها با رئیس‌جمهور خودداری می‌کنند، زیرا ترامپ همچنان تأکید دارد عملیات نظامی علیه ایران به موفقیت کامل رسیده است. مقام‌های آگاه به نیویورک تایمز گفتند تهدیدهای ایران برای هدف قرار دادن نفتکش‌ها در تنگه هرمز موجب توقف تقریباً کامل کشتیرانی تجاری در خلیج فارس و افزایش قیمت نفت شده است. این تحولات دولت آمریکا را وادار کرده است به طور فوری به دنبال راه‌هایی برای مهار پیامدهای اقتصادی این بحران در داخل ایالات متحده باشد. به گفته این مقام‌ها، برخی مشاوران دولت پیش‌تر احتمال اقدام ایران برای مسدود کردن مسیرهای کشتیرانی در منطقه را کم‌اهمیت ارزیابی کرده بودند. این مسیرها حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را منتقل می‌کنند. با این حال، تهدیدهای اخیر تهران برای هدف قرار دادن نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز نشان داده است این ارزیابی دقیق نبوده است. نیویورک تایمز نوشت این تحولات بیانگر آن است که ترامپ و برخی مشاورانش میزان واکنش ایران به جنگی را که تهران آن را تهدیدی وجودی می‌داند، به درستی برآورد نکرده بودند. ایران در این درگیری واکنشی تهاجمی‌تر از آنچه در جنگ دوازده‌روزه ماه ژوئن نشان داده بود، بروز داده است. در همین حال، افزایش قیمت نفت باعث شده است برخی جمهوری‌خواهان نسبت به پیامدهای اقتصادی این بحران در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ابراز نگرانی کنند.  ٢٠ : ١٢ سەشنبە ١٠ مارس ترکیه پس از عبور دو موشک ایرانی از حریم هوایی خود با تهران تماس گرفت در یازدهمین روز از جنگ میان ایران از یک سو و ائتلاف ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، ترکیه اعلام نمود کە پس از عبور دو موشک شلیک‌شده از ایران از حریم هوایی این کشور، با تهران تماس گرفته و این اقدام را غیرموجه دانسته است. در این بارە، دفتر ریاست‌جمهوری ترکیه اعلام کرد رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور این کشور، طی یک تماس تلفنی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، تأکید کرده است نقض حریم هوایی ترکیه قابل توجیه نبودە و هدف قرار دادن کشورهای منطقه به سود هیچ‌کس نخواهد بود. در بیانیه منتشر شدە از سوی آنکارا آمده است اردوغان در این گفت‌وگو همچنین بر ضرورت فعال نگه داشتن کانال‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها و کمک به پایان دادن به درگیری‌ها تأکید کرده است. هم‌زمان، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد عبور موشک‌های بالستیک ایران از حریم هوایی ترکیه غیرقابل قبول است. به گفته این منبع، فیدان همچنین تأکید کردە است کە آنکارا در برابر هر موشکی که خاک ترکیه را هدف قرار دهد واکنش نشان خواهد داد. ترکیه روز سه‌شنبه اعلام کرد سامانه دفاع موشکی پاتریوت را در مرکز کشور مستقر خواهد کرد. این اقدام یک روز پس از رهگیری دومین موشک شلیک‌شده از ایران به سوی حریم هوایی ترکیه از سوی ناتو صورت می‌گیرد. وزارت دفاع ترکیه اعلام کرد اقدامات لازم برای تضمین امنیت مرزها و حریم هوایی این کشور در حال انجام است و رایزنی‌ها با ناتو و متحدان ادامه دارد. بر اساس گزارشهای منتشر شدە، سامانه موشکی پاتریوت برای پشتیبانی از حفاظت از حریم هوایی ترکیه در شهر مالاتیا مستقر خواهد شد. مالاتیا محل پایگاه نظامی کورجیک است کە که یکی از سامانه‌های رادار هشدار زودهنگام ناتو در آن قرار داشتە و توانایی شناسایی پرتاب موشک‌ها را دارد. نیروهای آمریکایی افزون بر کورجیک، در پایگاه هوایی اینجرلیک نیز مستقر هستند؛ یکی از تأسیسات مهم ناتو که حدود ۱۰ کیلومتر با شهر آدانا فاصله دارد.  ١٥: ١١ سەشنبە ١٠ مارس ترامپ: غرق کردن کشتیهای ایران سرگرم‌کننده‌ و ایمن‌تر است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، عملیات نظامی آمریکا علیه ایران را یک سفر کوتاه‌مدت توصیف کرده و اعلام نمود که این عملیات خیلی زود پایان خواهد یافت، هرچند حملات همچنان ادامه دارد. ترامپ این اظهارات را در کنفرانس سالانه اعضای جمهوری‌خواه مجلس در مجموعه ترامپ نشنال دورال در فلوریدا بیان کرد. او گفت عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل با هدف از بین بردن تهدید هسته‌ای، توان موشکی بالستیک و شبکه‌های نیابتی ایران در حال اجرا است. ترامپ همچنین مدعی شد که نیروهای آمریکایی و اسرائیلی از زمان آغاز این کارزار بیش از ۵ هزار هدف را مورد حمله قرار داده‌اند و بخش بزرگی از توان نظامی ایران، از جمله بخش عمده نیروی دریایی آن، نابود شده است. او همچنین تأیید کرد که تاکنون هشت نظامی آمریکایی کشته شده‌اند. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین از غرق شدن ۴۶ کشتی نیروی دریایی ایران سخن گفت و ادعا کرد که نیروی دریایی ایران کاملاً نابود شده و در کف اقیانوس قرار دارد. ترامپ در ادامه با لحنی طنزآمیز گفت وقتی از فرماندهان نظامی پرسیده است کە چرا این کشتی‌ها را تصرف نکرده‌اند، آنها پاسخ داده‌اند که غرق کردنشان سرگرم‌کننده‌تر است و ایمن‌تر. اشاره ترامپ به ناوچه دنا است که به دعوت دولت هند برای شرکت در یک رزمایش دریایی به این کشور اعزام شده بود. این کشتی جنگی در راه بازگشت به ایران و در نزدیکی سریلانکا هدف یک اژدر شلیک شده از یکی از زیردریایی های آمریکا قرار گرفت و غرق شد. دست کم ٨٤ تن از سرنشینان این کشتی کشته شده و ٣٢ ملوان توسط نیروی دریایی سریلانکا نجات داده شدند. او افزود عملیات بسیار جلوتر از برنامه پیش می‌رود و در صورت لزوم آمریکا می‌تواند کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد. با این حال ترامپ زمان مشخصی برای پایان عملیات اعلام نکرد و گفت آمریکا تا نابودی کامل دشمن عقب‌نشینی نخواهد کرد.  ٤١: ١٠ سەشنبە ١٠ مارس حمله به کنسولگری امارات در اقلیم کردستان محکومیت کشورهای عربی را بە دنبال داشتە است در یازدهمین روز از آغاز جنگ و افزایش تنش‌های منطقه‌ای، چند کشور عربی حمله پهپادی به کنسولگری امارات متحده عربی در اقلیم کردستان عراق را به شدت محکوم کردند و آن را نقض آشکار قوانین بین‌المللی دانستند. در این بارە، وزارت امور خارجه امارات متحده عربی با انتشار بیانیەای اعلام کرد این کشور حمله تروریستی و خائنانه با استفاده از پهپاد به کنسولگری خود را که به خساراتی در ساختمان انجامید اما تلفات جانی در پی نداشت، به شدت محکوم می‌کند. در این بیانیه تأکید شده است که هدف قرار دادن ماموران و اماکن دیپلماتیک نقض آشکار هنجارها و قوانین بین‌المللی، به‌ویژه کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک، به شمار می‌رود. امارات همچنین هشدار داد چنین اقداماتی می‌تواند به تشدید خطرناک تنش‌ها و تهدیدی برای امنیت و ثبات منطقه‌ای منجر شود. وزارت امور خارجه امارات متحدە عربی از دولت عراق و مقامات اقلیم کردستان خواست ابعاد این حمله را بررسی کنند، عاملان آن را شناسایی کرده و اقدامات لازم برای پاسخگو کردن مسئولان را انجام دهند. در همین حال، وزارت امور خارجه عربستان سعودی نیز این حمله را به شدت محکوم کرد و آن را نقض آشکار قوانین و هنجارهای بین‌المللی دانست. ریاض نیز با انتشار بیانیەای تأکید نمود که هدف قرار دادن ساختمان‌های دیپلماتیک مغایر با اصول شناخته‌شده روابط بین‌الملل است و احترام به مصونیت این اماکن باید حفظ شود. اردن نیز با محکوم کردن این حمله بر ضرورت احترام به کنوانسیون‌های بین‌المللی، از جمله کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک و کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹، تأکید کرد و حمایت کامل خود از امارات متحده عربی را اعلام داشت. قطر نیز در بیانیه‌ای جداگانه این حمله را عملی نکوهیده و ناقض هنجارها و کنوانسیون‌های بین‌المللی مربوط به حفاظت از مأموریت‌های دیپلماتیک توصیف کرد و هشدار داد که هدف قرار دادن چنین مراکزی می‌تواند امنیت کارکنان دیپلماتیک را به خطر اندازد و به تشدید تنش‌ها در منطقه بینجامد. این کشورها در بیانیه‌های خود بر مخالفت با هرگونه اقدام خشونت‌آمیز علیه مأموریت‌های دیپلماتیک و ضرورت حفاظت از این مراکز بر اساس قوانین بین‌المللی تأکید کردند.  ٣٣: ١٠ سەشنبە ١٠ مارس با تشدید حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، سپاه تهدید نمود تنگه هرمز را خواهد بست با تشدید حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران و چند شهر بزرگ ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهدید کرد تنگه هرمز را خواهد بست. دونالد ترامپ نیز به جمهوری اسلامی هشدار شدید داد. موج تازه حملات از شامگاه ۹ مارس آغاز شد و تا بامداد ۱۰ مارس ادامه یافت. در این حملات، تأسیسات امنیتی، نظامی و زیرساخت‌های انرژی در تهران، کرج، تبریز و اصفهان هدف قرار گرفتند. منابع ایرانی اعلام کردند پدافند هوایی چند موشک را در آسمان تهران رهگیری کرده است. گزارش‌ها نیز حاکی از آن هستند کە چند محله تهران، از جمله تهرانسر، سهروردی، آپادانا و مجیدیه، هدف قرار گرفتند. با فروریختن دو ساختمان در شرق تهران، ده‌ها نفر کشته شدند. حملات به استان‌های دیگر نیز گسترش یافتە است. در استان البرز، پایگاه‌های سپاه و بسیج در کرج و نظرآباد هدف قرار گرفتند. در اصفهان نیز مراکز اطلاعاتی سپاه و یک پادگان نظامی بمباران شد. در بندرعباس نیز چند تأسیسات نظامی هدف حمله قرار گرفت. از سوی دیگر، ارتش اسرائیل نیز اعلام نمود کە از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۱۹۰۰ نظامی ایرانی، از جمله چند فرمانده ارشد، کشته شده‌اند و هزاران نفر دیگر زخمی شده‌اند. در واکنش بە موج حملات شب گذشتە کە تا بامداد امروز ادامە یافت، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهدید کرد عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را محدود می‌کند. هم‌زمان گزارش‌هایی از حملات موشکی ایران به اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه منتشر شد. ترامپ نیز هشدار دادە است کە اگر ایران مانع عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز شود، پاسخ آمریکا ۲۰ برابر شدیدتر از حملات فعلی خواهد بود.  ٢٥: ٩ سەشنبە ١٠ مارس ارتش آمریکا خلاصه‌ای از ۱۰ روز نخست عملیات خشم حماسی را منتشر کرد با ورود جنگ ایران با اسرائیل و آمریکا بە یازدهمین روز خود، فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا، سنتکام، خلاصه‌ای از دستاوردهای ۱۰ روز نخست عملیات مشترک با اسرائیل را با نام خشم حماسی، در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. در این پست آمده است: فرماندهی مرکزی ایالات متحده به دستور رئیس‌جمهوری آمریکا عملیات خشم حماسی را آغاز کرد. نیروهای سنتکام مکان‌هایی را برای نابودی دستگاه امنیتی ایران هدف قرار دادند و اولویت را به اهدافی دادند که تهدیدی قریب‌الوقوع به شمار می‌رفتند. بر اساس این پست، حملات ارتش آمریکا در ایران تأسیسات متعدد تولید موشک و پهپاد را هدف قرار داده است. در این همچنین آمده است که مقرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ساختمان‌های فرماندهی و مراکز اطلاعاتی در میان اهداف بوده‌اند و بیش از ۵۰۰۰ موقعیت هدف قرار گرفته است. سنتکام همچنین اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی، تأسیسات تولید موشک‌های بالستیک و پهپاد، سایت‌ها و سکوهای پرتاب، و نیز بیش از ۵۰ شناور دریایی ایران، از جمله کشتی‌ها، زیردریایی‌ها و دیگر شناورها، در این عملیات هدف قرار گرفته‌اند. بر پایه این خلاصه عملیاتی، عملیات خشم حماسی علیه ایران با مشارکت بمب‌افکن‌های بی-۱، بی-۲ و بی-۵۲، انواع جنگنده‌ها، ناوهای هواپیمابر، ناوشکن‌ها و نیز توانمندی‌های ویژه نامشخص انجام شده است. در این گزارش آمده است که از جمله اهداف این عملیات می‌توان به سیستم‌های فرماندهی و کنترل، سامانه‌های یکپارچه پدافند هوایی، کشتی‌ها و زیردریایی‌های نیروی دریایی ایران، سایت‌های موشک‌های ضدکشتی، توانمندی‌های ارتباطات نظامی، و تأسیسات تولید موشک‌های بالستیک و پهپاد اشاره کرد.  ٥٠ : ٨ سەشنبە ١٠ مارس ترامپ پیام‌های متناقض درباره جنگ ایران می‌فرستد و تهدید به حملات بسیار شدیدتر می‌کند در حالی که جنگ میان ایران از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر باعث نوسان شدید بازارهای انرژی و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت تنگه هرمز شده است، دونالد ترامپ پیام‌های متناقضی درباره آینده این درگیری ارسال کرد. او از یک سو احتمال پایان نزدیک جنگ را مطرح کرد و از سوی دیگر ایران را به حملاتی بسیار شدیدتر تهدید کرد. رئیس‌جمهور آمریکا اواخر دوشنبه شب و بامداد سه‌شنبه گفت معتقد است این جنگ ممکن است در آینده‌ای نزدیک پایان یابد، هرچند نه در طول همین هفته. با این حال او هشدار داد اگر ایران تلاش کند انتقال نفت از تنگه راهبردی هرمز را متوقف کند، ایالات متحده با نیرویی قاطع پاسخ خواهد داد. ترامپ در پیامی در شبکه تروث سوشال نوشت اگر ایران اقدامی انجام دهد که جریان نفت در تنگه هرمز متوقف شود، ایالات متحده ایران را بیست برابر شدیدتر از حملات قبلی هدف قرار خواهد داد. او همچنین گفت واشنگتن قادر است اهدافی را هدف قرار دهد که بازسازی ایران به عنوان یک دولت را «تقریباً غیرممکن» کند و هشدار داد مرگ، آتش و خشم بر ایران نازل خواهد شد، هرچند ابراز امیدواری کرد چنین تشدیدی رخ ندهد. او همچنین حفاظت آمریکا از مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز را به سود کشورهایی دانست که به واردات انرژی وابسته‌اند، از جمله چین و دیگر کشورهایی که نفت خود را از این مسیر دریافت می‌کنند. این اظهارات در شرایطی مطرح می شوند که بازارهای نفت در پی جنگ ایران با ایالات متحده و اسرائیل همچنان بی‌ثبات باقی مانده‌اند. قیمت نفت اوایل این هفته برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. با این حال پس از آنکه ترامپ در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس گفت جنگ «تقریباً کامل شده است»، قیمت‌ها تا حدی کاهش یافت و نگرانی سرمایه‌گذاران درباره طولانی شدن درگیری موقتاً کاهش پیدا کرد. در همین حال روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد برخی از مشاوران ترامپ از او خواسته‌اند به دنبال راهبردی برای خروج از جنگ باشد. این نگرانی‌ها تا حدی به افزایش قیمت نفت و پیامدهای سیاسی آن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر مربوط می‌شود، زیرا هزینه‌های زندگی و قیمت سوخت از مهم‌ترین دغدغه‌های رأی‌دهندگان آمریکایی به شمار می‌رود. افرادی که با گفت‌وگوهای داخلی آشنا هستند به این روزنامه گفتند چندین مشاور رئیس‌جمهور را تشویق کرده‌اند روایتی ارائه دهد که نشان دهد نیروهای آمریکایی تا حد زیادی به اهداف خود دست یافته‌اند و در عین حال برنامه‌ای برای پایان دادن به مشارکت آمریکا در جنگ ارائه کند. بر اساس این گزارش، برخی از مشاوران هشدار داده‌اند ادامه یک جنگ طولانی می‌تواند حمایت بخشی از پایگاه سیاسی ترامپ را تضعیف کند. همچنین نتایج نظرسنجی‌هایی به او ارائه شده که نشان می‌دهد اکثریت آمریکایی‌ها با ادامه جنگ مخالف هستند. وال‌استریت ژورنال همچنین نوشت قانون‌گذاران جمهوری‌خواه با کاخ سفید تماس گرفته‌اند و نسبت به تأثیر افزایش قیمت نفت بر انتخابات میان‌دوره‌ای که کنترل کنگره را تعیین خواهد کرد ابراز نگرانی کرده‌اند. این روزنامه همچنین گزارش داد ترامپ گاهی از این موضوع شگفت‌زده شده است که ایران در برابر کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل تسلیم نشده است. با این حال یک مقام ارشد دولت گفت رئیس‌جمهور بعید است جنگ را متوقف کند تا زمانی که بتواند ادعای یک پیروزی رضایت‌بخش را مطرح کند. چندین مقام نیز گفته‌اند تا زمانی که ایران به حملات خود در منطقه ادامه دهد و اسرائیل نیز به حمله به اهداف ایرانی ادامه دهد، جدا شدن ایالات متحده از این جنگ دشوار خواهد بود. کاخ سفید این گزارش را به‌شدت رد کرد. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت این گزارش بر منابع ناشناسی تکیه دارد که در جلسات رئیس‌جمهور حضور نداشته‌اند. او تأکید کرد عملیات نظامی آمریکا که «خشم حماسی» نام دارد همچنان موفقیتی چشمگیر محسوب می‌شود و تنها رئیس‌جمهور درباره زمان پایان آن تصمیم خواهد گرفت. تهدید ترامپ به تشدید حملات اندکی پس از آن مطرح شد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران هشدار داد تا زمانی که حملات آمریکا و اسرائیل ادامه داشته باشد اجازه نخواهد داد حتی یک لیتر سوخت از تنگه هرمز عبور کند. سپاه پاسداران در بیانیه‌ای ادعای ترامپ مبنی بر پایان نزدیک جنگ را بی‌معنی توصیف کرد و اعلام کرد تعیین زمان پایان جنگ در اختیار ایران است. در این بیانیه آمده است امنیت در منطقه یا برای همه خواهد بود یا برای هیچ‌کس. این بیانیه پس از آن منتشر شد که رسانه‌های ایرانی گزارش دادند سپاه پاسداران آماده است اجازه عبور کشتی‌های کشورهای عربی یا اروپایی از تنگه هرمز را بدهد، اما تنها در صورتی که آن کشورها سفیران ایالات متحده و اسرائیل را اخراج کنند.  ٣٥: ٨ سەشنبە ١٠ مارس بریتانیا درباره اعزام ناو هواپیمابر به خاورمیانه تردید دارد در حالی که تنش‌ها در خاورمیانه در پی جنگ ایران با ایالات متحده و اسرائیل همچنان ادامە دارند، روزنامه تایمز گزارش داد بریتانیا احتمالاً یکی از ناوهای هواپیمابر خود را برای تقویت حضور نظامی در منطقه اعزام نخواهد کرد. بر اساس این گزارش، دفتر نخست‌وزیر بریتانیا اعلام کرده است ناو هواپیمابر HMS Prince of Wales احتمالاً برای شرکت در رزمایش‌های ناتو به منطقه قطب شمال اعزام خواهد شد. در این صورت تنها یک شناور بریتانیایی مسئولیت دفاع از قبرس را بر عهده خواهد داشت و آن کشتی نیز احتمالاً تا هفته آینده به منطقه نخواهد رسید. این ناو هواپیمابر شنبه گذشته در وضعیت آماده‌باش قرار گرفت و اجازه یافت در صورت صدور دستور، به جای دوره معمول ۱۴ روزه، ظرف پنج روز حرکت کند. این اقدام گمانه‌زنی‌هایی را درباره احتمال اعزام آن برای حفاظت از پایگاه هوایی بریتانیا در آکروتیری در قبرس در برابر حملات احتمالی پهپادی و موشکی یا برای دفاع از منافع بریتانیا در خلیج فارس افزایش داد. با این حال وزارت دفاع بریتانیا اعلام کرد تاکنون تصمیمی برای تغییر مسیر این ناو هواپیمابر اتخاذ نشده است. این وزارتخانه تأکید کرد این کشتی همواره در وضعیت آمادگی بالا قرار دارد و تلاش‌هایی برای کاهش زمان لازم جهت استقرار سریع آن در مأموریت‌های احتمالی انجام شده است. در حال حاضر انتظار می‌رود بریتانیا ناوشکن نوع ۴۵ HMS Dragon را به منطقه اعزام کند. این ناو تا روز چهارشنبه بندر پورتسموث را ترک نخواهد کرد و رسیدن آن به شرق مدیترانه ممکن است حدود یک هفته طول بکشد. ناوشکن‌های نوع ۴۵ تنها شناورهای بریتانیایی هستند که می‌توانند با استفاده از سامانه دفاع هوایی Sea Viper موشک‌های بالستیک را رهگیری کنند. در همین حال امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، از استقرار یک نیروی دریایی بزرگ در شرق مدیترانه، دریای سرخ و تنگه هرمز خبر داد. این نیرو شامل هشت ناوچه، دو کشتی تهاجمی آبی‌ـ‌خاکی و ناو هواپیمابر هسته‌ای شارل دوگل است. مکرون گفت ناوچه لانگدوک و کشتی‌های تهاجمی آبی‌ـ‌خاکی کلاس میسترال پیش‌تر برای تقویت دفاع از قبرس در منطقه مستقر شده‌اند. تایمز همچنین گزارش داد یک گروه مسلح مورد حمایت ایران از نقشه‌های گوگل برای شناسایی محل پایگاه هوایی بریتانیا استفاده کرده است. این گزارش همچنین به تصاویر ماهواره‌ای اشاره می‌کند که دو هواپیمای شناسایی U-2 را در نزدیکی این پایگاه نشان می‌دهد. در همین حال چند کشور اروپایی نیز از اعزام نیروهای نظامی به منطقه خبر داده‌اند. یونان دو کشتی جنگی و چهار جنگنده F-16 را برای دفاع از قبرس اعزام کرده است، در حالی که آلمان، ایتالیا و اسپانیا نیز متعهد به اعزام نیرو شده‌اند.  ٣٦: ٧ سەشنبە ١٠ مارس برخی از مشاوران ترامپ خواستار طرح خروج از جنگ ایران شده‌اند در یازدهمین روز از آغاز جنگ میان ایالات متحده آمریکا و اسرائیل با ایران، روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد کە برخی از مشاوران دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌طور خصوصی او را تشویق کرده‌اند تا طرحی علنی را برای خروج از جنگ ایران تدوین کند. بر اساس این گزارش، این دستیاران معتقدند ترامپ باید استدلال کند که ارتش آمریکا تا حد زیادی به اهداف خود در این جنگ دست یافته است. مقام‌های آمریکایی در ماه‌های اخیر فهرست‌های متفاوتی از اهداف جنگ ارائه کرده‌اند. با این حال، این اهداف معمولاً شامل نابودی برنامه موشکی ایران، از بین بردن نیروی دریایی این کشور، متوقف کردن حمایت تهران از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بوده است. با این وجود، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گزارش وال‌استریت ژورنال را به‌شدت رد کرد. او گفت این گزارش بر اساس منابع ناشناسی نوشته شده است که در حلقه تصمیم‌گیری رئیس‌جمهور حضور ندارند. لیویت افزود دستیاران ارشد ترامپ به‌طور شبانه‌روزی بر موفقیت عملیات نظامی تمرکز دارند و تصمیم درباره پایان آن در نهایت بر عهده فرمانده کل قوا خواهد بود. وال‌استریت ژورنال همچنین نوشت برخی از مشاوران ترامپ نسبت به پیامدهای یک جنگ طولانی هشدار داده‌اند. آنها معتقدند ادامه جنگ می‌تواند حمایت سیاسی از ترامپ را کاهش دهد؛ حتی اگر جمهوری‌خواهان در حال حاضر عمدتاً از حمله به ایران حمایت کنند. به نوشته این روزنامه، برخی مشاوران تماس‌هایی از سوی سیاستمداران جمهوری‌خواه دریافت کرده‌اند که نسبت به تأثیر جنگ بر انتخابات میان‌دوره‌ای آینده ابراز نگرانی کرده‌اند. افزایش قیمت بنزین نیز به گفته این منابع فشار سیاسی بیشتری ایجاد کرده است. با این حال، مقام‌های دولتی به وال‌استریت ژورنال گفتند تا زمانی که ایران به حمله به کشورهای منطقه ادامه دهد و اسرائیل نیز خواهان ادامه عملیات نظامی باشد، پایان سریع جنگ بعید به نظر می‌رسد. یک مقام ارشد دولت به این روزنامه گفت ترامپ تا زمانی که نتواند اعلام پیروزی قانع‌کننده‌ای داشته باشد، از ادامه جنگ عقب‌نشینی نخواهد کرد؛ به‌ویژه در شرایطی که ایالات متحده از برتری نظامی برخوردار است.  ٢٠: ٧ سەشنبە ١٠ مارس ترامپ: جنگ با ایران تقریبا بە پایان رسیدە است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در یک مصاحبه تلفنی با خبرنگار شبکه سی‌بی‌اس، اظهار داشت: جنگ با ایران تقریباً به پایان رسیده است. ترامپ در ادامه افزود: «آن‌ها دیگر نه نیروی دریایی دارند، نه سیستم ارتباطاتی و نه نیروی هوایی.» رئیس جمهور آمریکا در رابطه با تنگه هرمز نیز گفت که در حال بررسی به دست گرفتن کنترل آن است و به ایران هشدار داد: آن‌ها هر چه در توان داشتند شلیک کردند و بهتر است دیگر دست به هیچ اقدامی نزنند؛ در غیر این صورت، آن اقدام به معنای پایان آن کشور خواهد بود. این سخنان تهدیدآمیز در حالی مطرح می‌شود که مقامات سپاه پاسداران پیش‌تر هشدار داده‌اند که هر کشتی که بخواهد بدون اجازه از تنگه هرمز عبور کند، هدف حملات آن‌ها قرار خواهد گرفت. خبرگزاری رسمی عمان گزارش داد که هیثم بن طارق، سلطان عمان، انتخاب مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جدید ایران تبریک گفته است. این خبرگزاری اعلام کرد سلطان هیثم بن طارق پیامی تلگرافی را به مناسبت انتخاب مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران برای او ارسال کردە است. عمان در مذاکرات اخیر میان ایران و ایالات متحده نقش میانجی را ایفا می‌کرد. این مذاکرات در پی حملە مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران، با شکست مواجه شد. با این وجود، مقامات مسقط در ۱۰ روز گذشته بارها از طرفین درگیر خواسته‌اند که تنش‌ها را کاهش داده و برای جلوگیری از گسترش ابعاد جنگ، مجدداً به میز مذاکره بازگردند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که هنوز تا تصمیم‌گیری درباره اعزام نیروهای نظامی ایالات متحده به ایران برای تأمین امنیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، فاصله زیادی دارد. ترامپ در پاسخ به پرسش روزنامه «نیویورک پست» در خصوص گزارش‌های مربوط به گفتگوها میان اسرائیل و آمریکا برای اعزام احتمالی نیروهای ویژه به داخل خاک ایران جهت تصرف و ایمن‌سازی این مواد، گفت: ما هیچ تصمیمی در این باره نگرفته‌ایم؛ اصلاً به چنین تصمیمی نزدیک هم نیستیم. این در حالی است کە گزارش‌های درز شده از سوی «ان‌بی‌سی نیوز» به نقل از مقامات عالی‌رتبه، حاکی از آن است که وی در جلسات خصوصی بسیار جدی به این گزینه فکر می‌کند. رسانه اکسیوس پیش‌تر در گزارشی فاش کرده بود که مقامات آمریکایی، به‌منظور انهدام کامل سایت‌های هسته‌ای زیرزمینی در اصفهان، گزینه حمله زمینی را به عنوان یکی از سناریوهای عملیاتی مورد بررسی قرار داده‌اند.  ۱۵: ۱۹ دوشنبه ٩ مارس اردوغان: هشدارهای لازم را در پی حملات موشکی به ایران ابلاغ کرده‌ایم رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، اعلام کرد که پس از شلیک دومین موشک بالستیک ایران به سوی این کشور، ترکیه پیام تندی را به تهران ابلاغ کرده است. اردوغان پس از برگزاری جلسه اضطراری کابینه در دفتر خود در آنکارا گفت: «هشدارهای لازم به ایران داده شده است.» وی افزود: «علیرغم هشدارهای مکرر ما، گام‌های تحریک‌آمیز علیه ترکیه همچنان ادامه دارد. نباید اقدامی صورت گیرد که بر پیوند همسایگی و برادری هزارساله ما سایه افکند.» او تأکید کرد موشکی که امروز شلیک شده بود، رهگیری شده و در زمینی خالی فرود آمده است. ایران پیش از این نیز در تاریخ ۴ مارس (۱۴ اسفند) موشکی را به حریم هوایی ترکیه شلیک کرده بود. اردوغان در پایان گفت: «هدف ما، بیش از هر چیز، دور نگه داشتن کشورمان از این آتش است.» ترکیە دارای روابط گستردە سیاسی و امنیتی با ایران است و در جریان سرکوب خونین اعتراضات دی‌ماە از جمهوری اسلامی حمایت کردە بود.  ٠٠: ۱۸ دوشنبه ٩ مارس اسرائیل: دستان مجتبی خامنه‌ای از پیش به خون آلوده است پس از انتخاب مجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، وزارت امور خارجه اسرائیل در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: پسر کو ندارد نشان از پدر. در ادامه این پیام آمده است: «دستان مجتبی خامنه‌ای از پیش به خون‌ریزی‌هایی که معرف دوران حکومت پدرش بود، آلوده است. ظالمی دیگر برای ادامه توحش رژیم ایران.» اسرائیل علی خامنەای را که از سال ۱۳۶۸ رهبر ایران بود، در نخستین روز از کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران کشت. اسرائیل پیش‌تر اعلام کرده است که هر کسی را که جانشین خامنه‌ای شود، هدف قرار خواهد داد.  ٠٠: ۱۴ دوشنبه ٩ مارس موشک‌های خوشه‌ای ایران اسرائیل را مورد حملە قرار می‌دهند در دهمین روز از آغاز جنگ میان ایران و اسرائیل، گزارش‌های تصویری حاکی از حملات موشکی ایران به اسرائیل هستند. این تصاویر نشان می‌دهد برخی از موشک‌های استفاده‌شده احتمالاً به کلاهک‌های خوشه‌ای مجهز بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، برخی موشک‌های بالستیک ایران از خانواده خرمشهر، عماد و قدر دارای نسخه‌هایی با کلاهک خوشه‌ای هستند. در این سامانه‌ها بمبچه‌ها در ارتفاع چند کیلومتری از زمین آزاد می‌شوند. یک سازوکار مکانیکی یا فنری بمب‌ها را از کلاهک جدا می‌کند. در همان لحظه ضامن ایمنی آنها نیز فعال می‌شود. پراکندگی در ارتفاع بالا رهگیری این سلاح‌ها را دشوار می‌کند. سامانه‌های دفاع موشکی معمولاً برای نابودی خود موشک طراحی شده‌اند. این سامانه‌ها در برابر بمبچه‌های کوچک کارایی محدودی دارند. اندازه بسیاری از این بمبچه‌ها در حد یک نارنجک دستی است. مهمات خوشه‌ای در انواع مختلف ساخته می‌شوند. برخی برای هدف قرار دادن افراد طراحی شده‌اند. این بمب‌ها هنگام انفجار ترکش‌های فلزی فراوانی ایجاد می‌کنند. برخی دیگر برای نابودی خودروهای زرهی ساخته شده‌اند و از خرج‌های گود برای نفوذ در زره استفاده می‌کنند. انواع دیگری نیز برای ایجاد آتش‌سوزی گسترده یا تخریب باند فرودگاه‌ها طراحی شده‌اند. نوعی از این سلاح‌ها نیز برای مختل کردن شبکه‌های برق به کار می‌رود. یکی از مهم‌ترین خطرات این سلاح‌ها باقی ماندن بمبچه‌های منفجرنشده است. این مهمات می‌توانند مدت‌ها پس از پایان درگیری فعال بمانند. برخی از آنها دارای سازوکار انفجار تأخیری هستند. برخی دیگر با تماس یا فشار منفجر می‌شوند. در چنین حالتی این بمبچه‌ها عملاً به مین‌هایی تبدیل می‌شوند که از هوا پراکنده شده‌اند. به دلیل همین خطرات، بسیاری از کشورها استفاده از مهمات خوشه‌ای را ناقض قوانین جنگ می‌دانند. بیش از صد کشور کنوانسیون بین‌المللی ممنوعیت این سلاح‌ها را امضا کرده‌اند. ایران، اسرائیل و ایالات متحده در میان امضاکنندگان این معاهده نیستند. مهمات خوشه‌ای از بحث‌برانگیزترین سلاح‌های جنگی به شمار می‌روند زیرا خطر گسترده‌ای برای غیرنظامیان ایجاد می‌کنند. مهمات خوشه‌ای برخلاف کلاهک‌های متعارف عمل می‌کنند. یک کلاهک معمولی در نقطه برخورد یک انفجار متمرکز ایجاد می‌کند. اما کلاهک خوشه‌ای ده‌ها یا حتی صدها بمب کوچک را در یک منطقه وسیع پخش می‌کند. این زیرمهمات پس از آزاد شدن در هوا در سطح گسترده‌ای پراکنده می‌شوند. این پراکندگی محدوده تخریب را افزایش می‌دهد و احتمال تلفات را بالا می‌برد. همچنین عملیات امداد و نجات را دشوارتر می‌کند.  ١٦: ١٣ دوشنبه ٩ مارس اسرائیل از آغاز موج جدید حملات هوایی به تهران، اصفهان و جنوب ایران خبر داد در دهمین روز از جنگ میان ایران و اسرائیل، ارتش اسرائیل روز دوشنبه اعلام کرد موجی از حملات هوایی گسترده را به‌طور هم‌زمان علیه اهدافی در تهران، اصفهان و جنوب ایران آغاز کرده است. ارتش اسرائیل با انتشار بیانیه‌ای اعلام داشت کە نیروی هوایی این کشور موجی از حملات خود را علیه آنچه کە زیرساخت‌های متعلق به رژیم ایران خواندە است، آغاز نمودە است. ارتش اسرائیل پیش‌تر نیز اعلام کرده بود موج دیگری از حملات را در چندین منطقه ایران تکمیل کرده است. روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارانوت به نقل از سخنگوی ارتش دفاعی اسرائیل IDF گزارش داد که نیروی هوایی اسرائیل یک کارخانه تولید موتور موشک و چند سایت پرتاب موشک بالستیک دوربرد را هدف قرار داده است که به گفته ارتش برای استفاده علیه اسرائیل در نظر گرفته شده بودند. این گزارش می‌افزاید چندین مرکز وابسته به نیروهای امنیت داخلی ایران و نیروهای بسیج نیز هدف حمله قرار گرفته‌اند. از جمله این اهداف، ستاد منطقه‌ای فرماندهی بسیج، ستاد فرماندهی نیروهای امنیت داخلی در اصفهان و یک پایگاه مورد استفاده سپاه پاسداران و نیروهای بسیج بوده است. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد که در جریان این حملات، ستاد فرماندهی پلیس وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز هدف قرار گرفته است.  ٣٧: ١٠ دوشنبه ٩ مارس ارزیابی آمریکا و اسرائیل: جنگ با ایران ممکن است تا پنج هفته دیگر ادامه یابد در دهمین روز از آغاز درگیریهای شدید، کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد بر اساس ارزیابی‌های مشترک آمریکا و اسرائیل، انتظار می‌رود حملات این دو کشور بە ایران دست‌کم پنج هفته دیگر ادامه داشته باشد و برنامه‌ریزی‌های نظامی برای هفته‌های آینده بر همین مبنا انجام شده است. این شبکه اسرائیلی به نقل از منابع امنیتی اعلام کرد جدول زمانی عملیات از آغاز درگیری حدود شش هفته در نظر گرفته شده است. هدف اصلی این عملیات نابودی توان عملیاتی ایران، با تمرکز ویژه بر سامانه‌های موشکی و سایت‌های پرتاب آن عنوان شده است. بر اساس این گزارش، هدف عملیاتی اصلی برچیدن شبکه پرتاب موشک‌های ایران است. ارتش اسرائیل و بخش عملیات آن نسبت به توانایی خود برای تحقق این هدف در بازه‌ای از چند روز تا چند هفته ابراز خوش‌بینی کرده‌اند. در عین حال، مقام‌های اسرائیلی انتظار ندارند وضعیت اضطراری فعلی در داخل اسرائیل برای تمامی این دوره پنج‌هفته‌ای ادامه داشته باشد. بر اساس این پیش بینی، طرح عملیاتی شامل چند مرحله خواهد بود: تخریب مستقیم برخی سایت‌های پرتاب، غیرفعال‌سازی موقت پایگاه‌ها و سپس اجرای موج دیگری از حملات برای نابودی کامل زیرساخت‌های باقی‌مانده. به گفته منابع امنیتی، بازه زمانی پنج‌هفته‌ای برای اطمینان از آن در نظر گرفته شده است که ایران حتی پس از پایان جنگ نیز نتواند ذخایر عملیاتی موشکی خود را دوباره بازسازی کند. از سوی دیگر، در بخش دیگری از این گزارش آمده است شاخص‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد ایران در حال تلاش برای کشاندن قدرت‌های جهانی به این درگیری است. به گفته منابع آمریکایی، تهران به‌طور فعال در پی جلب حمایت چین و روسیه بوده و تلاش‌هایی را برای هماهنگی با این دو کشور انجام داده است. این دو قدرت از شرکای مهم ایران در حوزه مبادلات تجاری و همکاری‌های اطلاعاتی و نظامی به شمار می‌روند. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که این تلاش‌ها تاکنون موفقیت محدودی داشته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز سه‌شنبه در واکنش به این ارزیابی‌ها گفت نسبت به احتمال مداخله چین یا روسیه در این درگیری نگرانی جدی ندارد.  ١٦: ١٠ دوشنبه ٩ مارس شارل میشل: اروپا باید برای دوران پس از نظام ایران آماده شود رئیس پیشین شورای اروپا و نخست‌وزیر پیشین بلژیک در گفت‌وگو با اسکای نیوز عربی گفت اتحادیه اروپا باید برای مرحله انتقال سیاسی در ایران آماده شود، از حق مردم ایران برای تعیین آینده خود حمایت کند و هم‌زمان نقش فعال‌تری در حمایت از ثبات منطقه‌ای ایفا کند. شارل میشل در این گفت‌وگو با اتخاذ موضعی تند علیه جمهوری اسلامی ایران گفت نظام جمهوری اسلامی ایران به مردم خود ظلم می‌کند، در منطقه نفرت می‌پراکند و مداخلاتش با حقوق بین‌الملل سازگار نیست. او با اشاره به تحولات جاری گفت نسبت به وضعیت موجود احساساتی متناقض دارد، زیرا از یک سو مردم ایران زیر فشار و سرکوب قرار دارند و از سوی دیگر کشورهای حوزە خلیج نیز با تهدیدها و حملات امنیتی روبه‌رو هستند. او گفت تبادل حملات نظامی به افزایش بی‌ثباتی منطقه‌ای منجر می‌شود و به همین دلیل باید اقداماتی در دستور کار قرار گیرد که به مردم ایران امکان دهد درباره آینده سیاسی خود تصمیم بگیرند. به گفته میشل، سقوط نظام ایران مسئله‌ای زمانی است؛ ممکن است زودتر یا دیرتر رخ دهد، اما تسریع این روند می‌تواند به نفع ثبات منطقه باشد. او همچنین تأکید کرد مردم ایران، به‌ویژه اپوزیسیون سازمان‌یافته، باید در تعیین سرنوشت سیاسی کشور خود نقش اصلی را داشته باشند. میشل در بخش دیگری از سخنانش به تجربه اروپا در تعامل با تهران پرداخت و گفت نهادهای اروپایی در سال‌های گذشته تلاش کردند کانال‌های ارتباطی با جمهوری اسلامی ایران را باز نگه دارند، اما این رویکرد به نتیجه نرسید. او افزود تحولات بعدی نشان داد که سرکوب داخلی در ایران ادامه یافته و مواردی چون شکنجه، قتل و اعدام همچنان بخشی از رفتار حکومت بوده است. به گفته او، همین تجربه باعث شده در اتحادیه اروپا درکی تازه شکل بگیرد که بر اساس آن تنها گزینه قابل دفاع، حمایت از مردم ایران در حقشان برای انتخاب نمایندگان خود و تصمیم‌گیری درباره آینده کشورشان است. او همچنین استفاده از زندانیان سیاسی به عنوان ابزار فشار بر دولت‌ها، از جمله دولت‌های اروپایی، را بخشی از رفتار جمهوری اسلامی در روابط خارجی توصیف کرد و گفت این مسئله نیز بر ارزیابی اروپا از تهران تأثیر گذاشته است. میشل درباره سیاست منطقه‌ای اروپا نیز اظهار داشت کە کشورهای اروپایی در محکوم کردن حملات ایران به کشورهای همسایه نوعی وحدت نظر دارند. او این حملات را عاملی در گسترش تهدید و بی‌ثباتی در منطقه قلمداد کردە و گفت اتحادیه اروپا باید با استفاده از روابط سیاسی خود با کشورهای منطقه، از جمله کشورهای خلیج فارس، نقش فعال‌تری در تقویت تلاش‌های سیاسی برای حفظ ثبات ایفا کند. او در عین حال تأکید کرد موضع اروپا در قبال اسرائیل نیز باید روشن و اصولی باشد. به گفته میشل، اتحادیه اروپا از حق موجودیت و امنیت اسرائیل حمایت می‌کند، اما در عین حال معتقد است دولت اسرائیل نیز بارها اصول و قوانین بین‌المللی را نقض کرده است. او گفت حمایت از ثبات منطقه مستلزم پشتیبانی روشن از همه تلاش‌هایی است که در جهت صلح انجام می‌شود. میشل همچنین به تناقض میان پروژه‌های اقتصادی و توسعه‌ای کشورهای خلیج فارس و حملاتی که از سوی ایران انجام می‌شود اشاره کرد و گفت این حملات دستاوردهای منطقه را در معرض تهدید قرار می‌دهد. او هشدار داد که جمهوری اسلامی ممکن است برای گسترش دامنه درگیری تلاش کند، اما تأکید کرد هماهنگی سیاسی میان کشورهای اروپایی، کشورهای عربی و کشورهای خلیج فارس برای مقابله با چنین سناریویی ضروری است. به گفته او، هرچند دستیابی به چنین هماهنگی‌ای آسان نیست، اما درک مشترکی وجود دارد که جمهوری اسلامی یکی از منابع اصلی بی‌ثباتی و تهدید در منطقه است. رئیس پیشین شورای اروپا در ادامه گفت تحولات جاری ایجاب می‌کند اروپا برای مرحله پس از نظام نیز آماده باشد. او یادآور شد که مردم ایران هم دیکتاتوری شاه را تجربه کرده‌اند و هم حاکمیت روحانیان را و به همین دلیل این بار باید حق تعیین سرنوشت آنان تضمین شود. او افزود اتحادیه اروپا مسئولیت دارد از ایرانیانی که دهه‌ها برای آزادی خود مبارزه کرده‌اند حمایت کند. میشل گفت ایران در صورت رهایی به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نخواهد رفت، در حالی که نظام کنونی این سلاح را ابزاری برای افزایش مصونیت خود می‌بیند. او همچنین با اشاره به منابع طبیعی گسترده ایران و کمبود خدمات پایه‌ای مانند آب و برق برای مردم، این وضعیت را نشانه‌ای از ناکارآمدی اقتصادی و اجتماعی حکومت دانست. او در پایان خواستار تدوین راهبردی مشترک میان اروپا و کشورهای منطقه شد که فقط به بعد نظامی محدود نباشد و بر فشار سیاسی، تحرک دیپلماتیک، همکاری منطقه‌ای و حمایت از ثبات و صلح در خاورمیانه تکیه کند. ٥٠ : ٨ دوشنبه ٩ مارس مراکش حمایت خود از کشورهای خلیج فارس در برابر ایران را اعلام کرد با ورود تنشهای اسرائیل و آمریکا با آیران بە دهمین روز خود، وزیر امورخارجه مراکش در نشست فوق‌العاده اتحادیه عرب حملات ایران علیه کشورهای عربی را محکوم کرد و بر همبستگی کامل رباط با کشورهای شورای همکاری خلیج تأکید کرد. در این بارە، ناصر بوریطه، وزیر امور خارجه مراکش، روز یکشنبه در نشست فوق‌العاده شورای اتحادیه عرب در سطح وزرای خارجه این موضع را اعلام کرد. این نشست به صورت مجازی برگزار شد و به بررسی حملات ایران علیه حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهای عربی اختصاص داشت. بوریطه در این نشست حملات جمهوری اسلامی ایران علیه کشورهای عربی را محکوم کرد و آن را نقض آشکار حاکمیت این کشورها و تهدیدی مستقیم برای امنیت منطقه دانست. وزارت امور خارجه مراکش همچنین اعلام کرد که بوریطه بر همبستگی کامل رباط با کشورهای خلیج فارس تأکید کرده و حمایت مراکش از اقدامات مشروع این کشورها برای حفظ امنیت و رفاه شهروندانشان را مورد تأکید قرار داده است. او همچنین یادآور شد که ملک محمد ششم همواره امنیت و ثبات کشورهای شورای همکاری خلیج را بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت مراکش دانسته است. به گفته او، پادشاه مراکش در تماس‌های تلفنی با شماری از رهبران خلیج فارس بار دیگر این موضع را تأکید کرده است. بوریطه با اشاره به سخنرانی ملک محمد ششم در اجلاس مراکش–خلیج فارس در سال ۲۰۱۶ گفت رباط همواره امنیت کشورهای خلیج فارس را امنیت خود می‌داند. وزیر خارجه مراکش همچنین بر ضرورت تقویت وحدت جهان عرب و افزایش همکاری‌های مشترک در چارچوب اتحادیه عرب تأکید کرد و آن را بهترین راه برای حفاظت از امنیت جمعی کشورهای عربی دانست. او در پایان خواستار اتخاذ موضعی متحد از سوی کشورهای عربی در برابر تهدیدهای منطقه‌ای شد و بر ضرورت توقف حملات ایران و ایجاد زمینه برای کاهش تنش‌ها و پیشبرد تلاش‌های دیپلماتیک تأکید کرد.  ٥٧ : ٧ دوشنبه ٩ مارس ترامپ: زمان پایان جنگ ایران با هماهنگی نتانیاهو تعیین می‌شود در حالی که جنگ میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل وارد دهمین روز خود شده است، دونالد ترامپ اعلام کرد تصمیم درباره زمان پایان این درگیری با هماهنگی نزدیک با بنیامین نتانیاهو گرفته خواهد شد، هرچند تصمیم نهایی در اختیار رئیس‌جمهور ایالات متحده باقی می‌ماند. ترامپ در گفت‌وگویی تلفنی تأکید کرد که واشنگتن و تل‌آویو در جریان این جنگ به طور کامل با یکدیگر هماهنگ بوده‌اند و عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی نتیجه همکاری مستقیم دو طرف بوده است. به گفته ترامپ، ایران پیش از آغاز جنگ در مسیر اقداماتی قرار داشت که می‌توانست به نابودی اسرائیل و بی‌ثباتی گسترده‌تر در منطقه منجر شود. او تأکید کرد که همکاری میان آمریکا و اسرائیل مانع تحقق چنین سناریویی شده و عملیات مشترک دو کشور توانسته زیرساخت‌های اصلی قدرت ایران را هدف قرار دهد. رئیس‌جمهور آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چه کسی زمان پایان جنگ را تعیین خواهد کرد توضیح داد که روند تصمیم‌گیری میان واشنگتن و تل‌آویو مشترک است، اما در نهایت این کاخ سفید است که زمان توقف عملیات نظامی را مشخص خواهد کرد. اظهارات او نشان می‌دهد که نتانیاهو نقش قابل توجهی در روند مشورت‌ها دارد، هرچند اختیار نهایی همچنان در دست دولت آمریکا باقی می‌ماند. ترامپ همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا اسرائیل ممکن است حتی پس از توقف حملات آمریکا جنگ را ادامه دهد، از ورود به چنین سناریویی خودداری کرد و گفت به نظر نمی‌رسد چنین اقدامی ضروری باشد. در حالی که کاخ سفید از ارائه جدول زمانی دقیق برای پایان جنگ خودداری کرده است، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه اعلام کرد که برآورد واشنگتن این است که درگیری‌ها ممکن است بین چهار تا شش هفته ادامه پیدا کند. این جنگ در ۲۸ فوریه با حمله مشترک آمریکا و اسرائیل که به کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، انجامید آغآز گشت و در پی آن تنش‌ها در سراسر منطقه به سرعت افزایش یافت. هم‌زمان رسانه‌های دولتی ایران گزارش داده‌اند که مجلس خبرگان رهبری، مجتبی خامنه‌ای، فرزند رهبر پیشین ایران، را به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی انتخاب کرده است. ترامپ ساعاتی پیش‌تر در گفت‌وگو با شبکه ABC نیز هشدار داده بود که رهبر جدید ایران اگر از حمایت واشنگتن برخوردار نباشد، احتمالاً مدت زیادی در قدرت باقی نخواهد ماند. او در واکنش به خبر انتخاب مجتبی خامنه‌ای تنها گفت باید دید در ادامه چه اتفاقی رخ خواهد داد.  ١٠ : ١١ یکشنبە ٨ مارس آمریکا احتمال تصرف جزیره خارک را بررسی کرده است پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد که مقام‌های آمریکایی احتمال تصرف جزیره خارک در خلیج فارس، مهم‌ترین پایانه صادرات نفت ایران، را بررسی کرده‌اند. به گفته منابعی که این رسانه به آنها استناد کرده است، برخی مقام‌های دولت آمریکا در چارچوب بحث‌های راهبردی مربوط به جنگ جاری، سناریوی کنترل جزیره خارک را مطرح کرده‌اند. جزیره خارک پایانه اصلی صادرات نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت خام این کشور از طریق این جزیره انجام می‌شود. این گزارش در حالی منتشر شده است که ایالات متحده و اسرائیل از ۲۸ فوریه عملیات نظامی مشترکی را علیه ایران آغاز کرده‌اند. گزارش‌ها حاکی است که در نخستین موج حملات، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز هدف قرار گرفت. ایران در واکنش به این حملات، مجموعه‌ای از حملات موشکی و پهپادی را علیه اهدافی در اسرائیل و چند کشور منطقه انجام داد. گزارش‌ها از حملات به کویت، عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، اردن و جمهوری آذربایجان خبر می‌دهند. در همین چارچوب، یک پایگاه نظامی بریتانیا در قبرس نیز هدف حمله قرار گرفت. این حمله نگرانی‌هایی را در اروپا ایجاد کرد و برخی کشورها را به بررسی سناریوهای نظامی احتمالی واداشت. در سطح سیاسی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز گذشته اعلام کرد که در صورت ادامه برنامه هسته‌ای ایران، واشنگتن حملات شدیدتری را علیه این کشور در نظر خواهد گرفت. او همچنین هشدار داد که در صورت تداوم این روند، ایالات متحده توان نظامی ایران را به طور کامل از بین خواهد برد. در همین حال، برخی گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد که دولت آمریکا گزینه استقرار نیروهای خارجی در مناطق حائل را نیز برای تثبیت مناطق درگیری بررسی کرده است. برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که گسترش جنگ در خاورمیانه می‌تواند فشار قابل توجهی بر ذخایر تسلیحاتی غرب وارد کند و حتی به کمبود مهمات در اروپا و اوکراین منجر شود.  ٤٦ : ٩ یکشنبە ٨ مارس همزمان با حملە به مخازن سوخت و زیرساخت‌های نظامی ایران، یزد نیز هدف قرار گرفت در نهمین روز از جنگ، رسانه‌های رسمی ایران روز یکشنبه از وقوع انفجارهایی در استان یزد در مرکز کشور خبر دادند، در حالی که گزارش‌ها از حملات گسترده به زیرساخت‌های نظامی و انرژی ایران حکایت دارد. در این بارە خبرگزاری ایرنا اعلام کرد که چندین انفجار در اطراف شهر یزد رخ داده است، اما جزئیات بیشتری درباره ماهیت این انفجارها یا اهداف احتمالی آن‌ها منتشر نکرد. همزمان گزارش‌هایی نیز از شنیده شدن صدای انفجار در مناطق دیگری از ایران، از جمله تهران و استان اصفهان منتشر شد. در همین حال، نیروی هوایی اسرائیل اعلام کرد که در جریان موج تازه‌ای از حملات شبانه، زیرساخت‌های نظامی ایران را هدف قرار داده است. ارتش اسرائیل شامگاه شنبه در پیامی در تلگرام گفت جنگنده‌های این کشور برای نخستین بار مخازن ذخیره سوخت در تهران را بمباران کرده‌اند. ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروهای نظامی جمهوری اسلامی از این مخازن به طور مستقیم و مکرر برای پشتیبانی از زیرساخت‌های نظامی استفاده می‌کنند. در سوی دیگر، رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که سپاه پاسداران تأیید کرده است یک پالایشگاه نفت هدف حمله قرار گرفته است. کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، به تلویزیون دولتی گفت هواپیماهای دشمن شامگاه گذشته چهار مخزن نفت و یک مرکز انتقال فرآورده‌های نفتی را در تهران و استان البرز هدف قرار داده‌اند. به گفته او، در این حمله چهار نفر از کارکنان، از جمله دو راننده نفتکش، کشته شدند. وی افزود این تأسیسات آسیب دیده‌اند، اما آتش‌سوزی تحت کنترل قرار گرفته است. در همین چارچوب، ارتش اسرائیل روز یکشنبه اعلام کرد که در حمله‌ای به فرودگاهی در استان اصفهان، جنگنده‌های اف-۱۴ ایران را هدف قرار داده است. این فرودگاه در حدود ۳۴۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد. روزنامه یدیعوت آحرونوت به نقل از سخنگوی ارتش اسرائیل گزارش داد که نیروی هوایی این کشور در جریان موج گسترده‌ای از حملات روز شنبه، مجتمع‌های نگهداری جنگنده‌های ایرانی در فرودگاهی در اصفهان را هدف قرار داده است. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد سامانه‌های کشف و پدافندی که تهدیدی برای هواپیماهای این کشور به شمار می‌رفتند نیز در این عملیات مورد حمله قرار گرفته‌اند.  ٥٦ : ٨ یکشنبە ٨ مارس چگونه بانک اهداف ارتش اسرائیل برای حمله به ایران شکل گرفت اداره اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل در سال‌های اخیر، به‌ویژه در ماه‌های گذشته، ساختار هدف‌گذاری خود برای ایران را به طور چشمگیری گسترش داده است. این واحد مسئول تهیه «بانک اهداف» ارتش است کە اهداف احتمالی را در صورت وقوع جنگ تعیین می کند . به گفته یک منبع نظامی، از زمان عملیات شیرخیزان شمار اهداف شناسایی‌شده چند صد درصد افزایش یافته است. این منبع به پایگاه خبری وای‌نت گفت دستگاه اطلاعاتی اسرائیل از همان زمان عملیات شیرخیزان به این نتیجه رسیده بود که رویارویی دیگری با ایران رخ خواهد داد. از آن زمان فعالیت‌ها در حالت اضطراری ادامه داشته است. صدها نیروی اطلاعاتی در تیم‌های هدف‌گذاری فعالیت می‌کنند و هر تیم شامل تحلیلگران چند واحد اطلاعاتی است. این تیم‌ها مسئول دسته‌های مختلف اهداف هستند؛ از جمله فرماندهان و مقام‌های ارشد، انبارهای موشک‌های زمین‌به‌زمین، زیرساخت‌های مرتبط با حکومت و دیگر اهداف نظامی. به گفته این منبع، حکومت ایران طی این مدت تغییرات زیادی را در ساختارهای خود، از جمله جابه‌جایی مقرهای فرماندهی، انتقال اجزای تسلیحاتی و موشکی و تغییر محل حضور برخی مقام‌های ارشد ایجاد کردە است. او گفت یکی از تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی که محل فعالیت دانشمندان هسته‌ای ایران بود نیز جابه‌جا شده بود، اما هفته گذشته هدف حمله قرار گرفت. به گفته این منبع، در عملیات کنونی دامنه اهداف گسترش یافته و به گونه‌ای طراحی شده است که کل زنجیره توانمندی‌های عملیاتی ایران را مختل کند. هدف اصلی این است که ایران نتواند سامانه‌های فرماندهی و هدایت خود را دوباره فعال کند یا تداوم عملیاتی را حفظ کند. در جریان جنگ، ساختار هدف‌گذاری به قالبی موسوم به «مرکز اهداف» تغییر می‌کند. در این ساختار، اهداف حتی در جریان عملیات نیز به‌روزرسانی می‌شوند. برتری هوایی بر فراز تهران و فعالیت سامانه‌های جمع‌آوری اطلاعات امکان شناسایی و حمله به اهداف جدید را فراهم کرده است. به گفته این منبع، ارتش اسرائیل در کنار اهداف حکومتی، تمرکز زیادی بر توان موشکی ایران دارد. صنایع تولید موشک، انبارها، پرتابگرها و نیروهای مسئول شلیک موشک‌ها از جمله اهداف اصلی هستند. به گفته او، این حملات ایران را وادار می‌کند به جای ادامه عملیات نظامی بر بازسازی تمرکز کند و همین امر موجب بروز خطاهای اطلاعاتی و اختلال در ساختار عملیاتی آن می‌شود. پس از حملات هفتم اکتبر، اداره اطلاعات نظامی اسرائیل مرکزی برای پایش وضعیت میدان ایجاد کرد. این مرکز مأمور ارزیابی روزانه آمادگی دشمن و هشدار درباره تهدیدهای احتمالی از جهات مختلف است. در همین بارە یک منبع نظامی اعلام نمود ە تبادل گسترده اطلاعاتی میان اسرائیل و آمریکا نقش مهمی را در هماهنگی عملیات‌ها داشتە است.  ٢٦ : ٨ یکشنبە ٨ مارس ایران ممکن است همچنان به اورانیوم غنی‌شده و مدفون در سایت هسته‌ای اصفهان دسترسی داشته باشد در حالی که حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهمین روز خود ادامه دارد، نیویورک تایمز گزارش داد کە ایران ممکن است همچنان بتواند به ذخایر اورانیوم با غنای بالا در تأسیسات هسته‌ای اصفهان دسترسی پیدا کند. پیش تر تصور می شد کە اورانیوم موجود در این تاسیاست پس از حملات آمریکا در ژوئن سال گذشته در زیر این سایت مدفون شده‌اند. بر اساس این گزارش، نهادهای اطلاعاتی آمریکا به این نتیجه رسیده‌اند که اکنون یک نقطه دسترسی بسیار باریک در محل وجود دارد که از طریق آن ممکن است بتوان این اورانیوم را بازیابی کرد. به گفته چند مقام آگاه از گزارش‌های محرمانه، این ذخیره اصلی اورانیوم با وجود آنکه در پی حملات آمریکا در سال گذشته زیر سایت هسته‌ای اصفهان مدفون شد، همچنان ممکن است توسط ایران یا حتی یک گروه دیگر قابل دسترسی باشد. این مقام‌ها گفته‌اند اورانیوم به شکل گاز و در مخازن نگهداری می‌شود و هنوز مشخص نیست ایران با چه سرعتی می‌تواند آن را جابه‌جا کند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند آژانس‌های اطلاعاتی ایالات متحده به طور دائمی تأسیسات اصفهان را زیر نظارت دارند و با اطمینان بالا معتقدند هرگونه تلاش برای انتقال این مواد را شناسایی کرده و به آن واکنش نشان خواهند داد. این ذخیره اورانیوم در صورت تصمیم ایران برای حرکت به سمت ساخت سلاح هسته‌ای می‌تواند یکی از عناصر کلیدی باشد. از زمان بمباران سایت‌های هسته‌ای ایران توسط آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته، تهران از نشان دادن سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا خودداری کرده و به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه دسترسی به برخی سایت‌های مرتبط با غنی‌سازی را نداده است. در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است اعزام نیروهای زمینی برای تأمین این مواد را رد نمی‌کند.  ٣٥ : ٧ یکشنبە ٨ مارس اسرائیل از حمله به اهداف نظامی در سراسر ایران خبر داد هم‌زمان با ورود جنگ به نهمین روز از آغاز حملات ائتلاف اسرائیل و آمریکا علیه ایران، ارتش اسرائیل اعلام کرد موج تازه‌ای از حملات هوایی را علیه اهداف و زیرساخت‌های نظامی در نقاط مختلف ایران انجام داده است. ارتش اسرائیل با انتشار اطلاعیەای اعلام کرد این حملات زیرساخت‌های نظامی متعلق به جمهوری اسلامی را در مناطق مختلف ایران هدف قرار داده و بخشی از عملیات مداوم برای تضعیف توان نظامی ایران به شمار می‌رود. این اعلام پس از آن صورت گرفت که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، شامگاه شنبه گفت اسرائیل و ایالات متحده به کنترل کامل آسمان ایران نزدیک شده‌اند. او تأکید کرد عملیات نظامی با هماهنگی ایالات متحده انجام می‌شود و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از میزان خطری که ایران به گفته او برای آمریکا و جامعه بین‌المللی ایجاد می‌کند آگاه بوده است. در همین حال، بامداد یکشنبه آژیرهای هشدار در نقاط مختلف اسرائیل به صدا درآمد. این هشدارها پس از شلیک موشک‌هایی از سوی ایران فعال شد، اما گزارشی از خسارت یا تلفات منتشر نشد. ارتش اسرائیل اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی دست‌کم دو موج از موشک‌هایی را که از ایران به سوی اسرائیل شلیک شده بود رهگیری کرده‌اند. فرماندهی جبهه داخلی اسرائیل اعلام کرد آژیرهای هشدار در بیشتر مناطق شمالی این کشور از جمله شهر حیفا فعال شد و از ساکنان خواسته شد به پناهگاه‌ها یا مکان‌های امن بروند.  ٠٨: ٧ یکشنبە ٨ مارس آمریکا و اسرائیل احتمال اعزام نیروهای ویژه برای کنترل اورانیوم ایران را بررسی کرده‌اند در نهمین روز از آغاز جنگ نیان ائتلاف آمریکا و اسرائیل با ایران، چهار منبع آگاه اعلام کردند ایالات متحده آمریکا و اسرائیل احتمال اعزام نیروهای ویژه به داخل ایران در مراحل بعدی جنگ را بررسی کرده‌اند. هدف این طرح، کنترل ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران عنوان شده است. به گزارش آکسیوس، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یکی از اهداف اعلام‌شده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، محسوب می‌شود. کنترل این مواد احتمالاً مستلزم حضور نیروهای آمریکایی یا اسرائیلی در خاک ایران خواهد بود، زیرا تأسیسات هسته‌ای این کشور در سایت‌های مستحکم و زیرزمینی قرار دارند. هنوز مشخص نیست این مأموریت توسط نیروهای آمریکایی، اسرائیلی یا به صورت مشترک انجام خواهد شد. منابع آگاه می‌گویند اجرای چنین عملیاتی تنها زمانی محتمل است که واشنگتن و تل‌آویو به این جمع‌بندی برسند که ارتش ایران دیگر قادر به ایجاد تهدید جدی برای نیروهای مشارکت‌کننده نیست. یک مقام دفاعی اسرائیل گفته است ترامپ و تیم او به طور جدی در حال بررسی اعزام واحدهایی از نیروهای ویژه برای انجام مأموریت‌های مشخص در ایران هستند. یک مقام آمریکایی نیز گفت دولت دو گزینه اصلی را بررسی کرده است: انتقال کامل مواد هسته‌ای از ایران یا اعزام کارشناسان برای کاهش سطح غنی‌سازی این مواد در همان محل. به گفته منابع، چنین مأموریتی احتمالاً ترکیبی از نیروهای عملیات ویژه، دانشمندان و کارشناسان هسته‌ای خواهد بود و ممکن است کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در آن مشارکت داشته باشند. دو منبع آگاه تأیید کردند چنین سناریوهایی پیش از آغاز جنگ نیز در میان گزینه‌هایی بوده که به ترامپ ارائه شده بود. یک مقام آمریکایی درباره چالش عملیاتی این طرح گفت مسئله نخست محل نگهداری اورانیوم و مسئله دوم نحوه دسترسی و اعمال کنترل فیزیکی بر آن است. او افزود تصمیم نهایی درباره انتقال مواد یا کاهش سطح غنی‌سازی در محل، با هماهنگی رئیس‌جمهور آمریکا، وزارت دفاع و سازمان اطلاعات مرکزی اتخاذ خواهد شد. ترامپ روز شنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاست‌جمهوری گفت اعزام نیروهای زمینی ممکن است، اما تنها در صورت وجود دلیل بسیار قانع‌کننده. او افزود در صورت اجرای چنین طرحی، ایران پیش از آن ضربه‌ای بسیار سنگین دریافت کرده خواهد بود و توان جنگ زمینی نخواهد داشت. وقتی از او پرسیده شد آیا نیروها ممکن است برای تأمین مواد هسته‌ای وارد عمل شوند، ترامپ این احتمال را رد نکرد. او گفت شاید در مقطعی چنین کاری انجام شود، اما این مواد تاکنون هدف قرار نگرفته‌اند و در حال حاضر نیز چنین تصمیمی اتخاذ نشده است. منابع آمریکایی و اسرائیلی همچنین گفتند حملات ماه ژوئن به تأسیسات هسته‌ای ایران باعث مدفون شدن ذخایر اورانیوم زیر آوار شده و حتی مقام‌های ایرانی نیز از آن زمان نتوانسته‌اند به این مواد دسترسی پیدا کنند. آن حملات بیشتر سانتریفیوژها را نابود کرد و تاکنون نشانه‌ای از ازسرگیری عملیات غنی‌سازی مشاهده نشده است. به گفته مقام‌ها، بخش عمده این ذخایر در تونل‌های تأسیسات هسته‌ای اصفهان قرار دارد و بخش باقی‌مانده میان تأسیسات فردو و نطنز توزیع شده است. یک مقام ارشد آمریکایی تأکید کرد منظور ترامپ از حضور نیروها در زمین لزوماً استقرار گسترده نظامی نیست. او گفت آنچه در حال بررسی است عملیات‌های محدود نیروهای ویژه است، نه اعزام یک نیروی بزرگ نظامی. یک منبع دیگر نیز این طرح را به عنوان عملیات‌های کوچک نیروهای ویژه توصیف کرد، نه استقرار گسترده نیروها. ٠٨: ١٣ شنبە ٧ مارس عربستان از سرنگونی پهپاد و موشکهای ایرانی خبر داد در هشتمین روز از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، عربستان سعودی اعلام کرد سامانه‌های دفاعی این کشور پهپادهای ایرانی و یک موشک بالستیک را سرنگون کرده‌اند. همزمان آژیرهای هشدار در بحرین و امارات به صدا درآمد. مقام‌های سعودی گفتند پهپادهایی را که به سوی میدان نفتی شیبه در حرکت بودند رهگیری و منهدم کردەاند. یک موشک بالستیک نیز که به سوی پایگاه هوایی پرنس سلطان، محل استقرار نیروهای آمریکایی، شلیک شده بود سرنگون شد. در بحرین آژیرهای هشدار پس از حملات ایران به صدا درآمد. در امارات، ساکنان دبی از شنیده شدن چند انفجار خبر دادند و دولت اعلام کرد سامانه‌های دفاع هوایی فعال شده‌اند. در فرودگاه بین‌المللی دبی، مسافران پس از به صدا درآمدن هشدارها به تونل‌های قطار هدایت شدند. تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی ظاهراً اصابت یک شیء به محوطه فرودگاه را نشان می‌دهد. شرکت هواپیمایی امارات متحدە عربی ابتدا اعلام کرد همه پروازهای ورودی و خروجی دبی تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. اما ساعتی بعد این تصمیم لغو شد و عملیات پروازی از سر گرفته شد. همزمان از نیمه‌شب تاکنون شش نوبت شلیک موشک بالستیک به سوی اسرائیل گزارش شده است. گزارشی از تلفات منتشر نشده است. ٢٨: ١١ شنبە ٧ مارس همزمان با حملات آمریکا و اسرائیل، برخی افسران ایرانی مواضع خود را ترک کرده‌اند بر اساس اظهارات شماری از سربازان وظیفه از کردستان، همزمان با ادامه حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، برخی از افسران نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران پادگان‌های خود را ترک کرده و سربازان تحت فرمان خود را برای ادامه نگهبانی تنها گذاشته‌اند. این سربازان گفته‌اند از زمان کشته شدن علی خامنه‌ای، در روز شنبه هفتە قبل، سردرگمیها در درون ساختار نظامی ایران افزایش یافته است. همزمان با این تحولات، فرماندهی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران به نیروهایش در معابر رسمی و غیر رسمی مرزی دستو داده اسست تا از پایگاهها و مواضع خود خارج شوند، زیرا احتمال انجام حمله هوایی به این معابر در خلال ۲۴ ساعت آتی افزایش یافته است. چند سرباز مستقر در یک پایگاه مرزبانی در استان آدربایجان غربی نیز بە آرنا نیوز گفته‌اند کە درباره ساختار فرماندهی اطمینان ندارند و از وخامت وضعیت امنیتی نگران هستند. یکی از این سربازان گفته است بسیاری از فرماندهان، از ترس حملات، مواضع خود را ترک کرده‌اند و سربازان وظیفه را بدون پشتیبانی رها کرده‌اند. او همچنین گفته است برخی سربازان که از حملات آمریکا و اسرائیل هراس دارند، شب‌ها را در فضاهای باز خارج از پایگاه می‌گذرانند تا در صورت حمله هوایی هدف قرار نگیرند. به گفته او، فرماندهی نیز توجه کافی به وضعیت و نیازهای نیروهای عادی نشان نمی‌دهد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز یکشنبه گفت اسرائیل در روزهای آینده حملات خود علیه ایران را تشدید خواهد کرد. نیروی هوایی اسرائیل نیز امروز با ٨٠ جنگندە شانزدهمین موج حملات خود را علیه اهدافی در تهران و اصفهان انجام داد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا نیز روز جمعه اعلام کرد تنها در صورت تسلیم بی‌قید و شرط جمهوری اسلامی با پایان جنگ موافقت خواهد کرد. ٠٠ : ١١ شنبە ٧ مارس تصاویر ماهواره‌ای از خسارات گسترده به پایگاه‌های نظامی ایران خبر می‌دهند تصاویر ماهواره‌ای تازه از خسارات قابل توجه در چندین تأسیسات نظامی ایران پس از حملات اخیر خبر می‌دهند. این تصاویر نابودی چند هواپیما در فرودگاه شیراز و آسیب شدید به یک پایگاه دریایی ایران در نزدیکی بندرعباس و تنگه هرمز را نشان می‌دهند. تصاویر منتشرشده از سوی شرکت تصویربرداری وانتور نشان می‌دهد پنج هواپیما در فرودگاه شیراز از بین رفته‌اند. در میان آن‌ها دو جنگنده سوخو-۲۴ دیده می‌شود. به گزارش بی‌بی‌سی فارسی، این حملات همچنین به دو هواپیمای ترابری سی-۱۳۰ هرکولس آسیب رسانده و به یک هواپیمای دیگر نیز خسارت وارد کرده است؛ هواپیمایی که احتمال می‌رود یک هواپیمای مسافربری یا یک هواپیمای ترابری از نوع ایلیوشین ایل-۷۶ باشد. تصاویر ماهواره‌ای دیگر ویرانی قابل توجهی را در پایگاه دریایی ایران در بندر بهبوه، در نزدیکی شهر بندری بندرعباس در خلیج فارس و نزدیک تنگه هرمز نشان می‌دهند. این تصاویر نشان می‌دهد چندین ساختمان در این پایگاه دریایی نابود شده یا به شدت آسیب دیده‌اند. تصاویر دیگری که وانتور منتشر کرده از خسارات قابل توجه در مناطقی خبر می‌دهد که برای نگهداری و عملیات پهپادی استفاده می‌شدند. یک پایگاه پدافند هوایی ایران نیز در این حملات آسیب دیده است. در همین حال، تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده در اوایل این هفته توسط شرکت پلنت لبز از تخریب گسترده چندین تأسیسات نظامی در ایران حکایت دارد. یکی از مهم‌ترین این مراکز پایگاه موشکی کرمانشاه در غرب ایران است که به نظر می‌رسد بخش بزرگی از آن ویران شده باشد. بیشتر ساختمان‌های این مجموعه تخریب شده و ورودی تونل‌های زیرزمینی آن آسیب دیده است. این پایگاه در منطقه‌ای قرار داشت که از آن امکان شلیک موشک به سمت اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس وجود داشت. این مجموعه شامل تأسیسات زیرزمینی و دو منطقه برای ذخیره موشک بود. تصاویر ماهواره‌ای دیگر همچنین خساراتی را در بندرعباس، مهم‌ترین بندر تجاری ایران، و نیز حملات به پایگاه‌های موشکی در اصفهان و خورگو در استان هرمزگان نشان می‌دهند. تصاویر منتشرشده همچنین نابودی انبارهای ذخیره در پایگاه دریایی ایران در کنارک، آسیب به ساختمان‌ها در سایت هسته‌ای نطنز که پیش‌تر در یک عملیات دیگر هدف حملات آمریکا قرار گرفته بود، و خسارت به سازه‌ها و تجهیزات در پایگاه پهپادی چوکا بولک علیرضا را نشان می‌دهند. این تصاویر ماهواره‌ای یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تصویری از گستره خسارات واردشده به زیرساخت‌های نظامی ایران در جریان درگیری‌های جاری ارائه می‌دهند. ٢٠ : ٩ شنبە ٧ مارس گزارش‌ها حاکی از اصابت یک پهپاد ایرانی به فرودگاه دبی است تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد یک پهپاد ایرانی به فرودگاه بین‌المللی دبی اصابت کرده است. این حادثه کمتر از یک ساعت پس از آن رخ داد که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، بابت حملات انجام‌شده در جریان جنگ از کشورهای همسایه عذرخواهی کرد. تا این لحظه گزارشی فوری از خسارت در این فرودگاه اماراتی منتشر نشده است. پزشکیان اندکی پیش از این حادثه در سخنانی که از تلویزیون دولتی ایران پخش شد گفت: از کشورهای همسایه‌ای که مورد حمله ایران قرار گرفتند عذرخواهی می‌کنم. او افزود شورای رهبری موقت روز گذشته توافق کرده است که دیگر هیچ حمله‌ای علیه کشورهای همسایه انجام نشود و هیچ موشکی شلیک نشود، مگر آنکه حمله‌ای از خاک آن کشورها علیه ایران آغاز شود. ٥٥ : ٨ شنبە ٧ مارس حملات آمریکا و اسرائیل به ایران تدوام می یابد حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به ایران روز شنبه نیز ادامه یافت. این حملات یک هفته پس از آغاز کارزار مشترک دو کشور انجام شد. واشنگتن و تل‌آویو اعلام کرده‌اند هدف این عملیات از میان بردن توانایی‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک ایران است. آن‌ها هم‌زمان برای تغییر حکومت در ایران نیز فشار وارد می‌کنند. کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس اعلام کردند سامانه‌های دفاعی آن‌ها موشک‌ها و پهپادهای بیشتری را که از ایران به سوی حریم هوایی آن‌ها حرکت می‌کرد رهگیری کرده‌اند. گزارش‌ها همچنین حاکی است که رئیس‌جمهور ایران بابت این حملات عذرخواهی کرده است. فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا نیز با انتشار پیامی در شبکه ایکس نوشت نیروهای آمریکا در هفته نخست عملیات «خشم حماسی» بیش از سه هزار هدف را مورد حمله قرار داده‌اند. این فرماندهی تأکید کرد عملیات متوقف نخواهد شد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه از ایران خواست بدون قید و شرط تسلیم شود. این درخواست نگرانی‌ها درباره طولانی شدن جنگ را افزایش داده است. ادامه جنگ می‌تواند بازار جهانی نفت و گاز را دچار آشفتگی کند. درگیری‌ها همچنین تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را تقریباً متوقف کرده است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود. ارتش اسرائیل اعلام کرد موج دیگری از حملات در تهران پایان یافته است. ارتش اسرائیل در پیامی به زبان فارسی در شبکه ایکس اعلام کرد جنگنده‌های نیروی هوایی این کشور حدود ۲۳۰ مهمات را به سوی چندین سایت نظامی وابسته به حکومت ایران شلیک کردند. ارتش اسرائیل اعلام کرد اهداف این حملات شامل دانشگاه مرکزی نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یک مرکز ذخیره موشک و یک مجموعه زیرزمینی برای ذخیره و تولید موشک‌های بالستیک بوده است. ارتش اسرائیل در پیامی جداگانه اعلام کرد بیش از ۸۰ جنگنده در این عملیات شرکت داشته‌اند. ارتش اسرائیل همچنین گفت این حملات توانایی حکومت ایران برای شلیک به سوی غیرنظامیان اسرائیلی را کاهش می‌دهد. کشورهای منطقه اعلام کردند سامانه‌های دفاعی خود را برای مقابله با حملات ایران فعال کرده‌اند. وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد یک پهپاد را در شرق شهر ریاض رهگیری و منهدم کرده است. امارات متحده عربی نیز اعلام کرد سامانه‌های دفاعی این کشور با تهدیدهای موشکی و پهپادی که از سوی ایران شلیک شده بود مقابله کرده‌اند. وزارت دفاع امارات اعلام کرد صداهایی که در کشور شنیده شد ناشی از رهگیری موشک‌ها و پهپادها توسط سامانه‌های پدافند هوایی بوده است. شهر دبی هشدار امنیتی صادر کرد. مقام‌های این شهر از ساکنان خواستند فوراً به ساختمان‌های امن پناه ببرند و از پنجره‌ها، درها و فضاهای باز دور بمانند. شرکت هواپیمایی امارات نیز اعلام کرد همه پروازهای رفت و برگشت به دبی را متوقف کرده است. گزارش‌ها حاکی است مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، درخواست ایالات متحده برای تسلیم بدون قید و شرط را «رویایی که باید آن را با خود به گور ببرند» توصیف کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد پزشکیان این سخنان را در یک پیام از پیش ضبط‌شده بیان کرده است. تلویزیون دولتی ایران این پیام را پخش کرد. آسوشیتدپرس همچنین گزارش داد پزشکیان بابت حملات ایران به کشورهای منطقه عذرخواهی کرده است. او گفت تهران این حملات را متوقف خواهد کرد. او همچنین گفت سوءتفاهم در میان نیروها باعث این حملات شده است. قیمت نفت نیز به شدت افزایش یافت. نفت خام آمریکا روز جمعه بزرگ‌ترین رشد هفتگی تاریخ معاملات آتی خود را ثبت کرد. تشدید جنگ در خاورمیانه عرضه جهانی سوخت را مختل کرده است. قیمت نفت خام آمریکا در طول هفته ۳۵٫۶۳ درصد افزایش یافت. این افزایش بزرگ‌ترین رشد هفتگی از زمان آغاز ثبت قراردادهای آتی در سال ۱۹۸۳ است. قیمت نفت برنت نیز حدود ۲۸ درصد افزایش یافت. این افزایش بزرگ‌ترین رشد هفتگی از آوریل ۲۰۲۰ به شمار می‌رود. نفت وست تگزاس اینترمدیت با افزایش ۱۲٫۲۱ درصدی معادل ۹٫۸۹ دلار در قیمت ۹۰٫۹۰ دلار در هر بشکه بسته شد. نفت برنت نیز با افزایش ۸٫۵۲ درصدی معادل ۷٫۲۸ دلار در قیمت ۹۲٫۶۹ دلار در هر بشکه بسته شد. ٣٠: ٧ شنبە ٧ مارس بیش از ۸۰ جنگنده در حملات شبانه به مراکز نظامی ایران شرکت کردند ادر هشتمین روز از آغاز جنگ ائتلاف متشکل از اسرائیل و ایالات متحده آمریکا علیه ایران، ارتش اسرائیل اعلام کرد بیش از ۸۰ جنگنده نیروی هوایی این کشور در حملات شبانه به تهران و مناطق مرکزی ایران چندین تأسیسات نظامی، از جمله یک کارخانه زیرزمینی تولید موشک‌های بالستیک و دانشگاه نظامی وابسته به سپاه پاسداران را هدف قرار دادند. ارتش اسرائیل اعلام کرد در این حملات بیش از ۲۳۰ را بمب بر اهداف تعیین‌شده فرو ریخته است. به گفته ارتش اسرائیل، یکی از اهداف اصلی یک مجموعه زیرزمینی برای ذخیره‌سازی و تولید موشک‌های بالستیک بود که به گفته این ارتش صدها نفر از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی از آن استفاده می‌کردند. ارتش اسرائیل افزود این مجموعه شامل پناهگاه‌ها و مقرهای نظامی وابسته به نیروهای حکومتی ایران بوده است. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد یک مرکز دیگر برای ذخیره موشک‌ها را هدف قرار داده است. به گفته این ارتش، این مرکز شامل پناهگاه‌ها و زیرساخت‌های پرتاب موشک بوده است. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد دانشگاه امام حسین، دانشگاه نظامی وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در این حملات هدف قرار گرفته است. به گفته ارتش اسرائیل، این دانشگاه به عنوان یک مرکز پشتیبانی اضطراری و محل تجمع نیروهای سپاه پاسداران، از جمله در زمان جنگ، مورد استفاده قرار می‌گرفت. ارتش اسرائیل اعلام کرد با ورود جنگ به مرحله‌ای تازه، حملات به تأسیسات تولید تسلیحات ایران در سراسر کشور افزایش یافته است. این تأسیسات شامل مراکزی است که برای تولید موشک‌ها و سامانه‌های پرتاب آن‌ها استفاده می‌شوند. ٢٠ :١٧ جمعە ٦ مارس ترامپ: با رهبری دینی در ایران مخالفتی ندارم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، روز جمعه اظهار داشت کە به دنبال رهبری جدید در ایران است که با ایالات متحده و اسرائیل رفتار بهتری داشته باشد و افزود حتی اگر این رهبر یک شخصیت دینی باشد، با آن مخالفتی ندارد. ترامپ در گفت‌وگوی تلفنی خود با شبکه سی‌ان‌ان گفت ایران دیگر همان کشوری نیست که یک هفته پیش بود. او افزود ایران یک هفته پیش کشوری قدرتمند بود اما اکنون به گفته او به شدت تضعیف شده است. ترامپ ابراز اطمینان کرد که انتخاب یک رهبر جدید در ایران کار دشواری نخواهد بود و گفت خود او نیز باید در این روند نقش داشته باشد. او بار دیگر این موضوع را با ونزوئلا مقایسه کرد که به گفته وی ایالات متحده اوایل امسال نیکولاس مادورو را بازداشت کرد و معاون او را در قدرت قرار داد. ترامپ گفت این روند بسیار آسان خواهد بود و همان‌گونه که در ونزوئلا انجام شد، موفقیت‌آمیز خواهد بود. او در این سخنان به دلسِی رودریگز اشاره کرد که به گفته او به عنوان رئیس‌جمهور موقت در قدرت قرار گرفته است. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین گفت نسبت به احتمال حضور یک رهبر دینی در رأس حکومت ایران مخالفتی ندارد. او گفت این موضوع به هویت این فرد بستگی خواهد داشت و افزود با رهبران دینی بسیاری کار کرده و آن‌ها را افرادی توانمند قلمداد می کند. ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت استقرار یک نظام دموکراتیک در ایران گفت به نظر او مهم‌تر از نوع نظام سیاسی، وجود رهبری عادل و کارآمد است که با ایالات متحده و اسرائیل رفتار مناسبی داشته باشد و با دیگر کشورهای خاورمیانه نیز رابطه‌ای مناسب برقرار کند. او همچنین گفت از افزایش قیمت بنزین نگران نیست و افزود این وضعیت موقتی خواهد بود و قیمت‌ها به سرعت کاهش خواهد یافت. ترامپ در ادامه ادعا کرد ایالات متحده کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد. او گفت حملات آمریکا آسیب بزرگی به نیروی دریایی ایران وارد کرده است و افزود با تضعیف نیروی دریایی، ایران دیگر قادر نخواهد بود اقداماتی را که پیش‌تر برنامه‌ریزی کرده بود انجام دهد. ترامپ در پایان گفت شمار کشتی‌های از کار افتاده ایران به ۲۵ فروند رسیده است. ٣٠ : ١٦ جمعە ٦ مارس صدراعظم آلمان نسبت به فروپاشی دولت ایران هشدار داد در هفتمین روز از حملات اسرائیل و آمریکا بە ایران، فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، هشدار داد جنگ جاری نباید به فروپاشی دولت ایران منجر شود و گفت چنین سناریویی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای را برای اروپا، از جمله در حوزه امنیت، تأمین انرژی و مهاجرت، به همراه داشته باشد. به گزارش خبرگزاری فرانسه (AFP)، فردریش مرتس صدراعظم آلمان در سخنرانی خود در یک نمایشگاه تجاری در شهر مونیخ نیز گفت فروپاشی کامل دولت ایران می‌تواند به گسترش هرج‌ومرج در منطقه منجر گشتە و یک جنگ بی‌پایان به سود اروپا نیست. او همچنین گفت فروپاشی ساختار دولت در ایران یا تبدیل خاک این کشور به میدان جنگ‌های نیابتی می‌تواند بی‌ثباتی گسترده‌ای در منطقه ایجاد کردە و پیامدهای دوربردی را برای اروپا از جمله در زمینه های امنیت، تأمین انرژی و موج‌های جدید مهاجرت داشتە باشد. مرتس افزود نگاە آلمان در رابطە با برنامه هسته‌ای و موشکی ایران، تهدیدهای تهران علیه اسرائیل و حمایت ایران از گروه‌های نیابتی با اهداف ایالات متحده و اسرائیل همسو است. او در عین حال تأکید کرد مردم ایران حق دارند سرنوشت خود را آزادانه تعیین کنند. مرتس گفت اروپا نمی‌خواهد سناریویی مشابه سوریه در ایران تکرار شود و افزود لازم است این کشور بتواند به عنوان یک دولت کارآمد به فعالیت خود ادامه دهد. او افزود در گفت‌وگوهای خود با مقام‌های آمریکایی و همچنین در تماس با دولت اسرائیل بر ضرورت ایجاد شرایطی برای تثبیت هرچه سریع‌تر وضعیت در ایران تأکید کرده است. مرتس گفت اروپا نیز به طور مستقیم در این مسئله ذی‌نفع است، زیرا کشورهای اروپایی خواهان جلوگیری از شکل‌گیری موج‌های جدید پناهجویان از منطقه هستند. ١٥ : ١٦ جمعە ٦ مارس آمریکا احتمال نقش نیروهای این کشور را در حمله مرگبار به مدرسه‌ای در ایران بررسی می کند دو مقام آمریکایی به رویترز گفتند تحقیقات نظامی ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد این احتمال وجود دارد که نیروهای آمریکایی در حمله به یک مدرسه دخترانه در میناب، جنوب ایران که به کشته شدن ده‌ها کودک انجامید نقش داشته باشند. این حادثه در نخستین روز حملات گسترده ایالات متحده و اسرائیل به ایران رخ داد، اما مقام‌ها تأکید کردند تحقیقات هنوز به نتیجه قطعی نرسیده است. این دو مقام بە رویترز گفتند کە ارزیابی فعلی در گامهای نخست قرار داشتە و ممکن است با ادامه تحقیقات تغییر کند. آنان افزودند همچنان این احتمال وجود دارد که شواهد تازه‌ای به دست آید که آمریکا را از مسئولیت این حمله مبرا کند و نقش طرف دیگری را نشان دهد. رویترز نتوانسته است جزئیات بیشتری درباره این تحقیقات به دست آورد. در این بارە، پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده آمریکا، روز چهارشنبه تأیید کرد که ارتش آمریکا در حال بررسی این حادثه است. رویترز همچنین نتوانسته است مشخص کند این تحقیقات چه مدت ادامه خواهد داشت یا بازرسان آمریکایی پیش از نهایی کردن ارزیابی خود به دنبال چه شواهدی هستند. این مدرسه دخترانه در شهر میناب در جنوب ایران روز شنبه هدف حملە قرار گرفت. این حمله در نخستین روز عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران رخ داد. علی بحرینی، سفیر ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو، گفت در جریان این حمله ۱۵۰ دانش‌آموز کشته شده‌اند. بر اساس نسخه‌های آرشیوشده وب‌سایت رسمی مدرسه، ساختمان این مدرسه در مجاورت مجموعه‌ای متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار دارد. پنتاگون پرسش‌های رویترز را به فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا ارجاع داد. تیموتی هاوکینز، سخنگوی سنتکام، گفت اظهار نظر درباره این حادثه در حالی که تحقیقات ادامه دارد مناسب نیست. ٠٨: ١٦ جمعە ٦ مارس ایران از حضور در پارالمپیک زمستانی میلان ۲۰۲۶ انصراف داد کمیته بین‌المللی پارالمپیک اعلام کرد جمهوری اسلامی ایران به دلیل ناتوانی در تأمین مسیر امن برای اعزام ورزشکاران خود، در بحبوحه جنگ و حملات گسترده ائتلاف متشکل از ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در بازی‌های پارالمپیک زمستانی میلان–کورتینا ۲۰۲۶ شرکت نخواهد کرد. کمیته بین‌المللی پارالمپیک روز جمعه اعلام کرد که کمیته ملی پارالمپیک ایران به این نهاد اطلاع داده است کە امکان تأمین عبور امن برای کاروان ورزشی ایران به محل برگزاری بازی‌ها وجود ندارد. بر اساس اعلام این نهاد، به همین دلیل ایران قادر نخواهد بود در بازی‌های پارالمپیک زمستانی میلان–کورتینا ۲۰۲۶ که قرار است در میلان و کورتینا در ایتالیا برگزار شود، حضور داشته باشد. این تصمیم در حالی اعلام می‌شود که جنگ و حملات گسترده نظامی در ایران، که در نتیجه عملیات ائتلاف متشکل از آمریکا و اسرائیل آغاز شده است، بر سفرهای بین‌المللی و فعالیت‌های ورزشی این کشور نیز تأثیر گذاشته است. ٠٨: ١٤ جمعە ٦ مارس رسانه اسرائیلی از تماس‌های واشنگتن با رهبران کرد درباره اپوزیسیون ایران خبر داد شبکه اسرائیلی i24NEWS در گزارشی به نقل از منابع کردی مدعی شد دولت آمریکا به طور غیرعلنی در حال گفت‌وگو با رهبران کرد در اقلیم کردستان درباره سناریوهای احتمالی حمایت از گروه‌های مخالف ایرانی در صورت تشدید درگیری‌های منطقه‌ای است. بر اساس این گزارش، مقام‌های آمریکایی در هفته‌های اخیر تماس‌هایی را با رهبران سیاسی اقلیم کردستان داشته‌اند تا درباره نقش احتمالی این منطقه در تحولات آینده ایران گفت‌وگو کنند. این رسانه همچنین مدعی شد که دونالد ترامپ با برخی رهبران کرد از جمله مسعود بارزانی و بافل طالبانی ارتباط مستقیم برقرار کرده است. این گزارش همچنین می‌افزاید کە تماس‌هایی نیز به شکل غیررسمی با برخی از چهره‌های اپوزیسیون کرد در ایران، از جمله مصطفی هجری، دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران، صورت گرفته است. به نوشته این رسانه، یکی از سناریوهای مطرح‌شده در این گفت‌وگوها تبدیل اقلیم کردستان به مرکزی برای هماهنگی میان آمریکا و برخی گروه‌های مخالف ایرانی، از جمله حزب دموکرات کردستان ایران، کومله و پژاک بوده است. در این گزارش همچنین آمده است که واشنگتن در ازای همکاری سیاسی، پیشنهادهایی در زمینه تقویت حمایت اقتصادی و امنیتی از اقلیم کردستان ارائه داده است. این پیشنهادها شامل افزایش پشتیبانی سیاسی و احتمال استقرار سامانه‌های دفاع هوایی پیشرفته برای حفاظت از شهرهای هولیر و سلیمانی در برابر حملات احتمالی موشکی عنوان شده است. همزمان، این رسانه مدعی شده است که آمریکا از اتحادیه میهنی کردستان خواسته است تا سطح روابط خود با تهران را کاهش دهد. در مقابل، گفته می‌شود واشنگتن از تقویت موقعیت سیاسی بافل طالبانی در معادلات داخلی عراق حمایت می‌کند. با این حال، تحلیلگران منطقه‌ای می‌گویند هدف احتمالی چنین تحرکاتی لزوماً بە معنای تجزیه ایران نیست، بلکه می‌تواند تلاشی برای افزایش فشار سیاسی بر تهران از طریق تقویت مطالبات اتنیکی و منطقه‌ای باشد که برخی آن را شبیه ساختار فدرالی در عراق توصیف می‌کنند. گزارش همچنین اشاره می‌کند که ترکیه یکی از مهم‌ترین موانع چنین سناریوهایی محسوب می‌شود، زیرا آنکارا هرگونه تقویت بازیگران کردستانی در منطقه را تهدیدی برای امنیت ملی خود می‌داند. در پایان این گزارش تأکید شده است که هنوز مشخص نیست آیا واشینگتن واقعاً قصد دارد از کارت کردها به عنوان ابزاری راهبردی در برابر ایران استفاده کند، یا اینکه این تحرکات بیشتر بخشی از فشارهای سیاسی در چارچوب رقابت‌های منطقه‌ای است. ٥٥ : ١٣ جمعە ٦ مارس رئیس‌جمهور ایران از آغاز تلاش برخی کشورها برای میانجیگری جهت پایان جنگ خبر داد در هفتمین روز از آغاز جنگ میان ائتلاف اسرائیل و آمریکا با ایران، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، اعلام کرد برخی از کشورها تلاش‌هایی را برای میانجیگری با هدف پایان دادن به جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل آغاز کرده‌ و تأکید کرد هرگونه گفت‌وگو باید مسئولیت آغاز این درگیری را نیز مورد توجه قرار دهد. در این بارە، پزشکیان با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که چند کشور وارد تلاش‌های میانجیگرانه شده‌اند. او در عین حال تأکید کرد که ایران به صلحی پایدار در منطقه متعهد است، اما در دفاع از عزت و حاکمیت ملی خود هیچ تردیدی نخواهد داشت. رئیس‌جمهور ایران همچنین گفت هرگونه میانجیگری باید متوجه کشورها و طرف‌هایی باشد که به گفته او مردم ایران را دست‌کم گرفتند و این درگیری را آغاز کردند. ٥٣ : ١٣ جمعە ٦ مارس ایران با هواپیماهای قدیمی موزه‌ای با اف-۳۵ مقابله می‌کند در هفتمین روز از آغاز جنگ نیروهای ائتلاف اسرائیل و آمریکا علیە ایران، فرسودگی و قدمت ناوگان هوایی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از نقاط ضعف راهبردی در تاکتیک‌های تهران در مواجهه با حملات آمریکا و اسرائیل برجسته شده است. علاوە بر رویدادهای جنگ دوازدە روزە ایران و اسرائیل، روزهای نخست جنگ جاری نیز نشان میدهد که توان نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با فناوری‌های پیشرفته نظامی مورد استفاده رقبایش بسیار محدود است. در این بارە، روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال روز جمعه گزارش داد که بسیاری از هواپیماهای ایران بیشتر به قطعات تاریخی شباهت دارند که جای آن‌ها در موزه است. این گزارش می‌افزاید تهران این هواپیماها را با تأمین قطعات یدکی همچنان در خدمت نگه داشته است؛ امری که باعث شده نظام ایران در برابر رقبایی که از پیشرفته‌ترین فناوری‌های نظامی بهره می‌برند در موقعیتی ضعیف قرار گیرد. هواپیماهای جنگی یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف راهبردی در سامانه دفاعی ایران به شمار می‌روند، زیرا تهران بخش عمده ناوگان خود را پیش از سقوط حکومت شاه در سال ۱۹۷۹ خریداری کرده است. همین مسئله ایران را وادار کرده برای جبران این کمبود بر برنامه موشک‌های بالستیک تمرکز کند. ایران جنگنده‌هایی از نوع اف-۴ و اف-۵ در اختیار دارد که به دوران جنگ ویتنام بازمی‌گردند و در اوایل دهه ۱۹۶۰ وارد خدمت شدند. تعدادی از این هواپیماها در جریان تمرین‌ها سقوط کرده‌اند و برخی دیگر در حالی که روی باند فرودگاه قرار داشتند نابود شده‌اند. در مجموع، تهران ۲۱۸ جنگنده در اختیار دارد، در حالی که اسرائیل ۲۷۸ جنگنده دارد. زرادخانه هوایی ایران شامل جنگنده‌های میراژ اف-۱ ساخت فرانسه و بمب‌افکن‌های سوخو-۲۲ ساخت روسیه است، علاوه بر جنگنده‌های روسی و چینی که در دهه ۱۹۹۰ خریداری شده‌اند. در مقابل، از زمان آغاز جنگ در روز شنبه، هواپیماهای جنگی آمریکا و اسرائیل هزاران حمله هوایی علیه ایران انجام داده‌اند و کنترل آسمان چندین شهر را در دست گرفته‌اند. این حملات به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی علی خامنه‌ای و شمار زیادی از فرماندهان نظامی انجامیده و همچنین به تخریب تعدادی از تأسیسات نظامی و دولتی منجر شده است. واشنگتن و تل‌آویو از هواپیماهای پیشرفته‌ای از جمله اف-۳۵ استفاده می‌کنند که با فناوری پنهانکاری طراحی شده است. این ویژگی شناسایی آن را دشوار می‌کند و به آن امکان می‌دهد بدون آشکار شدن در حریم هوایی نفوذ کند. اف-۳۵ حدود یک دهه پیش وارد خدمت شد و می‌تواند با سرعت ۱۹۶۰ کیلومتر در ساعت پرواز کند. برد پروازی آن بدون سوخت‌گیری حدود ۲۲۵۰ کیلومتر است و توان حمل بمب تا ۱٫۸ تن را دارد. ایران همچنین هواپیماهایی از نوع یاک-۱۳۰ را در اختیار دارد. این هواپیما یک جت آموزشی ساخت روسیه است که در اوایل دهه ۱۹۹۰ توسعه یافت و نخستین پرواز خود را حدود ۳۰ سال پیش انجام داد. ایران این هواپیما را در سال ۲۰۲۳ خریداری کرد و سرعت آن کمتر از نصف سرعت اف-۳۵ است. یکی از این هواپیماها در روزهای اخیر توسط یک جنگنده اسرائیلی سرنگون شد. ایران برای حفظ هواپیماهای خود در خدمت ناچار شده است برای خرید قطعات یدکی به واسطه‌ها متوسل شود. برخی از بازرگانان ایرانی که تلاش کرده‌اند قطعات یدکی هواپیماهای بوئینگ و ایرباس را در بازارهای بین‌المللی خریداری کنند گفته‌اند به دلیل محدودیت‌های بانکی آمریکا در یافتن فروشنده با دشواری روبه‌رو هستند که آن‌ها را ناچار می‌کند با واسطه‌هایی معامله کنند که کارمزدهای بالایی دریافت می‌کنند. هلیکوپترهای نظامی ایران نیز قدیمی و فرسوده هستند. اخیراً یک هلیکوپتر تهاجمی ای‌اچ-۱جی سوپر کبرا که ایران آن را در سال ۱۹۷۱ از شرکت آمریکایی بل خریداری کرده بود سقوط کرد. سال گذشته نیز رئیس‌جمهور ایران، ابراهیم رئیسی، در سانحه سقوط یک هلیکوپتر دیگر از همان شرکت، از نوع بل ۲۱۲، جان خود را از دست داد. تولید این مدل در سال ۱۹۶۸ آغاز شده بود. رسانه‌های رسمی ایران اعلام کردند که هیچ‌یک از این دو حادثه به نقص فنی هواپیما مربوط نبوده است. فرزان ثابت، پژوهشگر مسائل ایران در مؤسسه مطالعات عالی ژنو، می‌گوید ایران تلاش کرده است کە از طریق مهندسی معکوس جنگنده‌ها را تقلید کند یا نمونه‌های بومی توسعه دهد، اما برای تحقق مؤثر این هدف از نظر مالی و فناوری با محدودیت روبه‌رو بوده است. به گفته او، این محدودیت‌ها ایران را به سمت استفاده از سامانه‌های تسلیحاتی جایگزین سوق داده است تا بلکە بتواند بخشی از توان نیروی هوایی را جبران کند. با این حال، جنگ با اسرائیل در ماه ژوئن محدودیت‌های این راهبرد را آشکار کرد. هرچند ایران توانستە است تا کنون برخی از شکاف‌ها را در سامانه‌های دفاعی اسرائیل ایجاد کند، اما در انجام حملات راهبردی ناکام ماندە است. ٤٣ : ١٢ جمعە ٦ مارس تصاویر ماهواره‌ای از تخریب گسترده مراکز حساس در ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل خبر میدهند در هفتمین روز از حملە ائتلاف اسرائیل و آمریکا بە ایران، تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده نشان می‌دهد حملات اخیر تنها زیرساخت‌های نظامی معمولی را هدف قرار نداده است، بلکه مراکز فرماندهی، امنیتی و لجستیکی در تهران و جنوب ایران را نیز دربر گرفته است. چنین الگوی هدف‌گیری معمولاً با هدف تضعیف سیستم فرماندهی و کنترل انجام می‌شود. در صورت تأیید مستقل این خسارات، این حملات می‌تواند نشانه ورود عملیات نظامی به مرحله‌ای باشد که هدف آن کاهش توان عملیاتی و سازماندهی ساختار نظامی ایران است. تصاویر ماهواره‌ای تازه که توسط شرکت‌های تجاری تصویربرداری فضایی منتشر شده‌اند، ابعاد گسترده خسارات واردشده به مجموعه‌ای از مراکز نظامی و حاکمیتی در تهران و چند شهر دیگر ایران را نشان می‌دهند. این تصاویر پس از موج حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل که از روز شنبه آغاز شد ثبت شده‌اند. بر اساس تصاویر منتشرشده از سوی شرکت فانتور که در اول مارس گرفته شده‌اند، بخش‌هایی از مجموعه ساختمان‌های مرتبط با دفتر رهبر جمهوری اسلامی در مرکز تهران به‌شدت آسیب دیده‌اند. در این تصاویر، تخریب گسترده در ساختمان‌های اصلی داخل این مجموعه امنیتی دیده می‌شود. تصاویر ماهواره‌ای دیگر نیز نشان می‌دهند که چندین مرکز مهم امنیتی و نظامی در تهران هدف حمله قرار گرفته‌اند. در میان این اهداف، ساختمان وزارت اطلاعات دیده می‌شود که به گفته تحلیلگران تصاویر ماهواره‌ای دچار آسیب‌های جدی سازه‌ای شده است. همچنین تأسیسات دانشگاه دفاع ملی در تهران در جریان حملاتی که «دقیق» توصیف شده‌اند هدف قرار گرفته‌اند. تصاویر منتشرشده همچنین نشان می‌دهند که محوطه مرتبط با دادگاه انقلاب اسلامی در تهران نیز در جریان حملات هوایی آسیب دیده است. در همین حال، مقر فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز هدف قرار گرفته و تصاویر ماهواره‌ای تخریب در این مجموعه را ثبت کرده‌اند. خسارات تنها به مراکز حکومتی محدود نمانده و زیرساخت‌های نظامی نیز آسیب دیده‌اند. تصاویر شرکت پلانت‌لبز تخریب قابل توجه در اطراف پادگان ولی‌عصر در میدان سپاه تهران را نشان می‌دهند. همچنین تصاویر فانتور نشان می‌دهد که مقر فرماندهی نیروی هوایی در تهران پس از حمله مستقیم از چرخه عملیاتی خارج شده است. در جنوب ایران نیز تصاویر ماهواره‌ای خسارات واردشده به پایگاه دریایی کنارک در سواحل دریای عمان را ثبت کرده‌اند. این تصاویر کشتی‌های آسیب‌دیده یا غرق‌شده و ساختمان‌های تخریب‌شده در این پایگاه را نشان می‌دهند. در همین حال، خبرنگاران و شاهدان عینی از ادامه انفجارها در تهران برای هفتمین روز متوالی خبر داده‌اند. ستون‌های متراکم دود در بخش‌هایی از پایتخت مشاهده شده و نشان می‌دهد که حملات همچنان ادامه دارد. ١٢: ١٢ جمعە ٦ مارس قیمت نفت در سایه تشدید جنگ ایران و نگرانی از امنیت تنگه هرمز افزایش یافت در هفتمین روز از جنگ میان ایران و ائتلاف اسرائیل و آمریکا، قیمت نفت روز جمعه در بازارهای جهانی افزایش یافت. نگرانی معامله‌گران از احتمال اختلال در عرضه نفت خاورمیانه عامل اصلی این رشد عنوان شده است. بهای معاملات نفت برنت در بازارهای جهانی بالا رفت. تحلیلگران هشدار می‌دهند هرگونه اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز می‌تواند عرضه جهانی نفت را با فشار جدی مواجه کند. تنگه هرمز گذرگاهی باریک میان ایران و عمان است که حدود یک‌پنجم مصرف نفت جهان از آن عبور می‌کند. به همین دلیل این مسیر یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی در اقتصاد جهانی به شمار می‌رود. فعالان بازار انرژی می‌گویند حتی تهدید محدود علیه امنیت این مسیر دریایی می‌تواند به سرعت قیمت‌ها را در بازار جهانی افزایش دهد. بازارهای انرژی به طور سنتی نسبت به تنش‌های ژئوپولیتیک در خاورمیانه واکنش نشان می‌دهند، زیرا بخش بزرگی از صادرات نفت جهان از این منطقه تأمین می‌شود. ٤٥: ١٠ جمعە ٦ مارس قطر هشدار داد کە تداوم جنگ ممکن است صادرات انرژی خلیج فارس را ظرف چند هفته متوقف کند وزیر انرژی قطر هشدار داد که ادامه جنگ در خاورمیانه می‌تواند صادرات انرژی کشورهای خلیج را ظرف چند هفته متوقف کند و اقتصاد جهانی را با شوک جدی مواجه سازد. سعد الکعبی در گفت‌وگو با روزنامه فایننشال تایمز گفت اگر درگیری‌ها ادامه یابد، همه کشورهای صادرکننده انرژی در منطقه ممکن است ناچار به توقف تولید شوند. به گفته او، در چنین سناریویی قیمت نفت می‌تواند تا حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد. قطر، دومین تولیدکننده بزرگ گاز طبیعی مایع در جهان، این هفته پس از حمله یک پهپاد ایرانی به تأسیسات عظیم رأس لفان اعلام وضعیت «فورس ماژور» کرد. الکعبی در این بارە افزود کە حتی اگر جنگ فوراً پایان یابد، بازگشت قطر به چرخه عادی تحویل LNG به چند هفته تا چند ماه زمان نیاز خواهد داشت. او افزود ادامه وضعیت فعلی ممکن است سایر صادرکنندگان انرژی در خلیج فارس را نیز ناچار به اعلام فورس ماژور کند، زیرا در غیر این صورت با مسئولیت‌های حقوقی در قبال مشتریان مواجه خواهند شد. به گفته وزیر انرژی قطر، اختلال در صادرات انرژی می‌تواند رشد اقتصاد جهانی را کاهش دهد، قیمت انرژی را افزایش دهد و باعث کمبود برخی محصولات در بازارهای بین‌المللی شود. چنین وضعیتی ممکن است زنجیره‌های تأمین صنعتی در جهان را نیز با اختلال مواجه کند. الکعبی همچنین هشدار داد در صورت اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، که حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز از آن عبور می‌کند، قیمت نفت طی دو تا سه هفته می‌تواند به حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. او گفت قیمت گاز نیز ممکن است به حدود ۴۰ دلار برای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیایی برسد؛ رقمی که نزدیک به چهار برابر سطح قیمت‌ها پیش از آغاز جنگ است. وزیر انرژی قطر تأکید کرد ازسرگیری تولید در این کشور تنها پس از توقف کامل حملات امکان‌پذیر خواهد بود، زیرا امنیت کارکنان در اولویت قرار دارد. او افزود در زمان حمله به تأسیسات گازی، از مجموع ۱۲۸ کشتی حامل LNG قطر تنها شش یا هفت کشتی در دسترس بودند. این موضوع بازگشت سریع صادرات به سطح عادی را دشوار می‌کند. الکعبی همچنین گفت حتی اگر قطر بخواهد برای جبران تعهدات خود ۷۷ میلیون تن LNG از بازار خریداری کند، چنین حجمی در بازار جهانی وجود ندارد. ٤٥: ٧ جمعە ٦ مارس ترامپ: ۶۰ درصد موشک‌های ایران نابود شده‌اند، سنتکام از غرق شدن بیش از ۳۰ شناور ایرانی خبر داد در حالی که جنگ میان ایران و ائتلاف ایالات متحده و اسرائیل وارد هفتمین روز خود شدە است، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد بخش بزرگی از توان دفاع هوایی و موشکی ایران نابود شده است. هم‌زمان فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز از غرق شدن بیش از ۳۰ شناور ایرانی در جریان این درگیری‌ها خبر داد. ترامپ روز پنج‌شنبه اظهار داشت کە توان دفاع هوایی و ظرفیت‌های موشکی ایران به طور کامل یا تا حد زیادی از بین رفته است. او افزود سلاح‌های ضدهوایی ایران از کار افتاده‌اند و این کشور عملاً فاقد نیروی هوایی و سامانه‌های مؤثر دفاع هوایی است. به گفته او، «همه هواپیماهایشان از بین رفته است». رئیس‌جمهور آمریکا همچنین اعلام کرد ۶۰ درصد از موشک‌های ایران و ۶۴ درصد از سکوهای پرتاب آن‌ها نابود شده‌اند. او افزود هرگاه ایران موشکی شلیک می‌کند، سکوی پرتاب آن «ظرف چهار دقیقه» بعدی هدف قرار می‌گیرد. این ادعاها تاکنون به طور مستقل تأیید نشده است. پیش‌تر نیز واشنگتن برنامه موشکی ایران را، در کنار برنامه هسته‌ای و توان دریایی این کشور، از اهداف اصلی عملیات نظامی خود اعلام کرده بود. در همین حال، دریادار براد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه را هدایت می‌کند، در یک نشست خبری گفت میزان شلیک موشک‌های ایران به طور چشمگیری کاهش یافته است. او گفت اگر تنها ۲۴ ساعت گذشته را با ابتدای عملیات مقایسه کنیم، حملات موشک‌های بالستیک ایران ۹۰ درصد کاهش یافته است. به گفته او، حملات پهپادی نیز از روز نخست جنگ ۸۳ درصد کاهش یافته است. کوپر تأکید کرد ایالات متحده تنها موشک‌های ایران را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه در تلاش است پایگاه صنعتی موشک‌های بالستیک ایران را نیز نابود کند. او افزود با ورود عملیات به مرحله بعدی، توانایی ایران برای تولید موشک در آینده به طور سیستماتیک از بین خواهد رفت. در همین حال، یک مقام ارشد نظامی آمریکا اعلام کرد نیروهای آمریکایی در جریان این جنگ بیش از ۳۰ شناور ایرانی را غرق کرده‌اند. در این بارە، فرمانده سنتکام افزود : ما تاکنون بیش از ۳۰ کشتی را غرق کرده‌ایم و در ساعات گذشته نیز یک ناو هواپیمابر پهپادی ایران را هدف قرار دادیم که اندازه آن تقریباً هم‌اندازه یک ناو هواپیمابر مربوط به جنگ جهانی دوم است و اکنون در حال سوختن است. ٣٠ : ٧ جمعە ٦ مارس آمریکا: بمب‌افکن‌های B-2 تأسیسات موشکی زیرزمینی ایران را هدف قرار دادند در آغاز هفتمین روز از حملات نیروهای ائتلاف اسرائیل و آمریکا به ایران، رسانه‌های لبنانی از موج تازه‌ای از حملات هوایی اسرائیل به منطقه ضاحیه در جنوب بیروت خبر دادند؛ همزمان ایالات متحده اعلام کرد بمب‌افکن‌های پنهانکار B-2 در عملیات جدیدی تأسیسات موشکی زیرزمینی ایران را هدف قرار داده‌اند. شبکه لبنانی المیادین، نزدیک به حزب‌الله، گزارش داد که ضاحیه ــ پایگاه اصلی این گروه در جنوب بیروت ــ بامداد امروز هدف حملات هوایی قرار گرفت. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیز ستون‌های دود و آتش را پس از این حملات نشان می‌دهد. در واشنگتن، پیت هگست وزیر دفاع آمریکا و برد کوپر فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کردند که بمب‌افکن‌های B-2 در عملیات تازه‌ای ده‌ها بمب سنگین سنگرشکن را علیه تأسیسات موشکی زیرزمینی ایران به کار گرفته‌اند. کوپر گفت این حملات زیرساخت‌های موشکی زیرزمینی ایران را هدف قرار داده است و هگست تأکید کرد ایالات متحده مهمات کافی برای ادامه این عملیات در اختیار دارد. مقام‌های آمریکایی همچنین اعلام کردند توان دریایی ایران در جریان درگیری‌ها به شدت آسیب دیده و در مجموع ۳۰ شناور ایرانی در عملیات‌های اخیر غرق شده‌اند. در کردستان، اهداف نظامی در شهرهای پاوه، بوکان، مهاباد و جوانرو، هدف حمله قرار گرفته‌اند. رسانه‌های ایرانی همچنین از وقوع انفجار در اصفهان و بخش‌هایی از غرب تهران خبر دادند. همزمان آژیرهای هشدار در بخش‌هایی از اسرائیل به صدا درآمد. ارتش اسرائیل اعلام کرد هشدار نفوذ احتمالی پهپاد در چندین شهرک در دره اردن فعال شده است. آژیرهای هشدار موشکی نیز در شهرک مرزی مالکیه در شمال اسرائیل به صدا درآمد. وزارت دفاع عربستان سعودی نیز اعلام کرد سامانه‌های دفاعی این کشور سه موشک بالستیک شلیک‌شده به سمت پایگاه هوایی شاهزاده سلطان را رهگیری و منهدم کرده‌اند. خبرگزاری صابرین وابستە بە سپاە پاسداران انقلاب اسلامی در بحرین نیز از وقوع انفجار در نزدیکی مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا خبر داد و اعلام کرد یک حمله پهپادی هتلی را در منطقه الجفیر هدف قرار داده است. گفته می‌شود این هتل محل اقامت نظامیان آمریکایی بوده است. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد دو سرباز از تیپ گیواتی در پی شلیک موشک ضدزره در جنوب لبنان زخمی شده‌اند. در طول شب گذشته نیروهای وابسته به ایران و حزب‌الله نیز به شلیک موشک و پهپاد به سوی اسرائیل ادامه دادند. ارتش اسرائیل اعلام کرد یکی از موشک‌های شلیک‌شده از ایران بامداد امروز رهگیری شده و احتمال می‌رود حامل کلاهک خوشه‌ای بوده باشد. سقوط بقایای رهگیری در شهرهای شوهام و العد در مرکز اسرائیل باعث خسارت و آتش‌سوزی در یک انبار شد، اما گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده است. ١٠: ٧ جمعە ٦ مارس عربستان: سه پهپاد در شرق ریاض رهگیری و منهدم شد در ادامه حملات ایران به کشورهای حوزە خلیج فارس در جریان جنگ منطقه‌ای، عربستان سعودی اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی این کشور سه پهپاد را در شرق ریاض رهگیری و منهدم کرده‌اند. وزارت دفاع عربستان در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به نقل از سخنگوی خود اعلام کرد سه پهپاد در شرق منطقه ریاض رهگیری و نابود شده‌اند. جزئیات بیشتری درباره منشأ پهپادها یا خسارات احتمالی منتشر نشده است. از زمان آغاز جنگ ایران با ائتلاف آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه، چندین کشور خلیج فارس از جمله عربستان هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند. ریاض می‌گوید سامانه‌های دفاعی این کشور در موارد متعددی این حملات را رهگیری کرده‌اند. ٥٠ : ١٩ پنجشنبە ۵ مارس پدافند کویت حملات موشکی و پهپادی در آسمان کشور را رهگیری کرد در حالی که تنش‌های نظامی ناشی از جنگ ایران با ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به کشورهای حوزە خلیج فارس نیز سرایت کرده است، ارتش کویت شامگاه پنج‌شنبه اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی این کشور چند موشک و پهپاد را در حریم هوایی کویت رهگیری کرده‌اند. ستاد کل نیروهای مسلح کویت در بیانیه‌ای اعلام کرد نیروهای دفاع هوایی در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی در آسمان این کشور هستند. در این بیانیه به منبع این حملات اشاره‌ای نشده است. ارتش کویت همچنین اضافە نمودە است کە صداهایی که در نقاط مختلف کشور شنیده شده است، ناشی از عملیات رهگیری موشک‌ها و پهپادها توسط سامانه‌های دفاع هوایی بوده است. از ۲۸ فوریه، کویت در کنار چند کشور خلیج هدف حملات موشکی ایران قرار گرفته است. تهران این حملات را پاسخی به آنچه کە حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای منطقه می‌خواند، توصیف کردە است. برخی از این حملات در کشورهای منطقه به کشته و زخمی شدن افراد و همچنین وارد آمدن خسارت به تأسیسات و مناطق غیرنظامی منجر شده است. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج این حملات را محکوم کرده و خواستار توقف فوری آن شده‌اند. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که ایالات متحده و اسرائیل از ۲۸ فوریه عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرده‌اند که به کشته شدن علی خامنه‌ای و شماری از مقام‌های ارشد امنیتی جمهوری اسلامی و زخمی شدن صدها نفر انجامیده است. ٢٧: ١٩ پنجشنبە ۵ مارس آمریکا و اسرائیل در پی دستیابی به کنترل کامل آسمان ایران برآمدەاند با تداوم عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه پایگاههای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران، تاکنون حملات هوایی به اهداف بسیاری در تهران ادامه یافتە است. در این بارە، خبرگزاری ایسنا گزارش داد که پس از هشدار ارتش اسرائیل به ساکنان بخش‌هایی از مناطق شرق و جنوب‌شرق تهران برای ترک این مناطق، چند موشک به نقاطی در شرق پایتخت اصابت کرده است. ارتش اسرائیل پیش‌تر اعلام کرده بود که صبح امروز دوازدهمین موج حملات هوایی خود به تهران را به پایان رسانده است. به گفته این نهاد، در این عملیات اهدافی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و یک واحد نیروهای ویژه هدف قرار گرفته‌اند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا (سنتکام) نیز اعلام کرد در حملات اخیر بخش‌هایی از سامانه‌های پدافند هوایی ایران، سایت‌های پرتاب موشک و پهپاد و چند پایگاه هوایی نظامی این کشور منهدم شده‌اند. در پی این حملات، آمریکا و اسرائیل به‌تدریج برتری بیشتری را در نبرد هوایی بر فراز ایران به دست آورده‌اند. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز گذشته اعلام داشتە بود کە دو کشور آمریکا و اسرائیل، احتمالاً ظرف یک هفته کنترل کامل آسمان ایران را در دست خواهند گرفت. او افزودە بود کە در صورت دستیابی بە چنین هدفی، هواپیماهای آمریکایی و اسرائیلی به‌طور شبانه‌روزی بر فراز ایران پرواز خواهند کرد تا زیرساخت‌های موشکی، صنایع دفاعی و فرماندهان نظامی این کشور را هدف قرار دهند. ٠٤: ١٩ پنجشنبە ۵ مارس استارمر: حمله ایران به کشورهای شریک، بریتانیا را ناگزیر به دفاع از متحدانش می‌کند در ادامه تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، روز پنج‌شنبه اعلام کرد حملات جمهوری اسلامی ایران به کشورهایی که لندن آن‌ها را شریک و متحد خود می‌داند، نمی‌تواند بدون واکنش باقی بماند و بریتانیا در صورت تهدید منافع یا اتباع خود از متحدانش دفاع خواهد کرد. در این بارە، استارمر تأکید کرد که حمله ایران به چندین کشور منطقه که بریتانیا آن‌ها را شریک و هم‌پیمان خود تلقی می‌کند، وضعیت را به مرحله‌ای رسانده است که لندن ناگزیر است برای حفاظت از شهروندان و متحدانش اقدام کند. او همچنین از تقویت حضور نظامی بریتانیا در منطقه خبر داد و گفت لندن در چارچوب اقدامات دفاعی، هواپیماهایی را به منطقه خلیج فارس اعزام خواهد کرد. به گفته او، بریتانیا نیروهای خود را به مدیترانه خواهد فرستاد تا ظرفیت‌های دفاعی و بازدارندگی بریتانیا در منطقه تقویت شود. نخست‌وزیر بریتانیا همچنین افزود حمله ایران به حدود ۱۰ کشوری که لندن آن‌ها را شریک و متحد خود می‌داند، موضوعی نیست که بریتانیا بتواند در برابر آن بی‌تفاوت بماند و تأکید کرد کشورش آماده دفاع از منافع و متحدان خود است. 17:14 پنجشنبە ۵ مارس ارتش اسرائیل: بیش از ۵۵۰ عملیات سوخت‌رسانی هوایی برای حملات دوربرد به ایران انجام شده است در ششمین روز از جنگ میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل، ارتش اسرائیل اعلام کرد که نیروی هوایی این کشور برای پشتیبانی از حملات دوربرد به اهدافی در داخل ایران، تاکنون بیش از ۵۵۰ عملیات سوخت‌رسانی هوایی انجام داده است. ارتش اسرائیل با انتشار ویدئویی از فعالیت‌های اسکادران ۱۲۰ نیروی هوایی اعلام کرد این عملیات‌ها در آسمان خاورمیانه انجام شده و به صدها جنگنده اسرائیلی امکان داده است در فاصله‌ای بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر از خاک اسرائیل، در داخل ایران عملیات انجام دهند. بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، در جریان این مأموریت‌ها حدود پنج میلیون پوند سوخت توسط هواپیماهای سوخت‌رسان نیروی هوایی این کشور منتقل شده است. این میزان بیش از نیمی از کل عملیات‌های سوخت‌رسانی انجام‌شده در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ به شمار می‌رود. ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد که در این عملیات‌ها به شکل گسترده ای از ظرفیت سوخت‌رسانی هوایی ارتش ایالات متحده آمریکا استفاده شده است. ناوگان هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکا حدود ۱۰ برابر بزرگ‌تر از ناوگان اسرائیل است. بر اساس این گزارش، ده‌ها هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی در طول این درگیری‌ها در اسرائیل مستقر شده‌اند تا از عملیات‌های هوایی علیه ایران پشتیبانی کنند. ١٣:٣٦ پنجشنبە ۵ مارس ارتش جمهوری اسلامی ایران: پهپادهای رزمی پایگاه نظامی آمریکا در کویت را هدف قرار دادند بە نقل از خبرگزاری فرانسه (AFP) ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام نمود که با استفاده از پهپادهای رزمی یک پایگاه نظامی ایالات متحده آمریکا را در کویت هدف قرار داده است. بر اساس بیانیه‌ای که از تلویزیون دولتی ایران پخش شد، واحدهای پهپادی نیروی دریایی ارتش ایران پایگاه نیروهای آمریکایی «کمپ عدیری» در کویت را با پهپادهای رزمی هدف قرار داده‌اند. در این بیانیه آمده است که یگان‌های پهپادی نیروی دریایی ارتش، یک پایگاه نیروهای آمریکایی در کمپ عریضی در کویت را با پهپادهای رزمی مورد هدف قرار دادند. کمپ بوهرینگ که پیش‌تر با نام «کمپ عدیری» شناخته می‌شد، یکی از تأسیسات مهم نظامی آمریکا در شمال‌غرب کویت به شمار می‌رود و نقش مهمی در استقرار و پشتیبانی نیروهای آمریکایی در منطقه دارد. تا زمان انتشار این گزارش، مقام‌های آمریکایی یا کویتی واکنشی رسمی به این ادعا نشان نداده‌اند. خبرگزاری فرانسه نیز تأکید کرده است که هنوز امکان تأیید مستقل این ادعای مطرح‌شده از سوی ارتش ایران وجود ندارد. ١٣:٢٢ پنجشنبە ۵ مارس ترامپ کردها را برای پیوستن به جنگ علیه تهران تحت فشار قرار می‌دهد در حالیکه طی چند روز اخیر ائتلاف شش حزب کردستانی در ایران توجه گسترده‌ای را در محافل سیاسی بین‌المللی به‌عنوان متحدان بالقوه و آلترناتیو نزدیک بە ایالات متحده آمریکا جلب کرده است، روزنامه یدیعوت آحارنوت گزارش داد کە دونالد ترامپ در تماس‌هایی با رهبران کرد درباره پیوستن آنها به نبرد علیه تهران گفت‌وگو کرده است. بر اساس این گزارش، ترامپ درباره ارائه پوشش هوایی گسترده آمریکا و حمایت‌های دیگر از حزاب کرد گفتگو کرده است. هدف از این طرح کمک به این گروه‌ها برای تسلط بر بخش‌هایی از غرب ایران (کردستان) عنوان شده است. در این بارە، روزنامه واشنگتن‌پست نیز گزارش داده است که ایالات متحده آمریکا در چارچوب تلاش برای ایجاد زمینه یک خیزش علیه حکومت ایران، تماس‌هایی را با گروه‌های مخالف داخلی و از جملە احزاب کردستانی آغاز و آنها را به‌عنوان متحدان بالقوه در نظر گرفته است. به گفته منابع آگاه، ترامپ با رهبران کرد در ایران و اقلیم کردستان نیز گفت‌وگو کرده و پیشنهاد «پوشش هوایی گسترده آمریکا» و حمایت‌های اضافی را برای کمک به گروه‌های کرد مخالف حکومت جمهوری اسلامی ایران مطرح کرده است تا بتوانند کنترل کردستان ایران و بخش‌هایی از غرب ایران را به دست بگیرند. از سوی دیگر، ائتلاف نیروهای کردستانی بە صورت عمومی و هر یک از احزاب پژاک، حزب دموکرات کردستان ایران و یکی از سە شاخە حزب کوملە نیز با صدور اطلاعیەهایی از تمامی نظامیان و کارکنان دولتی در ایران، به‌ویژه در مناطق کردستان، خواسته اند پایگاه‌های خود را ترک کردە و حمایت خود را از نیروهای مسلح حکومت ایران متوقف سازند. ۱۲:۴۵ پنجشنبە ۵ مارس موشک‌های خرمشهر-۴ با کلاهک یک‌تنی به فرودگاه بن‌گوریون شلیک شد در ششمین روز از آغاز حملە نیروهای ائتلاف آمریکا و اسرائیل بە ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد بامداد امروز موشک‌های بالستیک «خرمشهر-۴» با کلاهک‌های انفجاری یک‌تنی را به سوی فرودگاه بن‌گوریون در نزدیکی تل‌آویو شلیک کرده است. در بیانیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آمده است که این موشک‌ها «قلب تل‌آویو، فرودگاه بن‌گوریون و پایگاه اسکادران ۲۷ نیروی هوایی اسرائیل» را هدف قرار داده‌اند. با این حال، در ساختار نیروی هوایی اسرائیل اسکادرانی با عنوان «اسکادران ۲۷» وجود ندارد. به نظر می‌رسد این ادعا به «پایگاه هوایی ۲۷» یا پایگاه لود اشاره داشته باشد که پیش‌تر بخشی از مجموعه فرودگاه بن‌گوریون بود اما در سال ۲۰۱۰ تعطیل شد. ارتش اسرائیل اعلام کرد تمامی موشک‌های بالستیکی که ایران طی شب گذشته شلیک کرده بود توسط سامانه‌های پدافند هوایی رهگیری شده‌اند. به گفته این ارتش، تنها یک موشک که صبح شلیک شد در منطقه‌ای باز در یکی از شهرهای مرکز اسرائیل فرود آمد. ۱۲:۳۰پنجشنبە ۵ مارس سقوط بقایای پهپاد رهگیری‌شده در ابوظبی شش تبعه خارجی را زخمی کرد در ادامە گسترش تنش‌های شدید در خاورمیانه، رسانه‌های امارات متحده عربی گزارش دادند سقوط بقایای یک پهپاد که توسط سامانه‌های پدافند هوایی رهگیری شده بود، در پایتخت این کشور ابوظبی باعث زخمی شدن شش نفر شد. دفتر رسانه‌ای ابوظبی با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام نمود کە مقام‌های ابوظبی به حادثه‌ای ناشی از سقوط قطعات پهپاد در دو نقطه از منطقه صنعتی ICAD 2 واکنش نشان داده‌اند. این حادثه پس از آن رخ داد که سامانه‌های دفاع هوایی موفق شدند یک پهپاد را رهگیری و منهدم کنند. بر اساس این اطلاعیه، در نتیجه سقوط این بقایا شش نفر دچار جراحات سطحی تا متوسط شده‌اند. زخمی‌ها از اتباع پاکستان و نپال گزارش شده‌اند. مقام‌های اماراتی جزئیات بیشتری درباره منشأ پهپاد یا هدف احتمالی آن منتشر نکرده‌اند. ۱۲:۱۵ پنجشنبە ۵ مارس نیروهای دریایی اروپا برای حفاظت از قبرس اعزام می‌شوند   وزیر دفاع ایتالیا اعلام کرد که چند کشور اروپایی در روزهای آینده برای حفاظت از قبرس نیروهای دریایی به منطقه اعزام خواهند کرد.   گیدو کروستو، وزیر دفاع ایتالیا، روز پنجشنبه ۱۴ اسفند در پارلمان این کشور گفت ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و هلند تصمیم گرفته‌اند تجهیزات و شناورهای نظامی خود را برای تقویت امنیت در اطراف قبرس مستقر کنند.   به گفته او این اقدام در پی افزایش تنش‌ها در منطقه و نگرانی‌های امنیتی انجام می‌شود.   این تصمیم پس از آن اعلام شد که یک پایگاه نیروی هوایی بریتانیا در جزیره قبرس روز دوشنبه هدف یک پهپاد ساخت ایران قرار گرفت. منابع بریتانیایی اعلام کرده‌اند که این پهپاد از لبنان به سمت قبرس پرتاب شده بود. ۱۱:۵۳ پنجشنبە ۵ مارس فرانسه استفاده آمریکا از پایگاه‌های خود برای حمله به ایران را تایید کرد بر اساس گزارش شبکه تلویزیونی فرانسوی BFMTV، فرانسه به ایالات متحده اجازه داده است در چارچوب درگیری‌های جاری با ایران از پایگاه‌های نظامی این کشور برای انجام حملات استفاده کند. این گزارش می‌گوید که نیروهای آمریکایی می‌توانند از برخی تأسیسات و پایگاه‌های فرانسه برای عملیات نظامی مرتبط با حملات علیه ایران بهره ببرند. ۱۱:۳۳ پنجشنبە ۵ مارس ایران مدعی حمله به یک نفتکش آمریکایی در خلیج فارس شد به گزارش خبرگزاری‌ها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کرد یک نفتکش آمریکایی را در بخش‌های شمالی خلیج فارس هدف قرار داده است. در بیانیه‌ای که از تلویزیون دولتی ایران قرائت شد، گفته شده است این نفتکش در پی حمله دچار آتش‌سوزی شده است. در این بیانیه جزئیات بیشتری ارائه نشده است، اما ممکن است این ادعا با حمله‌ای مرتبط باشد که پیش‌تر امروز در نزدیکی سواحل کویت رخ داد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) گزارش داده بود که در آن حادثه یک نفتکش هدف حمله قرار گرفته است. ۱۱:۰۵ پنجشنبە ۵ مارس اسرائیل برای یک تا دو هفته دیگر عملیات در ایران برنامه‌ریزی کرده است به گزارش تایمز آو اسرائیل، ارتش این کشور در حال برنامه‌ریزی برای دست‌کم یک تا دو هفته دیگر عملیات نظامی علیه ایران است و در این مدت قصد دارد هزاران هدف دیگر مرتبط با حکومت ایران را مورد حمله قرار دهد. هدف این عملیات، به گفته مقام‌های نظامی اسرائیل، تضعیف نظام‌مند ساختار حکومت ایران و سایت‌های نظامی آن عنوان شده است. این برنامه چند روز پس از آغاز کارزار گسترده بمباران علیه ایران اعلام شده است. ارتش اسرائیل اعلام کرد تا روز چهارشنبه، نیروی هوایی این کشور از آغاز درگیری‌ها تاکنون بیش از ۵۰۰۰ بمب را در حملات خود بە به اهداف ایران مورد استفادە قرار دادە است. به گفته ارتش، جنگنده‌های نیروی هوایی اسرائیل همچنان در حال گسترش برتری هوایی در سراسر ایران هستند و تمرکز ویژه‌ای بر منطقه تهران دارند. یک افسر ارشد نیروی هوایی اسرائیل نیز گفت حملات این کشور به کشته شدن هزاران نظامی ایرانی منجر شده است. سرهنگ «الف»، فرمانده پایگاه هوایی رامات داوید که هویت او تنها با حرف نخست نامش در زبان عبری معرفی شده، در ویدئویی که ارتش منتشر کرده گفت در دو روز گذشته هزاران نیروی ایرانی کشته شده‌اند. او همچنین گفت در موجی از حملات به یک مجتمع بزرگ نظامی ایران در شرق تهران مشارکت داشته است. در همین حال، مقام‌های ارتش اسرائیل این درگیری را نخستین کارزار نظامی تمام‌عیار مشترک میان اسرائیل و ایالات متحده توصیف کرده‌اند و یکی از آن‌ها گفته است: این یک جنگ به زبان انگلیسی است. ۱۰:۳۰ پنجشنبە ۵ مارس پایگاه احزاب کُرد در اقلیم کردستان هدف قرار گرفت به گزارش خبرگزاری فرانسه، ایران اعلام کرد پایگاە احزاب کُرد در اقلیم کردستان را هدف حمله قرار داده است. خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، در پیامی در تلگرام به نقل از یک بیانیه نظامی اعلام کرد: ایران با شلیک سه موشک پایگاە احزاب کُرد «مخالف انقلاب» در اقلیم کردستان را هدف قرار داده است. ۰۹:۳۰ پنجشنبە ۵ مارس کلانتری ایوان در استان ایلام بمباران شد کلانتری شهر ایوان در استان ایلام بامداد امروز پنجشنبه هدف حمله هوایی نیروهای آمریکا و اسرائیل قرار گرفت. ۰۹ پنجشنبە ۵ مارس همه موشک‌های ایران در حملات شبانه رهگیری شد   در ششمین روز از حملات ائتلاف اسرائیل و آمریکا بە ایران، ارتش اسرائیل اعلام کرد سرعت شلیک موشک‌های بالستیک ایران به سوی این کشور در روزهای اخیر کاهش یافته و تمامی موشک‌هایی که شب گذشته نیز شلیک شدند توسط سامانه‌های پدافند هوایی رهگیری شده‌اند.   به گفته ارتش اسرائیل، ایران طی شب گذشته سه بار مناطق مرکزی اسرائیل را هدف قرار داد و در مجموع چند موشک بالستیک شلیک کرد، اما همه آن‌ها پیش از رسیدن به هدف ساقط شدند. با وجود این کاهش محسوس در حجم حملات، ارزیابی ارتش اسرائیل این است که شلیک موشک‌ها ممکن است به سطحی پایدار برسد و به طور کامل متوقف نشود.   از آغاز جنگ تاکنون، ۱۳ نقطه در مناطق مسکونی اسرائیل بر اثر اصابت موشک‌های ایرانی آسیب دیده‌اند.   برخی از این اصابت‌ها با کلاهک‌های سنگین در شهرهای بیت‌شمش، تل‌آویو و بئرشبع رخ داده است. در موارد دیگر نیز ترکش‌ها یا مهمات فرعی ناشی از کلاهک‌های خوشه‌ای موجب خسارت و زخمی شدن افراد شده‌اند.   در همین حال، ارتش اسرائیل بر این باور است که همزمان با ادامه درگیری‌ها، حملات حزب‌الله از لبنان ممکن است افزایش یابد.   این گروه مورد حمایت ایران تاکنون ده‌ها راکت و پهپاد به سوی اسرائیل شلیک کرده است. بیشتر این حملات مناطق شمالی اسرائیل را هدف قرار داده‌اند، هرچند چند پرتابه نیز به سمت مرکز کشور شلیک شده است. دو مورد اصابت راکت‌های حزب‌الله در شمال اسرائیل گزارش شده است.   در پی کاهش حملات ایران، مقامات اسرائیلی اعلام کردند از ظهر امروز برگزاری تجمع‌هایی با حداکثر ۵۰ نفر مجاز خواهد بود، مشروط بر آنکه دسترسی سریع به پناهگاه وجود داشته باشد. محل‌های کار نیز تحت همین شرایط می‌توانند فعالیت خود را ادامه دهند.   فرماندهی جبهه داخلی اسرائیل قرار است در پایان هفته ارزیابی تازه‌ای از وضعیت امنیتی انجام دهد و ممکن است تصمیم بگیرد که از هفته آینده مؤسسات آموزشی فعالیت خود را از سر بگیرند. ۰۷:۳۰ پنجشنبە ۵ مارس بمب‌افکن‌های ایرانی دو دقیقه پیش از حمله به بزرگ‌ترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه سرنگون شدند به گزارش شبکه سی‌ان‌ان، دو بمب‌افکن تاکتیکی سوخو-۲۴ ایران تنها دو دقیقه با حمله به پایگاه هوایی العدید در قطر فاصله داشتند. این پایگاه بزرگ‌ترین پایگاه نظامی ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه است. جنگنده‌های اف-۱۵ نیروی هوایی قطر این هواپیماها را پیش از رسیدن به هدف سرنگون کردند. این گزارش به نقل از دو منبع آگاه منتشر شده است. به گفته یکی از این منابع، این بمب‌افکن‌های ساخت اتحاد جماهیر شوروی که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت داده شده‌اند، به سمت پایگاه العدید در حرکت بودند. این پایگاه معمولاً میزبان حدود ۱۰ هزار نیروی نظامی آمریکایی است. به گفته این منابع، مجتمع عظیم فرآوری گاز طبیعی راس لفان در قطر نیز در فهرست اهداف احتمالی قرار داشت. این منابع افزودند هواپیماها حامل بمب‌ها و مهمات هدایت‌شونده بودند و به تماس‌های رادیویی پاسخ نداده‌اند. مقام‌ها گفته‌اند این هواپیماها در نهایت در آب‌های سرزمینی قطر سقوط کردند و عملیات جست‌وجو برای یافتن خدمه آن‌ها همچنان ادامه دارد.

گزارش‌های تازه رسانه‌ای از شکاف قابل‌توجهی در داخل کاخ سفید بر سر جنگ جاری با ایران حکایت دارند که اکنون وارد سومین هفته خود گشتە و در کنار تلفات نظامی آمریکا، هزاران کشته و زخمی در ایران بر جا گذاشته است. این رویداد فشارهای سیاسی از درون حلقە مشاوران را بر دولت دونالد ترامپ را افزایش داده است. با گذشت هفده روز از شعله‌ور شدن آتش جنگ میان آمریکا و ایران، اکنون نشانه‌های جدی از بروز یک بحران درونی در لایه‌های اول قدرت در واشنگتن به چشم می‌خورد. وب‌سایت خبری آکسیوس در گزارش اختصاصی و مفصلی که توسط سه خبرنگار سرشناس خود، مارک کاپوتو، باراک راوید و زکری باسو تهیه شده، پرده از وضعیتی برداشته است که مقامات ارشد کاخ سفید آن را «پشیمانی خریدار» (Buyer’s Remorse) نامیده‌اند. این اصطلاح گویای وضعیتی است که در آن، مقامات نزدیک به دونالد ترامپ با مشاهده هزینه‌های سرسام‌آور و بن‌بست‌های نظامی، اکنون از تصمیم اولیه خود برای همراهی با رئیس‌جمهور در آغاز این نبرد تمام‌عیار به‌شدت پشیمان شده و احساس می‌کنند در محاسبات خود دچار خطای استراتژیک شده‌اند. طبق جزئیات فاش شده در این گزارش، ریشه این پشیمانی به روحیه تصمیم‌گیری‌های فردی ترامپ بازمی‌گردد که او پیش از شروع عملیات، تمامی هشدارهای کارشناسی مبنی بر لزوم بررسی‌های دقیق‌تر را نادیده گرفته و با قاطعیت گفته بود: «فقط می‌خواهم این کار را انجام دهم.» آکسیوس معتقد است پیروزی‌های سریع آمریکا در تابستان ۲۰۲۵ علیه زیرساخت‌های ایران و همچنین عملیات ربودن نیکلاس مادورو در ونزوئلا، ترامپ را دچار نوعی غرور کاذب کرده بود. این پیروزی‌های زودهنگام باعث شد تا او تصور کند این بار نیز می‌تواند بدون درگیر کردن نیروی زمینی و تنها از طریق حملات هوایی و موشکی، موازنه قدرت را در تهران جابه‌جا کند که اکنون با گذشت دو هفته از جنگ، خلاف آن ثابت شده است. در حالی که دولت اول ترامپ با اختلافات داخلی و افشاگری‌های پی‌درپی مقام‌ها شناخته می‌شد، دوره دوم ریاست‌جمهوری او تا حد زیادی با انسجام ظاهری همراه بوده و مقام‌ها معمولاً از بیان اختلافات در رسانه‌ها خودداری کرده‌اند. این موضوع باعث شده است انتشار گزارش‌هایی درباره تردید و نارضایتی در حلقه نزدیک رئیس‌جمهور توجه زیادی جلب کند. در بخش دیگری از این گزارش به مفهوم تله تشدید اشاره شده است که در آن ترامپ برای حفظ اعتبار خود، ناچار به افزایش مداوم شدت حملات است، اما این حملات دیگر بازدهی استراتژیک گذشتە را نداشتە و صرفا به طولانی شدن بحران کمک می‌کنند. در حالی که کاخ سفید در ابتدا برآورد می‌کرد این جنگ ظرف ۴ تا ۶ هفته به پایان برسد، اکنون مقامات پنتاگون و واشنگتن خود را برای یک نبرد فرسایشی و بحرانی عمیق تا اواخر تابستان ۲۰۲۶ آماده می‌کنند. این تغییر زمان‌بندی، موجی از ناامیدی را در میان حلقه داخلی دولت ایجاد کرده است، زیرا آن‌ها هیچ استراتژی خروجی مشخصی برای پایان دادن به این وضعیت نمی‌بینند. نویسندگان آکسیوس تأکید می‌کنند که بزرگترین چالش ترامپ در حال حاضر، تعریف پیروزی است. ایران در این نبرد، تنها با بقا و حفظ ساختارهای اصلی خود می‌تواند مدعی پیروزی شود، اما ترامپ برای قانع کردن افکار عمومی و یاران پشیمانش، به یک دستاورد قاطع و ملموس نیاز دارد که در حال حاضر دور از دسترس به نظر می‌رسد. با این حال کاخ سفید این گزارش‌ها را رد می‌کند. در این بارە، آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفته است عملیات نظامی موسوم به Operation Epic Fury نتیجه ماه‌ها برنامه‌ریزی دقیق بوده است. او تأکید کرده است کە رئیس‌جمهور پیش از تصمیم‌گیری دیدگاه‌های همه مقام‌های ارشد دولت را بررسی نمودە بود.

تحقیقات شبکه یک آلمان نشان می‌دهد نسل تازه‌ای از باندهای مافیایی تُرک موسوم به مافیای نسل زد به‌سرعت در اروپا و به‌ویژه آلمان در حال گسترش است. این باندها با استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای نمایش خشونت، جذب نوجوانان و اخاذی از کسب‌وکارها فعالیت می‌کنند. پلیس آلمان می‌گوید این گروه‌ها در تجارت غیرقانونی سلاح، تهدید و حملات مسلحانه نقش فزاینده‌ای دارند. تحقیقات تازه شبکه یک آلمان نشان می‌دهد نسل جدیدی از باندهای مافیایی تُرک که به مافیای نسل زد شهرت یافته‌اند، به‌سرعت در اروپا و به‌ویژه آلمان در حال گسترش هستند. این شبکه‌ها متشکل از جوانان خشونت‌طلبی هستند که از شبکه‌های اجتماعی برای نمایش قدرت، تهدید رقبا و جذب نیرو استفاده می‌کنند. در مرکز این تحقیقات نام برات جان گوکدمیر ۲۹ ساله دیده می‌شود که مقام‌های قضایی ترکیه او را رهبر گروه مافیایی دالتون‌ها می‌دانند. بر اساس اسناد قضایی ترکیه، گوکدمیر با مجموعه‌ای از اتهامات سنگین از جمله قتل، تحریک به قتل، حملات مسلحانه، سرقت مسلحانه و مشارکت در تجارت اسلحه و مواد مخدر روبه‌رو است. در صورت محاکمە وی ترکیه ، احتمال می رود کە با بیش از ۱۲۰۰ سال زندان و دو حکم حبس ابد مواجه شود. با این حال، گوکدمیر هم کانون در روسیه اقامت دارد و با وجود درخواست رسمی استرداد از سوی ترکیه، هنوز به این کشور تحویل داده نشده است. گفته می‌شود که او در یک خانه امن در روسیه زندگی می‌کند و از همان‌جا فعالیت‌های گروه خود را هماهنگ می‌کند. گروه دالتون‌ها بخشی از موج تازه‌ای از جرایم سازمان‌یافته در ترکیه است که با عنوان مافیای نسل زد شناخته می‌شود. این شبکه‌ها اغلب نام‌هایی الهام‌گرفته از شخصیت‌های کارتونی از جمله کاسپرها، رد کیت‌ها یا اسمورف‌ها دارند عثمان چاکلی، روزنامه‌نگار پژوهشی ترک که سال‌ها فعالیت این گروه‌ها را دنبال کرده است، می‌گوید اعضای این شبکه‌ها حتی خشونت خود را به‌صورت عمومی در اینترنت نمایش می‌دهند. به گفته این روزنامه‌نگار اعضای این گروه ویدیوهایی را منتشر می‌کنند که در آن اعلام می‌کنند قرار است کسی را بکشند و زمانی هم کە این کار را انجام می‌دهند، تصاویرش را منتشر می‌کنند. شبکه‌های اجتماعی ابزار اصلی جذب نیرو برای این گروه‌ها است. آن‌ها با نمایش پول، خودروهای لوکس و سلاح تلاش می‌کنند نوجوانان را جذب کنند. چاکلی می‌گوید: ما شاهد آن هستیم که حتی نوجوانانی در سن ۱۵ سالگی به عنوان قاتل برای این گروه‌ها کار می‌کنند. در آلمان نیز نشانه‌های افزایش فعالیت این شبکه‌ها دیده می‌شود. اداره فدرال جنایی آلمان اعلام کرده است کە این گروه‌ها عمدتا در حوزه تهدید و اخاذی از صاحبان کسب‌وکار و همچنین تجارت غیرقانونی سلاح فعال هستند. در ماه‌های اخیر در برلین نیز چندین مورد تیراندازی به سمت مدارس رانندگی، سوپرمارکت‌ها و رستوران‌ها گزارش شده است. پلیس برای مقابله با این روند واحد ویژه‌ای تشکیل داده است که مأموریت آن جمع‌آوری سلاح‌های غیرقانونی و جلوگیری از تیراندازی‌های بیشتر است. در این بارە، فلور بادنبرگ، سناتور دادگستری برلین، می‌گوید: بسیاری از قربانیان این تهدیدها صاحبان کسب‌وکار از جامعه تُرک یا کُرد هستند. آن‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند، تهدید می‌شوند و در برخی موارد حتی از سلاح علیه آن‌ها استفاده می‌شود. در یکی از پرونده‌ها فردی که خود را احمد دالتون‌ها معرفی کرده بود، از یک صاحب سوپرمارکت ۲۵۰ هزار یورو پول حفاظت طلب کرد و تهدید کرد در صورت عدم پرداخت، فروشگاه‌ها را منفجر خواهد کرد. مدت کوتاهی بعد به دو شعبه این فروشگاه تیراندازی شد. فردی که تیراندازی کرده بود بعدا دستگیر شد، او نوجوانی بود که در یک اقامتگاه پناهجویان توسط یکی از اعضای این گروه جذب شده بود. در حال حاضر بیش از ۲۰۰ پرونده مرتبط با این شبکه‌ها در دادستانی برلین در حال بررسی است. پلیس می‌گوید تحقیقات نشان می‌دهد فعالیت این گروه‌ها اغلب فرامرزی است و در چندین کشور اروپایی به طور هم‌زمان انجام می‌شود.

سمیه توحیدی لایحه‌ای جدید که در کنگره آمریکا برای تروریستی اعلام کردن جبهه پولیساریو ارائه شده است، بار دیگر توجه‌ مجامع سیاسی و رسانەای را به موضوع نفوذ جمهوری اسلامی ایران در شمال و غرب آفریقا جلب نموده است. این لایحه همچنین پرسش‌هایی را درباره گستره شبکه‌ها و اتحادهای تهران در این منطقه مطرح می‌کند. این لایحه که توسط سه عضو جمهوری‌خواه سنای آمریکا به رهبری سناتور تد کروز ارائه شده است، در صورت اثبات همکاری جبهه پولیساریو با سازمان‌های تروریستی مرتبط با ایران، اعمال تحریم‌هایی علیه این گروه را مد نظر قرار می‌دهد. ارائە این لایحه نشان‌دهنده نگرانی فزاینده در محافل تصمیم‌گیری ایالات متحده آمریکا درباره گسترش نفوذ تهران در مناطقی خارج از حوزه سنتی آن در خاورمیانه است. این نگرانی به‌ویژه به شمال و غرب آفریقا مربوط می‌شود. در سال‌های گذشته جمهوری اسلامی ایران با صرف منابع مالی قابل توجه و عمدتاً به صورت پنهانی، از طریق ایجاد شبکه‌ها و ائتلاف‌هایی با بازیگران محلی، نفوذ خود را در این منطقه گسترش داده است. این نگرانی‌ها در دو سال اخیر و به‌ویژه در پی گزارش‌هایی درباره حمایت نظامی ایران و نیروهای نیابتی آن از جبهه پولیساریو افزایش یافته است. مراکش در سال ۲۰۱۸ به دلیل آنچه حمایت نظامی تهران از جبهه پولیساریو از طریق حزب‌الله لبنان عنوان شد، روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کرد. بر اساس این لایحه، وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا موظف خواهد بود گزارشی سالانه را به کنگره ارائه دهد تا در آن بررسی شود کە آیا جبهه پولیساریو از سازمان‌های مرتبط با ایران حمایت نظامی یا فنی دریافت کرده یا حمایتی را به آن‌ها ارائه داده است یا خیر. این گزارش همچنین باید به مشارکت احتمالی در عملیات نظامی و سامانه‌های تسلیحاتی، از جمله سلاح‌های گرم، پهپادهای قابل حمل، قطعات تجاری موجود در بازار، سامانه‌های شناسایی یا ردیابی اهداف هوایی و پشتیبانی اطلاعاتی مانند داده‌های نظارتی و اطلاعات هدف‌گیری بپردازد. در صورتی که این بررسی‌ها نشان دهد چنین همکاری‌هایی صورت گرفته است، کنگره دونالد ترامپ را ملزم به اعمال تحریم‌هایی خواهد کرد. این تحریم‌ها می‌تواند شامل قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی و اعمال محدودیت‌های مالی بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در چارچوب مبارزه با تروریسم باشد. در چنین حالتی، تحریم‌ها شامل مسدود کردن دارایی‌ها و ممنوعیت انجام هرگونه معامله مالی با افراد و نهادهای مرتبط با این گروه خواهد بود. در همین راستا، سناتور تد کروز اظهار داشت رژیم جمهوری اسلامی ایران در تلاش است جبهه پولیساریو را به نسخه‌ای از حوثی‌های یمن تبدیل کند و از آن برای تضعیف امنیت ملی ایالات متحده و متحدانش بهره بگیرد. او تأکید کرد جبهه پولیساریو با گروه‌های تروریستی ایرانی همکاری می‌کند، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پهپاد دریافت می‌کند و به نمایندگی از رژیم ایران در سراسر منطقه به انتقال سلاح می‌پردازد. از سوی دیگر، محمدعلی کیلانی، مدیر مرکز نظارت بر درگیری‌های ساحل، تصویب این لایحه را بسیار مهم توصیف کرد. او گفت جبهه پولیساریو با توجه به حمایت ایران از برهم‌زدن امنیت و ثبات نه تنها در مراکش بلکه در سراسر شمال و غرب آفریقا، تهدیدی جدی برای امنیت کشورهای منطقه به شمار می‌رود. به گزارش واشنگتن پست، ایران سال‌هاست از طیف گسترده‌ای از گروه‌های نیابتی برای پیشبرد منافع خود حمایت می‌کند. این روزنامه به نقل از یک مقام منطقه‌ای و یک مقام اروپایی گزارش داده است ایران طی سال‌های گذشته به آموزش جنگجویان جبهه پولیساریو پرداخته است. تحلیلی از شورای آتلانتیک نیز نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۸، پس از قطع روابط دیپلماتیک مراکش با ایران، رباط نسبت به جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانه تهران در صحرای غربی هشدار داده است. به گفته این شورا، این مداخله شامل تأمین پهپادهای جنگی، موشک‌های زمین به هوا و خمپاره‌های HM-16 همراه با برنامه‌های آموزش نظامی بوده که توانایی‌های این گروه جدایی‌طلب را تقویت کرده است. در نتیجه، نیروهای پولیساریو همزمان با جنگ غزه گلوله‌باران شهرهایی در قلمرو تحت مدیریت مراکش در صحرای غربی، به‌ویژه در سماره و محبس، را آغاز کردند. این شورا همچنین معتقد است سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، عمق روابط میان جبهه پولیساریو و ایران را آشکار کرد. تا پیش از سقوط اسد، سوریه به عنوان واسطه میان دو طرف عمل می‌کرد. مدیر مرکز نظارت بر درگیری‌های ساحل نیز تأکید کرد جبهه پولیساریو به گروه‌های محلی در چندین کشور منطقه پناه می‌دهد و علاوه بر هماهنگی با گروه‌های جهادی در منطقه ساحل، در تلاش است بی‌ثباتی را در این کشورها گسترش دهد. در همین راستا، زینب ربو، پژوهشگر مرکز صلح و امنیت خاورمیانه در مؤسسه هادسون، معتقد است قرار دادن جبهه پولیساریو در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی اقدامی منطقی از نظر حقوقی و راهبردی برای رسیدگی به وضعیت منطقه است، به‌ویژه در شرایطی که منطقه ساحل با افزایش چندپارگی امنیتی مواجه شده و این گروه قادر است بدون مجازات فعالیت کند. او همچنین تأکید کرد فعالیت‌های جبهه پولیساریو بسیار فراتر از معیارهای معمول برای تعیین یک گروه به عنوان سازمان تروریستی است. به گفته او، این جبهه توافق آتش‌بس مورد حمایت سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۱ در صحرای غربی را نقض کرده است، با سازمان‌های تروریستی شناخته‌شده‌ای مانند حزب‌الله همکاری دارد، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پهپاد دریافت می‌کند و برای شورشیان جهادی که نیروهای آمریکایی را در منطقه ساحل آفریقا تهدید می‌کنند سلاح قاچاق می‌کند. جبهه پولیساریو در سال ۱۹۷۳ با هدف استقلال صحرای غربی از اسپانیا تشکیل شد و پس از خروج اسپانیا در سال ۱۹۷۵ وارد جنگ با مراکش شد. این جنبش جمهوری عربی صحرای دموکراتیک را اعلام کرد و پایگاه اصلی آن در اردوگاه‌های پناهندگان تندوف در جنوب‌غربی الجزایر قرار دارد. صحرای غربی منطقه‌ای کم‌جمعیت اما دارای منابع فسفات و ذخایر بالقوه انرژی است و همچنان یکی از مناقشه‌های حل‌نشده در آفریقا به شمار می‌رود.

نصرالله لشنی واژه‌ی «تجزیه‌طلبی» در سپهرِ سیاسیِ ایران، نه توصیف‌گر یک جریانِ واقعی، که ابزاری کارکردی در خدمتِ دستگاهِ سرکوبِ دولت‌های متمرکز بوده است. از آغازِ شکل‌گیری دولت مدرن در دورانِ رضاشاه تا به امروز، این برچسبِ امنیتی، نقشِ یک دیوارِ آتش را بازی کرده است تا هرگونه مطالبه برای خودمدیریتی، عدالت‌خواهیِ محلی و مشارکتِ سیاسیِ بی‌واسطه، در نطفه خفه شود. در این منطقِ امنیتی، هرگاه بدیلی سیاسی خارج از مدارِ قدرتِ در تهران شکل گرفته، اتهامِ تجزیه‌طلبی به سرعت فعال شده تا خشونتِ دولتی را نه تنها مجاز، که ضروری برای بقایِ میهن جلوه دهد. ​اما در پسِ این روایتِ رسمی، یک ناشنواییِ تاریخی نیز نهفته است که تنها به نهادهای امنیتی محدود نمی‌شود؛ این ناشنوایی، گریبان‌گیرِ بخشِ بزرگی از جریانِ روشنفکریِ مرکزگرا نیز هست. روشنفکرِ ایرانی، در بسیاری از مقاطعِ تاریخی، با تقدیسِ مفهومِ «دولتِ مقتدر» و هراس از تکثر، آگاهانه یا ناخودآگاه با ماشینِ سرکوب هم‌صدا شده است. او به جای آنکه تجربه‌هایِ بدیلِ پیرامونی (از جمهوریِ گیلان و مهاباد تا تلاش‌هایِ مدنیِ دهه‌هایِ اخیر) را به عنوانِ «آزمایشگاه‌هایِ دموکراسی» ببیند و از آن‌ها بیاموزد، آن‌ها را با عینکِ نفوذِ بیگانه یا تهدیدِ تمامیت ارضی بازخوانی کرده است. این سکوت و نادیده‌انگاری، همان دلیلی است که باعث شده جامعه‌ی ایران از انباشتِ تجربیاتِ موفقِ محلی محروم بماند و همچنان در چرخه‌ی بسته‌ی تمرکزگرایی درجا بزند. ​گمان می‌رفت جنبشِ زن، زندگی، آزادی نقطه‌ی پایانی بر این ناشنوایی باشد. جنبشی که شعارش برآمده از تجربه‌ی زیسته‌ی ملت‌های پیرامون و سرکوب‌شده‌، و چشم‌اندازش در تداوم تجارب تاریخی بدیل‌های دموکراتیک غیرمرکزگرا بود. اما چنین نشد و این ناشنوایی و سکوت روشنفکران پان‌مرکزیسم، گاهی حتی به سانسور و دروغ تبدیل شد و آن جنبش شگرف انسانی با شعار «مرد، میهن، آبادی» و بعدتر «مرگ بر تجزیه‌طلب» پس زده شد و به‌جایش استقبال از فاشیسم پهلوی و تایید چندباره‌ی دیکتاتوری مرکزگرای ایرانی آمد. ​این یادداشت، می‌کوشد تا با بازخوانیِ تجربه‌هایِ سرکوب‌شده‌یِ تاریخی و پیوندِ آن با مطالباتِ امروز، نشان دهد که «تجزیه‌طلبی» اسمِ رمزی برای قتلِ «تنوع و آزادی» بوده است. ما نه به دنبالِ دفاع از یک مدلِ خاص، که در پیِ شکستنِ تابویِ گفت‌وگو در موردِ راهکارهایِ زیست‌بوم‌محور و خودمدیریتی‌هایی هستیم که دهه‌هاست در جغرافیای ایران در جریان‌اند؛ مدل‌هایی که شاید کلیدِ خروج از انسدادِ فعلیِ ایران باشند، اگر روشنفکر و دولت، دست از چکشِ «تجزیه‌طلبی» بردارند و به صدایِ این تجربیات گوش فرا دهند. فقدان سابقه تجزیه‌طلبی واقعی در ملت‌های ایران   در سپهرِ سیاسی ایران، واژه‌ی تجزیه‌طلبی بیش از آنکه توصیف‌گرِ یک هدفِ سیاسیِ واقعی باشد، کارکردی امنیتی برای حفظِ «وضعِ موجود» (Status Quo) داشته است. این برچسب، در طول یک سده‌ی گذشته، به مثابه‌ی یک «دیوارِ آتش» عمل کرده است تا هرگونه پرسشگری در بابِ توزیعِ قدرت، حقوقِ اقلیت‌ها و دموکراسیِ محلی، در نطفه خفه شود. با این حال، اسنادِ مکتوب و کارنامه‌ی تاریخی این جنبش‌ها، حقیقتی متفاوت را آشکار می‌کند: آن‌ها نه پروژه‌هایِ «انفصال»، بلکه «آزمایشگاه‌هایِ مدرنیته و دموکراسیِ محلی» بودند که در برابرِ تمرکزگراییِ آمرانه قد علم کردند. روایت رسمی، تجزیه‌طلبی را همزادِ جنبش‌های جدایی‌طلب فرض می‌کند و هر گونه مطالبه‌ی خودمختاری، تمرکززدایی یا فدرالیسم را به‌مثابه تهدیدی علیه تمامیت ارضی بازنمایی می‌کند. اما اسناد تاریخی، بیانیه‌ها، ساختار نهادی و رفتار سیاسی این جنبش‌ها تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. در اغلب این موارد، مسئله نه «انفصال از ایران»، بلکه «بازتعریف رابطه‌ی مرکز و پیرامون» و واکنش به بحران مشروعیت دولت مرکزی بوده است.   جمهوری گیلان (۱۲۹۹–۱۳۰۰) جنبش جنگل در بستری شکل گرفت که دولت مرکزی عملاً فروپاشیده، نیروهای روس و انگلیس در ایران حضور داشتند و مفهوم حاکمیت ملی در معرض تهدید مستقیم بود. میرزا کوچک‌خان در بیانیه‌ها و مکاتبات خود، نه از استقلال گیلان، بلکه از نجات ایران، قطع نفوذ اجانب و اصلاح ساختار قدرت سخن می‌گفت. حتی عنوان رسمی این ساختار، جمهوری شوروی ایران بود، نه جمهوری گیلانِ مستقل. نکته مهم این است که جنگلی‌ها خود را نیرویی برای احیای حاکمیت ملی می‌دانستند، نه نیرویی برای انشقاق از آن. تمرکز آن‌ها بر عدالت اجتماعی، مبارزه با استبداد و مقابله با استعمار بود. اگرچه در عمل، به دلیل شرایط جنگی، نوعی اداره‌ی منطقه‌ای مستقل شکل گرفت، اما این استقلال، «امر موقتیِ ناشی از خلأ قدرت» بود، نه پروژه‌ای برای خروج از ایران. در این معنا، جمهوری گیلان را باید واکنشی به بحران دولت دانست، نه تلاشی برای تجزیه.   حکومت خودمختار آذربایجان (۱۳۲۴–۱۳۲۵) در مورد آذربایجان، روایت رسمی بیش از هر چیز بر «پشتیبانی شوروی» تأکید می‌کند و از این طریق، ماهیت مطالبات داخلی را به حاشیه می‌راند. با این حال، اسناد فرقه‌ی دموکرات و سخنان پیشه‌وری نشان می‌دهد که مطالبه‌ی اصلی، اجرای اصول مغفول‌مانده‌ی قانون اساسی مشروطه، به‌ویژه اصل تشکیل انجمن‌های ایالتی و ولایتی بود.این اصل، از ابتدا در متن قانون اساسی وجود داشت، اما هرگز به‌صورت نظام‌مند اجرا نشد. در واقع، خواست آذربایجان را می‌توان تلاش برای فعلیت‌بخشیدن به ظرفیت‌های تمرکززدای مشروطه دانست. در برنامه‌های اعلام‌شده، سخنی از استقلال سیاسی، تأسیس دولت مستقل، یا خروج از چارچوب حاکمیت ایران دیده نمی‌شود؛ بلکه تأکید بر «خودمختاری در چارچوب ایران» و مشارکت برابر در ساختار ملی است. حتی ساختار نهادی حکومت آذربایجان نیز فاقد مؤلفه‌های یک دولت مستقل بود: سیاست خارجی جداگانه تعریف نشد، مرزهای بین‌المللی بازتعریف نشدند، و ادعای حاکمیت مستقل در عرصه بین‌الملل مطرح نشد. این تجربه را می‌توان کوششی برای بازتوزیع قدرت درون دولت ملی و نه انکار آن قلمداد کرد.   جمهوری مهاباد (۱۳۲۴–۱۳۲۵) در مورد جمهوری کردستان در مهاباد نیز، تصویر غالب آن را به‌عنوان نخستین تلاش برای استقلال کردستان معرفی می‌کند. اما بررسی دقیق ساختار آن نشان می‌دهد که قاضی محمد بارها بر کردستانِ خودمختار در ایران تأکید کرده است. در بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها، واژه‌ی «ایران» به‌عنوان چارچوب سیاسی مفروض باقی می‌ماند. از منظر نهادی، جمهوری مهاباد فاقد مؤلفه‌های کلاسیک دولت مستقل بود: وزارت دفاع مستقل و ارتش منظم ملی شکل نگرفت، سیاست خارجی مستقل و شبکه دیپلماتیک ایجاد نشد، پول ملی جداگانه منتشر نشد، مرزهای بین‌المللی مورد ادعا قرار نگرفت. آنچه شکل گرفت، بیشتر نوعی «خودگردانی منطقه‌ای» با تکیه بر نیروهای محلی و حمایت بیرونی موقت بود. به بیان دیگر، پروژه‌ی مهاباد را می‌توان تلاشی برای صورت‌بندی یک الگوی فدرالیسم اجرایی یا خودمختاری منطقه‌ای دانست، نه تأسیس یک دولت-ملت مستقل به معنای حقوقی و بین‌المللی آن.  در هر سه نمونه، عنصر مشترک، بحران مشروعیت و کارآمدی دولت مرکزی است. جنبش‌ها در شرایطی ظهور کردند که مرکز یا ضعیف بود، یا تحت نفوذ خارجی، یا از اجرای ظرفیت‌های قانون اساسی سر باز می‌زد. مطالبه‌ی اصلی آن‌ها بازآرایی قدرت در درون ایران بود، نه انفصال از ایران. بنابراین، همسان‌سازیِ خودمختاری با تجزیه‌طلبی، بیشتر یک برساخت گفتمانیِ امنیتی بە شمار می رود تا نتیجه‌ی دقیق خوانش اسناد تاریخی. از همینرو، دلیل اصلی سرکوب خونین این جنبش‌ها را نمی‌توان صرفاً به خطر تجزیه فروکاست. بررسی کارنامه کوتاه‌مدت این حکومت‌های محلی نشان می‌دهد که آنچه آن‌ها را خطرناک می‌کرد، «موفقیت دموکراتیک» و ظرفیت الگوسازی‌شان بود. این جنبش‌ها در مدت کوتاه، دستاوردهایی داشتند که مرکز سیاسی آن زمان نه توان تحققشان را داشت و نه اراده. نهضت جنگل و حکومت کوتاه‌مدت گیلان نمونه‌ای از تلاش برای ایجاد یک حکمرانی پاسخ‌گو و نهادساز بود. کمیته‌های محلی و هیات‌های اجرایی منطقه‌ای جایگزین حکام سنتی شدند و تمرکززدایی واقعی را تجربه کردند. در حوزه قضایی و اداری، سیستم‌هایی برای مقابله با فساد و راهزنی شکل گرفت، امور مالیاتی سامان یافت و نفوذ مالکان وابسته به دربار کاهش یافت. اصلاحات محدود ارضی و کاهش قدرت مالکان بزرگ نیز آغاز شد و برنامه‌هایی برای سوادآموزی و آموزش عمومی، ارتقای سطح فرهنگی و شکل‌گیری حوزه عمومی اجرا شد. جنبش جنگل، با وجود محدودیت‌های زمانی و فشار نظامی، نشان داد که در شرایط خلأ قدرت، می‌توان ساختارهای محلی نهادساز و عدالت‌محور ایجاد کرد که توزیع قدرت، کاهش فساد و ارتقای آموزش و فرهنگ را ممکن می‌ساخت. حکومت خودمختار آذربایجان نیز در مدت کوتاه حیاتش دستاوردهای عملی و پیشرو داشت. مجلس ملی آذربایجان و انتخابات محلی مشارکت واقعی مردم را ممکن کرد و برای نخستین بار در ایران، زنان حق رأی و انتخاب شدن یافتند. اصلاحات ارضی زمین‌های مالکان بزرگ را میان دهقانان توزیع کرد و توازن قدرت اقتصادی را تغییر داد. مدارس به زبان ترکی آذری تأسیس شدند، کتاب‌های درسی منتشر شد و برنامه‌های سوادآموزی گسترش یافت. انتشار روزنامه‌ها و شکل‌گیری نهادهای فرهنگی، حوزه عمومی فعالی را ایجاد کرد. نهادهای قضایی و اداری برای رسیدگی به اختلافات محلی و مدیریت مالی منابع سامان یافت و مشارکت نخبگان شهری و طبقات فرودست تقویت شد. این تجربه نمونه‌ای از حکمرانی پاسخ‌گو، نهادساز و پیشرو بود که امکان شکل‌گیری مدل‌های بدیل حکمرانی در سطح منطقه‌ای را نشان می‌داد. جمهوری مهاباد نیز در مدت کوتاه حیات خود، اقدامات نهادساز، آموزشی، فرهنگی و اجتماعی پیشرو داشت. هیات دولت و وزارت‌های مختلف تشکیل شد و شورای ملی محلی با مشارکت نمایندگان شهرها و عشایر ایجاد گردید. مدارس ابتدایی به زبان کردی تأسیس و کتاب‌های درسی تدوین شد، سوادآموزی گسترش یافت و معلمان آموزش‌های مدرن ارائه کردند. چاپخانه، رادیو و روزنامه کوردستان راه‌اندازی شد و انجمن‌های فرهنگی و مراسم ادبی برگزار شد. دادگاه‌های محلی، نظام مالیاتی و سازوکارهای مقابله با فساد و راهزنی شکل گرفتند. نقش قبیله‌ای قدرت کاهش یافت، نیروهای شهری و تحصیل‌کرده مشارکت یافتند و توازن قدرت میان عشایر برقرار شد. آموزش زنان و بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان نیز در دستور کار بود. جمهوری مهاباد با وجود عمر کوتاه و فشارهای ژئوپلیتیک، الگویی از حکمرانی محلی پاسخ‌گو و دموکراتیک ارائه داد که امکان تجربه‌های بدیل و پیشرو در ایران آن دوره را نشان می‌داد. در مجموع، این سه تجربه کوتاه‌مدت اما پرمحتوا، نشان دادند که در شرایط بحران و خلأ قدرت، امکان شکل‌گیری مدل‌های بدیل حکمرانی وجود دارد؛ مدلی که بر مشارکت، عدالت اجتماعی، پاسخ‌گویی و نهادسازی استوار باشد و نه صرفاً بر تمرکزگرایی و حمایت از طبقات خاص. همین توانایی ایجاد الگوی بدیل، تهدید اصلی برای مرکز بود و توضیح می‌دهد چرا این جنبش‌ها سرکوب شدند، حتی بیش از آنکه تهدیدی برای مرزهای جغرافیایی محسوب شوند. شکست مرکزگرایی و افق بدیل‌های غیرمتمرکز   آنچه از بازخوانی این سه تجربه و تجارب جدید اما مستمر سرکوب بدیل‌های غیرمرکزگرا برمی‌آید، یک حقیقت انکارشده است: مسئله‌ ایران در یک قرن گذشته «تجزیه» نبوده است، بلکه انحصار قدر بوده است. در این میان، برچسب تجزیه‌طلبی بیش از آنکه واکنشی به خطر گسست جغرافیایی باشد، سازوکاری برای جلوگیری از بازتوزیع قدرت بوده است. نمونه‌هایی از بذل و بخشش‌های سرزمینی به دولت-ملت‌های همسایه، از آرارت کوچک تا دست ناامید و بحرین و …، نشان می‌دهند که حفظ تمامیت ارضی و مخالفت با تجزیه‌طلبی، نه دغدغه که بهانه بوده است. هر جا که امکانی برای شکل‌گیری نظمی دموکراتیک خارج از اراده‌ی مرکز پدید آمده، این برچسب فعال شده تا سرکوب را مشروع جلوه دهد. اما این چرخه تنها با نیروی سرنیزه تداوم نیافته است. بخش مهمی از روشنفکری مرکزگرا نیز، آگاهانه یا ناآگاهانه، در بازتولید آن سهیم بوده است. تقدیس «دولت مقتدر»، هراس دائمی از تکثر، و تقلیل هر مطالبه‌ی خودمدیریتی به «پروژه‌ی بیگانه»، موجب شده است بدیل‌های دموکراتیک پیرامونی نه به‌عنوان امکان، بلکه به‌عنوان انحراف دیده شوند. این ناشنوایی نظری و نادیده‌گرفتن تجارب تاریخی توسط روشنفکران، راه را برای استقرار شکل‌های تازه‌ای از استبداد هموار کرده است که هر بار با چهره‌ای نو، اما با همان منطق تمرکزگرای پیشین بازمی‌گردد. تجربه‌ی یک قرن گذشته نشان می‌دهد که تلاش برای دستیابی به دموکراسی در چارچوب الگوی مرکزگرای سخت، بارها شکست خورده است. از مشروطه تا اصلاحات متأخر، هرگاه ساختار قدرت دست‌نخورده باقی مانده، گذار دموکراتیک نیز ناتمام مانده است. تغییر نخبگان در رأس هرم، بدون تغییر در توزیع قدرت، صرفاً بازتولید تمرکز در شکلی تازه بوده است. شاید اکنون ضرورت تاریخی ما را در برابر این پرسش قرار داده باشد که آیا می‌توان با همان الگوی شکست‌خورده، به نتیجه‌ای متفاوت رسید؟ در این میان، تجربه‌ی زیسته‌ی ملل سرکوب‌شده، به‌ویژه کردها، اهمیتی فراتر از یک مطالبه‌ی هویتی دارد. این جوامع، بدیل‌های خود را نه در خلأ نظری، بلکه در بستر تجربه‌ی مداوم ستم، تبعیض، انکار هویتی و سرکوب سیاسی صورت‌بندی کرده‌اند. پیشنهادهایی چون خودگردانی دموکراتیک، فدرالیسم و کنفدرالیسم، یا اشکال متنوع عدم تمرکز، پاسخی عملی به زیستِ دموکراتیک مبتنی بر تنوع اجتماعی بوده است. همین تجربه‌ی انباشته از تبعیض، آن‌ها را به آزمایشگاه‌های زنده‌ی اندیشیدن به مدل‌های مشارکتی‌تر و افقی‌تر حکمرانی بدل کرده است. نادیده‌گرفتن این تجارب، تنها بی‌عدالتی تاریخی نیست، بلکە محروم‌کردن کل جامعه‌ی ایران و منطقه از امکان یادگیری است. اگر این تجارب جدی گرفته می‌شدند، شاید چرخه‌ی تمرکزگرایی و بازتولید استبداد تا این اندازه تکرار نمی‌شد. از این‌رو، بازاندیشی در الگوی حکمرانی دیگر یک انتخاب نظری نیست؛ ضرورتی تاریخی است. مسئله، تقسیم جغرافیا نیست؛ تقسیم مشارکت و امکان تصمیم‌گیری است. مسئله، تضعیف حاکمیت نیست؛ دموکراتیزه‌کردن آن است. اشکال گوناگون عدم تمرکز، در قالب فدرالیسم، خودمختاری منطقه‌ای یا نظام‌های چندسطحی، می‌توانند چارچوبی حقوقی برای این باز توزیع فراهم کنند، بی‌آنکه به انشقاق سرزمینی بینجامند. اگر تاریخ یک قرن گذشته درسی داشته باشد، این است که سرکوب بدیل‌های غیرمرکزگرا، نه وحدت پایدار ساخته و نه دموکراسی. شاید اکنون زمان آن رسیده باشد که به جای تکرار هراس از تجزیه، شجاعت گفت‌وگو درباره‌ی دموکراسی‌سازی از مسیر بدیل‌های غیرمرکزگرا را بیابیم. دموکراسی در ایران، بدون شکستن انحصار مرکز و به‌رسمیت‌شناسی عاملیت جوامع گوناگون آن، ناممکن خواهد بود. بنابراین، استفاده از فرصت‌های تاریخی برای استقرار بدیل‌های دموکراتیک را نباید از دست داد و با همه‌ی توان برای به نتیجه‌ی مطلوب رسیدنشان باید تلاش کرد.

در روزهایی که تنش‌های نظامی در خلیج فارس بار دیگر تیتر اول رسانه‌های جهان شده است، نام جزیره خارک نیز دوباره در صدر خبرها قرار گرفته است. از گزارش حملات هوایی آمریکا تا تحلیل‌های مربوط به تقابل ایران، اسرائیل و ایالات متحده، همه نگاه‌ها به نقطه‌ای دوخته شده است که بسیاری آن را شاهرگ حیاتی اقتصاد ایران می‌دانند. در میان هیاهویهای برآمدە از حملە بە جزیرە خارک و اهمیت ژئو ژئوپلیتیک آن، صدایی که کمتر شنیده می‌شود، صدای مردمی است که دهه‌ها است در سایه مخازن عظیم نفت و دیوارهای بلند پادگان‌ها زندگی می‌کنند. همانطور که جلال آل‌احمد، جزیره خارک را «دُرّ یتیم» خلیج فارس نامیده بود، این گزارش هم، با عنوان ضمنی «دُرّ یتیمی در سایه نفت و جنگ»، تنها به آمار و ارقام نمی‌پردازد، بلکه تلاش می‌کند صدای انسان‌های فراموش شده‌ را بازتاب دهد. خارک، جزیره‌ای کوچک در خلیج فارس با وسعتی حدود ۲۰ کیلومتر مربع، پارادوکسی عجیب ازثروت ملی و محرومیت محلی را به نمایش می‌گذارد. بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران، یعنی حدود ۱٫۵۵ میلیون بشکه در روز از مجموع صادرات نزدیک به یک میلیون و هفتصد هزار بشکه، از پایانه‌های جزیره خارک انجام می‌شود. ظرفیت ذخیره‌سازی نفت در این جزیره نیز بین۱۸ تا ۳۰ میلیون بشکهبرآورد می‌شود. همین ارقام، این جزیره کوچک را به یکی از حیاتی‌ترین نقاط اقتصاد ایران تبدیل کرده است. ثروت عظیم، زندگی دشوار با وجود جایگاه استراتژیک جزیره خارک، بومیان جزیره که جمعیتشان حدود ۸ تا ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود با ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. زندگی در ویترین ثروت و اسیر در چنگال فقر، شاید دقیق‌ترین توصیف وضعیت خارک باشد. مردمی که نسل‌های پیشین‌شان صیادان مروارید و کشاورزان این جزیره بودند، امروز در سایه تأسیسات عظیم نفتی از امکانات رفاهی محروم مانده‌اند. یکی از تلخ‌ترین جلوه‌های این محرومیت، کمبود امکانات درمانی است. گزارش‌های محلی و گفته‌های اعضای شورای شهر نشان می‌دهد که علی‌رغم اهمیت استراتژیک جزیره، امکانات پزشکی تخصصی در آن وجود ندارد. نبود دستگاه‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن، کمبود پزشک متخصص و وابستگی کامل به انتقال بیماران به بوشهر، جان بسیاری از بیماران اورژانسی را به خطر انداخته است. انتقال بیماران با بالگرد یا شناور نیز به شرایط جوی و بوروکراسی اداری وابسته است و گاهی ساعت‌ها یا حتی روزها به طول می‌انجامد. جزیره‌ای با کمترین امکانات پزشکی و اورژانسی برای بومیان، وقتی که  هدف حمله نظامی و بمباران هوایی قرار می‌گیرد، این کمبودها دیگر یک مشکل اداری ساده نیست؛ بلکهتهدیدی مستقیم برای بقای آنهااست. بومیان بی‌زمین اکنون و در زمانی که مسئله بودن و نبودن مردمان بومی خارک در میان است، شاید این موضوع که آنها حتی به صورت رسمی مالک زمین‌هایشان هم نیستند، چندان موضوعیت نداشته باشد، اما مسئله مالکیت زمین نیز یکی از چالش‌های مزمن ساکنان خارک است. بومیان سال‌هاست برای اثبات مالکیت بر زمین‌های اجدادی خود با مشکل فقدان سند رسمی روبه‌رو هستند. بیش از۹۰ درصد اراضی جزیره در اختیار تأسیسات نفتی، پتروشیمی و مناطق نظامی قرار دارد. حتی ساخت‌وساز یا بازسازی خانه‌ها نیز با محدودیت‌های شدید امنیتی مواجه است. مردمی که روزگاری مالک تمام جزیره بودند، امروز در سرزمین خود مهمان ناخوانده شده‌اند. حبس در جزیره برای بسیاری از ساکنان، خروج از خارک به چالشی جدی تبدیل شده است. پروازها و شناورها اغلب به دلیل طوفان‌های فصلی لغو می‌شوند و همین امر گاهی باعث کمبود مواد غذایی، آرد و دارو در جزیره می‌شود. در حالی که کارکنان شرکت نفت از سیستم‌های حمل‌ونقل اختصاصی و اولویت‌دار برخوردارند، بومیان گاه ساعت‌ها یا روزها در انتظار می‌مانند. این وضعیت نوعی دوگانگی اجتماعی را در خارک ایجاد کرده است:یک سوی جزیره، کارکنان صنعت نفت با امکانات رفاهی مناسب و دسترسی آسان به خدمات؛ و سوی دیگر، بومیانی که با حداقل امکانات زندگی می‌کنند. این شکاف، تنها اقتصادی نیست، بلکه به نمادی ازنابرابری ساختاری تبدیل شده است. میراثی که زیر نفت فراموش شدە است اگرچه بیشتر ما، خارک را فقط با نفت و شاید تا اندازه‌ای با مرواید بشناسیم، با این حال این جزیره فقط یک پایانه نفتی نیست، بلکه موزه‌ای روباز از تاریخ در خلیج فارس است. از کتیبه‌های باستانی تا کلیسای نسطوری، گورستان چندمذهبی، دژ هلندی قرن هجدهم و باغ‌های تاریخی، همگی نشان‌دهنده تمدنی دیرینه‌اند. پیش از رونق صنعت نفت، اقتصاد بومیان بر پایه صید مروارید و کشاورزی با قنات‌های باستانی استوار بود. با این وجود، گسترش سریع صنعت نفت از دهه ۱۳۴۰ شمسی و سپس بمباران‌های جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ بسیاری از آثار تاریخی و طبیعی جزیره را تهدید کرد. نشت نفت به سواحل، آلودگی‌های زیست‌محیطی و کاهش جمعیت گونه‌های جانوری مانندآهوهای خارک از پیامدهای این توسعه صنعتی بوده است. خارک در تیررس جنگ در روزهای اخیر، حملات هوایی آمریکا در ۱۳ و ۱۴ مارس ۲۰۲۶ بار دیگر نام خارک را در رسانه‌های جهانی مطرح کرد. این حملات، بنا بر اعلام واشنگتن، تأسیسات نظامی مرتبط با موشک‌ها و مین‌های دریایی را هدف قرار داده‌اند. با این حال، بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی تمرکز خود را بر اهمیت انرژی و تأسیسات نفتی جزیره گذاشته‌اند. برای مردم بومی خارک، این تنش‌ها تنها خبرهای سیاسی نیست؛ بلکه بخشی از واقعیت روزمره زندگی آنهاست. بومیان خارک از  پناهگاه‌های مدرن غیرنظامی، زیرساخت‌های ایمنی و برنامه‌های اضطراری کافی بی‌بهره هستند و در بی‌پناهی عریان در میان این جنگ رها شده‌اند. دُرّ یتیمی که دیده نمی‌شود خارک نباید تنها با قیمت نفت یا تعداد بشکه‌های صادراتی شناخته شود. پشت هر مخزن نفتی، خانواده‌هایی زندگی می‌کنند که سال‌هاست در فقر و ناعدالتی مطلق زیسته‌اند. سرمایه‌گذاری در بیمارستان مجهز، حل مسئله مالکیت زمین، ایجاد سیستم حمل‌ونقل عادلانه و حفاظت از میراث تاریخی و محیط‌زیست حق مردمی بود که مالکان واقعی خارک بوده و هستند اگر خارک شاهرگ اقتصاد ایران است، مردمش نیز می‌بایستی شریان حیات آن باشند. اگر خارک شاهرگ اقتصاد ایران است، مردمش نیز می‌بایستی شریان حیات آن باشند. اما تا امروز، این جزیره همچنان همان «دُرّ یتیمی» باقی مانده است که همه، ثروتش را می‌خواهند، اما مسئولیت دردهای ساکنانش را کمتر کسی می‌بیند و می‌پذیرد.