Search this site

در پی حملات اخیر هوایی اسرائیل به اهداف نظامی و مرتبط با برنامهٔ هسته‌ای ایران، نگاه‌ها به موضع‌گیری کشورهای متحد جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه روسیه، معطوف شده است. انتظار می‌رفت مسکو در این خصوص موضعی شفاف و حمایتی، به‌ویژه با توجه به نقش ایران در تأمین تسلیحات مورد نیاز روسیه در جنگ اوکراین اتخاذ نماید. با این وجود، واکنش ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به این حمله نه‌تنها محتاطانه، بلکه نسبتاً منفعلانه بودە است. او این اقدام را «غیرقابل توجیه» توصیف کرد، اما از هرگونه محکومیت صریح علیه ایالات متحده یا اسرائیل خودداری ورزید. در حملات اخیر اسرائیل به اهداف هسته‌ای ایران، انتظار می‌رفت روسیه به‌عنوان متحد تهران موضعی قاطع اتخاذ کند. با وجود حمایت تسلیحاتی ایران از روسیه در اوکراین، پوتین واکنشی محتاطانه نشان دادە و بدون محکومیت صریح آمریکا یا اسرائیل، این حملات را «غیرقابل توجیه» دانستە است. این بی‌تفاوتی از سوی کرملین، برای ایران می تواند نگران‌کننده باشد، اما آن‌گونه که گزارش تازه‌منتشر شده The Insider از اسناد سازمان ضدجاسوسی روسیه (اف‌اس‌بی) نشان می‌دهد، روابط تهران و مسکو بسیار پیچیده‌تر از ظاهر دیپلماتیک آن است. در دل شراکت راهبردی ایران و روسیە، سطحی از بی‌اعتمادی عمیق و رقابت اطلاعاتی در جریان است که حتی حملات خارجی نیز نتوانسته آن را کنار بزند. از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین، همکاریهای نظامی و اطلاعاتی میان تهران و مسکو تقویت شده است. روسیه از پهپادهای شاهد ایرانی در برابر ارتش اوکراین بهره برده و در مقابل، طبق گزارش‌ها، روسیە مقادیری طلا به ایران ارسال کرده است. اما همزمان با این دادوستدهای استراتژیک، دو کشور همچنان به جاسوسی از یکدیگر ادامه داده‌اند که به‌وضوح در اسناد فاش‌شده اف‌اس‌بی قابل مشاهده است. بر اساس سندی با عنوان «توصیه‌هایی برای برنامه‌ریزی فعالیت‌های عملیاتی در مرز ایران»، که سالانه توسط اداره اول اف‌اس‌بی تهیه می‌شود، اگرچه روابط تهران و مسکو به سطحی «فرا منطقه‌ای» ارتقاء یافته است، اما نهادهای امنیتی ایران - از جمله وزارت اطلاعات، اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، و اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح - همچنان در حال جمع‌آوری اطلاعات حیاتی از خاک روسیه هستند. اهداف اصلی این تلاش‌ها شامل کسب اطلاع از فناوری‌های موشکی، فضایی، الکترونیکی، هوافضا، و محصولات با کاربرد دوگانه است. همچنین تلاش برای جذب نخبگان نظامی و علمی روسی، نفوذ در جوامع مسلمان روسیه از طریق تبلیغ تشیع، و استفاده از پوشش هیئت‌های رسمی برای مقاصد جاسوسی، از دیگر تاکتیک‌های شناسایی‌شده‌اند. جزئیات عملیات‌های ایران در خاک روسیه یکی از اسناد محرمانه اف‌اس‌بی نشان می‌دهد که مأموران اطلاعاتی ایران اغلب از سفرهای رسمی، نشست‌های علمی، یا دیدارهای نمایندگی‌ها برای جذب منابع انسانی استفاده می‌کنند. در برخی موارد، کارمندان ایرانی ابتدا به‌عنوان واسطه‌های تجاری یا علمی وارد تعامل می‌شوند و سپس به‌تدریج افراد روسی را به همکاری اطلاعاتی و انتقال فناوری می‌کشانند. در میان چهره‌های کلیدی ایرانی، سید علیرضا بصیری (نماینده رسمی وزارت اطلاعات ایران) مسئول ارتباط با نهادهای اطلاعاتی روسیه معرفی شده است. تماس‌های تلفنی وی با مقاماتی از اداره همکاری بین‌الملل اف‌اس‌بی و سرویس اطلاعات خارجی روسیه ثبت شده‌اند. همچنین عباس محمد ذوالفقاری، مسئول اطلاعات راهبردی سپاه، متهم به تلاش برای دسترسی غیرقانونی به تجهیزات فنی خاص است. افزون بر آن، رضا خسروی مقدم، وابسته نظامی سفارت ایران، با چند نهاد مهم نظامی و فنی روسیه در ارتباط بوده و به جذب نیرو از میان نظامیان روسی نیز متهم شده است. عملیات روسیه در خاک ایران از سوی دیگر، اف‌اس‌بی نیز برنامه گسترده‌ای برای نفوذ به دستگاه‌های اطلاعاتی ایران در دست دارد. طبق «توصیه‌های» سال ۲۰۲۴، مأموران روس مأموریت دارند تا با جمع‌آوری اطلاعات انسانی و فنی، فعالیت‌های برون‌مرزی ایران در روسیه - از جمله تبلیغ تشیع، تأثیرگذاری بر جوامع دینی، و خرید غیرقانونی فناوری - را رصد و مهار کنند. یکی از اهداف کلیدی روسیه، شناسایی تغییرات احتمالی در رهبری ایران پس از مرگ آیت‌الله خامنه‌ای و ارزیابی مواضع جانشینان احتمالی نسبت به مسکو است. همچنین تلاش برای پیش‌بینی بازگشت توافق هسته‌ای (برجام) و رفع احتمالی تحریم‌های غرب علیه ایران، بخشی از محورهای اطلاعاتی روسیه در داخل ایران را تشکیل می‌دهد؛ چرا که این تغییرات می‌توانند انگیزه ایران برای نزدیکی به روسیه را تضعیف کنند. همچنین اف‌اس‌بی در تلاش است تا با جذب فارغ‌التحصیلان حوزه‌های علمیه ایران و رهگیری تعاملات دیپلماتیک کشورهای غربی و اوکراین در تهران، سطح نفوذ خود را افزایش دهد. منابع اطلاعاتی روسیه از دوران ریاست‌جمهوری دیمیتری مدودف (۲۰۰۸–۲۰۱۲) تاکنون، ایران را به چشم دشمنی بالقوه قلمداد کردەاند که نباید به فناوری هسته‌ای پیشرفته دست یابد. حتی در دوره‌ای که همکاری‌های دفاعی و نظامی افزایش یافته، مسکو هیچ‌گاه در تعامل با اسرائیل از طریق دستگاه اطلاعاتی نظامی خود (GRU) وقفه ایجاد نکرده است. به گفته یکی از مقامات ارشد اطلاعاتی نظامی روسیه که با The Insider گفتگو کرده است، روسیه همواره در معادله ایران–اسرائیل، به شکل ضمنی جانب تل‌آویو را گرفته است. چنین رویکردی، بی‌اعتمادی دوجانبه را تقویت کرده و اکنون در شرایطی که ایران انتظار همراهی فعال‌تری دارد، سکوت سرد کرملین بیش از پیش معنادار به‌نظر می‌رسد. آنچه از اسناد اف‌اس‌بی برمی‌آید، یک پیام روشن دارد: روابط ایران و روسیه، اگرچه در ظاهر استراتژیک و چندجانبه جلوه می‌کند، اما در واقع رقابتی پنهان و شکاکانه در دل خود دارد. هر دو کشور در حال استفاده از یکدیگر هستند و اعتماد واقعی میان آن‌ها برقرار نیست. در چنین فضایی، انتظار تهران از کرملین برای همدلی یا حمایت در بحران‌های منطقه‌ای، بیش از حد خوش‌بینانه به‌نظر می‌رسد. مسکو به‌روشنی اولویت‌های خود را دارد و حتی اگر مجبور شود با دوستِ امروز، مانند دشمنی بالقوه رفتار خواهد کرد.

پس از روزها مذاکره فشرده و پرتنش، دولت فرانسه و گروه‌های طرفدار استقلال و غیر استقلال کالدونیای جدید به توافقی تاریخی دست یافتند که مسیر ساختن «ایالت کالدونیای جدید» را با هویتی دوگانه و خودمختاری گسترده هموار می‌کند. این توافق که به دنبال بیش از یک قرن استعمار و کشمکش‌های سیاسی در این قلمرو اقیانوس آرام حاصل شده، نویدبخش ثبات، مشارکت و توسعه اقتصادی و اجتماعی پایدار است. در پی ۹ روز، مذاکرات فشرده و دشوار بین دولت فرانسه و گروههای مختلف در کالدونیای جدید، که با یک دور نهایی ۲۴ ساعته بدون وقفه در بوگیوال (ایولین) در آخر این هفته به پایان رسید، طرف‌های درگیر در مسئله کالدونیای جدید سرانجام به توافقی تاریخی دست یافتند که آینده این سرزمین را رقم خواهد زد. این توافق، که تحت عنوان «ایالت کالدونیای جدید» شناخته می‌شود، نمایانگر تلاش دولت فرانسه، طرفداران استقلال و غیر استقلال برای ایجاد یک وضعیت پایدار و مشترک در این سرزمین است. مهم‌ترین ویژگی این توافق، ایجاد یک سازمان نهادی منحصربه‌فرد در چارچوب قانون اساسی جمهوری فرانسه است که می‌تواند توسط جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شود. همچنین در این سند آمده است که ملیت کالدونیایی با تابعیت دوگانه فرانسوی و کالدونیایی تعریف خواهد شد و این امر زمینه‌ساز ایجاد هویتی مشترک و پذیرفته شده برای همه ساکنان این سرزمین خواهد بود. این در مقایسه با سایر سرمین های فرادریایی وضعیتی استثنایی به کالدونیای جدید می دهد و می تواند به الگویی برای آنان در آینده تبدیل شود. مانوئل والس، وزیر امور خارجه فرانسه، این توافق را «یک مصالحه واقعی» خواند که می‌تواند زمینه ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی و اجتماعی کالدونیای جدید را فراهم کند. مذاکرات که از ماه فوریه آغاز و پس از توقفی در ماه مه، در ماه ژوئیه از سر گرفته شده بود، با نقش‌آفرینی کلیدی احزاب سیاسی مرکزی مانند «کالدونیای با هم» و «بیداری اقیانوسیه» و همچنین جبهه آزادیبخش ملی کاناک (FLNKS) به نتیجه رسید. از نکات کلیدی توافق می‌توان به امکان انتقال تدریجی اختیارات حاکمیتی در زمینه‌های دفاع، امنیت، ارز و عدالت از دولت فرانسه به کالدونیای جدید اشاره کرد که این انتقال منوط به تصویب در کنگره محلی و تایید عمومی از طریق مشورت خواهد بود. همچنین مقرر شده است که یک قانون ارگانیک ویژه و قانون اساسی مستقل کالدونیای جدید تا سال ۲۰۲۶ تصویب شود که هویت ملی، پرچم، و قوانین شهروندی این ایالت را تعیین خواهد کرد. جدول زمانی اجرای توافق شامل بازنگری قانون اساسی فرانسه در سپتامبر-اکتبر ۲۰۲۵، مشورت عمومی در فوریه ۲۰۲۶، تصویب قانون ارگانیک در مارس-آوریل ۲۰۲۶ و برگزاری انتخابات شهرداری و استانی در همان سال است. یکی از مهم‌ترین نقاط توافق، حل و فصل مسئله حساس تعیین فهرست رأی‌دهندگان است که شامل ۱۲ هزار نفر متولد کالدونیا و افرادی با حداقل ۱۵ سال اقامت در این سرزمین می‌شود. مذاکرات به دلیل اختلافات سخت میان طرفین تا لحظات پایانی بسیار پرتنش بود؛ اما با حضور فعال و میانجی‌گرایانه احزاب مرکزی و دخالت مستقیم رئیس جمهور امانوئل مکرون، سرانجام توافق نهایی در بامداد شنبه ۱۲ ژوئیه به امضا رسید. کالدونیای جدید، قلمرویی فرانسوی در اقیانوس آرام، که از قرن نوزدهم تحت استعمار فرانسه قرار گرفت، طی بیش از یک قرن رابطه پیچیده‌ای با پاریس داشته است. این سرزمین که جمعیت اصلی آن کاناک هستند، از زمان استعمار با چالش‌های عمیق هویتی، سیاسی و اقتصادی روبرو بوده است. استقرار فرانسه در این منطقه از سال ۱۸۵۳ آغاز شد و از آن زمان، روابط بین مردم کاناک و دولت مرکزی فرانسه مملو از تنش‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی بوده است. کالدونیای جدید تنها یکی از چندین سرزمین فرادریایی فرانسه است که پاریس طی قرن‌ها به دلایل استراتژیک، اقتصادی و سیاسی، آن را تحت سلطه خود درآورده است. دیگر مناطق فرادریایی مانند گوادلوپ، مارتینیک، رئونیون و پولینزی فرانسه و غیره هر یک با چالش‌ها و مسائل خاص خود در رابطه با استقلال، خودمختاری و توسعه مواجه بوده‌اند. روابط این سرزمین‌ها با فرانسه همواره ترکیبی از وابستگی اقتصادی، تضادهای هویتی و تلاش برای کسب خودمدیریتی بوده است که اغلب منجر به ناآرامی‌ها و مذاکرات پیچیده شده است. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، مسئله استقلال کالدونیای جدید است که در طول چند دهه گذشته منجر به برگزاری چندین همه‌پرسی و ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی شده است. گروه کاناک‌ها، به عنوان ساکنین اصلی، خواهان تشکیل دولت مستقل هستند، در حالی که جمعیت فرانسوی‌تبار و دیگر گروه‌ها تمایل دارند همچنان تحت حاکمیت فرانسه باقی بمانند. این تنش‌ها در کنار مسائل اقتصادی، از جمله کنترل و بهره‌برداری از منابع طبیعی غنی مانند معدن نیکل، و همچنین نابرابری‌های اجتماعی، موجب شده است این منطقه با مشکلات ساختاری پیچیده‌ای مواجه باشد.

فرهاد جهان بیگی این یاداشت به بررسی پدیده دولت‌گریزی (State-aversion) در میان کردها پرداختە و ریشه‌های تاریخی، اجتماعی و سیاسی آن را از دوران پیشاتاریخ تا عصر حاضر تحلیل می‌کند. با استناد به شواهد باستان‌شناسی و تاریخی، نشان داده می‌شود که با وجود نقش محوری سرزمین کردستان در شکل‌گیری اولین تمدن‌های بشری و توانایی کردها در مواجهه با قدرت‌های بزرگ، تمایل آن‌ها به ایجاد دولت‌های متمرکز به شیوه مرسوم کمتر بوده است. در عوض، ساختارهای خودمختار محلی، عشیره‌ای، شاهک‌نشین‌ها و امارات، الگوی غالب زیست سیاسی آن‌ها را تشکیل داده است. در دوران معاصر و پس از تجربیات تلخ با دولت‌های ملی-متمرکز، ایده کنفدرالیسم دموکراتیک به عنوان پاسخی به این دولت‌گریزی تاریخی و راه حلی برای آینده مطرح شده است.   چیستی دولت‌گریزی در بستر تاریخ کورد مفهوم دولت‌گریزی (State-aversion) در میان کردها به معنای بی‌اعتمادی عمیق و تاریخی به نهاد دولت و ترجیح ساختارهای خودمختار و غیرمتمرکز است. این پدیده‌ای چندوجهی است که ریشه‌های آن را می‌توان در اعماق تاریخ و تحولات اجتماعی این مردم جستجو کرد. این رویکرد، نه تنها واکنشی به سرکوب‌های دولت‌های مرکزی مدرن محسوب می‌شود، بلکه بخشی از یک الگوی زیست سیاسی دیرینه است که در آن، وفاداری به ایل-عشیره (نهاد خودفرمان)، حوزه نفوذ یا منطقه تحت حاکمیت بر وفاداری به یک نهاد دولتی متمرکز ارجحیت داشته است (van Bruinessen, 1992). این مقاله استدلال می‌کند که دولت‌گریزی کوردها، محصول هم‌افزایی عوامل تاریخی، ساختارهای اجتماعی بومی و تجربیات مواجهه با قدرت‌های بیرونی است و به تحول آن به سمت آرمان جوامع دموکراتیک در عصر حاضر می‌پردازد.   ریشه‌های پیشاتاریخی و تمایز در شکل‌گیری ساختارها برخلاف روایت‌های رایج درباره تمرکز تمدن‌های اولیه در بین‌النهرین سفلی، یافته‌های باستان‌شناسی اخیر نشان می‌دهند که سرزمین کردستان نقش محوری در شکل‌گیری اولین جوامع یکجانشین و توسعه کشاورزی ایفا کرده است. تحقیقات انجام‌شده در مراکز مطالعاتی نظیر Central Zagros Archaeological Project (CZAP) و دیگر نهادهای پژوهشی، شواهد قانع‌کننده‌ای ارائه می‌دهند که نخستین جوامع یکجانشین و شواهد اهلی‌سازی حیوانات و کاشت غلات در مناطق زاگرس-توروس- بین‌النهرین علیا (یعنی کوردستان بزرگ)، حتی پیش از چاتال‌هویوک در آناتولی و اریحا (جریکو) در فلسطین پدید آمده‌اند (Schmidt, 2012; Hodder, 2005).   از سوی دیگر، کشف و کاوش مکان‌های مذهبی باستانی مانند گوبکلی‌تپه (Göbeklitepe / گرێ مەرازان) و مجموعه تاش‌تپه‌لر (Taş Tepeler) در کردستان با قدمتی نزدیک به ۱۲۰۰۰ سال، نشان می‌دهد که این مناطق مهد ظهور سازماندهی‌های اجتماعی پیچیده و عقاید دینی پیشرفته بوده‌اند (Dietrich et al., 2019). این شواهد تاریخی گواهی بر آن است که اجداد کردها از دیرباز توانایی ایجاد ساختارهای اجتماعی پیچیده و سازمان‌یافته را داشته‌اند. با این حال، به نظر می‌رسد این سازماندهی‌ها لزوماً به سمت شکل‌گیری دولت‌های متمرکز و امپراتوری‌های بوروکراتیک سوق پیدا نکرده‌اند. در عوض، شاهد توسعه نظام‌های محلی و غیرمتمرکز بوده‌ایم که در آن، قدرت و مشروعیت بیشتر از آنکه از یک مرکز واحد نشأت گیرد، در سطح جوامع خودمدیر و خودفرمان توزیع شده بود.   تداوم خودمختاری و الگوی غیرمتمرکز در طول تاریخ: از هوری‌ها تا میرنشین‌ها پس از دوره پیشاتاریخی، تاریخ منطقه شاهد ظهور حکومت‌هایی چون هوری‌ها، گوتی‌ها، لولوبی‌ها، میتانی‌ها، اورارتو و ماننا بوده که بسیاری از آن‌ها ریشه‌هایی در سرزمین کردستان کنونی دارند (Diakonoff, 1985). این دولت‌ها، هرچند دارای قدرت‌های منطقه‌ای بودند، اما اغلب ساختاری محلی‌تر نسبت به امپراتوری‌های بزرگ‌تر داشتند. اوج این دوره با امپراتوری ماد رقم می‌خورد که خود یک قدرت منطقه‌ای وسیع بود. با این حال، پس از فروپاشی مادها و ادغام سرزمین آن در امپراتوری‌های بزرگ‌تر نظیر هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان، کردها عمدتاً در قالب ساتراپ‌نشین‌ها، شاهک‌نشین‌ها و ایالات نیمه‌خودمختار به حیات خود ادامه دادند (Garthwaite, 2005). این سیستم‌ها به آن‌ها اجازه می‌دادند تا درجه‌ای از خودمختاری داخلی را حفظ کنند و امور محلی خود را تحت مدیریت رهبران بومی اداره کنند.   در دوران اسلامی نیز این الگو تداوم یافت. کردها دارای امارات (Emirates)، میرنشین‌ها (Princely States) و حتی دولت‌های مستقل و نیمه‌مستقل متعددی بودند. در روایت‌های رسمی خلافت، امپراتوری عثمانی، صفویه و بعدتر ایران و ترکیه مدرن، این حکومت‌ها با برچسب‌هایی چون «یاغی»، «محلی»، یا «طایفه‌سالار» بی‌اعتبار شده‌اند. اما در واقع، آن‌ها ساختارهایی از حکمرانی حافظه‌محور را بازنمایی می‌کنند—ساختارهایی که حق مقاومت، حق حافظه و حق خودمدیری را در دل جغرافیای کوردی و بر بستر زبان و آیین خلق کرده‌اند. حکومت‌های هَزبانیان، روادیان، حسنویه، مروانیان، شدادیان، بنی عناز، ملوک شبانکاره (فضلویه)، هزاراسپیان (اتابکان لر بزرگ)، اتابکان لر کوچک (آل خورشید)، اردلان، امپراتوری ایوبیان، امارت‌های کلهر و پشتکوه و میرنشین‌های سوران، بابان و بوتان، هرچند به‌طور اسمی تحت سلطه خلافت‌ها و امپراتوری‌های بزرگ (مانند عثمانی و صفوی) قرار داشتند، اما در عمل خودمختاری گسترده‌ای داشتند و به صورت محلی اداره می‌شدند (McDowall, 2004). این وضعیت نشان‌دهنده ترجیح تاریخی برای حاکمیت محلی و غیرمتمرکز بر یک دولت متمرکز و بوروکراتیک بود. ساختار اجتماعی عشیره‌ای و سیستم‌های عرفی محلی، نقشی حیاتی در حفظ این خودمختاری ایفا می‌کردند و وفاداری به آن‌ها، اغلب قوی‌تر از وفاداری به یک نهاد دولتی دوردست بود.  گفتمان‌های مسلط در تاریخ‌نگاری اسلامی و دولت‌ملت‌ساز مدرن، کُردها را یا به‌مثابه حاشیه‌نشینانی بی‌قدرت، و یا به‌عنوان «مرزداران سلطه» تصویر کرده‌اند. چنین روایت‌هایی، چه در قالب خلافت‌محور عباسی و سلجوقی، چه در نثرهای مرکزگرای متأخر، در واقع کوشیده‌اند پروژه‌ی سازمان‌یافته‌ای از حذف حافظه‌ی سیاسی کوردستان را نهادینه کنند. در مقابل، بازخوانی حکومت‌های کُردی به ما نشان می‌دهد که شکل‌گیری قدرت در کوردستان، نه از مجرای مرکز و انتصاب، بلکه از دل شورا، کنفدراسیون ایلات، و تبارهای تاریخی نشأت می‌گیرد.   تجربیات مدرن و گذار به کنفدرالیسم دموکراتیک با ورود به عصر مدرن و فروپاشی امپراتوری‌های عثمانی و قاجار، سرزمین کوردستان میان دولت‌های ملی-متمرکز جدید (ترکیه، عراق، ایران و سوریه) تقسیم شد. این دولت‌ها، با ایدئولوژی ناسیونالیسم افراطی، به سیاست‌های آسیمیلاسیون (همگون‌سازی فرهنگی)، انکار هویت، و سرکوب خشونت‌آمیز علیه کوردها دست زدند (Natali, 2005). تجربیاتی نظیر عملیات انفال در جنوب، سیاست‌های سرکوب‌گرانه در شمال، فشارهای فرهنگی و بمباران در شرق و بی‌هویت گذاشتن در غرب، عملاً بی‌اعتمادی تاریخی کوردها به دولت را به اوج خود رساند. دولت‌های ملی برای کردها نه تنها تأمین‌کننده حقوق و رفاه نبودند، بلکه به تهدیدی برای موجودیت فرهنگی و حتی فیزیکی آن‌ها تبدیل شدند.  در پاسخ به این تجربیات تلخ و در راستای تداوم دولت‌گریزی تاریخی، در دهه‌های اخیر، به‌ویژه پس از فروپاشی نظام‌های دیکتاتوری در منطقه و ظهور جنبش‌های نوین کوردی، ایده کنفدرالیسم دموکراتیک (Democratic Confederalism) به عنوان یک پارادایم نوین برای سازماندهی سیاسی و اجتماعی مطرح شده است (Öcalan, 2011). این مفهوم که توسط عبدالله اوجالان تئوریزه شده، به دنبال ایجاد یک سیستم خودمدیریتی مردمی و غیرمتمرکز است که در آن، اجتماعات محلی و منطقه‌ای (کومون‌ها و کانتون‌ها) از طریق شوراهای منتخب خود امورشان را اداره می‌کنند. این سیستم بر پایه اصول اکولوژی اجتماعی، فمینیسم، و دموکراسی ریشه‌ای بنا شده و هدف آن، غلبه بر اشکال سلسله‌مراتبی و دولتی قدرت است (Bookchin, 1996).  مدل‌های عملی این نظریه را می‌توان در مناطقی مانند روژاوا (Rojava) یا اقلیم کردستان مشاهده کرد که هرچند با چالش‌های فراوانی روبه‌رو هستند، اما تلاشی برای تحقق خودمختاری دموکراتیک در غیاب یک دولت ملی-متمرکز کوردی هستند. این رویکرد به دنبال آن است که با حفظ هویت و حقوق کردها، از خطرات و چالش‌های ناشی از دولت‌های متمرکز دوری کند و به مردم اجازه دهد تا سرنوشت خود را در چارچوب یک جامعه دموکراتیک، غیرمتمرکز و بدون دولت‌ملت به شیوه کلاسیک تعیین کنند. این را می‌توان گذر از یک دولت‌گریزی واکنشی و منفی به سوی یک سازماندهی سیاسی ارادی و مثبت در نظر گرفت.   نتیجه‌گیری: چشم‌انداز آینده دولت‌گریزی و جوامع دموکراتیک دولت‌گریزی در میان کردها یک پدیده تاریخی عمیق است که از ساختارهای اجتماعی بومی، تجربیات طولانی‌مدت خودمختاری محلی و مواجهه با سیاست‌های سرکوب‌گرانه دولت‌های مرکزی نشأت می‌گیرد. تاریخ کردها نشان می‌دهد که توانایی ایجاد تمدن‌های پیشرفته و مقابله با امپراتوری‌ها را داشته‌اند، اما تمایلشان به دولت‌سازی متمرکز کمتر بوده است. در دوران معاصر، این دولت‌گریزی به سمت آرمان کنفدرالیسم دموکراتیک متحول شده است؛ الگویی که به دنبال ایجاد ساختارهای خودمدیر دموکراتیک و غیرمتمرکز است تا از طریق آن، حقوق و هویت کردها تضمین شود و از دام‌های دولت‌های ملی‌گرای سرکوب‌گر رهایی یابند. این گذار، مسیری پرچالش است، اما نشان‌دهنده یک گام مهم در بازتعریف رابطه کوردها با قدرت و سازماندهی سیاسی در قرن بیست و یکم است.  هویت کردی در قالب جغرافیای کنونی کشورهای اشغالگر کردستان، نه وضعیتی ایستا و ازپیش‌تعریف‌شده، بلکه فرآیندی سیال، کنش‌گر و همواره در بازتعریف است؛ فرآیندی که در بستر حذف، حاشیه‌نشینی، تبعید و انکار شکل گرفته است. در برابر گفتمان سلطه که خواهان حذف و همسان‌سازی است، کوردها با تکیه بر زبان، فرهنگ، مقاومت سیاسی و کنشگری فکری، تاریخی بدیل آفریده‌اند؛ تاریخی که در آن «دیگری»، نه قربانی صرف، بلکه فاعل معناست.   در نهایت، مسئله‌ی کرد در جغرافیای سیاسی کشورهای کنونی خاورمیانه، صرفاً یک مسئله‌ی قومی-ملی یا امنیتی نیست؛ بلکه بازتابی‌ست از بحران معنا در مفاهیمی چون «ملت» و «تاریخ ملی». تا زمانی که روایت‌های بدیل به‌رسمیت شناخته نشوند و تفاوت همچنان تهدید تلقی گردد، نه‌تنها کردها، بلکه دیگر ملیت‌های ساکن این جغرافیاها نیز از امکان همزیستی پایدار و دموکراتیک محروم خواهند ماند.   ارجاعات: Bookchin, M. (1996). The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Vol. 1. Cassell.   Central Zagros Archaeological Project (CZAP). (n.d.). Official Website. Retrieved from https://www.czap.org/   Dietrich, O., Notroff, J., & Schmidt, K. (2019). Göbekli Tepe and the Neolithic Revolution: An Argumentative Synthesis. In: J. Bintliff & C. Bronk Ramsey (Eds.), The Neolithic: A Transformative Revolution (pp. 53-73). Oxford University Press.   Diakonoff, I. M. (1985). The Pre-History of the Armenian People. Delmar, NY: Caravan Books.   Garthwaite, G. R. (2005). The Persians. Blackwell Publishing.   Hodder, I. (2005). The archaeology of Çatalhöyük. Journal of Archaeological Research, 13(3), 295-323.   McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds (3rd ed.). I.B. Tauris.   Natali, D. (2005). The Kurds and the State: Evolving National Identity in Iraq, Turkey, and Iran. Syracuse University Press.   Öcalan, A. (2011). Democratic Confederalism. Trans. J. Kendal. Cologne: International Initiative.   Schmidt, K. (2012). Göbekli Tepe: A Stone Age Sanctuary in Southeastern Anatolia. Berlin: De Gruyter.   van Bruinessen, M. (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. Zed Books.

در پی برگزاری مراسم نمادین روز گذشته شماری از نیروهای حزب کارگران کُردستان (پ.ک.ک) که با انهدام نمادین سلاح‌های خود به‌عنوان نشانه‌ای از ترک مبارزه مسلحانه همراه بود، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، صبح امروز در سخنرانی‌ای مهم، پایان مرحله‌ای تاریخی را اعلام کرد و از «پیروزی» سخن گفت. اردوغان صبح امروز شنبه ۲۱ تیرماه، در سخنرانی آغازین کمپ «مشورت و ارزیابی» حزب حاکم که در شهرستان قیزیل‌جا در استان آنکارا برگزار شد، از آغاز مرحله‌ای تازه در فرآیند حل منازعات داخلی خبر داد. او با اشاره به ۲۳ سال حاکمیت حزب عدالت و توسعه (آک پارتی) گفت: «ترک و کُرد و عرب، ۸۶ میلیون نفر، همه با هم پیروز شدیم. هر کسی که شکوه ملت و وطن ما را هدف بگیرد، مقابل ماست و مجالی برایش باقی نخواهد ماند.» اردوغان با اذعان به رویکردهای «فراقانونی و نامشروع» حکومت مرکزی چهار دهه گذشته، گفت:   «بهای این اشتباهات را همگی با هم پرداخت کردیم.» او با یادآوری اولین حملات مسلحانه حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) گفت:  بخشی از مسئولیت به گردن اشتباهات گذشته دولت بازمی‌گردد؛ از جمله مواردی چون استفاده از خودروهای سفید ‘توروس’، قتل‌های مشکوک، وقایع زندان دیاربکر، سوزاندن روستاها و آوارگی ناگهانی مردم. اشاره اردوغان به قتل‌های زنجیره‌ای دهه ۱۹۹۰ میلادی است که در جریان آن، نیروهای امنیتی ترکیه با خودروهای سفید موسوم به «بیاض توروس» هزاران شهروند کًرد را تنها به ظن ارتباط با جنبش کُردها ربودند و به قتل رساندند. با گذشت بیش از سه دهه از آن تاریخ هنوز سرنوشت قربانیان مشخص نشده است. او دوران ۴۱ ساله درگیری‌ها را دوره‌ای از «ساخت دیوارهای جدایی» توصیف کرد که به گفته او «اکنون فرو می‌ریزند.» رئیس‌جمهور ترکیه در ادامه با اشاره به تصمیم اخیر پ‌ک‌ک برای انحلال و ترک سلاح گفت: «دیروز، این سازمان به‌طور رسمی و طی مراسمی اعلام کرد که سلاح‌های خود را کنار گذاشته است. این بدان معناست که با گذشت ۴۷ سال، کشور ما در حال عبور از یکی از تلخ‌ترین و پرهزینه‌ترین فصل‌های تاریخ خود است.» وی هزینه اقتصادی درگیری‌های مسلحانه طی دهه‌های اخیر را حدود ۲ تریلیون دلار عنوان کرد و افزود: «امروز، صفحه جدیدی در تاریخ کشور گشوده شده و درهای ترکیه بزرگ و قدرتمند، یعنی 'قرن ترکیه'، به روی ما باز شده است.» اردوغان ضمن انتقاد از کسانی که در تلاش برای ایجاد خلل در این پروسه بودند،‌ خواستار برگزاری جشن‌های سراسری شد و گفت امروز کشورش «شکوهمندتر و امیدوارتر» از همیشه است. وی در ادامه با تأکید بر هویت اسلامی ترکیه گفت: «ما از سال ۷۵۰ میلادی به اسلام گرویدیم و از آن زمان تاکنون، وقتی می‌گوییم ترک، یاد مسلمان می‌افتیم.» او شهرهایی چون هرات، اصفهان، تبریز، دیاربکر و استانبول را به‌عنوان مراکز تاریخی فرهنگ و پیشرفت ترکی خواند و نبردهای تاریخی مانند «ملازگرد» و «فتح استانبول» را نماد وحدت و پیروزی مشترک ترک‌ها، کُردها و عرب‌ها دانست. اردوغان همچنین بر لزوم «همبستگی منطقه‌ای» تأکید کرد و شهرهایی چون سلیمانیه، اربیل، دیاربکر و ماردین را متعلق به «همه ما» خواند. او گفت: وقتی در جنگ جهانی اول به ما حمله کردند، دلیلش این بود که ترک و کُرد و عرب با هم نبودند. آنچه امروز در فلسطین می‌گذرد نیز نتیجه همان تفرقه است. او از آغاز مرحله‌ای تازه از گفت‌وگوهای سیاسی و قانونی در چارچوب پارلمان این کشور خبر داد و گفت گفت دیروز جلسه‌ای میان رئیس پارلمان و نمایندگان دم‌پارتی برگزار شده است که نشانه‌ای مثبت و امیدوارکننده است. او افزود: اکنون زمان گفت‌وگو است، نه تقابل مسلحانه. رودررو، با دل‌هایی گشوده با یکدیگر سخن خواهیم گفت. برای آغاز این فرآیند، کمیسیونی در مجلس ملی ترکیه تشکیل خواهد شد تا الزامات قانونی مرحله پیش‌رو را مورد بررسی قرار دهد. او ضمن ابراز امیدواری نسبت به مشارکت فراگیر احزاب و نمایندگان در این روند، افزود: «حمایت جدی مجلس از این فرآیند برای تداوم آن بسیار حیاتی است. ما، همراه با احزاب عدالت و توسعه ، آ‌ک‌پ، حزب حرکت ملی‌، م‌هـىپ، و حزب دموکراسی وبرابری خلق‌ها، دم‌پارتی، این مسیر را مشترکاً پیش خواهیم برد.» اردوغان همچنین با اشاره به همکاری پیشین با چهره‌هایی مانند سری ثریا اوندر عضو فقید هیئت امرالی، پروین بولدان و مدحت سنجر دو عضو دیگر این هیئت گفت:«ثابت شد که می‌توان نشست، گفت‌وگو کرد و به نتیجه رسید. امروز، ترک، کرد و عرب اگر کنار یکدیگر باشند، همگی حضور دارند. اما اگر از هم فاصله بگیرند، شکست حتمی است.» وی تأکید کرد که کُردها در سوریه و عراق نیز باید با این مسیر همسو شوند، چرا که «شرط موفقیت کامل همین وحدت» است. در همین راستا، بَسه هوزات، رئیس مشترک جامعه کُردستان (ک‌ج‌ک) دیروز پس از مراسم نمادین انهدام سلاح‌ها، دولت ترکیه را به تغییر قوانین و آغاز فرآیند عملی صلح فراخوانده بود. بسه هوزات همچنین خواستار آزادی عبدالله اوجالان، رهبر زندانی کُردها، و فراهم‌سازی شرایط بازگشت نیروهای گریلا به کشور برای مشارکت در مبارزات مدنی شد. هوزات تأکید کرد که پایان دادن به مبارزه مسلحانه تنها در صورتی ممکن است که دولت گام‌های واقعی برای عدالت، برابری و گفت‌وگو بردارد. به گفته او، بازگشت گریلاها به داخل و فعالیت مدنی آنان، می‌تواند به تقویت مبارزات دموکراتیک در ترکیه بینجامد.

روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در دیدار اخیر خود با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به‌طور تلویحی از امکان حمایت از حمله نظامی جدید اسرائیل به ایران در صورت ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی خبر داده است. این دیدار که روز دوشنبه در کاخ سفید انجام شد، با ابراز تمایل ترامپ به راه‌حل دیپلماتیک آغاز شد. او در حضور نتانیاهو گفت: «امیدوارم نیازی به بمباران مجدد ایران نباشد… نمی‌توانم تصور کنم که بخواهم چنین کاری را انجام دهم.» اما به گفته منابع بلندپایه آمریکایی و اسرائیلی، نتانیاهو در ادامه این نشست و در گفت‌وگویی خصوصی، به ترامپ هشدار داده که در صورت حرکت ایران به‌سوی ساخت سلاح هسته‌ای، اسرائیل بدون تردید حملاتی نظامی انجام خواهد داد. ترامپ نیز ضمن ابراز تمایل به دستیابی به توافقی دیپلماتیک با تهران، مخالفتی با این هشدار اسرائیل نکرده است. این گفت‌وگوها در حالی انجام می‌شود که پس از حملات ماه گذشته ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران، تنش‌ها میان تهران، واشنگتن و تل‌آویو افزایش یافته است. به باور ناظران، دولت ترامپ از تهدید حملات بیشتر به‌عنوان اهرمی برای کشاندن تهران به میز مذاکره استفاده می‌کند، در حالی که اسرائیل به موفقیت دیپلماسی تردید دارد و بر اقدامات پیشگیرانه نظامی تأکید می‌کند. یک مقام ارشد اسرائیل همچنین به این روزنامه گفته است که برای آغاز مجدد حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران، لزوماً منتظر چراغ سبز واشنگتن نخواهند ماند، هرچند اقدام در این زمینه می‌تواند با فشار آمریکا برای حفظ مسیر دیپلماتیک مواجه شود. وی افزوده است که اسرائیل می‌تواند در کوتاه‌مدت از حرکت سریع ایران به سمت بمب جلوگیری کند، از جمله با ادامه عملیات مخفی علیه دانشمندان هسته‌ای ارشد ایران و دیگر رهبران جمهوری اسلامی، همانگونه که پیش از این ضربات بزرگی به ایران وارد کرده‌اند. در همین حال، ایران تأکید کرده که تنها در صورتی حاضر به بازگشت به مذاکرات با آمریکا خواهد بود که تضمین‌هایی برای توقف حملات دریافت کند. این در حالی است که اگر ایران مذاکرات را طبق خواسته آمریکا پیش نبرد، بقای نظام جمهوری اسلامی ممکن است با تهدیدی جدی روبه‌رو شود.

دو هفته پس از پایان جنگ ۱۲ روزه با ایران، آثار و پیامدهای آن همچنان در حال ارزیابی است. اگرچه برنامه هسته‌ای ایران آسیب جدی دیده و تحلیل‌گران از عقب‌گرد چندساله آن سخن می‌گویند، اما مقامات جمهوری اسلامی نه‌تنها شکست را نپذیرفته‌اند، بلکه بر ادامه مسیر هسته‌ای و انقلابی خود پافشاری می‌کنند. رهبر ایران، علی خامنه‌ای، در پیامی تبلیغاتی مدعی شد که آمریکا برای نجات اسرائیل مجبور به مداخله شده و ایران به آن «سیلی زده است». در واکنش بە این اظهارات، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این روایت را تحریف تاریخ خواند و هشدار داد که ایران باید به نظم جهانی بازگردد، در غیر این صورت با عواقب جدی‌تری روبه‌رو خواهد شد. تا مقطع کنونی، ایران نه تنها نشانه‌ای از عقب‌نشینی خود را از برنامه غنی‌سازی نشان نداده است، بلکه با اخراج بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و تهدید به خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، سطح شفافیت را به‌شدت کاهش داده است. در داخل نیز فضای امنیتی شدت یافته، مخالفان و اقلیت‌ها با موجی از بازداشت و اعدام‌ها مواجه‌اند، و شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی در گفتمان رسمی پررنگ‌تر شده‌اند. در همین رابطە، روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی این پرسش را مطرح می‌کند که در چنین شرایطی، گزینه بعدی ایالات متحده چیست؟ آیا واشنگتن از ابزارهای دیپلماتیک برای تثبیت دستاوردهای نظامی بهره خواهد گرفت یا این دستاوردها را به‌تدریج از دست خواهد داد؟ به گفته مقامات آمریکایی، استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید، قرار است با وزیر امور خارجه ایران دیدار کند. تهران خواهان کاهش تحریم‌ها و همکاری در یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی است، در حالی که واشنگتن شروط مشخصی دارد: نابودی کامل مواد و زیرساخت‌های غنی‌سازی باقی‌مانده، اعمال محدودیت‌های شدید بر برنامه موشکی ایران، پایان حمایت از گروه‌های تروریستی منطقه‌ای، و بازگشت کامل بازرسان آژانس. برای افزایش فشار، آمریکا می‌تواند از مکانیسم «بازگشت سریع» تحریم‌های سازمان ملل استفاده کند؛ تحریم‌هایی که پس از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ لغو شده بودند. این تحریم‌ها نه تنها غنی‌سازی و توسعه موشک‌های دارای قابلیت هسته‌ای را ممنوع می‌کنند، بلکه سایر کشورها را نیز از همکاری با ایران در این زمینه‌ها بازمی‌دارند. همچنین، تحریم‌های نفتی — با توجه به افزایش صادرات نفت ایران به بالاترین سطح در هفت سال گذشته — به عنوان یکی از ابزارهای مؤثر فشار اقتصادی، همچنان اهمیت زیادی دارند.

دریای سرخ، یکی از مهم‌ترین شریان‌های تجارت بین‌المللی، در ماه‌های اخیر بار دیگر به کانون تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است. این آبراهه استراتژیک که زمانی سالانه بیش از یک تریلیون دلار کالا از آن عبور می‌کرد، اکنون با افت شدید تردد کشتی‌های تجاری و تغییر مسیر ناوگان‌های حمل‌ونقل مواجه است؛ بحرانی که نه‌تنها امنیت دریایی را تهدید می‌کند، بلکه اثرات اقتصادی زنجیره‌ای بر تجارت جهانی، قیمت کالاها، بازار انرژی و زنجیره تأمین جهانی بر جای گذاشته است. در تازه‌ترین دور از حملات دریایی، گروه حوثی‌های یمن که مورد حمایت ایران هستند، دو کشتی تجاری با اسامی Magic Seas و Eternity C با پرچم لیبریا و مدیریت یونانی را هدف قرار دادند کشتی Magic Seas روز یکشنبه مورد حمله قرار گرفت و تمامی خدمه آن پیش از غرق شدن تخلیه شدند. اما کشتی Eternity C که روز دوشنبه هدف قرار گرفت، سرنوشتی فاجعه‌بارتر داشت. در این حمله، دست‌کم چهار تن از خدمه کشته شدند، ۱۰ نفر نجات یافتند و ۱۱ نفر همچنان مفقود هستند. بر اساس گزارش نیروی دریایی اتحادیه اروپا، حوثی‌ها در این حمله از راکت‌انداز، سلاح‌های سبک، پهپادهای انتحاری و قایق‌های بدون سرنشین حامل مواد منفجره استفاده کردند. این کشتی سرانجام در ساعت ۷:۵۰ صبح چهارشنبه غرق شد. هر دو کشتی، طبق برخی ارزیابی‌ها، به‌دلیل ارتباط غیرمستقیم با منافع اسرائیل هدف قرار گرفتند. کمپین دریایی حوثی‌ها و افت بی‌سابقه در تجارت جهانی از نوامبر ۲۰۲۳ تاکنون، حوثی‌ها بیش از ۱۰۰ حمله دریایی علیه کشتی‌های تجاری انجام داده‌اند؛ حملاتی که ابتدا با هدف اعمال فشار بر اسرائیل در جنگ غزه صورت گرفت، اما به‌مرور به کشتی‌های آمریکایی، اروپایی و حتی آسیایی نیز گسترش یافت. این وضعیت، عملاً مسیر دریای سرخ و کانال سوئز را – که حدود ۱۲ درصد از کل تجارت دریایی جهان از آن می‌گذرد – از معادلات تجاری بسیاری از شرکت‌ها خارج کرده است. بسیاری از غول‌های کشتیرانی، از جمله Maersk، مجبور شده‌اند مسیرهای خود را از دریای سرخ به‌سمت دماغه امید نیک در جنوب آفریقا تغییر دهند. این تصمیم باعث افزایش چشمگیر زمان حمل‌ونقل (تا دو هفته بیشتر) و افزایش هزینه‌های سوخت، بیمه و تدارکات شده است. پیامدهای این وضعیت، تنها محدود به حمل‌ونقل دریایی نیست؛ بلکه بر قیمت نهایی کالاها، تورم جهانی، هزینه‌های مصرف‌کنندگان، و حتی توازن تجاری بسیاری از کشورها نیز اثر گذاشته است. در واقع، این بحران دریایی به یکی از محرک‌های جدید ناپایداری اقتصادی جهانی بدل شده است؛ در شرایطی که هنوز بسیاری از زنجیره‌های تأمین از شوک‌های ناشی از جنگ اوکراین و پیامدهای پاندمی کرونا رهایی نیافته‌اند. پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی علاوه بر خسارات اقتصادی، این حملات خسارات انسانی و زیست‌محیطی قابل‌توجهی به‌همراه داشته‌اند. نشت نفت از کشتی Eternity C، خطرات ناشی از غرق‌شدن کشتی‌ها در مسیرهای شلوغ دریایی، و تهدید زیرساخت‌های دریایی منطقه، احتمال بروز فاجعه‌ای زیست‌محیطی در دریای سرخ را افزایش داده است. نماینده ویژه سازمان ملل در امور یمن، هانس گروندبرگ، با ابراز نگرانی از تشدید تنش‌ها، هدف قرار دادن کشتی‌های غیرنظامی را «غیرقابل‌قبول و تهدیدی برای کل نظم تجارت جهانی» خوانده است.

در حالی که عراق خود را برای انتخابات سرنوشت‌ساز نوامبر ۲۰۲۵ آماده می‌کند، محمد شیاع السودانی نخست‌وزیر عراق با بحرانی امنیتی و سیاسی مواجه است که می‌تواند آینده دولت و ثبات این کشور را تحت تأثیر قرار دهد. محور این بحران، تلاش سودانی برای انحصار سلاح در دست دولت و پایان دادن به فعالیت گروه‌های شبه‌نظامی است که همسو با ایران و برخلاف خواست دولت و مرجعیت دینی عمل می‌کنند. عراق درصدد آمادەکردن خود برای انتخابات سال ٢٠٢٥ است کە احتمال می‌رود در نوامبر برگزار شود. با این وجود، بحران امنیتی و سیاسی و بویژە وجود گروه‌های شبە نظامی این انتخابات را ت حت تاثیر خود قرار دادە است. این گروه‌ها که نقش کلیدی در سیاست و امنیت عراق دارند، حاضر به تسلیم سلاح‌های خود نیستند و این موضع‌گیری، تنش‌ها را در آستانه انتخابات به اوج رسانده است. سودانی، که پس از سال‌ها فعالیت در سایه نهادهای دولتی اکنون به دنبال کسب دوره دوم نخست‌وزیری است، در نهم ژوئیه ۲۰۲۵ در نجف اعلام کرد که برنامه دولت وی منطبق با «راهنمایی‌های مرجعیت دینی آیت‌الله علی سیستانی» درباره انحصار سلاح در دست دولت و مبارزه با فساد است. او بر نقش قبیله‌ها در حمایت از این روند تاکید کرد. با این حال، فشارها و مخالفت‌های گروه‌های مسلح که سلاح خود را «ودیعه امام مهدی» می‌دانند، سد راه اجرای این برنامه شده است. این گروه‌ها به‌ویژه کتائب حزب‌الله ، یکی از پرنفوذترین نیروهای شبه‌نظامی عراق، ضمن رد درخواست‌ها برای تحویل سلاح، آن را امانتی می‌دانند که تنها امام زمان می‌تواند درباره آن تصمیم بگیرد. ابو علی العسکری، مسئول امنیتی این گروه، با انتشار بیانیه‌ای به شدت از مقتدی صدر و مدافعان انحصار سلاح انتقاد کرد و خواستار تمرکز بر سلاح «اشغالگران آمریکایی و ترک» شد. از سوی دیگر، مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و یکی از اصلی‌ترین حامیان تحویل سلاح به دولت، در بیانیه‌ای محکم اعلام کردە است: تسلیم سلاح به دولت و انحلال میلیشیاها تنها راه اصلاح، استقلال عراق و پایان فساد است.» او تاکید کرد که انتخابات پیش‌رو باید بدون حضور سلاح‌های منفرد برگزار شود تا اراده واقعی مردم تحقق یابد. این دیدگاه در میان گروه‌های سیاسی و مردمی محبوبیت فراوان دارد، اما با مقاومت شدید گروه‌های شبه‌نظامی روبه‌رو است که همچنان بر حفظ نفوذ خود در ساختار سیاسی اصرار دارند. در چنین فضایی، نخست‌وزیر سودانی تلاش می‌کند تا حمایت مرجعیت دینی و گروه‌های عشایری را به دست آورد و بین فشارهای داخلی و خارجی تعادل برقرار کند. با این حال، تحلیلگران سیاسی معتقدند که شرایط کنونی عراق بسیار پیچیده‌تر از گذشته شده است. یک مقام بلندپایه شیعی در چارچوب هماهنگی گروه‌های سیاسی به «العربی الجدید» گفت: فضای سیاسی نشان می‌دهد که کاهش نفوذ ایران در بغداد هنوز عملی نشده و گروه‌های مسلح احساس می‌کنند که ممکن است با تغییرات منطقه‌ای و مذاکرات هسته‌ای ایران، پشت آنها خالی شود. به گفته وی، این امر باعث شده که گروه‌های مسلح تا حد زیادی محافظه‌کارانه عمل کنند و حاضر به تسلیم سلاح پیش از انتخابات نباشند. همچنین، نقش گروه‌های شبه‌نظامی نزدیک به ایران در عراق مانند کتائب حزب‌الله، عصائب اهل الحق و دیگر نیروهای حشد الشعبی، موضوعی است که به شدت بر روند سیاسی و امنیتی آن کشور تأثیرگذار است. این گروه‌ها معتقدند که سلاح‌شان بخشی از استراتژی دفاعی و امنیتی کشور است و تحویل آن به دولت می‌تواند باعث آسیب به ثبات عراق شود. همین اختلافات باعث شده که گفت‌وگوها درباره آینده سلاح گروه‌ها بسیار دشوار و پرتنش باشد و هرگونه تصمیم جدی در این زمینه ممکن است منجر به تشدید درگیری‌های داخلی شود. در چنین شرایطی، برخی سیاستمداران عراقی و تحلیل‌گران پیشنهاد می‌کنند که عراق به مدلی شبیه نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان، نیاز دارد؛ فردی که بتواند میان گروه‌های مختلف شبه‌نظامی و دولت تعادل برقرار کند و فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را مدیریت کند. با این حال، تعدد و پیچیدگی نقش‌های گروه‌های مسلح در عراق، یافتن چنین میانجی‌ای را بسیار دشوار ساخته است. انتخابات پیش‌رو در نوامبر ۲۰۲۵ به عنوان نقطه عطفی در تعیین سرنوشت سیاسی و امنیتی عراق شناخته می‌شود. توانایی نخست‌وزیر سودانی در مدیریت بحران سلاح گروه‌های مسلح و ایجاد وفاق ملی، تعیین‌کننده آینده ثبات و توسعه کشور خواهد بود. خلع سلاح شبه‌نظامیان نه تنها به معنای اجرای قانون است، بلکه گامی حیاتی در جهت کاهش تنش‌های داخلی و فراهم آوردن زمینه‌ای برای حل اختلافات از طریق دیپلماسی است. تحلیلگران معتقدند که فشار برای خلع سلاح گروه‌های وابسته به ایران، هرچند خواسته‌ای ملی در عراق محسوب می‌شود، اما همزمان در راستای استراتژی گسترده‌تر آمریکا برای مهار نفوذ منطقه‌ای ایران نیز قرار دارد. در ماه‌های اخیر، روند تضعیف نیروهای نیابتی ایران با شتاب بیشتری پیش رفته و این تحولات می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بازتعریف معادلات قدرت در عراق و بهبود امنیت منطقه‌ای ایفا کند، که به نفع هر دو کشور عراق و آمریکا خواهد بود.

در نخستین سفر آسیایی خود از زمان تصدی مقام وزارت خارجه، مارکو روبیو روز جمعه در حاشیه نشست‌های منطقه‌ای آسه‌آن در کوالالامپور با وانگ یی، وزیر خارجه چین، دیدار کرد؛ نشستی که در بحبوحه افزایش تنش‌های تجاری میان واشنگتن و پکن برگزار شد. نخستین دیدار مارکو روبیو و وانگ یی، وزیر امور خارجە جین امروز ١١ ژوئیە ٢٠٢٥ برگزار شد.این نخستین گفت‌وگوی حضوری دو دیپلمات ارشد از زمان بالا گرفتن اختلافات بر سر تعرفه‌هاست؛ اختلافاتی که با تصمیم دولت ترامپ برای اعمال تعرفه‌های گسترده بر کالاهای چینی و سایر کشورهای آسیایی تشدید شده است. چین هشدار داده که در صورت اجرای مجدد این اقدامات تنبیهی در ماه آینده، واکنش سختی نشان خواهد داد. روبیو که با هدف تقویت نقش آمریکا در منطقه هند و اقیانوس آرام به آسیا سفر کرده، در اجلاس شرق آسیا و نشست مجمع منطقه‌ای آسه‌آن در کنار نمایندگانی از ژاپن، کره جنوبی، استرالیا، روسیه، هند، اتحادیه اروپا و کشورهای جنوب شرقی آسیا حضور دارد. در این رابطە، وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرده است که او در این سفر با وزرای امور خارجه تایلند، کامبوج و اندونزی نیز دیدار داشته است. بنابە گزارش رویترز روبیو در سخنرانی خود خطاب به مقامات جنوب شرقی آسیا، بر تعهد ایالات متحده به منطقه تأکید کرده و گفته است که هند و اقیانوس آرام همچنان «نقطه کانونی سیاست خارجی واشنگتن» باقی خواهد ماند. در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند تا اولویت‌های استراتژیک خود را از خاورمیانه و اروپا به آسیا بازگرداند، تصمیم اخیر ترامپ برای وضع تعرفه‌های جدید بر واردات از کشورهای آسیایی، سایه‌ای سنگین بر سفر روبیو انداخته است. بر اساس اعلام رسمی، تعرفه‌های جدید شامل ۲۵ درصد بر کالاهای وارداتی از ژاپن، کره جنوبی و مالزی، ۳۲ درصد بر اندونزی، ۳۶ درصد بر تایلند و کامبوج، و ۴۰ درصد بر میانمار و لائوس خواهد بود. پکن که هدف اصلی این تعرفه‌هاست، تا ۱۲ اوت فرصت دارد تا با کاخ سفید به توافقی برسد. این در حالی است که چین تهدید کرده اقداماتی تلافی‌جویانه علیه کشورهایی که در راستای محدودسازی دسترسی چین به زنجیره‌های تأمین با آمریکا همکاری می‌کنند، در دستور کار قرار خواهد داد. بر پایه گزارش منتشر شده از رویترز،‌ روبیو در جریان این سفر تلاش خواهد کرد این پیام را منتقل کند که ایالات متحده همچنان می‌تواند شریک قابل‌اعتمادتری نسبت به چین برای منطقه باشد؛ پیامی که در بحبوحه بحران‌های تجاری و رقابت فزاینده استراتژیک، بیش از هر زمان دیگری به آزمون گذاشته شده است.

مراسم خلع سلاح نمادین از سوی برخی از گریلاهای حزب کارگران کُردستان (پ‌ک‌ک) به پایان رسید. گفته می‌شود این مراسم در کنار غار جاسنه و به دلایل امنیتی، بدون حضور روزنامه‌نگاران برگزار شده است. دقایقی قبل، مراسم خلع سلاح نمادین گریلاهای حزب کارگران کردستان در غار جاسنە، در اقلیم کردستان پایان یافت. برای شرکت در این مراسم، دو هیئت از ترکیه و کرُدستان ترکیه وارد اقلیم کُردستان شده بودند. هیئت نخست به رهبری احمد ترک و هیئت دوم به رهبری تونجر بکرخان، رئیس مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (DEM) در این مراسم حضور داشتند. در پایان این مراسم، بیانیه‌ای از سوی گروه «صلح و جامعه‌ی دموکراتیک» قرائت شد. در این بیانیه تأکید شده است که هدف از این اقدام، نشان دادن حسن نیت برای ورود به مرحله‌ای نوین از مبارزه، بر پایه‌ی سیاست دموکراتیک، مبارزه‌ی مدنی و حقوقی است. به گفته‌ی این گروه، خلع سلاح صورت‌گرفته پاسخی است به دو فراخوان مهم از سوی عبدالله اوجالان در فراخوان ۲۷ فوریه ۲۰۲۵ با عنوان «صلح و جامعه‌ی دموکراتیک» و فراخوان ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵ بودە است. بیانیه بر تأثیر عمیق اندیشه‌های عبدالله اوجالان تأکید دارد و مشارکت‌کنندگان در این اقدام، حمایت کامل خود را از دیدگاه‌های او در زمینه‌ی گذار از مبارزه‌ی مسلحانه به مبارزه‌ی مدنی، سوسیالیستی و مبتنی بر پارادایم دموکراسی خلق‌محور ابراز داشته‌اند. در بخشی از بیانیه آمده است: با اراده‌ای آزاد، سلاح‌های خود را کنار می‌گذاریم تا فضا برای تصویب قوانین و سازوکارهای انتگراسیون دموکراتیک فراهم شود. این گروه، خلع سلاح خود را تلاشی برای پاسخ‌گویی به نیاز فوری خلق‌های منطقه به صلح، آزادی و عدالت در شرایط پر تنش خاورمیانه دانسته‌اند . در بیانیه همچنین از تمام نیروهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی—از جمله زنان، جوانان، کارگران، روشنفکران، وکلا، هنرمندان و سیاست‌مداران—دعوت شده است تا ضمن درک اهمیت این گام تاریخی، با این حرکت همراهی و همبستگی نشان دهند. بخش دیگری از بیانیه به درخواست مشخص برای آزادی عبدالله اوجالان و پیشبرد راه‌حل دموکراتیک مسئله‌ی کُرد اختصاص یافته است. این گروه خواستار حمایت بین‌المللی از تلاش‌های صلح‌طلبانه شده و تأکید کرده‌اند که دستیابی به موفقیت در مرحله‌ی جدید، نیازمند همیاری وسیع منطقه‌ای و جهانی است. در پایان بیانیه آمده است: ظلم و استثمار به پایان خواهد رسید، آزادی و همبستگی پیروز این دوران خواهند بود! موفقیت در مرحله‌ی صلح و جامعه‌ی دموکراتیک قطعا تحقق خواهد یافت. غار جاسنه برای کُردها از جایگاه تاریخی ویژه‌ای برخوردار است. در سال ۱۹۲۳، پس از بمباران هواپیماهای انگلیسی، شیخ محمود حفید، یکی از رهبران برجسته‌ی کُرد که مردم را به مبارزه علیه انگلیسی ها فراخوانده بود، از سلیمانیه به این غار پناه برد و آن را به محلی برای اقامت و چاپ روزنامه تبدیل کرد. نخستین شماره‌ی روزنامه‌ی «بانگی حەق» را نیز در همین مکان منتشر نمود.

در ۹ ژوئیه ۲۰۲۵، ژنرال یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، در نامه‌ای بی‌سابقه و مستقیم خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، شکست راهبرد هسته‌ای و نیابتی جمهوری اسلامی را اعلام و خامنه‌ای را در برابر انتخابی سرنوشت‌ساز قرار داد. نهم ژوئیە یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل نامەای را بە رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی خامنەای ارسال کرد. وزیر پیشین دفاع اسرائیل نامه‌اش را با لحنی شخصی آغاز کردە و می نیوسد: ما هرگز با یکدیگر ملاقات نکرده‌ایم، اما اطمینان دارم درباره هم بسیار می‌دانیم.» در این نامە گالانت مدعی شدە است طی سه دهه تصمیم‌های رهبری جمهوری اسلامی، دکترین، گروه‌های نیابتی و ساختار منطقه‌ای ایران را با دقت دنبال کرده است. او می‌نویسد که در مقام وزیر دفاع اسرائیل، وظیفه‌اش یکپارچه‌سازی اطلاعات، نیروی هوایی و دکترین راهبردی برای مقابله با ایران بوده است. جنگ ۱۲روزه ما و ایالات متحده، نه فقط یک عملیات نظامی بلکه فروپاشی راهبردی سیستم شما بود. برنامه‌ای که مانند چاقوی داغ در کره، از حلقه آتش شما گذشت و آن را در هم شکست. گالانت در این نامە تشریح می‌کند که «حلقه آتش» ایران شامل حماس در جنوب، حزب‌الله در شمال، سوریه و عراق در شرق و حوثی‌ها در جنوب‌شرق بوده است. هدف آن، محاصره اسرائیل با نیابتی‌ها و حفظ جنگ فرسایشی برای رسیدن به روزی بود که اسرائیل «فتح» شود. در این نامە او بە رهبر ایران هشدار می‌دهد: «شما خواستید زرادخانه‌ای از موشک‌های سنگین، دقیق و دوربرد بسازید... و در مرکز همه‌چیز، یک هدف کلیدی بود: دستیابی به سلاح هسته‌ای.» اما به‌گفته‌ی او، تمام این ساختار، اکنون فروپاشیده است. گالانت با اشارە به حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بە اسرائیل، آن را نتیجه مستقیم حمایت ایران دانستە و می نویسد: شاید فراتر از نیت شما بود. اما مسئولیت با شماست. شما عزم ما را، دقت سلاح‌هایمان و توانمندی نیروهایمان را دست‌کم گرفتید. اما پاسخ ما ساختاری، پیوسته و دقیق بود. در بخش اصلی نامه، گالانت به شرح حملات اسرائیل علیه ساختار نظامی ایران پرداختە و می‌نویسد: ما بر فراز تهران همان‌طور پرواز کردیم که بر فراز تل‌آویو. سامانه‌های S-300 شما را زدیم و پدافندتان را نابود کردیم. برنامه هسته‌ای‌تان را سال‌ها عقب انداختیم. او با لحنی هشدارآمیز می افزاید: «ما همه‌چیز را می‌بینیم. همه‌چیز را می‌شنویم. همه‌جا حضور داریم. حتی گفتگوهای خصوصی شما با نزدیک‌ترین هم‌پیمانانتان... در بسیاری جهات، ما بیش از آنکه شما درباره خود بدانید، درباره شما می‌دانستیم.» گالانت در این نامە ادعا می کند کە حسن نصرالله بارها از خامنه‌ای خواست تا وارد جنگ شود، اما رهبر ایران از ورود بە جنگ امتناع کرد و در ادامە می نویسد: «گفتید حزب‌الله ذخیره راهبردی شماست. اما زمانی که دکترین‌تان فرو ریخت، او آنجا نبود.» او می افزاید: حماس خنثی شد. حزب‌الله نابود شد. اسد از میان رفت. جانشینش راهی دیگر در پیش گرفت. کشورهای خلیج و عراق دیگر همراهتان نیستند. منطقه از شما عبور کرده است.» به گفته گالانت، جمهوری اسلامی با ۹۰ میلیون جمعیت و سرزمینی بزرگ، امروز بیش از همیشه بی‌پناه است. نیابت‌ها که ستون راهبردی ایران بودند، اکنون به نقطه‌ضعف تبدیل شده‌اند. شما گزینه‌هایی دارید. اما هیچ‌کدام آسان نیست. می‌توانید نیروهای نیابتی را بازسازی کنید، اما ما در چند ماه، آنچه را در چند دهه ساختید، نابود کردیم. می‌توانید توسعه برنامە هسته‌ای خود را تسریع کنید، اما ما خواهیم دید، خواهیم زد و جایگزینی‌اش برای شما دشوار خواهد بود... پیگیری سلاح هسته‌ای اکنون دیگر یک قمار نیست — یک رؤیاست. در این نامە، گالانت با تردید امکان دستیابی بە تفاهم از سوی ایران را مورد توجە قرار دادە و می‌نویسد: آیا رژیم‌تان، که بر اساس مقاومت و سخت‌گیری ایدئولوژیک بنا شده است، توان تحمل مصالحه را دارد؟ شما برنامه‌تان را در عصر آنالوگ ساختید. اما امروز، ابزارهای سایبری، ماهواره‌ها، تحلیل داده‌ها و منابع انسانی، همه‌چیز را آشکار می‌کنند. دانش ما عمیق‌تر، اهداف‌مان گسترده‌تر، و گزینه‌های شما محدودتر شده‌اند. در پایان، گالانت هشدار می دهد: هنگامی که به گام بعدی می‌اندیشید، در نظر بگیرید که چگونه ما می‌دانستیم افراد شما چه کسانی‌اند، چه مسئولیتی دارند، و کجا زندگی می‌کنند. وقتی به اطراف اتاق نگاه می‌کنید، از خود بپرسید: چه کسی واقعاً وفادار است؟ اگر بار دیگر اشتباه کنید — ما آنجا خواهیم بود، منتظر. تحلیل‌گران از موقعیتی سخن می‌گویند که در آن، اسرائیل ابتکار عمل را در دست گرفته و ایران در موقعیتی بی‌دفاع و محدودشده گرفتار شده است. اکنون ایران در وضعیت آچمز قرار گرفتە است — وضعیتی که در آن، هر حرکتی می‌تواند کشور را بیشتر به فروپاشی نزدیک کند.

امیر خنجی حملات هماهنگ و کم‌سابقه جریان پایداری به مسعود پزشکیان، تنها پاسخی به یک مصاحبه جنجالی نیست؛ بلکه نشانه‌ای است از تلاشی دوباره برای بازگشت به مرکز قدرت در جمهوری اسلامی ایران است. جریانی که از حذف در ساختار تصمیم‌گیری نگران است، اکنون آماده است حتی به بهای تهدید ثبات داخلی، حذف دولت، و حتی عبور از خطوط قرمز پیشین، خود را بر رأس هرم قدرت تحمیل کند. آینده این تقابل، بیش از هر چیز، به واکنش علی خامنه‌ای بستگی دارد: یا پایداری‌ها به قدرت بازمی‌گردند، یا برای همیشه کنار زده خواهند شد. در روزهای اخیر، موجی از حملات تند، سازمان‌یافته و کم‌سابقه از سوی نمایندگان وابسته به جریان موسوم به «پایداری» و چهره‌های نزدیک به این طیف علیه مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به‌ویژه پس از مصاحبه‌اش با تاکر کارلسون، شکل گرفته است. در این مصاحبه، پزشکیان با تأکید بر لزوم گفت‌وگو با آمریکا، همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، و تمایزگذاری میان مردم آمریکا و حکومت آن، مواضعی اتخاذ کرد که به مذاق این جریان خوش نیامد. در واکنش، ۲۶ نماینده مجلس، که همگی از چهره‌های شاخص پایداری محسوب می‌شوند،  با انتشار بیانیه‌ای مشترک، به شدت به این سخنان تاختند. نام‌هایی چون حمید رسایی، مرتضی آقاتهرانی، بیژن نوباوه، زهره لاجوردی و امیرحسین ثابتی در میان امضاکنندگان دیده می‌شود. آنان اظهارات پزشکیان را «از موضع ضعف» و «ناامیدکننده» توصیف کردند و هشدار دادند که چنین مواضعی ممکن است آمریکا را به «محاسبه‌ای غلط» درباره توانمندی‌ها و اراده جمهوری اسلامی ایران سوق دهد. هم‌زمان، رضا عاشری، عضو شورای شهر رشت و از فعالان سابق ستاد انتخاباتی سعید جلیلی، در اقدامی جنجالی، در صفحه اینستاگرام خود به اسرائیل «پیشنهاد» کرد که مسعود پزشکیان را «ترور» کند. هرچند او در ادامه مدعی شد که این اظهارات «طنز» بوده است، اما موج گسترده واکنش‌ها و ورود دادستانی گیلان به موضوع، او را در معرض پیگرد قضایی قرار داد. اما پرسش اساسی این است: آیا این حجم از حمله و هجمه صرفاً به‌دلیل یک مصاحبه رسانه‌ای است؟ یا باید آن را نشانه‌ای از یک منازعه عمیق‌تر در درون ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایران دانست؟ جریان پایداری چه چیزی را هدف گرفته و از چه چیزی نگران است؟ بازگشت پایداری‌ها به حاشیه پس از انتخابات شکست سعید جلیلی در انتخابات ۱۴۰۳ و پیروزی مسعود پزشکیان، برای جریان پایداری صرفاً یک ناکامی انتخاباتی نبود، بلکه نشانه‌ای آشکار از افول نفوذ سیاسی و گفتمانی آن‌ها در سطوح بالای تصمیم‌گیری نظام به شمار می‌رفت. این جریان که همواره خود را وارث «خط اصیل انقلاب» و مدعی قرائت ناب از منظومه ولایت فقیه می‌دانست، پس از این شکست، عملاً به حاشیه رانده شد. در روزهای منتهی به جنگ ۱۲ روزه، چهره‌های نزدیک به پایداری بی‌سابقه‌ترین انتقادها را، هرچند عمدتاً غیرمستقیم، متوجه فرماندهان ارشد سپاه، از جمله محمد باقری و امیرعلی حاجی‌زاده، و حتی شخص علی خامنه‌ای کردند. این انتقادها در ظاهر در لفافه مطرح می‌شدند، اما در بطن خود حامل پیام‌هایی آشکار درباره نارضایتی از مدیریت کلان نظام بودند. در برخی موارد، این نارضایتی با کنایه‌هایی از لزوم «بازنگری در ساخت قدرت» و حتی «عبور نرم از رهبری» همراه بود؛ کلیدواژه‌هایی که هرچند در سطح رسمی بیان نشد، اما در لایه‌های زیرین رسانه‌های همسو و شبکه‌های اجتماعی منتسب به پایداری به‌وضوح دیده می‌شد. سکوت این جریان در جریان جنگ، و بازگشت ناگهانی و تهاجمی آن پس از آتش‌بس، نه نشانه بی‌تفاوتی، بلکه بیانگر یک عقب‌نشینی تاکتیکی بود؛ نوعی انتظار محتاطانه برای بازتنظیم موقعیت و یافتن فرصت مناسب برای بازگشت مجدد به صحنه. حملات اخیر به پزشکیان را باید در همین چارچوب فهمید: تلاشی برای بازیابی جایگاه از‌دست‌رفته، نه فقط در عرصه سیاست، بلکه در ذهنیت رهبر جمهوری اسلامی ایران. مخالفت ایدئولوژیک با مذاکره برای جریان پایداری، مذاکره با ایالات متحده نه صرفاً یک خطای راهبردی، بلکه انحرافی اصولی از مبانی ایدئولوژیک انقلاب اسلامی تلقی می‌شود؛ به روایت آنها خیانتی به روح مقاومتو تهدیدی علیه مفهوم «وحدت امت اسلامی» است. این جریان سیاست خارجی را نه در چارچوب منافع ملی یا عقلانیت دیپلماتیک، بلکه در بستر آموزه‌های الهیاتی و دوقطبی حق و باطل تعریف می‌کند. از همین منظر، گفت‌وگو با آمریکا نزد آنان نه به‌عنوان ابزاری برای کاستن از فشارها یا مدیریت بحران، بلکه به‌مثابه سازش با «شیطان بزرگ» و عقب‌نشینی از آرمان‌های اصیل انقلاب تفسیر می‌شود. به همین دلیل، مخالفت آن‌ها محدود به مذاکره رسمی نیست؛ حتی مواضعی چون تمایزگذاری میان ملت و حاکمیت آمریکا، یا پذیرش نقش واقعی تحریم‌ها در بحران اقتصادی کشور، برای این جریان غیرقابل قبول است. از دیدگاه پایداری، هرگونه پذیرش سازوکارهای واقع‌گرایانه بین‌المللی، مساوی است با تضعیف گفتمان مقاومت و گشودن شکافی در دیواره ایدئولوژیک نظام. در چنین فضایی، مصاحبه مسعود پزشکیان با تاکر کارلسون، صرفاً یک ژست دیپلماتیک تعبیر نمی‌شود، بلکه نشانه‌ای نگران‌کننده از واگرایی در بالاترین سطوح حاکمیت تلقی می‌گردد؛ شکافی که به‌زعم پایداری باید بی‌درنگ ترمیم و مهار شود، پیش از آنکه به بحران مشروعیت در درون نظام منجر گردد. دو مسیر فشار بر خامنه‌ای؛ برجسته‌سازی اختلاف یا یادآوری هزینه حذف رفتار جریان پایداری در برابر دولت پزشکیان را نمی‌توان صرفاً به مخالفت با یک رئیس‌جمهور یا سیاست مشخصی چون مذاکره فروکاست. آنچه در سطح زیرین این مواجهه جریان دارد، بخشی از یک راهبرد دوگانه برای اعمال فشار بر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، است. این جریان، هم‌زمان از دو مسیر موازی بهره می‌برد: نخست، برجسته‌سازی علنی مواضع ضد‌مذاکره‌ای خود به‌مثابه یادآوری وفاداری ایدئولوژیک و همپوشانی با دیدگاه‌های پیشین «رهبری»؛ و دوم، هشدار عملی درباره تبعات حذف یا نادیده گرفتن‌شان در معادلات قدرت. در مسیر نخست، پایداری‌ها با تکرار مواضع صریح ضدآمریکایی، تلاش دارند فضایی ایجاد کنند که هرگونه چرخش یا نرمش احتمالی از سوی رهبری در سیاست خارجی، پرهزینه و دشوار جلوه کند. آن‌ها می‌خواهند این‌گونه القا کنند که رهبر جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند بدون پرداخت هزینه در پایگاه ارزشی خود، از خطوط قرمزی که سال‌ها بر آن‌ها تأکید کرده، عقب‌نشینی کند. این تاکتیک به‌ویژه در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که مسعود پزشکیان، دست‌کم تا این لحظه، مورد انتقاد مستقیم علی خامنه‌ای قرار نگرفته و به‌نظر می‌رسد از نوعی حمایت یا اعتماد تاکتیکی برخوردار است. در مسیر دوم، جریان پایداری با حمله به پزشکیان، کسی که در روایت آن‌ها نه فقط رئیس‌جمهور، بلکه تجسم اراده فعلی رهبری برای بازتنظیم رابطه با غرب تلقی می‌شود، در واقع نوعی هشدار غیرمستقیم به رأس هرم قدرت صادر می‌کند. این حمله به پزشکیان، بیش از آن‌که نقد یک سیاستمدار باشد، پیام نارضایتی از تصمیم‌سازی‌های سطوح بالاتر است، بی‌آنکه مستقیماً متوجه خامنه‌ای شود. آن‌ها به‌نحوی نمادین اعلام می‌کنند: حتی اگر تصمیم از بالا نیز صادر شود، تا زمانی که ما در ساختار قدرت نادیده گرفته شویم، آماده‌ایم با ابزارهای خود آن را تضعیف کنیم. اما این فشار دوگانه بر پایه یک ادعای محوری بنا شده است: نقش انحصاری جریان پایداری و شبکه‌های همسو در ساختار سخت‌افزاری، امنیتی و بسیج اجتماعی جمهوری اسلامی ایران. آنان تلویحاً این پیام را منتقل می‌کنند که در مواجهه با بحران‌های داخلی و تهدیدهای خارجی، تنها نیروی وفادار، منسجم و قابل اتکا برای حفظ انسجام نظام، خود آن‌ها هستند. به‌عبارت دیگر، پایداری‌ها خود را ضامن بقاء در روزهای «آشوب و جنگ داخلی» می‌دانند و هشدار می‌دهند که حذف‌شان نه‌فقط یک اشتباه امنیتی، بلکه خطری سیاسی و حیثیتی برای کل نظام است. این رویکرد، پیشینه‌ای نیز دارد. پیش از آغاز جنگ اخیر، همین جریان به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی‌شده برخی پرونده‌های فساد را در رسانه‌ها برجسته کرد؛ از جمله ماجرای بانک آینده که به نام مجتبی خامنه‌ای گره خورده بود، یا پرونده‌های مربوط اتهامات علیه محمد شریعتمداری. این حملات نه‌فقط متوجه دولت وقت یا جریان‌های رقیب، بلکه عملاً نشانه‌رفتن به سمت بیت خامنه‌ای بود. پیام روشن بود: حذف پایداری، صرفاً یک مسئله امنیتی نیست، بلکه می‌تواند مشروعیت سیاسی و اعتبار شخصی حاکمیت را نیز در معرض تهدید قرار دهد. در این چارچوب، حملات اخیر به مسعود پزشکیان را نمی‌توان صرفاً واکنشی شتاب‌زده به یک مصاحبه یا موضع‌گیری خاص ارزیابی کرد؛ آنچه در جریان است، بازتاب نبردی عمیق‌تر برای بازتعریف جایگاه و معادلات قدرت درون ساختار جمهوری اسلامی ایران است. جریان پایداری که پس از شکست در انتخابات و تحولات اخیر به حاشیه رانده شده، اکنون با هراسی واقعی از حذف کامل، دست به بازی خطرناکی زده است. این جریان می‌کوشد با بهره‌گیری از تمام ابزارهای در اختیارش از شبکه‌های رسانه‌ای و حلقه‌های فقهی گرفته تا تریبون‌های رسمی و پنهان قدرت، جایگاه خود را بازسازی کند؛ بازگشتی که اگر از مسیرهای رسمی و مورد تأیید ممکن نباشد، ممکن است با بی‌ثبات‌سازی فضا، تهدید مشروعیت دولت، و حتی عبور عملی و بی‌سابقه از رأس هرم قدرت همراه شود. سرنوشت این روند، در نهایت به واکنش علی خامنه‌ای و ساختار تصمیم‌گیر فعلی بستگی دارد: یا پایداری‌ها مجدداً به دایره قدرت بازگردانده می‌شوند، یا در یک روند پرهزینه، به‌طور کامل از معادله حذف خواهند شد.