برای نخستین بار دومین فایل صوتی دیدار حسینعلی منتظری با سه عضو از مجریان اعدام هزاران زندانی در تابستان ۱۳۶۷ موسوم به هیئت مرگ را در فروردین امسال منتشر کرد. منتظری در این جلسه به اعدام‌های گسترده‌ی زندانیان چپ اشاره می کند و از برخی از مسئولان ارشد نظام نام می برد که از این جنایت مطلع بودند. این فایل ابعاد تازه‌ای از تصمیم‌گیری‌ها درباره اعدام‌های سال ۱۳۶۷ را افشا می‌کند. بی‌بی‌سی فارسی، در تاریخ ۲۵ فروردین ۱۴۰۴ فایل صوتی تازه‌ای را از دومین جلسه‌ی حسینعلی منتظری، قائم‌مقام وقت رهبری جمهوری اسلامی ایران، با اعضای ارشد هیئت مرگ در دی ماه ۱۳۶۷ منتشر نمودە است. این جلسه با حضور حسینعلی نیری، مرتضی اشراقی و ابراهیم رئیسی، از مقام‌های قضایی وقت برگزار شده است. مصطفی پورمحمدی، نماینده وقت وزارت اطلاعات که در جلسه اول حضور داشت، در این نشست شرکت ندارد. این فایل صوتی سه ماه پس از جلسه اول – در مرداد همان سال – ضبط شده و محتوای آن بار دیگر به وضوح مواضع انتقادی و هشدار دهنده منتظری درباره اعدام‌های گسترده تابستان ۱۳۶۷ را نشان می‌دهد. منتظری در اولین دیدار، با اشاره به نقش مسئولان قضایی حاضر در جلسه و تأکید بر مسئولیت شخصی آنان، این اعدام‌ها را بزرگ‌ترین جنایت جمهوری اسلامی ایران خوانده و هشدار داده بود که تاریخ آنها را «جنایتکار» خواهد نامید. در فایل دوم، علاوه بر مرور جنایات رخ‌داده، به چهره‌های سرشناسی همچون علی خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت)، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس)، احمد خمینی (مسئول بیت رهبری) و موسوی اردبیلی (رئیس شورای عالی قضائی) به عنوان کسانی که از این اعدام ها آگاه بودند، نیز اشاره می‌شود. در حالی که جلسه اول حول اعدام اعضای سازمان مجاهدین خلق پس از عملیات «فروغ جاویدان» متمرکز بود، جلسه دوم به موج اعدام‌های گسترده زندانیان چپ غیرمذهبی اختصاص دارد که پس از اولین دیدار منتظری با هیئت مرگ، اعدام شده بودند. به گفته شاهدان، هیئت مرگ در مواجهه با این زندانیان ، پرسش‌هایی درباره دین، نماز و برائت از تشکل‌های سیاسی مطرح می‌کرد و در صورت پاسخ منفی، حکم ارتداد و سپس اعدام صادر می‌کرد. این سند صوتی نشان می‌دهد که اعدام زندانیان چپ نیز، برخلاف آنچه در روایت رسمی آمده، با تأیید مستقیم روح الله خمینی انجام شده است. منتظری در این فایل، برخی مقامات حکومتی و رهبر وقت را به دلیل این تصمیمات مورد انتقاد شدید قرار می‌دهد و ولایت فقیه را «چندش‌آور» توصیف می‌کند. سه ماه پس از این جلسه، در فروردین ۱۳۶۸، منتظری به دلیل مخالفت‌های علنی‌اش از مقام قائم‌مقامی رهبری برکنار شد. این تصمیم بدون تشکیل جلسه رسمی مجلس خبرگان و تنها با نامه‌ای تند از سوی روح الله خمینی انجام گرفت. منتظری یکی از شاگردان نزدیک خمینی بود که در دوران انقلاب نقش کلیدی در تثبیت ولی فقیه داشت و برای مدتی به عنوان جانشین رهبری جمهوری اسلامی شناخته می‌شد. با این حال، بعدها مواضع مستقل و انتقادی‌اش علیه خشونت‌های سیاسی و نقض حقوق بشر، او را به چهره‌ای منتقد و منزوی در ساختار قدرت تبدیل کرد. وی تا زمان مرگش در سال ۱۳۸۸ در حصر خانگی به سر برد.

با ذوب شدن سریع خاک‌های یخ‌زده در اثر گرمایش زمین، گازهای گلخانه‌ای محبوس در این مخازن عظیم آزاد می‌شوند و تهدیدی جدی برای آینده اقلیمی سیاره ایجاد می‌کنند. این خاک‌ها نه تنها کربن و متان ذخیره‌شده‌ای را آزاد می‌کنند که می‌تواند گرمایش زمین را تسریع کند، بلکه زیرساخت‌های مناطق قطبی را نیز در معرض خطر فروپاشی قرار می‌دهند.     خاک‌های یخ‌زده که به پرمافراست معروف‌اند، لایه‌هایی از زمین هستند که برای هزاران سال به طور مداوم یخ‌زده باقی مانده‌اند. این خاک‌ها عمدتاً در مناطق قطبی نیمکره شمالی، مانند شمال سیبری، آلاسکا، کانادا و حتی در ارتفاعات بلند کوهستانی مانند قندیل در کردستان یافت می‌شوند. پرمافراست نه تنها یک ویژگی زمین‌شناسی است، بلکه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مخازن کربن سیاره عمل می‌کند. این خاک‌ها بقایای گیاهان و موجودات زنده‌ای را که هزاران سال پیش مدفون شده‌اند، مانند یک یخچال طبیعی حفظ کرده‌اند. با افزایش دمای جهانی به دلیل تغییرات اقلیمی، این خاک‌های یخ‌زده در حال ذوب شدن با سرعت نگران‌کننده‌ای هستند. ذوب پرمافراست پیامدهای گسترده‌ای دارد. در مناطق قطبی، زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها، خطوط لوله و ساختمان‌ها که بر روی این خاک‌ها ساخته شده‌اند، با نرم شدن زمین در معرض خطر فروپاشی قرار دارند. برای مثال، در برخی از شهرهای سیبری، زمین زیر خانه‌ها به دلیل ذوب پرمافراست به لجن تبدیل شده و کل جوامع را تهدید می‌کند.   هشدار دانشمندان: پرمافراست، کابوس جدید تغییرات اقلیمی هنگامی که خاک‌های یخ‌زده ذوب می‌شوند، مواد آلی ذخیره‌شده در آن‌ها شروع به تجزیه می‌کنند و گازهای متان و دی‌اکسید کربن آزاد می‌کنند. متان، گازی با پتانسیل گرمایش ۲۵ برابر بیشتر از دی‌اکسید کربن، به ویژه نگران‌کننده است. بر اساس برآوردهای علمی ، حدود ۱.۷ تریلیون تن کربن در پرمافراست ذخیره شده است که تقریباً دو برابر مقدار کربن موجود در جو زمین است. آزاد شدن حتی بخشی از این گازها می‌تواند چرخه‌ای معیوب ایجاد کند که گرمایش زمین را تسریع می‌کند و دستیابی به اهداف توافق‌نامه پاریس برای محدود کردن افزایش دما به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را دشوارتر می‌سازد.   مطالعات اخیر این تهدید را تأیید کرده‌اند. در سال ۲۰۲۱، تیمی به رهبری نیکلاس فروتزهایم، استاد زمین‌شناسی دانشگاه بن آلمان، تأثیر موج گرمای سال ۲۰۲۰ در سیبری را بررسی کردند. این مطالعه که در مجله "Proceedings ofthe National Academy of Sciences" منتشر شد، نشان داد که در مناطق خاصی با خاک‌های آهکی، مقادیر قابل توجهی متان آزاد شده است. فروتزهایم خاطرنشان کرد که ذخایر عظیم گاز طبیعی در زیر زمین سیبری شمالی می‌توانند در صورت ذوب گسترده پرمافراست، تأثیرات فاجعه‌باری بر آب‌وهوای جهانی داشته باشند. علاوه بر این، گزارش‌های ناسا و مرکز ملی تحقیقات جوی (NCAR) نشان می‌دهند که ذوب پرمافراست نه تنها متان، بلکه مقادیر زیادی دی‌اکسید کربن را نیز آزاد می‌کند که می‌تواند بازخوردهای اقلیمی را تشدید کند. دانشمندان موسسه آلفرد وگنر در پوتسدام هشدار داده‌اند که بدون کاهش قابل توجه انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی، مانند حمل‌ونقل و صنعت، مهار ذوب پرمافراست تقریباً غیرممکن خواهد بود. پنجره‌ای به عصر یخبندان: اکتشافات شگفت‌انگیز از ذوب پرمافراست با این حال، ذوب پرمافراست تنها پیامدهای منفی ندارد. این فرآیند همچنین پنجره‌ای به گذشته زمین باز کرده است. در سال‌های اخیر، ذوب خاک‌های یخ‌زده در سیبری و دیگر مناطق منجر به کشف بقایای شگفت‌انگیزی از حیوانات ماقبل تاریخ شده است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۳، بقایای یک ماموت با مو، بافت عضلانی و حتی خون مایع در سیبری کشف شد. این یافته‌ها برای دیرینه‌شناسان ارزشمند هستند و اطلاعات جدیدی درباره زندگی در عصر یخبندان ارائه می‌دهند. علاوه بر ماموت‌ها، فسیل‌های اسب، توله‌سگ‌های ماقبل تاریخ و حتی میکروب‌های باستانی نیز از این خاک‌ها به دست آمده‌اند که به دانشمندان کمک می‌کند تاریخچه زیستی زمین را بازسازی کنند.   پیدایش خاک‌های یخ‌زده؛ میراث آخرین عصر یخبندان خاک‌های یخ‌زده از پایان آخرین عصر یخبندان، حدود ٢٠ هزار سال پیش، شکل گرفتند. در آن زمان، بخش‌های وسیعی از نیمکره شمالی زیر یخچال‌های عظیم پوشیده شده بود. اما در مناطقی که یخچال‌ها وجود نداشتند، مانند سیبری و آلاسکا، سرمای شدید به عمق زمین نفوذ کرد و خاک را به طور دائم یخ‌زده کرد. این خاک‌ها به دلیل دمای پایین و فقدان رطوبت، شرایطی را ایجاد کردند که در آن مواد آلی تجزیه نشدند و به جای آن در لایه‌های یخ‌زده محبوس شدند.   مطالعات درباره پرمافراست از اوایل قرن بیستم آغاز شد، اما در دهه‌های اخیر با افزایش نگرانی‌ها درباره تغییرات اقلیمی، توجه به این خاک‌ها شدت گرفته است. در سال ٢٠٠٧ گزارش ارزیابی اقلیمی سازمان ملل متحد (IPCC) برای اولین بار به طور جدی به خطر ذوب پرمافراست و تأثیر آن بر انتشار گازهای گلخانه‌ای اشاره کرد. از آن زمان، تحقیقات متعددی، از جمله پروژه‌های بین‌المللی مانند برنامه نظارت بر پرمافراست قطب شمال (Arctic Permafrost Monitoring Program)، به بررسی این پدیده پرداخته‌اند. یکی از نقاط عطف در تحقیقات پرمافراست، کشف ارتباط بین ذوب این خاک‌ها و آزادسازی متان در دهه ٢٠١٠ بود. در سال ٢٠١٩، مطالعه‌ای که در مجله "Nature Geoscience" منتشر شد، نشان داد که ذوب ناگهانی پرمافراست در برخی مناطق می‌تواند منجر به انتشار سریع متان شود، پدیده‌ای که به "بازخورد پرمافراست" معروف است. این یافته‌ها زنگ خطری برای جامعه علمی و سیاست‌گذاران بود، زیرا نشان داد که پرمافراست می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین عوامل تشدید گرمایش زمین تبدیل شود. امروزه، تلاش‌های جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای با هدف کند کردن ذوب پرمافراست در جریان است. با این حال، چالش‌های سیاسی و اقتصادی، از جمله وابستگی به سوخت‌های فسیلی، این تلاش‌ها را پیچیده کرده است. در عین حال، اکتشافات باستانی ناشی از ذوب پرمافراست همچنان ادامه دارد و هر یافته جدید، هم دانش ما را گسترش می‌دهد و هم یادآوری می‌کند که تغییرات اقلیمی نه تنها آینده، بلکه گذشته زمین را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

با ادامە حملات اسرائیل بە نوار غزە، گروه حماس گفتە است کە ارتباط این گروه با واحدی از نیروهایش کە مسئول نگهداری از یکی از گروگان‌های باقی‌ماندە اسرائیلی بودند، قطع شدە است. همزمان، تلاش‌ها برای آغاز دور تازەای از آتش‌بس تاکنون بی‌نتیجه بوده است. حماس با انتشار ویدیویی جدید هشدار داده که تداوم حملات هوایی اسرائیل می‌تواند منجر به کشته شدن گروگان‌های باقی‌مانده اسرائیلی شود. گردان‌های عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، اعلام کرده که درپی حمله هوایی اسرائیل، ارتباطش با گروهی از شبه نظامیان که  ادن الکساندر سرباز ۲۱ ساله ارتش اسرئیل را در گروگان داشتند، قطع شده است. ادن الکساندر که تابعیت دوگانه اسرائیل و آمریکا را دارد، اخیرا در ویدیویی  که حماس از گروگان‌های باقی مانده منتشر کرده بود، دیده شده است. در آن ویدیو که شنبه گذشته منتشر شد، این سرباز اسرائیلی- آمریکایی از بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل و دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا می‌خواهد، برای آزادی‌اش با حماس مذاکره کنند. حماس همچنین روز سه‌شنبه ۱۵ آوریل با انتشار ویدیوی جدیدی خطاب به خانواده‌های گروگان‌‌ها هشدار داد که اگر حملات اسرائیل نظامی خود به نوار غزه ادامه داشته باشد، فرزندان‌شان در نهایت در تابوت به خانه‌ بازخواهند گشت. هنوز دست‌کم ۵۹ نفر از ۲۵۱ نفری که حماس در جریان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به گروگان گرفت، در اختیار این گروه هستند، که گمان می‌رود تنها ۲۴ نفرشان زنده هستند.  از سوی دیگر، اسرائیل پیشنهاد یک آتش‌بس ۴۵ روزه را مطرح  کرده است که شامل آزادی ۱۰ گروگان زنده در ازای آزادی ۱۲۳۱ زندانی فلسطینی و اجازه ورود کمک‌های بشردوستانه به غزه می‌شود. این پیشنهاد همچنین شامل خروج نیروهای اسرائیلی از مناطق تازه تصرف‌شده است. اسرائیل همچنین از حماس خواسته است که اد الکساندر را در اولین روز برقراری آتش‌بس آزاد کند، پیشنهادی که حماس هفته گذشته آن را رد کرد. حماس می‌گوید هر توافقی باید منجر به پایان دائمی جنگ و خروج کامل اسرائیل از نوار غزه شود. در حالی که اسرائیل خواستار خلع سلاح حماس در مراحل بعدی مذاکرات است، حماس این شرط را رد کرده و آن را "خط قرمز" می‌داند. تلاش‌ها برای برقراری مجدد آتش‌بس در غزه با افزایش انتفادها در داخل اسرئیل علیه دولت این کشور همزمان شده است. روز دوشنبه ۱۴ آوریل ٢٠۲۵، بیش از ۲۵۰ نفر از اعضای سابق موساد، از جمله سه رئیس پیشین این سازمان، به همراه صدها نیروی ذخیره نیروی هوایی و پزشکان اسرائیلی، در  نامه ای  خطاب به بنیامین نتانیاهو نخست‌‌وزیر اسرئیل ضمن انتقاد از ادامه جنگ، خواستار تمرکز بر آزادی گروگان‌ها از طریق مذاکره شدند. آن‌ها دولت نتانیاهو را به اولویت دادن به منافع سیاسی بر امنیت ملی متهم کرده بودند. اوایل سال جاری میلادی آتش‌بسی دو ماه در غزه برقرار شد که در جریان آن ۳۳ گروگان در برابر ۱۹۰۰ زندانی فلسطینی آزاد شدند. اسرائیل همچنین اجازه ورود کمک‌‌های امدادی به غزه را صادر کرد. اما پس از شکست مذاکرات برای تمدید آتش‌بس، اسرائیل از ۱۸ مارس گذشته حملات خود به غزه را از سر گرفت. از زمان آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۵۱ هزار فلسطینی کشته شده‌اند. بیش از ۱۶۰۰ نفرشان پس از سرگیری حملات اسرائیل در ماه مارس تاکنون جان باخته‌اند.

موج بی‌سابقه‌ای از حملات هماهنگ به زندان‌های فرانسه، از آتش‌سوزی خودروها تا شلیک با سلاح‌های خودکار، امنیت این کشور را به چالش کشیده است. مقامات فرانسوی این حملات را به شبکه‌های قاچاق مواد مخدر نسبت می‌دهند که در واکنش به سیاست‌های سختگیرانه دولت فعال شده‌اند.   در سحرگاه ۱۶ آپریل (۲۷ فروردین)، سه خودرو متعلق به کارکنان زندان تاراسکون در منطقه بوکش‌دو‌رون، در ساعت ۵:۲۰ صبح به آتش کشیده شد. به گزارش لوموند ، این حادثه در پارکینگی امن با دسترسی محدود رخ داد، اما هیچ نوشته یا نشانه‌ای در محل یافت نشد. در همین رابطە، لوران گامبو، دادستان تاراسکون اعلام کرد که یکی از خودروها متعلق به یک مأمور زندان، دیگری متعلق به یک شرکت فعال در زندان و سومی هنوز شناسایی نشده است. او از وجود حداقل دو کانون آتش‌سوزی خبر داد.  همزمان، خودروی یک مأمور زندان اکس-لوین در مقابل منزلش در همان شب به آتش کشیده شد. جسی زاگاری، نماینده اتحادیه  FO-Pénitentiaire، این حادثه را نشانه‌ای از گسترش حملات به زندگی خصوصی کارکنان زندان‌ها دانست. در منطقه سن-ا-مرن نیز، در ویلنوآ، نوشته‌هایی با عنوان «DDPF» (دفاع از زندانیان فرانسوی) در ورودی آپارتمان یک مأمور زندان همراه با تلاش برای آتش‌سوزی گزارش شد. این حوادث در پی حملات شب‌های ۱۳ و ۱۴ آپریل (۲۴ و ۲۵ فروردین) به زندان‌های نانس، والانس، ویلپینت، اکس-لوین و تولوز رخ داد. در تولوز شلیک با سلاح‌های خودکار مانند کلاشنیکف گزارش شد. ژرالد دارمانن، وزیر دادگستری، در گفت‌وگو با CNews این حملات را «تلاشی برای ارعاب دولت» توصیف کرد و گفت که تحقیقات به دادستانی ضدتروریسم (PNAT) سپرده شده است.   پاسخ دولت و تحقیقات ضدتروریسم دادستانی ضدتروریسم فرانسه (PNAT) اعلام نمود که به دلیل «هدفمند بودن حملات»، «هماهنگی آن‌ها» و «تلاش برای ایجاد آشوب عمومی» که توسط گروهی به نام DDPF در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده، تحقیقات را بر عهده گرفته است.   اتهامات شامل «تشکیل گروه تروریستی»، «تلاش برای قتل مقامات دولتی» و «تخریب سازمان‌یافته اموال» است. دارمانن معتقد است که این حملات واکنشی به اقدامات دولت برای پایان دادن به «سهل‌انگاری» در زندان‌هاست که به شبکه‌های مواد مخدر اجازه فعالیت از داخل زندان‌ها را می‌داد. او در CNews گفت: شلیک با کلاشنیکف معمولاً توسط جوانانی انجام می‌شود که برای چند هزار یورو اجیر شده‌اند، اما ما هیچ احتمالی را رد نمی‌کنیم. فرانسه در سال‌های اخیر با افزایش فعالیت‌های قاچاق مواد مخدر مواجه بوده است. به گزارش گاردین، در سال ۲۰۲۴، مقامات ۵۴ تن کوکائین ضبط کردند که بیش از دو برابر سال قبل بود

سری ثریا اوندر از اعضای هیئت امرالی و نمایندە پارلمان ترکیە درپی بروز حملە قلبی روز گذشتە ١٥ آپریل ٢٠٢٥، بە بیمارستان اعزام شد. حزب طرفدار کردها، دموکراسی و برابری خلق‌ها، دم‌پارتی، می‌گوید قلب او بە دلیل پارگی رگ آئورت مورد عمل جراحی قرار گرفتە است و وضعیتش همچنان وخیم است.    خبرگزاری مزوپوتامیا، گزارش دادە است کە سری ثریا اوندر نایب رئیس پارلمان ترکیە و نمایندە استانبول از حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها نیمە شب گذشتە، سەشنبە ۲۶فروردین، ١٥ آپریل ٢٠٢٥ در منزلش در استانبول دچار عارضە قلبی شد. او بلافاصلە بە بیمارستان منتقل شد و پس از تشخیص پزشکان مبنی بر پارگی رگ آئورت، تحت عمل جراحی قرار گرفت.  در همین رابطە حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها، در بیانیەای اعلام کردە است کە وضعیت او پس از انجام عمل جراحی همچنان وخیم است و تحت مراقبت‌های ویژە پزشکی قرار دارد. دم‌پارتی در بیانیە دیگری اعلام کردە کە روسای مشترک این حزب و شماری دیگر از مسئولان این حزب برای پیگیری وضعیت اوندر بە استانبول رفتەاند. در این بیانیە آمدە است: مطمئن هستیم کە سری ثریا اوندر کە زندگی‌اش را با مبارزە و مقاومت سپری کردە، این مشکل را نیز پشت سر خواهد گذاشت. تولای حاتم اوغوللاری، رئیس مشترک دم‌پارتی نیز گفت کە آقای اوندر بحران‌های متعددی را پشت سر گذاشتە و مطمئن است کە او این مرحلە را نیز با موفقیت پشت سر خواهد گذاشت.   شمار زیادی از فعالان سیاسی و مدنی، روزنامەنگاران، هنرمندان و شهروندان نیز با انتشار پست‌هایی در شبکەهای اجتماعی برای آقای اوندر آرزوی بهبودی کردەاند. همچنین شماری از شهروندان بە همراه فعالان سیاسی و مدنی در مقابل بیمارستان محل بستری آقای اوندر حاضر شدند ، از جملە پروین بولدان، عضو دیگر هیئت امرالی، اوزگور فائق ارول، از وکلای دفتر حقوقی سده، چند دم پارتی و اَرکان باش، رئیس کل حزب کارگر ترکیه (ت‌.ی.پ).   چند مقام بلندپایە حکومت ترکیە نیز شامل رئیس پارلمان، وزیر بهداشت، معاون رئیس‌جمهور و مسئولان و نمایندگان پارلمانی احزاب دیگر نیز با ارسال پیام‌هایی برای سری ثریا اوندر آروزی بهبودی سریع کردەاند. استاندار استانبول بە بیمارستان رفتە و وضعیت او را از نزدیک پیگیری کردە است.   اوزگور اوزل دبیرکل حزب جمهوری‌خواه خلق، بزرگترین حزب اپوزیسیون این کشور، گفت کە وضعیت آقای اوندر را از نزدیک پیگیری می‌کند و صلاح‌الدین دمیرتاش سیاستمدار زندانی کرد در پیامی از زندان گفت کە قلبش با اوندر است.   بیمارستان فلورانس نایتینگل استانبول کە آقای اوندر در آن بستری است، در اولین بیانیە خود در این خصوص، وضعیت او را کماکان وخیم ارزیابی کردە است و اظهار داشتە است کە "خطر هنوز رفع نشدە است". در بیانیە بیمارستان کە صبح چهارشنبە ٢۷ فروردین منتشر شدە، آمدە است کە آقای اوندر حدود ١٢ ساعت تحت عمل جراحی قرار گرفتە و هرچند عمل با موفقیت انجام شدە، اما "زندگی او هنوز در معرض خطر است". او اکنون بە بخش مراقبت‌های ویژە بیمارستان منتقل شدە است.   سری ثریا اوندر نویسندە، کارگردان، سیاستمدار ترکمن اهل ترکیە است. او کە متولد سال ١٩۶۲ در استان آدیامان است، بیشتر بە عنوان یک سیاستمدار حامی حقوق کردها در ترکیە شناختە می‌شود و بە خاطر این حمایت‌ها چند بار بە زندان محکوم شدە است. این سخن منسوب بە اوست کە "من اصالتا ترکمن هستم، اما تا زمانی کە حقوق کردها در ترکیە محقق نشود، کرد هستم.   او هم اکنون بە همراه پروین بولدان از مسئولان حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها و تا حدی احمد ترک سیاستمدار شناختە شدە کرد، نقش برجستەای در روند کنونی گفت‌وگوهای چند ماه گذشتە با احزاب و جریان‌‌های سیاسی ترکیەای و کردستانی دربارە آغاز دور جدید مذاکرات دولت با عبداللە اوجالان، رهبر دربند حزب کارگران کردستان، پ.ک.ک، داشتە است. در دور قبلی گفت‌وگوهای صلح میان جنبش کردها با دولت ترکیە در سال‌های ٢٠١٣ تا ٢٠١۵ نیز آقای اوندر یکی از اعضای هیئت نمایندگی کردها بود. او در آن سال‌ها در چهارچوب مذاکرات صلح بارها بە امرالی، اربیل پایتخت اقلیم کردستان و حتی کوهستان قندیل محل استقرار مسئولان بلندپایە پ.ک.ک در رفت و آمد بود برای موفقیت این پروسە تلاش کرد. او همچنین در کنفرانس خبری اعلام توافق اولیە صلح موسوم بە"مطابقات دلمەباغچە" در ٢٨ فوریە سال ٢٠١۵  در کنار نمایندە دولت حضور داشت. اما درپی شکست مذاکرات و ازسرگیری درگیری‌ها، بە دلیل همین تلاش‌هایش دستگیر و برای مدت چند سال راهی زندان شد. او در انتخابات پارلمانی ترکیە در سال ٢٠٢٣ بە عنوان نمایندە حزب حامی حقوق کردها و سایر تنوع‌های ترکیە، از حوزە انتخابی کلان‌شهر استانبول راهی پارلمان شد و از آنجا کە حزب متبوعش سومین فراکسیون پارلمانی ترکیە را تشکیل می‌دهد، بنابر آیین‌نامە داخلی پارلمان ترکیە، بە عنوان یکی از دو نایب رئیس پارلمان انتخاب شد. سری ثریا اوندر در دور اخیر گفت‌وگوهای دولت با آقای اوجالان و جنبش کردها نیز نقش دارد. او بە عنوان عضو هیئت امرالی دم‌پارتی از اواخر سال گذشتە میلادی تاکنون دست‌کم سە بار با آقای اوجالان در زندان امرالی دیدار کردە است. او همچنین بە همراه دو عضو دیگر هیئت، احمد ترک و پروین بولدن، در دیدارهای این هیئت با احزاب و جریان‌های سیاسی ترکیە و نیز مقامات و احزاب سیاسی اقلیم کردستان، حضور داشت. سری سریا اوندر در تاریخ ٢٧ فوریە ۲۰۲۵ پس از دیداری چند ساعتە با رهبر دربند حزب کارگران کردستان، عبدالە اوجالان، در زندان امرالی، در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با سایر اعضای هیئت امرالی و مسئولان دم‌پارتی، متن ترکی فراخوان تاریخی اوجالان را قرائت کرد. در آن فراخوان کە با استقبال گستردەای در سطح جهانی مواجە شد، از پ.ک.ک خواستە شدە بود سلاح‌هایش را زمین بگذارد و خود را منحل کند.

علیرغم فراخوان عبدالە اوجالان، رهبر دربند حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) و اعلام آمادگی شورای رهبری این حزب برای از سرگیری گفت‌وگوها و خاتمە بخشیدن بە جنگ، ارتش ترکیە همچنان مواضع این حزب را در مناطق کوهستانی اقلیم کردستان با سلاح‌های ممنوعە مورد هدف قرار می‌دهد. در حالیکە نمایندگان حزب دموکراسی و برابری خلق (دم‌پارتی)، حزب طرفدار حقوق کردها، در ترکیە، تلاش‌های خود را برای از سرگیری گفت‌وگوهای صلح با مقامات دولت ترکیە ادامە می‌دهند، نیروهای مدافع خلق (هـ.پ.گ)، شاخە نظامی حزب کارگران کردستان با انتشار بیانیەای اعلام کرد که ترکیه با نادیده گرفتن آتش بس یکجانبه ای که این گروه در اول مارس اعلام کرده بود، به حملات خود به مواضع آنها ادامه داده است. به گفته هـ.پ.گ، حملات از ٢٠ مارس تشدید شده و عمدتاً منطقه زاپ را در امتداد مرز ترکیه در شمال عراق هدف قرار داده است. هـ.پ.گ در بیانیه خود اعلام کرد که دولت ترکیه از پاییز گذشته به استفاده از سلاح های ممنوعه، بمب‌های فسفری و عوامل شیمیایی و انجام بمباران‌های شدید علیه مواضع و تونل‌های آنها ادامه داده است. هـ.پ.گ همچنین اعلام کرد که این حملات نه تنها به مواضع نیروهای آنها بلکه به روستاهایی در منطقه زاپ نیز آسیب رسانده است.

در پی صدور حکم بازداشت علی خامنەای، رهبر جمهوری اسلامی ایران از سوی سباستین باسو، مسئول پروندە بمبگذاری آمیا در آرژانتین، مدیرکل آمریکای وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، ضمن بی اساس خواندن اتهامات واردە، کاردار آرژانتین را برای ارائە توضیحات بە وزارت امور خارجە ایران فراخواند. بنابە گزارش روزنامە آرژانتینی کلارین ، سباستین باسو، دادستان اصلی پرونده بمب گذاری آمیا، به دلیل دست داشتن مستقیم در بمب گذاری در مرکز جامعه یهودیان در بوئنوس آیرس در سال 1994، خواهان جلب آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، از سوی مراجع بین المللی شدە است. در همین رابطە رسانەی اسرائیلی جیویش تلگراف اظهار داشتە است کە دادستان های آرژانتینی دستور بازداشت آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران را به اتهام دست داشتن در بمب گذاری سال 1994 در مرکز یهودیان آمیا در بوئنوس آیرس درخواست کرده اند. بە نقل از این رسانە اسرائیلی، روزنامه آرژانتینی کلارین روز چهارشنبه گزارش داد کە دادستان اصلی این پرونده، سباستین باسو، در دادگاه فدرال آرژانتین اعلام نمودە است که خامنه‌ای پشت تصمیم انجام این حمله بوده است و او از تعقیب قضایی مصونیت ندارد. در همین راستا، باسو، رسماً از قاضی فدرال ناظر این پرونده درخواست نمودە است که حکم بازداشت ملی و بین المللی رهبر ایران، علی خامنه ای، به اتهام دخالت مستقیم او در عملیات تروریستی 1994 را صادر کند دادستان اصلی پروندە آمیا، باسو، در این بارە استدلال نمودە است که خامنه ای مستقیماً در برنامه ریزی بمب گذاری آمیا در بوئنوس آیرس در سال 1994 - مرگبارترین حمله تروریستی در تاریخ آرژانتین که در آن 85 نفر کشته و بیش از 300 نفر زخمی شدند، دست داشت. وی در پروندە ارائە شدە بە دادگاە عالی آرژانتین نوشتە است: رهبر ایران «در ژوئیه 1994 تصمیم به انجام یک حمله بمبی در بوئنوس آیرس را رهبری کردە (فتوا) ی اجرای آن را صادر کرد. در واکنش بە صدور حکم جلب رهبر جمهوری اسلامی ایران از سوی دادستان پروندە آمیا، روزنامه آرژانتینی کلارین روز چهارشنبه، ١٦ آپریل ٢٠٢٥ اظهار داشتە است کە سباستین باسو ضمن تاکید بر استناد بە قوانین آرژانتین و نیز قوانین بین المللی، وظیفە جلب رهبر ایران را بدون در نظر گرفتن موقعیت اجتماعی-سیاسی وی، بر دوش مقامات قضایی ملی این کشور نهادە است. در واکنش بە صدور این حکم، خبرگزاری ایسنا ، بە نقل از عیسی کاملی، مدیرکل آمریکای وزارت امور خارجه، بدون نام بردن از رهبر ایران، اعلام داشت: در پی اقدام دادستان آرژانتین در اعلام جرم علیه مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران، کاردار آرژانتین در تهران از سوی «عیسی کاملی» مدیرکل آمریکای وزارت امور خارجه احضار شد و مراتب اعتراض شدید کشورمان نسبت به این اقدام به وی ابلاغ شد. کاملی همچنین تصریح کرد جمهوری اسلامی ایران حق مشروع خود را برای اتخاذ تدابیر لازم و مقتضی متناسب وفق حقوق بین‌الملل جهت صیانت از حقوق و منافع ایران محفوظ می‌دارد. در سال ٢٠١٣ ، آرژانتین اقداماتی را برای بررسی ابعاد این حمله انجام داد. سلف سباستین باسو، آلبرتو نیسمان، در سال ٢٠١٥، ساعاتی قبل از ارائه مدارکی مبنی بر پنهان‌کاری رئیس‌جمهور سابق آرژانتین بر دخالت ایران در بمب‌گذاری آمیا، ترور شد. اگر چە دادستان های قبلی در آرژانتین اظهار داشتە بودند که خامنه ای می تواند از مصونیت قضایی برخوردار باشد، اما درخواست حکم جلب رهبر ایران از سوی سباستین باسو می تواند نشان‌دهنده تغییر رویکرد آرژانتین در قبال نقش ایران در حمله آمیا باشد.

روزنامه‌نگار و مددکار اجتماعی کرد، پخشان عزیزی، که در زندان اوین محبوس و به اعدام محکوم شده است، از سوی شورای شهر فلورانس ایتالیا شهروندی افتخاری دریافت کرد. این اقدام با هدف جلب توجه جهانی به وضعیت او و پیشگیری از اجرای حکم اعدام صورت گرفت. چهاردهم آپریل ٢٠٢٥، شهرداری فلورانس طی مراسمی رسمی در سالن تاریخی کاخ وکیو شهروندی افتخاری این شهر را به پخشان عزیزی، فعال مدنی٠ اجتماعی کرد و محکوم بە اعدام اعطا کرد. لوح شهروندی افتخاری عزیزی، به آسو عزیزی، برادر پخشان، تقدیم شد که به نمایندگی از او در مراسم حضور داشت. شورای شهر فلورانس با اتفاق آرا این تصمیم را تصویب کرد و آن را نشانه‌ای از تعهد این شهر به دفاع از حقوق بشر و محکومیت حکم اعدام پخشان دانست. این مراسم با حضور مقامات محلی، فعالان حقوق بشر و رسانه‌ها برگزار شد و سخنرانان بر ضرورت اقدام فوری جامعه جهانی برای نجات جان این فعال زن- کرد تأکید کردند. کمپین آزادی برای پخشان عزیزی اعلام کرد که این شهروندی افتخاری گامی مهم در راستای جلب حمایت بین‌المللی برای لغو حکم اعدام اوست.   پخشان عزیزی؛ از مددکاری اجتماعی تا محکومیت به اعدام پخشان عزیزی، متولد ۵ شهریور ۱۳۶۳-١٩٨٤ در مهاباد، فعال حقوق بشر، روزنامه‌نگار و مددکار اجتماعی کرد است که به دلیل فعالیت‌های بشردوستانه‌اش شناخته می‌شود. بر ا‌ساس گزارش‌های شبکه حقوق‌بشر کردستان او در ۱۳ مرداد ۱۴۰۲ در تهران توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به بند ۲۰۹ زندان اوین منتقل شد. پس از چهار ماه بازجویی در سلول انفرادی، به بند زنان اوین انتقال یافت. در ۲ مرداد ۱۴۰۳، شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری، او را به اتهام «بغی» (شورش مسلحانه علیه دولت) و «عضویت در گروه‌های معارض» به اعدام و چهار سال حبس محکوم کرد. این اتهامات به ادعای عضویت در حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) و فعالیت در مناطق خودگردان شمال و شرق سوریه - روژئاوا  مرتبط است. وکلای او، مازیار طاطایی و امیر رئیسیان، این اتهامات را رد کرده و تأکید دارند که پخشان هیچ‌گونه فعالیت مسلحانه‌ای نداشته و صرفاً به عنوان مددکار اجتماعی در کمپ‌های آوارگان روژئاوا (کردستان سوریه) به زنان و کودکان جنگ‌زده کمک می‌کرده است. اسناد ارائه‌شده توسط هلال احمر کردی و سازمان توانبخشی شمس در سوریه نیز فعالیت‌های مددکاری او را تأیید می‌کنند. حکم اعدام پخشان در ۱۹ دی ۱۴۰۳ توسط شعبه ۳۹ دیوان عالی رژیم جمهوری اسلامی تأیید شد ، اما در ۳ بهمن ۱۴۰۳، شعبه رسیدگی‌کننده به اعاده دادرسی با توقف اجرای حکم موافقت کرد. با این حال، پخشان همچنان در زندان اوین محبوس است و از ملاقات و تماس تلفنی با خانواده و وکلایش محروم شده. او در نامه‌ای از زندان شرح داده که در دوران بازجویی تحت شکنجه‌های جسمی و روانی، از جمله اعدام مصنوعی، قرار گرفته و بارها برای اعتراف اجباری تحت فشار بوده است. نهادهای حقوق بشری، از جمله عفو بین‌الملل، شبکه حقوق بشر کردستان و ۲۶ سازمان دیگر صدور حکم اعدام او را محکوم کرده و آن را نقض آشکار موازین حقوق بشری دانسته‌اند. زنان زندانی در بند اوین نیز در چندین نوبت، از جمله تحصن در مرداد ۱۴۰۳، به احکام اعدام پخشان عزیزی و وریشه مرادی دیگر زندانی سیاسی کرد اعتراض کردند و خواستار لغو آنان شدند. فعالان مدنی، خانواده‌های دادخواه نیز از او حمایت کرده‌اند. در همین حال اعتصاب‌های سراسری گستردە در استان‌های آذربایجان‌غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام در اعتراض به این حکم و همچنین حکم اعدام وریشه مرادی و دیگر زندانیان سیاسی نشان‌دهنده حمایت گسترده مردمی از این زندانیان سیاسی و مخالفت با احکام صادره است.

نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل در نامه‌ای به مقامات ارشد سازمان ملل متحد خواستار بررسی ویژه اعدام‌ها، ترورها و ناپدیدسازی مخالفان توسط جمهوری اسلامی ایران طی ۴۶ سال گذشته شد و بر لزوم مستندسازی این جنایات برای تحقق عدالت تأکید کرد.   نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و زندانی سیاسی ایرانی با انتشار نامەای در ۲۶ فروردین (۱۵ آپریل) خطاب به فولکر ترک، کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، سارا حسین، رئیس کمیته حقیقت‌یاب و دیگر اعضای این کمیته از آن‌ها خواست تا اعدام‌ها، ترورها، قتل‌ها و ناپدیدسازی‌های انجام‌شده توسط جمهوری اسلامی علیه مخالفانش را به‌طور ویژه بررسی کند. محمدی با اشاره به تمدید مأموریت کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل در سوم آپریل، این اقدام را گامی تاریخی برای دادخواهی قربانیان نقض حقوق بشر در ایران دانست. محمدی تأکید کرد که این تصمیم نشان‌دهنده ایستادگی جامعه جهانی بر اصول حقوق بین‌الملل در برابر «قانون زورگویی» است. وی در نامه خود به سیاست «سرکوب فرامرزی» جمهوری اسلامی اشاره کرد که حتی به اروپا و آمریکا گسترش یافته است. در همین رابطە، او در نامە خود، به پرونده تلاش برای ترور مسیح علینژاد، روزنامه‌نگار ایرانی-آمریکایی، در ایالات متحده اشاره کرد.   بر اساس گزارش‌ها، دادگاهی در نیویورک دو نفر را به اتهاماتی از جمله قتل سفارشی و پولشویی در ارتباط با این سوءقصد مجرم شناخته است. دادستان‌ها اعلام کردند که جمهوری اسلامی برای خاموش کردن صدای علین ژاد، جایزه‌ای ۵۰۰ هزار دلاری تعیین کرده بود. محمدی این‌گونه اقدامات را مصداق جنایت در چارچوب حقوق بین‌الملل دانست و خواستار رسیدگی فوری در دادگاه‌های بین‌المللی شد. محمدی همچنین مستندسازی این جنایات را پیش‌نیازی برای گذار مسالمت‌آمیز ایران به دموکراسی و پایان دادن به مصونیت عاملان سرکوب توصیف کرد. او همکاری نهادهای بین‌المللی با جامعه مدنی ایران را برای شناسایی آمران و عاملان این جنایات ضروری خواند و ابراز امیدواری کرد که حقیقت و عدالت برای مردم ایران محقق شود. نرگس محمدی در گذشته نیز بارها نسبت به نقض حقوق بشر در ایران هشدار داده است.او در سال ۱۴۰۱، در نامه‌ای به جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل، از تعرض جنسی به زنان بازداشتی به‌عنوان بخشی از برنامه سرکوب رژیم خبر داد و خواستار تحقیق فوری شد. وی همچنین در سال ۱۴۰۳ در یادداشتی به مناسبت روز جهانی زن، که در مجله وگ منتشر شد، به موضوع «آپارتاید جنسیتی» در ایران پرداخت و خواستار جرم‌انگاری آن به‌عنوان جنایت علیه بشریت شد. محمدی در سال ۱۴۰۳همچنین طی یک سخنرانی ویدئویی در سنای فرانسه، از جامعه جهانی خواست تا با فشار بر جمهوری اسلامی، اعدام‌ها را متوقف کرده و حقوق بشر را پیش‌شرط مذاکرات با این رژیم قرار دهند.   استفاده از گروه‌های تبهکار برای ترورهای فرامرزی توسط ایران جمهوری اسلامی ایران با بهره‌گیری از شبکه‌های تبهکار و گروه‌های جنایی، به‌ویژه در اروپا، عملیات ترور و حملات هدفمند علیه مخالفان سیاسی و اهداف مرتبط با اسرائیل را پیش می‌برد. این تاکتیک مخفیانه، که نگرانی‌های جهانی را برانگیخته، امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی را به خطر انداخته است. در همین رابطە. مقامات سوئدی در گزارش‌های اخیر خود فاش کرده‌اند که ایران از گروه‌های تبهکار، از جمله باندهای قاچاق مواد مخدر، برای انجام ترورهای فرامرزی استفاده می‌کند. این گروه‌ها به دلیل دسترسی به شبکه‌های زیرزمینی و منابع غیرقانونی، به ابزاری مناسب برای اجرای عملیات‌های مخفیانه تبدیل شده‌اند. به گفته سرویس امنیتی سوئد (ساپو)، این روش به ایران امکان می‌دهد تا ردپای مستقیم خود را در این حملات پنهان کند. اهداف این عملیات‌ها اغلب شامل مخالفان سیاسی، فعالان تبعیدی، و حتی افراد یا مؤسسات مرتبط با اسرائیل، از جمله سفارتخانه‌ها و سازمان‌های یهودی، می‌شود. یکی از گروه‌های مورد توجه، باند تبهکار سوئدی «فاکس‌ترات» به رهبری روا مجید است که در مارس ۲۰۲۵ توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده تحریم شد. این تحریم‌ها به دلیل همکاری ادعایی فاکس‌ترات با وزارت اطلاعات ایران و نقش آن در حملات علیه اهداف اسرائیلی، از جمله حمله به سفارت اسرائیل در استکهلم در ژانویه ۲۰۲۴، اعمال شده است. گزارش‌های رسانه‌های سوئدی، از جمله روزنامه‌های داگنر نیتر و اکسپرسن، نیز ادعا کرده‌اند که اطلاعات ارائه‌شده توسط موساد، سازمان اطلاعات اسرائیل، نقش این گروه را در خدمت به منافع ایران تأیید می‌کند. ایالات متحده و بریتانیا نیز نگرانی‌های مشابهی را مطرح کرده‌اند. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده که ایران از گروه‌های جنایی برای پیشبرد برنامه‌های تروریستی خود در اروپا و فراتر از آن بهره می‌برد. برایان نلسون، معاون وزارت خزانه‌داری آمریکا، این اقدامات را نشانه‌ای از تلاش ایران برای گسترش سرکوب داخلی خود به سطح بین‌المللی توصیف کرده است. بریتانیا نیز در ژانویه ۲۰۲۴، اعضای یگان ۸۴۰ نیروی قدس سپاه پاسداران و برخی افراد مرتبط با شبکه‌های تبهکار را به دلیل توطئه برای ترور مجریان شبکه ایران اینترنشنال تحریم کرد. این تاکتیک پیچیده نه‌تنها مخالفان سیاسی را در معرض خطر قرار داده، بلکه به چالشی جدی برای امنیت جهانی تبدیل شده است. مقامات سوئدی هشدار داده‌اند که فعالیت‌های این گروه‌ها می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر در اروپا منجر شود، به‌ویژه با توجه به درگیری‌های مسلحانه و خشونت‌های مرتبط با این باندها. همکاری بین‌المللی، از جمله تبادل اطلاعات و اعمال تحریم‌های هدفمند، به‌عنوان راهکاری برای مقابله با این تهدید پیشنهاد شده است. استفاده ایران از گروه‌های تبهکار برای عملیات‌های فرامرزی سابقه‌ای طولانی دارد. در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷، ترور محمدرضا کلاهی، عضو سابق سازمان مجاهدین خلق در هلند، و احمد مولا نیسی، از رهبران حزب حرکه‌النضال اهواز، در لاهه گزارش شد. این موارد به ایران نسبت داده شده و به‌عنوان بخشی از استراتژی حذف مخالفان در خارج از کشور تلقی می‌شوند. در سال ۲۰۲۰، ربودن حبیب فرج‌الله چعب، فعال ایرانی-سوئدی، در ترکیه توسط شبکه‌ای به رهبری ناجی شریفی زیندشتی، قاچاقچی مواد مخدر، نمونه دیگری از این تاکتیک بود. چعب پس از انتقال به ایران در سال ۲۰۲۳ اعدام شد. گزارش واشینگتن‌پست در سپتامبر ۲۰۲۴  نیز نشان داد که ایران در سال‌های اخیر استفاده از باندهای جنایی را برای هدف قرار دادن مخالفان، روزنامه‌نگاران، و فعالان حقوق بشر در کشورهای غربی شدت بخشیده است. این گزارش، با استناد به مصاحبه با مقامات امنیتی و اسناد دادگاه، از ثبت ۸۸ مورد ترور و آدم‌ربایی مرتبط با ایران در پنج سال گذشته خبر داد که بیش از مجموع چهار دهه پیش است.   جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته سیاست سرکوبهای فرامرزی خود را نه‌تنها علیه مخالفان سیاسی در داخل کشور، بلکه علیه شخصیت‌ها و فعالان سیاسی در خارج از مرزهای ایران نیز اعمال کرده است. در این میان، جامعه کُرد یکی از اهداف اصلی این ترورها بوده است. ترور رهبران سیاسی کرد و صدها کنشگر سیاسی در کشورهای مختلف، از جمله در اروپا، عراق و سوریه، نمونه‌ای بارز از این سیاست است.

گلرخ ایرایی فعال مدنی محبوس در زندان اوین، با نگارش نامه‌ای از شجاعت وریشه مرادی زندانی سیاسی محکوم بە اعدام و زینب جلالیان زندانی سیاسی محکوم بە حکم حبس ابد، سخن گفته است. گلرخ ایرایی، زندانی سیاسی در زندان اوین در نامه‌ای که ۲۷ فروردین در حساب منتسب بە وی در شبکە اجتماعی X منتشر شدە است از وریشه مرادی، هم‌بند محکوم به اعدام خود، به‌عنوان "پیشمرگه‌ای شجاع" یاد کرده است که در سال ۲۰۱۴ در کوبانی، کودکان و زنان را از چنگ داعش نجات داد و خود زخمی شد. ایرایی می‌نویسد که:  وریشه، پس از یک سال و نیم بازداشت خشن و گذراندن پنج ماه حبس انفرادی در بازداشتگاه‌های اطلاعات سنندج و بند ۲۰۹ اوین، با آرامشی ستودنی در برابر حکم اعدام ایستاده و حتی با آن شوخی می‌کند. او با شعار «ای زندگی، یا با تو نخواهم زیست یا تو را با آزادی خواهم آراست»، زندگی‌اش را به مبارزه برای آزادی پیوند زده است. ایرایی همچنین وریشه را با زینب جلالیان مقایسه می‌کند، زنی که اکنون هجدهمین سال حبس خود را در زندان یزد سپری می‌کند. به گفته ایرایی، زینب با وجود سال‌ها تبعید و محرومیت از مرخصی، هرگز تسلیم فشار برای اعترافات اجباری نشده و مقاومتش الهام‌بخش دیگران است. ایرایی نقل می‌کند که وقتی یکی از زندانیان گفت «اگر زینب اعتراف می‌کرد، حالا آزاد بود»، این سخن تنها بر ارزش ایستادگی او افزود، چرا که زینب «در جای درست» ایستاده و قلب‌ها را گرم کرده است. ایرایی با اشاره به شکنجه‌ها و بازجویی‌های طاقت‌فرسای وریشه و تبعیدهای زینب، این اقدامات را محکوم کرده و خواستار توجه جهانی به وضعیت آن‌ها شده است. او همچنین به کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» اشاره می‌کند که وریشه و دیگر زندانیان در آن علیه مجازات اعدام اعتراض می‌کنند. این نامه هشداری است به نظام جمهوری اسلامی که با احکام اعدام و سرکوب، تلاش می‌کند صدای مقاومتی چون وریشه و زینب را خاموش کند.

سارا پریزاد برگزاری مراسم استقبال از جشن نوروز از سوی کردها در شهر چند فرهنگی ارومیە، در ٢٨ اسفند ١٤٠٣ با واکنشهای تهاجمی از سوی جریانات وابستە بە حکومت جمهوری اسلامی، کە ملهم از ایدئولوژی پان ترکیسم هستند، مواجە شدە است. این واکنشهای ستیهندە، در حین حال کە بازنمایانندە تنشهای خفتە، مبتنی بر گسلهای اتنیکی در تمامی جغرافیای سیاسی ایران هستند، میتواند نشانەهایی از احتمال وجود یک بحران جدی در صورت وجود خلاء قدرت را بە نمایش بگذارد. در  ۲۸ اسفندماە۱۴۰۳/۲۰۲۵،  در ادامه‌ی جشن‌های نوروزی که از حدود یک ماه قبل از آغاز سال نو توسط کُردها برپا شدە بود، مراسمی بی‌سابقه با حضور ده‌ها هزار نفر در ارومیه نیز، برگزار شد. اما جشنی با این ابعاد، برای برخی از ساکنان تُرک شهر، به‌منزله‌ی تهدیدی از سوی کُردها علیه تُرک ها تلقی شد. در پی آن، در روز دوم فروردین ۱۴۰۴/ ۲۰۲۵، هم‌زمان باسالگرد کشته‌شدن امام اول شیعیان، علی بن ابی طالب، و درپاسخ به فراخوان محمد خلیل‌پور، رئیس شورای شهر ارومیه، ت جمعی با ادعای «هتک حرمت ماه رمضان توسط کُردها»، برگزار شد. در این تجمع، برخی نیروهای پان‌تُرکیست بانشان‌دادن علامت «گرگ‌های خاکستری» و در دست داشتن باتوم، کُردهای این شهر را بە قتلعام تهدید کردند. این رخداد، بار دیگر خطر درگیری‌های جدی بین کُردها و تُرک‌ها را در منطقه‌ای که به‌طور رسمی «آذربایجان غربی» نامیده می‌شود،یادآور شد. منطقه‌ای که با تنوع ملی، زبانی و دینی‌اش، در لحظات بحرانی تاریخ، بارها آبستن فاجعه بوده است.   ارومیه شهری است که در طول تاریخ محل سکونت گروههای ملی، زبانی و دینی متنوعی چون مسیحیان آشوری و ارمنی، کُردهای سنی و بعدها تُرک های شیعه بوده و بارها به تصرف نیروهای خارجی درآمده است. در قرن هشتم مورد حمله اعراب قرار گرفت و از قرن یازدهم به بعد تُرک‌های اوغوز همواره در صدد تصرف شهر بودند. در نهایت، در دوره صفوی و در قرن هفدهم، اوغوزهای افشار، که پیش تر نیز در پی اجرای سیاستهای تیولداری (بخشش زمین در برابر خدمات نظامی) بودند، بتدریج در این شهر ساکن شدند. به دلیل قرابت مذهبی ترکهای اغوز با صفویان (هر دو شیعه)، آنان حاکمیت شهر را در اختیار گرفتند. کُردها به روستاها رانده شده و مسیحیان نیز به دلیل عدم برخورداری از حق مالکیت بر زمینهای کشاورزی در این شهر، تحت حاکمیت تُرکها باقی ماندند.    در جنگ جهانی اول، ارومیه صحنه‌ی نبرد سه قدرت منطقه‌ای، امپراتوری روسیه، قاجار و عثمانی شد. مسیحیان طرف روسیه، تُرک‌ها در کنار تهران، و کُردها با عثمانی‌ها هم‌پیمان شدند. در جریان جنگهای روسیه و عثمانی در سالهای منتهی بە جنگ جهانی اول و متعاقب آن، کُردها به رهبری سمکو-ی شکاک (اسماعیل آقا) در کنار سربازان عثمانی، و در واکنش به کشتار کُردها به‌دست مسیحیان متحد روسیه، دست به قتل‌عام  مسیحیان شهر ارومیه زدند. بسیاری از آشوریان به روسیه، بغداد و موصل گریختند. این حادثه بار دیگر ترکیب جمعیتی شهر را تغییر داد. پس از جنگ جهانی دوم، باشکل‌گیری جمهوری‌های خودمختار کُردستان و آذربایجان در مهاباد و تبریز، ارومیە بە محل مناقشه‌ای شدید تبدیل شد. تنش بین کردهای هرکی و شکاک باتُرکهای شهر بر سر اینکه ارومیه به کدام جمهوری تعلق دارد، بالا گرفت. حمایت قاضی محمد از پیوستن ارومیه به جمهوری آذربایجان، موجب دلسردی کردهای هرکی و شکاک شد و در نتیجه او را در برابر تهران تنها گذاشتند. در جریان انقلاب ۱۳۵۷/۱۹۷۹ تنش‌های خونین بین کُردها و تُرک‌ها در شهر نقده و بخصوص روستای قارنا درگرفت که منجر به کشته شدن ده‌ها شهروند شد، این تنش ها به برخی از روستاهای اطراف ارومیه نیز رسید.   تقسیم نانوشته‌ی تُرک‌-کُرد بین شهر و روستا، پس از انقلاب ۵۷، به دلایل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از هم گسیخت. با اینکه اصلاحات ارضی در مناطق روستایی کُرد اطراف ارومیه کندتر از سایر نقاط پیش رفت، در نهایت موجب مهاجرت تدریجی روستاییان  کرُد به شهر شد. جمهوری اسلامی ایران از این مهاجرت استقبال کرد، چرا که روستاها به مأمن پیشمرگه‌ها تبدیل شده بودند. از طرفی دیگر، با افزایش جمعیت، شهر گسترش یافته و روستاهای شمالی- غربی ارومیه، که کُرد بودند، به بخشی از شهر تبدیل شدند. این در حالی است که بخش شرقی که تُرک‌نشین بود، از آنجاکه از طریق دریاچه محصور شده بود، امکان گسترش نداشت.   رونق قاچاق کالا و انسان در بخش غربی شهرستان، به دلیل نزدیکی به مرز و پیوستگی سرزمینی با کُردستان ترکیه، موقعیت اقتصادی کردها را تقویت کرد. این روند، ارومیه‌ی عمدتاً تُرک‌نشین را به شهری با ترکیب تُرک‌ـ‌کُرد ‌و تاحدودی ‌کُره سنی تبدیل کرد.   از سوی دیگر، کُردهای روستایی که ثروت و شغل خود را از دست داده به شهر کوچ کرده بودند اغلب در حاشیه‌ی شهر و در «سکونتگاه‌های غیررسمی» مانند اسلام‌شهر و کشتارگاه، الواج ساکن شدند. این مناطق فاقد حداقل‌های زندگی شهری مانند مدرسه، درمانگاه و فضای سبز هستند و بشدت محروم مانده اند و مدیران شهر به جای اینکه درصدد توسعه این مناطق برآیند به جرم انگاری ساکنین آن پرداخته اند. با اینکه میزان حاشیه‌نشینی ارومیه از متوسط کشوری فراتر نیست، بخش زیادی از مطالعات مربوط به شهر ارومیه بطور اغراق آمیزی به هشدار در رابطه با خطر این مناطق اختصاص یافته است. ساکنان کُرد این مناطق، همچون «دیگریِ بی‌چهره‌ی خطرناک» تصویر می‌شوند.   در این میان، سیاست‌های حکومت، به جای کاهش تنش، به‌سوی تضعیف و کنترل هر دو طرف پیش رفته است. هرچند مهاجرت کُردهای عشایر به شهر باعث تضعیف ساختار عشیره‌ای آنان شده بود، اما جمهوری اسلامی ایران به ویژه در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد (۲۰۰۵-۲۰۱۳/ ۱۳۸۴-۱۳۹۲) تلاش کرد با اعطای پست‌هایی چون عضویت در شورای حل اختلاف یا مدیریت پاسگاههای روستایی که در مسیر قاچاق کالا قرار دارند، به افراد شناخته شده‌ی عشایر، آن‌ها را مسلح کرده و به بازتاسیس نظام عشیره ای متوسل شد. این امر باعث رقابت و شکاف میان کُردهای ارومیه شد. در چندین انتخاباتِ مجلس و شورای شهر، رقابت این چهره‌های منصوب، آرا را تقسیم کرد و باعث شد بیشتر کرسی ها به تُرک‌ها واگذار شود. اما در انتخاباتِ سالهای اخیر، کردها با تأکید بر هویت ملی به‌جای عشیره‌ای، متحد شدند و برای کسب کرسی بیشتر در برابر تُرک ها میزان مشارکتشان، برخلاف روند عمومی کشور، افزایش چشمگیری یافت. چگونه می توان بر این تنش های غلبه یافت؟ آنچه در نوروز امسال در ارومیه رخ داد، در وهله‌ی اول نشان‌دهنده‌ی پیروزی ساختار جدید جامعه‌ی کرُد در برابر بازتولیدعشیره‌گرایی حکومتی بود و در وهله‌ی دوم، پاسخی بود به انکارتاریخیِ حضور کُردها و تصور بشدت مخدوش شده از آنان. این حضور، نه تهدید که بخشی از واقعیت اجتماعی شهر است. رد این واقعیت، نه‌تنها غیرممکن، بلکه تُرک‌ها و کُردهای ارومیه، تنها باپذیرش متقابل و تأکید بر حقوق برابر برای زندگی در این شهر، می‌توانند به صلح و همزیستی برسند. در رابطه با تاریخ ارومیه و سکونت تُرک ها در شهر رجوع کنید به : کاویان پور، احمد، تاریخ ارومیه، ارومیه: آذرکهن، ۱۳۷۸ Nikitine Basile, 1956,  Les Kurdes : étude sociologique et historique ,   Paris, Klincksieck. Eagleton William Jr, 1991,  La république kurde de 1946 , traduction de C. Ter-Sarkissian, Bruxelles, Complexe ; McDowall David, 2004 (4e ed.),  A Modern History of the Kurds , Londres, Tauris

علیرغم وجود بدبینی ها در رابطە با گفتگوهای ایران-واشنگتن در خصوص خلع سلاح اتمی، گزارشها حاکی از آن هستند کە طی هفتە آیندە گفتگوها در رم ادامە خواهند یافت. از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحدە آمریکا اعلام نمودە است کە که شنبه آینده، ۱۹ آپریل، نظر نهایی خود را در باره مذاکره با ایران از طریق ویتکاف اعلام‌ خواهد کرد. دور نخست مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا روز ۱۳ آپریل ۲۰۲۵ در مسقط، پایتخت عمان، برگزار شد. بر اساس اظهارات طرفین پس از پایان نشست، روند گفت‌وگوها که به‌ صورت غیرمستقیم انجام شد، مثبت ارزیابی شده است. زمینه‌سازی ها برای گفت‌وگوها در هفته‌های اخیر، پس از ارسال نامه‌ای از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به رهبر ایران، علی خامنەای، آغاز شد. این نامه کە حاکی از تهدید و نیز امیدواری نسبت بە حل برنامە هستەای ایران بود، بە گسترش اقدامات دیپلماتیک با هدف ازسرگیری گفتگوهای مستقیم بین دو کشور منجر گردید . ترامپ در این پیام، بر لزوم حل مسالمت‌آمیز مسئله هسته‌ای ایران تأکید کرده و هشدار داده بود که در صورت عدم دستیابی به توافق، ممکن است از گزینه نظامی استفاده کند. در مقابل، مقامات ایران احترام متقابل و پرهیز از تهدید را بە عنوان شرط مذاکرە اعلام کردند. نقش میانجی‌گرانه عمان در بازگشت به میز مذاکره با انتخاب عمان به‌عنوان میزبان نخستین دور مذاکرات—کشوری که پیش‌تر نیز در توافق برجام نقش برجسته‌ای داشت—تلاش‌های دیپلماتیک وارد مرحله‌ای جدید شد. این نشست با حضور استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به میزبانی بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، برگزار شد. پیش‌نویس توافق بدون الزام به برچیدن برنامه هسته‌ای طبق گزارش منابع خبری از جمله نیو عرب ، استیو ویتکاف پیش‌نویس توافقی را به ایران ارائه کرده که در آن هیچ اشاره‌ای به برچیدن کامل برنامه هسته‌ای ایران نشده است. یک منبع سیاسی ایرانی نیز تأیید کرده است که در این پیش‌نویس، خبری از الزام به تعطیلی برنامه هسته‌ای یا تهدید صریح به اقدام نظامی وجود ندارد. واکنش مثبت تهران و واشنگتن به تداوم گفت‌وگوها این مذاکرات که یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک در منطقه خاورمیانه به شمار می‌رود، بازتاب‌هایی گسترده را در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی داشته است. کاخ سفید در بیانیه‌ای رسمی ا علام کرد که دیدار میان ویتکاف و عراقچی در فضایی سازنده برگزار شده و تأکید کرده است که هدف اصلی ایالات متحده برای حل اختلافات، بهره‌گیری از ابزارهای دیپلماتیک است. عباس عراقچی نیز پس از پایان دور نخست مذاکرات، در پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» (X) فضای گفت‌وگوها را سازنده و امیدوارکننده توصیف کرد. او نوشت : «دور اول مذاکرات غیرمستقیم با فرستاده ویژه ایالات متحده آقای ویتکاف، با میزبانی و میانجی‌گری برادرم جناب بدر البوسعیدی از سلطنت عمان سازنده و امیدوارکننده بود.» استقبال عربستان از روند گفت‌وگوها در همین حال، وزارت امور خارجه عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌ای رسمی، از برگزاری مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا استقبال کرد. با وجود مواضع پیشین ا نتقادی ریاض نسبت به سیاست‌های منطقه‌ای تهران، این حمایت به‌عنوان نشانه‌ای از تغییر رویکرد عربستان و تمایل به عادی‌سازی روابط و بازگشت به مناسبات دیپلماتیک تفسیر شده است. بازگشت به مسیر گفت‌وگو، به‌ویژه پس از دوره‌ای از تنش‌های شدید در منطقه، می‌تواند گامی مؤثر در جهت ثبات نسبی باشد. کارشناسان معتقدند ادامه این روند، زمینه‌ساز تحولات مثبت در سطح منطقه خواهد بود. دور بعدی مذاکرات در رم؛ احتمال دیدار مستقیم بر اساس بیانیه‌ها و توافقات صورت‌گرفته، دور دوم مذاکرات میان ایران و آمریکا قرار است روز شنبه ۱۹ آپریل در رم، پایتخت ایتالیا، برگزار شود. گفت‌وگوهای مسقط به‌مدت ۴۵ دقیقه و به‌صورت غیرمستقیم انجام شد، اما ممکن است مذاکرات در رم به‌صورت مستقیم میان نمایندگان دو کشور ادامه یابد. با این حال، عمان همچنان نقش میانجی‌گر خود را حفظ خواهد کرد. بنابە اظهارات دونالد ترامپ، وی احتمالا بر اساس جمع بندی گزارشهای تیم مذاکرە کنندە با ایران، روز شنبە آیندە در رابطە با نحوە تعامل با ایران تصمیم خواهد گرفت.