آیا مجتبی خامنهای در انظار عمومی ظاهر خواهد شد؟
- 1 hour ago
- 4 min read
سمیە توحیدی
بیش از چهار ماه پس از حمله هوایی آمریکا و اسرائیل که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران منجر شد، جمهوری اسلامی در تدارک برگزاری مراسمی گسترده و رسمی برای تشییع و خاکسپاری او برآمدە است. انتظار می رود مراسم تشییع و دفن وی از چهارم ژوئیه در تهران آغاز شود و سپس آیینهایی در قم و شهرهای مقدس شیعیان در عراق برگزار و نهم ژوئیه در مشهد به خاک سپرده شود.
در حالی که مقامهای ایرانی از برگزاری مراسمی با حضور گسترده مردم خبر میدهند، توجهها همچنان به مجتبی خامنهای، رهبر جدید اما غایب از انظار جامعە جلب شدە است.
مجتبی خامنهای، ۵۶ ساله، در حمله ۲۸ فوریه بە بیت رهبری در در مرکز تهران زخمی شد. در آن حمله، علاوه بر علی خامنهای، شماری بسیاری مقام ارشد نیز کشته شدند.
تا مقطع کنونی رسانههای رسمی جمهوری اسلامی ایران تلاش نمودەاند کە این روایت را در نزد افکار عمومی برجستە کنند کە او جراحات نە چندان سنگینی، از جمله آسیب در ناحیه صورت و پا برداشته است.
اما، از زمان انتقال قدرت، مجتبی خامنهای نه در انظار عمومی دیده شده، نه تصویری تازه از او منتشر شده و نه صدای او مستقیماً در رسانهها پخش شده است.
تمام پیامهای منتسب به او تاکنون از سوی گویندگان تلویزیون حکومتی یا رسانههای رسمی قرائت شدەاند. این پیامها با هدف نمایش تداوم، انسجام و اقتدار حاکمیت در بحبوحه جنگ با آمریکا و اسرائیل تنظیم شدهاند.
در نخستین پیام عمومی خود در اواسط مارس، او تأکید کرد ایران خواهان جنگ نیست، اما از حقوق مشروع خود عقبنشینی نخواهد کرد. او همچنین بر ادامه انسداد تنگه هرمز تأکید کرد، نسبت به ادامه احتمالی حملات به پایگاههای آمریکا هشدار داد و خواستار حفظ وحدت ملی شد.
پیامهای بعدی وی نیز همین رویکرد را بازتاب دادهاند. در یکی از این پیامها آمده بود کە ایران مدیریت تنگه هرمز را وارد مرحلهای تازه خواهد کرد. در پیامی دیگر نیز ضمن تأکید بر روابط دوستانه با همسایگان، تهدید علیه پایگاههای میزبان نیروهای آمریکایی تکرار شد.
در پیامهای بعدی، از جمله پیامی که به مناسبت روز ملی خلیج فارس منتشر شد، او خواستار ادامه تجمعات و حفظ وحدت حتی در دورههای آتشبس شد.
مسئولان نیز بارها به افکار عمومی اطمینان دادهاند که او از نظر ذهنی هوشیار است، از طریق ارتباط صوتی در تصمیمهای کلیدی مشارکت میکند و دوران بهبودی را میگذراند.
با وجود این اطمیناندهیها، غیبت طولانی او به گمانهزنیها، شایعات فراوان دامن زده است. برخی تندروها این پنهانماندن را با دلایل امنیتی توجیه میکنند و میگویند نباید به دشمنان هدف یا اطلاعات داد. برخی دیگر جراحات او را دلیل اصلی غیبتش میدانند.
مجتبی خامنهای در تازهترین بیانیه خود، که روز یکشنبه به مناسبت هفته قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران منتشر شد، از دستگاه قضایی خواست عاملان جنایتهای جنگ ژوئن ۲۰۲۵ و جنگ تازهای را که در فوریه آغاز شد، را مورد پیگرد قرار دهد.
او همچنین خواستار پیگیری جدی این پروندهها تا صدور حکم شد و گفت اعترافها و حتی فخرفروشی بیشرمانه مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، اقرار به گناه و زمینهای برای پاسخگو کردن آنان است.
با این حال، او هنوز حتی یک بار هم حضوری یا در برابر دوربین ظاهر نشده است. از همین رو، مراسم پیشروی تشییع علی خامنهای لحظهای تعیینکننده خواهد بود.
در جمهوری اسلامی، برگزاری مراسمهایی از این دست، معمولاً فرصتی برای نمایش قدرت و همبستگی رهبران ارشد بوده است.
خود علی خامنهای سالها در مراسم بزرگداشت روحالله خمینی، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، شرکت میکرد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا پسرش برای نخستین بار انزوای خود را میشکند و در مراسم تشییع پدرش در برابر مردم و جهان ظاهر میشود یا نه.
مقامهای ایرانی تاکنون نشانه روشنی در این باره ندادهاند. برخی گزارشها میگویند مجتبی خامنهای در هفتههای اخیر، همزمان با پیشرفت مذاکرات آتشبس با آمریکا، نقش فعالتری را در پشت صحنه ایفا میکند.
با این حال، الگوی انتشار بیانیههای مکتوب و خوانده شدن آنها از سوی دیگران همچنان تغییر نکرده است.
افکار عمومی در منطقه و فراتر از آن، همزمان با تشدید درگیریها دستخوش تغییر شده است. گزارش اخیر مرکز پژوهشی پیو با عنوان وقتی جنگ در میانه یک نظرسنجی آغاز میشود چه رخ میدهد؟ بر آن تأکید کرده است.
این گزارش نشان میدهد با ادامه جنگ، نگاه به ایالات متحده در چند کشور منفیتر شده و جایگاه آمریکا بهعنوان بازیگری مؤثر در برقراری صلح و ثبات تضعیف شده است.
در داخل ایران، انتقال قدرت در فضایی آکنده از جنگ، سوگواری و ابهام پیش رفته است. مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را بهعنوان جانشین برگزیده، اما غیبت طولانی او از انظار عمومی پرسشهایی جدی را درباره ثبات سیاسی و توان حکومت در نمایش انسجام در رأس قدرت ایجاد کرده است.
حضور علنی مجتبی خامنهای میتواند تردیدها را درباره وضعیت جسمانی و توانایی او برای رهبری را کاهش دهد، پایگاه حامیان جریانهای تندرو، از جملە پایداریها را تقویت کند و پیامی از ایستادگی و تداوم به رقیبان خارجی بفرستد.
در مقابل، ادامه غیبت او میتواند به گمانهزنیها دامن بزند و نشانهای از احتیاط یا آسیبپذیری در بالاترین سطوح حاکمیت تلقی شود.
در حال حاضر، افکار عمومی ناچار است نشانهها را از میان بیانیههای حسابشده و اظهارات رسمی کنار هم بگذارد.
با نزدیک شدن به مراسم تشییع و در حالی که انتظار میرود میلیونها نفر در خیابانهای تهران، قم و مشهد حضور یابند، دیده شدن یا نشدن فرزند رهبر پیشین شاید مهمترین نشانه برای ارزیابی وضعیت قدرت باشد.
پاسخ این پرسش، هر زمان روشن شود، میتواند تصویر روشنتری از مسیر آینده رهبری ایران در یکی از پرتنشترین مقاطع تاریخ معاصر این کشور ارائه کند.
