از جزیره فارور تا آب حیات کرمان؛ جزیره‌ای برای مجرمان

یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی پیشنهاد کرده است که برای «پاکسازی جامعه» و «افزایش امنیت عمومی»، مجرمان خطرناک به‌صورت مادام‌العمر به جزایر دورافتاده ایران تبعید شوند.

رحیم زارع، نماینده آباده در مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگویی با خبرگزاری تسنیم بر ضرورت برخورد قاطع با اراذل و اوباش تأکید کرده است. این نماینده در توجیه طرح پیشنهادی خود گفته است که این افراد با ارتکاب دزدی، مزاحمت، و تعرض به اموال، جان، و ناموس مردم، امنیت جامعه را مختل می‌کنند. نماینده آباده در ادامه افزوده است که شرارت این مجرمان ارتباطی با مشکلات معیشتی نداشتە و جرم به حرفه‌ای دائمی برای آن‌ها تبدیل شده است.

این نمایندە مجلس خواستار اصلاح قوانین برای تشدید مجازات‌ها شده و پیشنهاد داده است که در موارد سنگین، تبعید مادام‌العمر یا حتی حکم اعدام اعمال شود.

ایده تبعید مجرمان به مکان‌های دورافتاده تنها به ایران محدود نیست. اخیرا دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، دستور بازسازی و بازگشایی مجدد زندان بدنام جزیره آلکاتراز را برای نگهداری «خشن‌ترین مجرمان» صادر کرده و آن را نمادی از «قانون و نظم» خوانده است.

از جزیره فارور تا دهکده سلامت

ایده تبعید زندانیان به مکان‌های دورافتاده از دیرباز در جهان رواج داشته است. خصوصا در قرن ۱۸ میلادی با اشغال سرزمین‌های آفریقایی، آمریکای لاتین و جنوب شرق آسیا توسط استعمراگران، مناطق دور افتاده و بد آب و هوا به یکی از مقاصد اصلی برای تنبیه مجرمان و مخالفان سیاسی بدل شد.

در ایران، تبعید سابقه‌ای طولانی دارد و در دوره‌های قاجار و پهلوی برای مخالفان سیاسی و علما به کار می‌رفت. جزایر خلیج‌فارس مانند خارک و قشم و شهرهای دورافتاده مانند یزد و برازجان تبعیدگاه‌های رایج بودند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ، تبعید به‌ویژه برای فعالان سیاسی و مدنی ادامه یافت، اما طرح‌های خاصی برای گروه‌های دیگر نیز اجرا شد.

در اواسط دهه ١٣۶۰، کمیته‌های انقلاب مسئولیت مبارزه با قاچاق مواد مخدر و اعتیاد را برعهده می‌گیرند. مهدی ابویی با همکاری نیروی انتظامی با همکاری وزارت کشور طرحی برای تبعید معتادان به جزیره فارور کوچک در خلیج‌فارس آماده می کند و با تایید رهبر وقت جمهوری اسلامی این طرح با اعزام صدها شهروند معتاد به هروین به این جزیره کلید می خورد. طرح اعزام معتادان به این جزیره تا اواسط دهه ۷۰ شمسی باید ادامه داشته بوده باشد چراکه هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت در خاطرات فروردین سال ۱۳۷۳ خود به این موضوع اشاره می کند.

هیچگونە آمار دقیقی از شمار افراد تبعید شدە به این جزیره تا کنون در دست نیست، در این بارە تنها مهدی ابوی اذعان کرده است که در اوایل کلیدخوردن این طرح، ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر به این جزیره تبعید شده شدند که موجب رعب و وحشت را در میان معتادان شد.

تاکنون هیچ گزارشی در ارتباط با شمار شهروندانی که پس از تبعید به این جزیره جان خود را به دلیل شرایط بد جوی و سوء تغذیه جان خود را از دست داده‌اند منتشر نشده است. همچنین مشخص نیست که این مرکز بازپروری معتادان در چه سالی رسما تعطیل شده است.

علاوه بر جزیره فارور، مقامات جمهوری اسلامی در دهه هفتاد در نزدیکی شهر جیرفت اقدام به راه‌اندازی یک اردوگاه بازپروری برای شهروندان معتاد به نام "آب حیاط" می کنند. این مرکز، تحت مدیریت سازمان بهزیستی و با همکاری نیروی انتظامی، پذیرای معتادان متجاهر بود.

با این حال نام این مرکز به دلیل شرایط نامناسب بهداشتی و نبود مراقبت‌های پزشکی شیوع بیماری‌های عفونی، از جمله HIV/AIDS، در میان معتادان و مددجویان به یکی از رسوایی های مرتبط با طرح‌های بازپروری معتادان گره خورده است. گفته می‌شود که صدها نفر از مجموع ۱۷۰۰ فردی که در این اردوگاه نگهداری می‌شدند به دلیل ابتلا به بیماری‌های عفونی و ایدز جان خود را از دست داده‌اند.

در سال ۱۴۰۴، سردار حسین رحیمی، رئیس پلیس تهران بزرگ، از طرح «دهکده سلامت» برای بازپروری ۱۰ هزار معتاد متجاهر خبر داد. به گفته سرهنگ عبدالوهاب حسنوند، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر، این دهکده شامل آسایشگاه‌ها، مراکز آموزشی، کارگاه‌های تولیدی، پارک مدرن، و امکانات ورزشی است.

مصطفی هادیزاده، دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر تهران، نیز در گفت‌وگو با ایسنا از این طرح حمایت کرد. این پروژه با بودجه‌ای حدود هزار میلیارد تومان و در دو فاز (دو و سه سال) اجرا می‌شود.

=امپراطوری بریتانیا بین سال‌های ۱۷۸۸ تا ۱۸۶۸ بیش از ۱۶۰ هزار محکوم را به مستعمرات جزایی در استرالیا و جنوب آفریقا تبعید کرد. همچنین فرانسه و اسپانیا نیز در قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ حدود ده‌ها هزار نفر را به گویان فرانسه، کالدونیای جدید و دیگر مستعمرات تحت تصرف این کشورها تبعید کردند.