تداوم جنگ و بحران اقتصادی، امنیت معیشتی و آینده شهروندان را تهدید می‌کند
بحران امروز ایران فراتر از جنگ، تحریم و مشکلات اقتصادی، به آینده اجتماعی و سیاسی این کشور گره خورده است. تداوم رویارویی نظامی، اختلال در تجارت و تورم فزاینده، امنیت معیشتی شهروندان را تضعیف کرده و چشم‌انداز زندگی آنان را با نااطمینانی مواجه ساخته است. مذاکرات تهران و واشنگتن می‌تواند زمینه کاهش تنش را فراهم کند، اما توافق دیپلماتیک به‌تنهایی پاسخگوی بحران‌های ساختاری نیست. عبور از این وضعیت مستلزم اصلاحات نهادی، احیای اقتصاد، پاسخ‌گویی سیاسی و بازسازی اعتماد عمومی است. معیار نهایی موفقیت سیاست‌ها نیز باید بهبود پایدار زندگی شهروندان باشد.
مهم‌ترین مسالە امروز ایران، صرفاً جنگ، تحریم، مذاکره یا بحران اقتصادی نیست؛ مسالە اصلی، آینده کشوری است که هم‌زمان زیر فشار تهدیدهای خارجی، فرسایش اقتصادی و انباشت نارضایتی‌های داخلی قرار گرفته است.
ایران امروز در نقطه‌ای ایستاده که تصمیم‌های سیاسی و دیپلماتیک می‌توانند مسیر زندگی میلیون‌ها شهروند را برای سال‌های آینده تعیین کنند.
در هشتمین ماه رویارویی نظامی ایران و آمریکا، مسالە امنیت ملی بیش از هر زمان دیگری با معیشت مردم گره خورده است.
اختلال در صادرات نفت، محدودیت‌های تجاری، محاصره بنادر و بسته ماندن تنگه هرمز، در کنار تحریم‌های گسترده و مشکلات ساختاری اقتصاد ایران، شرایطی ایجاد کرده که هزینه آن مستقیماً بر دوش شهروندان قرار گرفته است.
گزارش رویترز در ۲۸ اکتبر نشان می‌دهد که نرخ تورم سالانه در سپتامبر به ۷۳.۶ درصد رسیده و قیمت مواد غذایی و نوشیدنی نسبت به سال قبل ۱۲۱.۸ درصد افزایش داشته است. خانواده‌ها برای تأمین نیازهای اولیه ناچار به حذف هزینه‌های درمان، آموزش و حتی مواد غذایی شده‌اند.
اما بحران کنونی ایران را نمی‌توان فقط با شاخص‌های اقتصادی توضیح داد. آنچه کە در این میان اهمیت بیشتری دارد، تبدیل فشار اقتصادی به نوعی ناامنی فراگیر در زندگی اجتماعی است.
وقتی خانواده‌ای نمی‌تواند برای آموزش فرزندانش برنامه‌ریزی کند، زمانیکە جوانی امکان اشتغال و تشکیل خانواده را از دست می‌دهد و وقتی طبقه متوسط به‌تدریج توان حفظ سطح زندگی خود را از دست می‌دهد، مسالە دیگر صرفاً کاهش قدرت خرید نیست، بلکە تضعیف امید اجتماعی و افق آینده است.
در چنین شرایطی، مذاکرات تهران و واشنگتن اهمیتی تعیین‌کننده پیدا کرده است. تحولات دوحه در روزهای اخیر و تلاش برای دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز نشان می‌دهد که هنوز مسیر دیپلماسی کاملاً بسته نشده است.
با این حال، اختلاف بر سر رفع محاصره، تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای همچنان پابرجاست. خطر بازگشت به درگیری نظامی نیز از میان نرفته است. بنابراین، هرگونه محاسبه سیاسی که هزینه‌های انسانی و اقتصادی تداوم جنگ را نادیده بگیرد، با واقعیت زندگی مردم فاصله خواهد داشت.
البته پایان جنگ، به‌تنهایی به معنای پایان بحران ایران نیست. حتی اگر فردا توافقی حاصل شود و محدودیت‌های خارجی کاهش یابد، اقتصاد کشور همچنان با مشکلاتی چون تورم مزمن، فساد، ناکارآمدی نهادی، نااطمینانی سرمایه‌گذاری، بحران آب و انرژی و فرسایش زیرساخت‌ها روبه‌رو خواهد بود.
رفع تحریم‌ها می‌تواند فرصت ایجاد کند، اما بهره‌برداری از این فرصت به اصلاحات اقتصادی و نهادی، شفافیت، پاسخ‌گویی و بازسازی اعتماد عمومی نیاز دارد.
در این میان، نباید جامعه را به حاشیه راند. جامعه ایران صرفاً مخاطب تصمیم‌های سیاسی نیست؛ بلکە اصلی‌ترین طرف هر تصمیمی است که درباره جنگ، صلح، اقتصاد و آینده کشور گرفته می‌شود.
تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که نادیده گرفتن مطالبات اجتماعی، محدود کردن فضای عمومی و برخورد امنیتی با نارضایتی‌ها، نه‌تنها معضلات را حل نمی‌کند، بلکه هزینه مدیریت بحران را افزایش می‌دهد.
امروز ایران بیش از هر چیز به بازتعریف نسبت میان امنیت ملی و امنیت زندگی شهروندان نیاز دارد. امنیت فقط به معنای حفظ مرزها و توان بازدارندگی نظامی نیست؛ امنیت یعنی مردم بتوانند برای فردای خود برنامه‌ریزی کنند، از آینده فرزندانشان نترسند، به ثبات اقتصادی امیدوار باشند و احساس کنند در سرنوشت کشور سهم و صدایی دارند.
مسالە اصلی امروز ایران نه در شعارهای سیاسی و نه صرفاً در توافق‌های دیپلماتیک، بلکه در ترکیب واقع‌بینانه‌ای از کاهش تنش خارجی، تحولات ساختاری، احیای اقتصاد و بازسازی رابطه دولت و جامعه قرار دارد.
ایران برای عبور از وضعیت کنونی، به تصمیم‌هایی نیاز دارد که زندگی مردم را در مرکز محاسبات سیاسی قرار دهند. هیچ دستاوردی در عرصه قدرت و سیاست خارجی، اگر به بهبود پایدار زندگی شهروندان منجر نشود، نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده آینده‌ای باثبات برای کشور باشد.
