روایت‌های میدانی از تشدید تنشها در خیابان‌ و شکاف در دستگاه امنیتی خبر می دهند

بە رغم کاهش فاحش انتقال اخبار از ایران بە دلیل قطع اینترنت، درگیریها در ایران همچنان ادامە دارد. با ورود اعتراضات سراسری ایران به هفته سوم، نشانه‌های روشنی از تشدید سرکوب، افزایش تلفات و هم‌زمان بروز شکاف در درون ساختار امنیتی دیده می‌شود. گزارش‌های میدانی منتشرشده از سوی تایم و یدیعوت آحارنوت تصویری از بحرانی چندلایه را ارائه می‌دهند کە حاکی از تردید، سردرگمی و فرسایش انسجام نیروهای انتظامی و بحرانی است که حکومت آن را تهدیدی وجودی تلقی می‌کند.

اعتراضات گسترده در ایران و کردستان کە امروز ٢٠ دیماە وارد سومین هفته خود شده است، به یکی از عمیق‌ترین و فراگیرترین چالش‌های سیاسی جمهوری اسلامی ایران، بعد از خیزش ژن، ژیان آزادی در سال ١٤٠١ تبدیل شده است.

بر اساس گزارش یدیعوت آحارنوت، دامنه این اعتراضات به شکلی کم‌سابقه به ده‌ها شهر و تمامی ۳۱ استان ایران گسترش یافته و لایه‌هایی از جامعه، از جمله بخش‌هایی از طبقه متوسط شهری را دربر گرفته است که پیش‌تر، کمتر در صف اول اعتراضات دیده می‌شدند.

در همین حال، گزارش تفصیلی تایم از تحولات میدانی، تصویری به‌مراتب خونین‌تر از آنچه منابع رسمی ایران ارائه می‌کنند ترسیم می‌کند.

یک پزشک در تهران که به دلایل امنیتی مایل بە افشای هویت خود نبودە است،، به تایم گفته است تنها در شش بیمارستان پایتخت، دست‌کم ۲۱۷ معترض جان باخته‌اند.

بر اساس اظهارات این پزشک، بیشتر این مجروحان بر اثر اصابت گلوله جنگی و مصدومیت، در شش بیمارستان تهران جان باختەاند.

در صورت تائید چنین آماری، این میزان از سرکوب میتواند نشانه ورود حکومت به مرحله‌ای از سرکوب تلقی گردد که بسیاری از ناظران از آن به‌عنوان نقطه بدون بازگشت یاد می‌کنند.

هم‌زمان با گسترش اعتراضات، حکومت جمهوری اسلامی ایران از شامگاه پنجشنبه دست به قطع تقریباً کامل اینترنت و ارتباطات تلفنی زدە است. چنین اقدامی از نگاه تحلیلگران، هم پیش‌درآمد تشدید سرکوب و هم تلاشی برای مهار روایت‌های مستقل از خیابان‌هاست.

یدیعوت آحارنوت این اقدام را نشانه هراس حکومت از تبدیل اعتراضات پراکنده به یک جنبش هماهنگ ملی توصیف کرده است.

به گفته پزشک تهرانی، کە با تایم گفتگو کردە است، نیروهای امنیتی در برخی مناطق، از جمله اطراف یک کلانتری در شمال تهران، با شلیک رگبار به سوی معترضان، آنان را درجا بە قتل رساندەاند.

فعالان حقوق بشری نیز گزارش داده‌اند که تنها در یک حادثه، دست‌کم ۳۰ نفر در تهران و کرج هدف گلوله قرار گرفته‌اند.

با این حال، نهادهای حقوق بشری بین‌المللی تاکنون آمارهای محافظه‌کارانه‌تری منتشر کرده‌اند. سازمان خبرگزاری فعالان حقوق بشر ایران مستقر در واشنگتن، شمار قربانیان شناسایی‌شده را حداقل ۶۳ نفر اعلام کرده است.

این شکاف آماری، به گفته ناظران، بیش از آنکه نشانه اغراق باشد، بازتابی از دشواری دسترسی به اطلاعات در شرایط قطع ارتباطات و انتقال شبانه اجساد از بیمارستان‌هاست.

منبع تایم نیز بە این موضوع به آن اشاره کرده است.

در سطح سیاسی، واکنش رهبران جمهوری اسلامی لحنی تهدیدآمیزتر به خود گرفته است. علی خامنه‌ای در سخنرانی‌ای که روز گذشتە از تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی ایران پخش شد، معترضان را اغتشاشگر خواند و هشدار داد نظام در برابر کسانی که به‌گفته او در پی خوشایند دشمنان خارجی هستند عقب‌نشینی نخواهد کرد.

دادستان تهران نیز به‌صراحت از احتمال صدور احکام اعدام برای معترضان سخن گفتە است. یک مقام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تلویزیون دولتی حتی والدین را تهدید کرد که اگر فرزندانشان در اعتراضات هدف گلوله قرار گیرند، حق شکایت نخواهند داشت.

با این حال، روایت تایم نشان می‌دهد که در پس این نمایش اقتدار، نشانه‌هایی از تردید و آشفتگی در درون نیروهای امنیتی وجود دارد. یک افسر یگان ویژه در یکی از شهرهای کردستان به تایم گفته است:

در میان نیروهای امنیتی اختلاف نظر جدی وجود دارد. هیچ‌کس دقیق نمی‌داند تصمیم نهایی چیست. همه‌چیز محرمانه پیش می‌رود و ما از آنچه در راه است می‌ترسیم.

او افزوده است که بسیاری از نیروها در سطح میانی و پایین باور دارند که سرکوب گسترده نه‌تنها اعتراضات را مهار نخواهد کرد، بلکه خشم عمومی را تشدید می‌کند.

به گفته این افسر، احساس فروپاشی حتی در درون برخی واحدهای پلیس قابل مشاهده است.

در همین حال، تحلیلگران معتقدند ورود اعتراضات به مناطق طبقه متوسط و حتی شمال تهران، محاسبات حکومت را به‌شدت تغییر داده است.

حسین حافظیان، پژوهشگر علوم سیاسی، به تایم گفته است که نظام اکنون اعتراضات را نه یک بحران مقطعی، بلکه تهدیدی وجودی تلقی می‌کند و به همین دلیل، استفاده از زور عریان را محتمل‌ترین گزینه می‌داند.

یدیعوت آحارنوت نیز در تحلیل خود تأکید می‌کند که ترکیب بحران اقتصادی، فرسایش مشروعیت سیاسی و گسترش اعتراضات به اقشار و مناطق جدید، شرایطی متفاوت از اعتراضات پیشین ایجاد کرده است که حتی حمایت سنتی برخی پایگاه‌های اجتماعی حکومت، از جمله بازار، را نیز متزلزل کرده است.

در سطح بین‌المللی، تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر دخالت شدید در صورت کشتار معترضان، به‌همراه محکومیت‌های لفظی روز گذشتە سران کشورهای انگلیس، آلمان و فرانسە، به یکی از عوامل تأثیرگذار بر رفتار متناقض حکومت در روزهای نخست اعتراضات تبدیل شده بود.

اما به نظر می‌رسد با طولانی‌شدن بحران و گسترش آن، ملاحظات خارجی جای خود را به اولویت حفظ بقا داده است.

در نهایت، آنچه از رویدادهای سە هفتە اخیر ایران میتوان ترسیم کرد، تصویری است از نظامی که میان نمایش قدرت و واقعیت فرسایش درونی گرفتار شده است؛ و جامعه‌ای که با وجود هزینه‌های سنگین، همچنان به خیابان بازمی‌گردد.

مسیری که اگرچه آینده آن نامعلوم است، اما به‌گفته بسیاری از ناظران، ایران را وارد مرحله‌ای تازه و پرمخاطره از تاریخ معاصر خود کرده است.