صدور ویزای کارگری برای اتباع افغانستانی

دریا درویش

از مهر ۱۴۰۴ سیاست رسمی صدور ویزای کارگریِ ۹ ماهه برای اتباع افغانستان تعارض میان نیاز ساختاری اقتصاد ایران به نیروی کار خارجی و موج منفی اجتماعی علیه افغان‌ها را تشدید می‌کند. گزارش‌های پژوهشی هشدار می‌دهند که اخراج گسترده این کارگران موجب جهش دستمزد، گسست زنجیره تأمین، کاهش کیفیت تولید و افت اشتغال خواهد شد. از همین رو، سیاستگذاران بر لزوم تدوین سیاست‌های هم‌زمان حمایت اجتماعی و مدیریت نیروی کار تمرکز پیدا کردەاند.

از مهر ۱۴۰۴معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از آغاز صدور ویزای کارگری ۹ ماهه برای اتباع افغانستانی خبر داد و اعلام کرد اولویت استخدام با نیروی کار ایرانی است

به گزارش ایرنا در دومین نشست کمیسیون تخصصی شورای عالی اشتغال، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی، از راه اندازی سامانه صدور ویزای کارگری برای اتباع افغانستان خبر داد.

وی گفت از ابتدای مهر ۱۴۰۴ کارفرمایان می‌توانند درخواست خود برای استخدام اتباع افغانستان را از طریق سامانه اشتغال اتباع خارجی ثبت کنند.

به گفته او اولویت وزارت کار بر استخدام نیروی کار ایرانی است، اما در صورت نبود کارجوی ایرانی داوطلب، برای سال اول ویزای ۹ ماهه صادر می‌شود که بر اساس عملکرد نیروی کار خارجی و همچنین شرایط عرضه نیروی کار ایرانی، با درخواست کارفرما قابلیت صدور مجدد برای سال بعد از مبدا خواهد شد.

وی از توافق اولیه با وزارت امور خارجه برای صدور حداکثر ۲۰۰ هزار ویزای کارگری در سال اول خبر داد.

این در حالی است که در خرداد ۱۴۰۴، مرکز پژوهش‌های اتاق ایران در گزارشی هشدار دادە بود که اخراج گسترده کارگران افغانستانی، شوک منفی ساختاری به اقتصاد ایران وارد خواهد کرد. 

این گزارش نشان می‌داد که اقتصاد ایران وابستگی ساختاری عمیقی به حضور کارگران مهاجر افغانستانی دارد و سناریوی اخراج گسترده این کارگران  به جهش  دستمزد، گسست زنجیره‌های تأمین و افت کیفی تولید منجر خواهد شد و در نتیجه شوک منفی جدی به رشد اشتغال در ایران وارد خواهد کرد.

این گزارش همچنین نشان میداد کە بر اساس داده‌های بانک جهانی و مرکز آمار ایران، ایران با افزایش جمعیت سالمند و کاهش جمعیت جوان (گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال) ورودی به بازار کار مواجه است. این وضعیت ایران را در معرض ریسک کمبود نیروی کار و کاهش ظرفیت تولید ثروت قرار می‌دهد.

پژوهشگران در این پژوهش تاکید می‌کنند که از آنجا که سیاستهای افزایش جمعیت، بلندمدت و پرهزینه‌ است، پذیرفتن مهاجران، به خصوص ادامه روند حضور حضور کارگران افغانستانی ‌تنها گزینه مناسب برای حفظ روند تولید و اشتغال در ایران خواهد بود.

بررسی‌های این گزارش نشان می‌دهد که کارگران افغانستانی نقشی چشمگیر در تکمیل زنجیره تولید ایفا کردە و به ویژه در بخش کشاورزی، ساختمانی و خدمات کمبود نیروی کار را جبران کرده‌ بودند.

همچنین گزارش بر ارتقای مهارت‌های کارگران افغان اشاره می‌کند. یعنی آنها در گذر زمان از تمرکز بر فعالیت‌هایی که نیاز به مهارت‌های کمتری داشتند عبور کردند و مشاغل تخصصی‌تر و فنی‌تری را پذیرفتند.

این گزارش هشدار می‌دهد که حذف ناگهانی این نیروی کار، جایگزینی سریع آن با نیروی کار ایرانی را در میان‌مدت ناممکن و پرهزینه می‌سازد و حتی ممکن است آثار دومینویی بر دیگر صنایع و بخش‌های اقتصاد بر جای بگذارد.

اگر چە اکنون با راه‌اندازی سامانه صدور ویزای کارگری، به نظر می‌رسد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ضرورت حضور کارگران افغانستانی در ایران را به رسمیت شناخته است، اما فضای ایجاد شدە ضد افغانی در چند ماهە گذشتە در میان بخشی از افکار عمومی ایران، شاید بخشی از معضل لاینحلی باشد کە افغانیهای مقیم ایران، همچنان باید با آن دست و پنجە نرم کنند.