مروری بر اخبار هسته‌ای در ۲۴ ساعت گذشته: تهدید در برابر تهدید، دیپلماسی در محاصره

در حالی که جمهوری اسلامی ایران همچنان بر طبل تهدید و فشار می‌کوبد و حاضر نیست از مواضع افراطی خود عقب‌نشینی کند، آمریکا و متحدانش به‌طور جدی در حال ارزیابی گزینه‌های جایگزین هستند. منابع نزدیک به گفتگوها گفته‌اند که قرار است دور بعدی مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در عمان برگزار شود؛ هرچند امیدواری‌ها نسبت به این مذاکرات بسیار کاهش یافته است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأیید کرده که تهران در حال تهیه پاسخ مکتوب به پیشنهادات آمریکاست و این پاسخ ابتدا به عمانی‌ها تحویل داده خواهد شد – اقدامی که برخی تحلیلگران آن را بیشتر یک تاکتیک برای وقت‌کشی و ادامه سیاست‌های اتمی می‌دانند.

این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آماده برگزاری نشستی مهم در روز دوشنبه است؛ نشستی که به ابتکار اروپا و با حمایت آمریکا، پیش‌نویس قطعنامه‌ای علیه ایران را به رأی خواهد گذاشت.

این قطعنامه به‌طور مشخص ایران را به نقض تعهداتش در چارچوب پیمان NPT متهم می‌کند و نشان می‌دهد که نگرانی‌های جامعه جهانی نسبت به مسیر هسته‌ای تهران افزایش یافته است. اگرچه این قطعنامه هنوز به ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت منجر نمی‌شود، اما پیامی روشن در خود دارد: اگر ایران مسیر خود را تغییر ندهد، فشارهای سیاسی و اقتصادی بیشتری در راه خواهد بود.

عراقچی در توییتی سعی کرده این روند را با ماجرای بحران هسته‌ای سال ۲۰۰۵ مقایسه کند – اما برخلاف آن دوره، این‌بار به نظر می‌رسد جامعه جهانی برای مقابله با ایران آماده‌تر از همیشه است.

بسیاری از کارشناسان تأکید دارند که اگر ایران همچنان مسیر تخطی و پنهان‌کاری را دنبال کند، این‌بار با پاسخ قاطع‌تری مواجه خواهد شد.

در در آمریکا، پیت هگست، وزیر دفاع، با لحنی قاطع هشدار داد که جمهوری اسلامی در حال بازسازی قابلیت‌های دفاع هوایی و موشکی خود است و تأکید کرد: «امیدواریم ایران غنی‌سازی اورانیوم را متوقف کند و قابلیت‌های هسته‌ای خود را برچیند، اما برای هر سناریویی آماده‌ایم.»

این موضع‌گیری همراه با انتصاب برد کوپر – که به رویکردی بسیار سخت‌گیرانه در برابر ایران شهرت دارد – به ریاست جدید سنتکام، گمانه‌زنی‌ها را درباره احتمال تشدید تقابل نظامی افزایش داده است.

هرچند پس از تصمیم غیرمنتظره کاخ سفید از ۲۱ مه به این‌سو – که تمامی تحریم‌های جدید علیه ایران را متوقف و بیش از ۱۰۰ کارمند را به مرخصی اجباری فرستاد – به نظر می‌رسید روند تحریم‌ها کاملاً متوقف شده است، اما دولت ترامپ نه‌تنها از این سیاست عقب ننشسته، بلکه جمعه ۷ ژوئن ( ۱۶خردادماه) تحریم‌های تازه‌ای را علیه شبکه‌های مالی و نفتی وابسته به تهران وضع کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد که بیش از ۳۰ فرد و نهاد – از جمله خانواده زرین‌قلم – را تحریم کرده؛ شبکه‌ای که میلیاردها دلار را از طریق صرافی‌ها و شرکت‌های صوری در امارات و هنگ‌کنگ جابجا کرده و در خدمت برنامه‌های موشکی و هسته‌ای جمهوری اسلامی بوده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، این شبکه را یکی از شریان‌های مالی رژیم خواند که مردم ایران را فقیرتر می‌کند. در همین راستا، دو شرکت مستقر در امارات هم به فهرست تحریم‌های آمریکا اضافه شده‌اند.

این اقدامات بخشی از کارزار فشار حداکثری واشنگتن است، سیاستی که به گفته مقامات آمریکایی همچنان کلید مهار جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران محسوب می‌شود.

در کنگره آمریکا نیز تردیدها درباره هرگونه توافق احتمالی با ایران به قوت خود باقی است.

هاکیم جفریس، رهبر اقلیت دموکرات‌ها، هشدار داده است که هر توافق جدیدی باید بسیار قوی‌تر و محدودکننده‌تر از برجام باشد و تهدید موشکی ایران را هم پوشش دهد – نگرانی‌ای که حتی در میان متحدان اروپایی آمریکا نیز طنین‌انداز شده است.

اروپا، ناامید از فقدان انعطاف تهران، در تلاش است با اتکا به ابزارهای دیپلماتیک و نقش شورای حکام، ایران را مجبور به عقب‌نشینی کند. به‌ویژه پس از آنکه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، پیشنهادهای اخیر آمریکا را به‌صراحت رد کرد، تردیدهای جدی درباره امکان ادامه مذاکرات به‌وجود آمده است.

از سوی دیگر، ایران به‌طور موازی، بر شدت نمایش قدرت نظامی خود افزوده است – از رونمایی تجهیزات جدید تا صدور بیانیه‌های تهدیدآمیز. این سیاست تهاجمی، نگرانی‌های جدی‌تری را در واشنگتن و تل‌آویو ایجاد کرده و برخی کارشناسان حتی درباره احتمال درگیری‌های مستقیم هشدار می‌دهند.

با این حال، به گزارش منابع آگاه در آکسیوس، اسرائیل به آمریکا اطمینان داده است که تنها در صورتی تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار خواهد داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به این نتیجه برسد مذاکرات شکست خورده و هیچ راهی جز اقدام نظامی باقی نمانده است.

در مجموع، بحران هسته‌ای ایران همچنان در ابهام و تنش باقی مانده است. اکنون نگاه‌ها به نشست دوشنبه شورای حکام و احتمال آغاز دور ششم مذاکرات دوخته شده – جایی که شاید برخی از این گره‌ها باز شود. هرچند در شرایط فعلی، چشم‌انداز کوتاه‌مدت به نظر می‌رسد برای غرب و متحدانش چندان امیدوارکننده نباشد.