پزشکیان: ایران در وضعیت جنگ تمام‌عیار اقتصادی و امنیتی قرار دارد

در روزهای اخیر، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، گفت‌وگویی مهم با وب‌سایت رسمی رهبر جمهوری اسلامی ایران (Khamenei.ir) انجام داده است که در ششم دی ۱۴۰۴ (اواخر دسامبر ۲۰۲۵) منتشر شد و بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی داشت.

پزشکیان در این مصاحبه، وضعیت کنونی کشور را بحرانی توصیف کرد و با به‌کارگیری تعبیری کم‌سابقه در ادبیات رسمی دولت، اعلام کرد که ایران در شرایط جنگ تمام‌عیار» قرار دارد.

بە گفتە وی این جنگ نه کلاسیک و نظامی، بلکه ترکیبی از فشارهای اقتصادی، سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای است و از این حیث حتی پیچیده‌تر از جنگ هشت‌ساله ایران و عراق ارزیابی می‌شود. در این بارە مسعود پزشکیان تصریح کرد:

ما اکنون در یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی، سیاسی و امنیتی با آمریکا، اسرائیل و اروپا قرار داریم… فشارها و ابعاد این جنگ سخت‌تر و بدتر از جنگ هشت‌ساله با عراق است.

به گفته پزشکیان، هدف اصلی این تقابل، فروپاشی نظام و ایجاد ناامیدی فراگیر در میان جامعه است و این جنگ نه‌تنها در عرصه نظامی، بلکه از طریق تحریم‌های اقتصادی، فشارهای سیاسی، تهدیدهای امنیتی و تهاجم تبلیغاتی دنبال می‌شود.

هرچند این زبان در قالب تحلیل سیاسی و استعاری به کار رفته است، اما هم‌زمان بازتاب‌دهنده واقعیت‌های کلان اقتصاد ایران است؛ اقتصادی که هم‌زمان با کاهش صادرات نفت، بی‌ثباتی بازار ارز و تشدید تحریم‌ها، از سال ۲۰۲۴ وارد یک دوره رکود تورمی طولانی شده و بنا بر برآوردهای مستقل، با تورم بالای ۴۰ درصد، افت شدید ارزش ریال و گسترش فقر مواجه است.

فشار بودجه‌ای و افت درآمدهای نفتی

پزشکیان در بخش اقتصادی مصاحبه، با اشاره مستقیم به فشارهای بودجه‌ای، اعلام کرد که قیمت جهانی نفت از حدود ۷۵ دلار به نزدیک ۵۰ دلار کاهش یافته و همین مسئله فشار مضاعفی بر منابع مالی دولت وارد کرده است.

داده‌های بودجه سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد دولت ناچار شده است بودجه را با فرض درآمدهای نفتی محتاطانه‌تر و اتکا به منابع مالیاتی تدوین کند.

سقف بودجه حدود ۱۴.۴۴۱ هزار میلیارد ریال در نظر گرفته شده است و هدف اعلامی دولت، واقعی‌تر کردن ارقام، مهار کسری بودجه و کاهش وابستگی به نفت است.

با این حال، رشد اسمی کمتر از ۵ درصدی بودجه در برابر تورم نزدیک به ۵۰ درصد به این معناست که بودجه واقعی دولت کوچک‌تر شده و فشار بیشتری بر خدمات عمومی، حمایت‌های اجتماعی و پروژه‌های عمرانی وارد خواهد شد.

یارانه‌های انرژی؛ ناترازی ساختاری و تبعات اجتماعی

پزشکیان همچنین با اشاره به بحران یارانه‌های انرژی گفت: ما بنزین را ۶۰ هزار تومان می‌خریم و ۳ هزار تومان می‌فروشیم… این سیستم عادلانه نیست.

این اظهارنظر به ناترازی عمیق یارانه‌ای اشاره دارد که سال‌هاست به یکی از پرهزینه‌ترین چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران تبدیل و هم موجب فشار مزمن بر بودجه و هم عامل مصرف بی‌رویه انرژی بوده است.

تعدیل محدود قیمت سوخت پس از سال ۱۳۹۸، هرچند اجتناب‌ناپذیر، تبعات تورمی قابل‌توجهی داشته و حساسیت اجتماعی بالایی ایجاد کرده است.

در همین چارچوب، پزشکیان از مردم خواست با دولت همکاری کنند و گفت: «۱۰ درصد کاهش مصرف کار سختی نیست»، فراخوانی که نشان‌دهنده محدودیت شدید منابع ارزی و ناتوانی دولت در ادامه سیاست‌های پرهزینه گذشته بدون مشارکت عمومی است.

بودجه ۱۴۰۵؛ مالیات، ارز و فشار بر معیشت

در سطح سیاست مالی، بودجه ۱۴۰۵ بر افزایش درآمدهای مالیاتی، از جمله مالیات بر ارزش‌افزوده، بنگاه‌ها و درآمدها تأکید دارد که اگرچه با هدف تأمین منابع و انضباط مالی طراحی شده است اما در شرایط رکود تورمی می‌تواند فشار مضاعفی بر قدرت خرید خانوارها و تاب‌آوری کسب‌وکارهای کوچک وارد کند.

افزون بر این، فرض افزایش حدود ۲۲ درصدی نرخ رسمی ارز و حذف ارز ترجیحی در بودجه، خطر شکل‌گیری موج جدیدی از افزایش قیمت کالاها و خدمات و تشدید تورم را تقویت می‌کند و به‌طور مستقیم معیشت اقشار وسیعی از جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

انتشار این مصاحبه هم‌زمان با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک منطقه صورت گرفته است. گزارش‌ها از تمرکز دیدار احتمالی بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ بر پرونده ایران حکایت دارد و پزشکیان نیز در همین فضا هشدار داد که در صورت ورود دشمنان به تقابل نظامی، پاسخ نیروهای مسلح ایران قوی‌تر از گذشته خواهد بود.

در مجموع، مجموعه اظهارات پزشکیان و داده‌های بودجه‌ای نشان می‌دهد تعبیر جنگ اقتصادی و امنیتی صرفاً یک شعار سیاسی نیست، بلکه بازتاب فشارهای واقعی بر منابع مالی دولت، اقتصاد کلان و معیشت جامعه است.

کاهش ارزش واقعی بودجه، بحران یارانه‌های انرژی، افزایش مالیات‌ها و تغییرات ارزی همگی گویای آن است که ایران در آستانه یکی از عمیق‌ترین بحران‌های اقتصادی معاصر خود، با ترکیبی از انقباض بودجه‌ای، تورم بالا و فشار اجتماعی گسترده، وارد سال ۱۴۰۵ می‌شود.