هسته حاکم در ایران، در حال سازماندهی مجدد خود است
- Apr 2
- 4 min read
متعاقب حذف شماری فراوان از چهرههای ارشد جمهوری اسلامی ایران، هسته جدید قدرت در جمهوری اسلامی حول پیوند محمدباقر قالیباف، علیاصغر حجازی و احمد وحیدی در حال شکلگیری است. قالیباف در سطح سیاسی و جنگی برجسته شده، حجازی مرکز ثقل تصمیمگیری در بیت رهبری را حفظ کرده و وحیدی نقش کلیدی در تقویت بازوی امنیتی ایفا میکند. این ترکیب بیانگر بازآرایی قدرت بهسوی ساختاری امنیتی-ایدئولوژیک برای مدیریت بحران و تضمین بقا در شرایط بیثباتی است.
وبسایت فرانسوی مدیاپارت در گزارشی نوشتە است که به نظر میرسد محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، پس از حذف تعداد زیادی از رهبران ارشد حکومت جمهوری اسلامی ایران، بە یکی از برجستهترین چهرههای قدرت تبدیل شدە باشد.
با این حال، قدرت واقعی در دفتر رهبر جمهوری اسلامی و سرویسهای اطلاعاتی متمرکز است.
این وب سایت در خصوص تغییرات در ساختارهای قدرت در ایران بر این باور است کە اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، در ۲۹ مارس درباره برخورد متفاوت با افراد مختلف در ایران ممکن است اشارهای غیرمستقیم به قالیباف باشد که بهطور مستمر در رسانههای دولتی ایران حضور دارد.
او یکی از جوانترین فرماندهان سپاه پاسداران در دوران جنگ ایران و عراق بوده و بعدها نیز فرماندهی نیروی هوافضای سپاه را بر عهده داشته است.
مدیاپارت او را از منظر غرب، در زمره آخرین تندروهای باقیمانده در ساختار قدرت ایران معرفی میکند. به نقل از فرزان ثابت، پژوهشگر این حوزه، مدیاپارت مینویسد:
قالیباف احتمالاً مسئولیت نظارت بر برخی از طرحها و راهبردهای مرتبط با جنگ کنونی ایران را بر عهده دارد. برخی منابع نیز او را بهعنوان یک کانال ارتباطی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن توصیف کردهاند.
در همین حال، دیپلماتهای پاکستانی به نقل از رویترز اعلام کردهاند که نام قالیباف به همراه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، بهطور موقت از فهرست اهداف ترور خارج شده است.
با این وجود این وضعیت میتواند پس از پایان مهلت تعیینشده توسط ترامپ برای پذیرش مذاکرات از سوی ایران تغییر کند.
مدیاپارت گزارش میدهد که ایران پیشنهاد آتشبس ۱۵ مادهای ایالات متحده را مبنی بر برچیدن برنامه هستهای، تحویل اورانیوم غنیشده، اعمال محدودیت بر برنامه موشکی و توقف حمایت از متحدان منطقهای کە در ازای لغو تحریمها بوده است، رد کردە است. همزمان با آن، تهران بر حق حاکمیت خود بر تنگه هرمز تأکید کرده است.
اعتبار خونین
قالیباف ۶۴ ساله، بنا بر این گزارش، در میان سازمانهای حقوق بشری چهرهای با سابقهی بسیار بد دارد. او در سرکوب اعتراضات دانشجویی تهران در سال ۱۹۹۹ نقش محوری داشته و دستور تیراندازی به معترضان را صادر کرده است.
مدیاپارت یادآور میشود که او در دوران شهرداری تهران به فساد و ایجاد ارتباط با شبکههای جنایی برای پیشبرد جاهطلبیهای سیاسی متهم شده است.
این رسانه در عین حال تاکید میکند که برجسته شدن چهره قالیباف در عرصه عمومی میتواند لزوما نشانه قدرت واقعی او نباشد، زیرا ساختار قدرت در ایران بهصورت شبکهای و چندلایه عمل میکند.
مدیاپارت در ادامه مینویسد که مرکز واقعی قدرت در دفتر رهبر جمهوری اسلامی، موسوم به بیت رهبری، قرار دارد، حدود ۱۷۰۰ مقام در این دفتر فعالیت داشتە و عملاً توسط علیاصغر حجازی کە ارتباط نزدیکی با نهادهای اطلاعاتی و امنیتی دارد، ادارە میشود.
این رسانه همچنین اشاره میکند که برجسته شدن نام قالیباف، پس از قتل علی لاریجانی در یک حمله هوایی اسرائیل روی دادە است. لاریجانی با برخورداری از ترکیبی از پیشینه مذهبی، نظامی و اداری نفوذ قابل توجهی در ساختار رژیم داشت و دبیر شورای عالی امنیت ملی بود.
به گفته مدیاپارت، با وجود روابط نزدیک قالیباف با سپاه پاسداران و رهبر جمهوری اسلامی، موقعیت او بهعنوان رئیس مجلس نسبتاً ضعیف است و با وجود چندین بار نامزدی، هرگز موفق به کسب مقام ریاستجمهوری نشده است.
در ادامه این رسانه به نقل از کلمنت ترمه پژوهشگر حوزه مطالعات ایران، مینویسد که قالیباف فاقد نفوذ واقعی است و بیشتر نقش هماهنگکننده میان نهادهای مختلف را ایفا میکند. به گفته این پژوهشگر:
نظام سیاسی ایران برای تضمین تداوم خود در شرایط بحران یا حذف چهرهها، به ارتقای شخصیتهای درجه دو متکی است.
وی تأکید میکند که سپاه پاسداران صرفاً یک نهاد نظامی و وفاداربه یک فرد مشخص نیست، بلکه یک ارتش ایدئولوژیک در خدمت مفهوم «ولایت فقیه» است. بنابراین تحلیل این ساختار صرفا از منظر افراد و شخصتها، میتواند گمراهکننده باشد.
نقش فزاینده دستگاههای امنیتی
مدیاپارت در بخش دیگری از گزارش خود مینویسد آنچه برای بقای نظام اهمیت دارد، حفظ شبکهها و ساختارهای مرتبط با رهبران ترورشده است، زیرا در این چارچوب «شهادت» افراد به این گروهها قدرت بیشتری میبخشد.
در همین راستا، به نظر میرسد که خانواده لاریجانی پس از ترور رهبر خود، نفوذ بیشتری در ساختار قدرت پیدا کردهاند.
کشته شدن علی خامنهای و برخی از اعضای خانوادهاش، موقعیت مجتبی خامنهای را تقویت کرده است. وی با وجود مخالفتهای داخلی و در شرایط ابهام درباره وضعیت سلامتی یا احتمال مرگ، بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران مطرح شدە است.
مدیاپارت در پایان خاطر نشان میکند که رژیم در تلاش است پوشش ایدئولوژیک، خود را حتی در این شرایط حفظ کند.
در حال حاضر، بیشترین نفوذ در سپاه پاسداران در اختیار احمد وحیدی، فرمانده جدید این نیروی ایدئولوژیک قرار دارد که از بنیانگذاران حزبالله لبنان و نیروی قدس بهشمار میرود. این موضوع نشاندهنده تقویت روزافزون نقش ساختارهای امنیتی در قدرت سیاسی ایران است.
در همین راستا، حکومت ایران در حال افزایش حضور امنیتی در شهرها است تا برای احتمال بروز اعتراضات مجدد آماده باشد. به نقل از یک شاهد ایرانی، اعضای بسیج در ایام تعطیلات سال نو اقدام به ذخیرهسازی سلاح در مدارس کردهاند.
