گفتوگوهای ایران و آمریکا تنها نیمی از واقعیت را نشان میدهد
بنی سبتی، پژوهشگر امور ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، INSS، میگوید تماسهای غیرمستقیم اخیر میان تهران و واشنگتن را نمیتوان بهتنهایی نشانه آمادگی جمهوری اسلامی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی دانست و برای ارزیابی رویکرد تهران باید تحولات تنگه هرمز و مواضع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را نیز در نظر گرفت.
بنابە گزارش جروزالم پست، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و ستیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک و از طریق میانجیها با یکدیگر ارتباط برقرار کردهاند. این نخستین تماس گزارششده از این نوع از زمان شکست تفاهم دو طرف در ماه ژوئیه است.
سبتی در گفتوگو با جروزالم پست این تماسها را تنها بازنمایی نیمی از واقعیت توصیف کرد و گفت نمیتوان مذاکرات را جدا از تحولات تنگه هرمز بررسی کرد.
به گفته او، تهران از یک سو درباره مذاکره و امکان بازگشایی تنگه سخن میگوید و از سوی دیگر تلاشهای خود را برای اعمال کنترل بر این آبراه تداوم می بخشد.
در همین رابطە یک مقام ارشد ایرانی نیز روز سهشنبه به رویترز گفته بود تهران در صورتی آماده بازگشایی تنگه هرمز است که واشنگتن آشکارا به حلوفصل دیپلماتیک مناقشه متعهد شود.
یک روز بعد، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، از هدف قرار گرفتن یک کشتی باری در نزدیکی تنگه خبر داد. تاکنون عامل این حمله مشخص نشده و هیچ طرفی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است.
حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، نیز گفته است جمهوری اسلامی قصد ندارد تلاش برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز را کنار بگذارد.
مجلس شورای اسلامی نیز مقرراتی را بە تصویب رساندە است که به مسئولان نظامی و سیاسی این کشور اجازه میدهد در برابر کشتیهایی که مقررات تعیینشده تهران برای عبور از تنگه را نقض کنند، بخشی از محموله یا معادل ارزش آن را توقیف کنند.
سبتی در این بارە مدعی شد تهران مذاکره و اعمال فشار را همزمان پیش میبرد و میکوشد پیش از رسیدن به توافق، شروط خود را به طرف مقابل تحمیل کند.
او از آزادسازی منابع مالی مسدودشده ایران و توقف درگیریهای اسرائیل با ایران و نیروهای همسو با تهران را بهعنوان بخشی از خواستههای جمهوری اسلامی نام بردە و اعلام نمودە است کە از نظر او تحقق تمامی این شروط امکانپذیر نیست.
او همچنین گفت آغاز گفتوگوها لزوماً به معنای تغییر راهبرد جمهوری اسلامی نیست و مدعی شد تهران از مذاکرات بهعنوان ابزاری برای کاهش فشار و خرید زمان استفاده میکند.
در همین حال، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، روز سهشنبه مذاکرات را یکی از ابزارهای پیشبرد منافع ایران در شرایط درگیری توصیف کردە است.
او در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفت در صورتیکە منافع ایران اقتضا نماید، مذاکره میتواند بخشی از نبرد باشد، در حالی که آمادگی نظامی نیز حفظ میشود. به گفته او، همانطور که جنگ با سلاح انجام میشود، در مذاکره نیز تقابل از طریق کلمات، استدلال و ابزارهای دیپلماتیک ادامه پیدا میکند.
سبتی تفاوت میان این مواضع و پیامهای دیپلماتیک مطرحشده در نیویورک را نشانه وجود دو سطح متفاوت در سیاست جمهوری اسلامی دانست. او مدعی شد تصمیمگیری نهایی در تهران بیش از دستگاه دیپلماسی تحت تأثیر سپاه قرار دارد.
به گفته این پژوهشگر اسرائیلی، یکی از مشکلات رویکرد غرب این است که ساختار قدرت در جمهوری اسلامی را یکپارچه میبیند و تصور میکند گفتوگو با رئیسجمهوری یا وزیر امور خارجه ایران به معنای مذاکره با تمام مراکز تصمیمگیری در کشور است. سبتی مدعی شد سپاه از این برداشت برای خرید زمان و کاهش فشارهای خارجی استفاده میکند.
او همچنین گفت تلاش کشورهای منطقه برای ایجاد و تقویت مسیرهای جایگزین انتقال انرژی میتواند توان تهران را برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار کاهش دهد.
سبتی در نهایت فشارهای اقتصادی و تحریمها را یکی از عوامل تمایل تهران به گفتوگو دانست، اما تأکید کرد از نظر او تماسهای اخیر را نمیتوان بهتنهایی نشانه تغییر راهبرد جمهوری اسلامی تلقی کرد.
